http://www.de7de.be

BIHR: DE COMPLETE UITLEG

http://www.de7de.be — 23/03/2026

Het Belgian Integrated Health Record (BIHR) is een initiatief dat vier jaar geleden startte (18 december 2021).

In vier afleveringen volgt een (high level) beschrijving van het ontstaan en de principes van het 'BIHR concept':

Hoe willen we tot één (digitaal/virtueel) gezondheidsdossier komen voor elke burger, waarbij alle bestaande systemen en relevante gegevens als een gigantische puzzel in elkaar worden geschoven tot een gebruiksvriendelijke en praktische tool om geïntegreerde zorg (door een multidisciplinair zorgteam rond de patiënt) te ondersteunen:

Deel 1: Wat is BIHR?

Het geïntegreerde patiëntendossier (BIHR) is de ineengechoven puzzel van alle relevante gezondheidsdata van de burger/patiënt. Het uiteindelijke doel is bij de visualisatie ervan een overzichtelijk dashboard aan te bieden aan elke gebruiker. De registratie van nieuwe, relevante gegevens willen we zo gebruiksvriendelijk ('Once Only') als mogelijk maken.

Daarom trekken we de gegevens eerst even uiteen in een 15-tal rubrieken.
In feite eten we de olifant op 'door hem eerst in stukje te snijden'...

Maar uiteindelijk moeten de gegevens uit al die rubrieken wel 'bij elkaar komen' op het moment dat we een patiënt zien voor een specifiek probleem. Dat doen we enerzijds via visualisatie in 'dashboards' en anderzijds door te werken met 'Zorgepisodes'.

Deel 2: BIHR Rubrieken en Zorgepisodes

Vervolgens duiken we (een beetje) in de technische context:

Welke concrete interface componenten vormen de 'bouwstenen' van BIHR = de BWO (BIHR Werk Omgeving)

Op welke manier kunnen 'connectoren' de complexiteit van software ontwikkeling verminderen (en meteen de interoperabilitiet beter garanderen)?

Deel 3: BWO en Connectoren

Tot slot zoemen we terug uit op de bredere aanpak:

Hoe wordt BIHR blok voor blok opgebouwd?
Hoe gaan gebruikers er geleidelijk mee gaan werken (ook wanneer hun software nog niet helemaal aangepast is)?
Wat zijn drie 'drivers of change' : de 'buitenboord motoren', die BIHR vaart kunnen geven.

Deel 4: Drivers of Change

Indien je zelf het verhaal wil vertellen en illustreren, kan je deze basisset met slides gebruiken (graag met bronvermelding:

Basis Slideset BIHR

... en binnnekort meer over... de BIHR Musketeers !

�Inclusieve� en �Extractieve� instituties

http://www.de7de.be — 18/10/2024

Drie artikels in De Standard van afgelopen week deden mij ontwaken uit een zéér lange winterslaap op deze blog.

Aanleiding en ‘kapstok’ is de ‘Nobelprijs’ voor Economie dier aan Daron Acemoglu, Simon Johnson en James Robinson werd uitgereikt.

‘Inclusieve’ en ‘Extractieve’ instituties
“De centrale stelling van Acemoglu (57) en zijn twee medeonderzoekers is dat niet grondstoffen, klimaat of de geschiedenis bepalen of een land al dan niet welvarend is, maar de kwaliteit van de politieke instituties. Onder instituties wordt een palet van instellingen gerekend, gaande van justitie, onderwijs tot belastingstelsels. Acemoglu en Robinson maken een onderscheid tussen welvarende landen met “inclusieve” instituties en landen met “extractieve” instituties”, legt De Standaard (15/10/24) uit.

In het boek Why Nations Fail vind je de hele onderbouw van hun stelling, samen met uitgebreide voorbeelden van beide vormen van bestuur. In essentie komt er eigenlijk op neer dat bij ‘extractief’ bestuur de welvaart vooral vloeit naar wie aan het stuur zit of eraan verbonden is. Bodemrijkdom of andere bronnen van rijkdom worden ‘geëxtraheerd’, zonder dat de rest van de bevolking in de welvaart deelt.

‘Inclusief bestuur doet de welvaart beter groeien omdat de welvaart beter verdeeld wordt en terugvloeit naar de bevolking, waarbij ook meer geïnvesteerd wordt in opleiding en goede werkomstandigheden.

“De enorme inkomensverschillen tussen landen verkleinen is een van de grootste uitdagingen van onze tijd. De laureaten hebben het belang aangetoond van maatschappelijke instellingen om dat te bereiken”, motiveert Jakob Svensson, voorzitter van de Commissie voor de prijs in de economische wetenschappen, de keuze voor het drietal” (cf. De Standaard).

Van economieprofessor Koen Schoors (Ugent) krijgen de laureaten niks dan lof, plus een extra pluim omdat Acemoglu een heel breed zichtveld heeft. Hij pleitte bijvoorbeeld in een ander uitstekend boek, Power and Progess, voor het reguleren – of minstens overwogen bijsturen – van A.I. en techbedrijven.

In feite is de drijfveer hier dezelfde: zorg er door doordacht bestuur en beleid voor, dat de hele bevolking een graantje meepikt van de welvaart die ontstaat bij de ontwikkeling van A.I. en doorgedreven automatisering. Wat we op dat vlak in realiteit zien gebeuren, voorspelt eerder een ‘extractieve’ toekomst, waar alleen enkele gigantische bedrijven, hun directie en de aandeelhouders rijk van worden.

Nobel voor economie afschaffen?
Twee dagen later tapt Hoofddocent Geschiedenis Wouter Ryckbosch in een opiniestuk (De Standaard 16/10/24) uit een heel ander vaatje.

De Nobelprijs zou alleen naar exacte wetenschappers mogen gaan. De Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel die de Zweedse Nationale Bank uitlooft kan maar beter verdwijnen omdat economie geen exacte wetenschap is: “Of een economische ontdekking van groot belang is, hangt goeddeels af van morele en politieke vragen over wat we als maatschappij wenselijk vinden. Of economische modellen valide zijn, is gestoeld op aannames over de essentiële aard van mens en maatschappij”.

Opvallend is ook dat deze auteur het concept van Acemoglu op een heel eigen manier inkleurt: “Inclusieve’ instituties, waarbij politieke macht gedeeld wordt en privé-eigendom gerespecteerd wordt (ruwweg democratisch en kapitalistisch dus), waren historisch die plaatsen die er economisch op vooruitgingen, terwijl landen met extractieve instituties in een neerwaartse spiraal terechtkwamen”.

Ik viel bijna van mijn stoel terwijl ik dit opiniestuk aan het lezen was.

Het ‘democratisch kapitalisme’ van de VS kan je niet anders dan extractief noemen, lijkt me.

En uiteraard is economie niet even ‘exact’ als fysica, scheikunde, fysiologie of geneeskunde (hoewel onze objectieve kennis ook in die wetenschappen de afgelopen eeuwen ook niet in graniet gebeiteld was). Ik hoop dat economen begrepen hebben dat hun domein niet echt aangestuurd wordt door een onzichtbare, rationele economische hand, waarin Adam Smith hen heel lang deed geloven.

Juist daarom is economie een belangrijk domein geworden, dat een Nobelprijs zeker verdient. Ik zou er nog een aparte Prijs aan toevoegen voor Gedragskunde. Want we hebben grote nood aan meer inzicht in de emotionele, culturele en diepmenselijke drijfveren die ons gedrag bepalen. De mechanismen waarmee individuen beslissingen nemen en bepalen wat ze doen en laten is inderdaad ‘volatiel’ en moeilijk voorspelbaar. Maar het bepaalt wel wat we doen en laten: individueel, in groep / regio / land en ook als we President, minsiter, bestuurder of aandeelhouder zijn. Zelfs wanneer we heel rationeel en weloverwogen proberen te besturen, spelen onze emoties, cultuur en percepties nog altijd een rol in het beleid.

Dat gebrek aan ‘exactheid’, voorspelbaarheid enreproduceerbaarheid van de manier waarop we denken en beslissen, is precies wat ons mensen maakt. We moeten dat koesteren, maar tegelijk ook proberen te begrijpen hoe die ‘ongrijpbare’ radertjes draaien.

Daarom verdienen Acemoglu en zijn collega’s van harte hun Nobelprijs (en een pak meer aandacht).

Lieze Daniels
Zaterdag 12 oktober las ik het derde artikel dat me aanzette deze blog te schrijven. Wie doorbeet tot achteraan, kon in de regionale rubriek Antwerpen (De Standaard 12/10/24) het verhaal lezen van Lieze Daniels (29). Ze heeft een zeer zeldzame aandoening: het syndroom van Kniest.

Dwerggroei, kraakbeen problemen, glaucoom, cataract en een resem tegenvallers en ongelukken… Het leven heeft deze jonge vrouw zowat de slechtst mogelijke kaarten bedeeld. Desondanks straalt de moed en de wil om zo normaal mogelijk te leven van haar af. Maar ook administratief loopt ze telkens tegen de muur.

Je zou denken dat dit een verhaal is van kommer en kwel, maar ik las het eerder als een pleidooi om nooit de moed te laten zakken en altijd verder te blijven zoeken naar oplossingen. Het is ook een voorzet om nog maar eens de leuze te bewijzen die mijn leven ook bepaalt: The Network Always Wins !

Want Lieze zou uit haar isolement kunnen breken indien ze een geleide-/therapiehond zou kunnen krijgen. En daarvoor is een crowdfunding gestart op www.steunactie.be

Wanneer ik dit schrijf is nog maar 4.000€ van de nodige 25.000€ verzameld. Tijd voor ons allemaal om de ‘inclusie’ van Acemoglu – en het delen van onze welvaart – ook gul in werking te zetten, vind ik.

Dirk BROECKX

18/10/2024

Doe, Dump of Delegeer (Rik Moons)

http://www.de7de.be — 8/05/2024

Het enige wat je Rik Moons zou kunnen verwijten is dat zowel de titel van het boek als de ondertitel twee vlaggen zijn die de lading niet helemaal dekken.

Want bij ‘Doe, dump of Delegeer’, dacht ik – veel te beperkend – dat het boek over efficiënter werken en delegeren zou gaan en bij de ondertitel (‘Slim loslaten voor leidinggevenden’) veronderstelde ik een boek dat zich vooral tot managers richt.

Tweemaal mis !

Het boek gaat immers over veel meer dan time-management en delegeren. Het gaat over het (re)organiseren en in de hand nemen van alles wat je doet. Voor iedereen.

Rik Moons biedt een uiterst compleet overzicht van theorieën en modellen rond ‘werken’ en bezig zijn. Hij overgiet dit op zij eigen, onnavolgbare wijze met storytelling en vlot verteerbare verhalen. Die maken de overvloed aan theorie heel bevattelijk en bruikbaar voor iedereen, zowel op het werk als thuis en in je vrije tijd!

Liever degusteren
Bij het lezen begreep ik al snel dat je dit boek eigenlijk op meerdere manieren kan (en moet!?) lezen.

Ik raad af om het gewoon ‘van begin tot einde’ te lezen. Want dan geraakt je brein snel verzadigd door het staccato aan wetten, modellen en tips die elkaar in elk hoofdstuk opvolgen.

Degusteer ‘Doe, dump of delegeer’ dus liever in kleine hapjes. Na elke brok ‘theorie’, serveert Rik Moons een leuk verhaal; vaak met zijn heldin ‘Lies’ als centrale figuur, die al doende het model of de tip ‘beleeft’. De verhalen blijven hangen en worden kapstokken om nieuwe inzichten aan op te hangen.

Op de duur keerde ik zelfs de volgorde om door eerst het verhaal te lezen en dan na te denken wat de ‘les’ zou zijn die erin verpakt werd. Dat zorgt meteen voor een intensievere manier van lezen en leren!

Wetten
De 80/20 Wet van Pareto ken je (hopelijk) zeker. Maar wie kent de wetten van Fraisse, Laborit en Douglas? Wanner Rik de Matrix van Eisenhouwer als model naar voor schuift om het kaf van het koren te scheiden in je takenlijstje, ging er wel een belletje rinkelen.

Laat je niet afschrikken door de checklists van te vermijden valkuilen en handige handvaten om je werk en leven beter te organiseren. De bibliografie, achteraan het boek, geeft voor de amateurs een zeer rijk overzicht van de literatuur over het onderwerp.

Aansprakelijkheid, Verantwoordelijkheid, Bevoegdheid en… Vertrouwen
‘Doe, Dump of Delegeer’ staat niet lang stil bij Doen en Dumpen. Het gaat vooral over ‘Delegeren’. Rik Moons start met het subtiele verschil tussen ‘aansprakelijk zijn’ voor iets (in essentie: wie moet ik in het bedrijf aanspreken over een bepaald probleem of een specifieke taak?), ‘verantwoordelijk zijn’ (wie neemt binnen het bedrijf de uiteindelijke beslissing en is de pineut als het fout loopt?) en ‘bevoegdheid hebben’ (beschikken over de nodige middelen en competenties om een taak te kunnen uitvoeren).

‘Vertrouwen’ is daarbij de onmisbare lijm die samenwerken overeind houdt. Delegeren is ook ‘loslaten’, met geven en krijgen van vertrouwen.

Efficiënt en Delegeren
Eerst nog de Wetten van Oncken. Onbekend? William Oncken is de man van ‘aapjes management’: taken zijn aapjes, die op je schouder zitten. Als ze te zwaar gaan wegen, is het tijd om, waar mogelijk, de aapjes op iemand anders schouder te zetten.

Andermaal levert Rik de nodige checklists van do’s & don’ts en bouwt hij een framework om de stap te zetten van ‘efficiënt’ werken naar ‘effectief’ presteren.

Want je kan heel efficiënt bezig zijn met het oplossen van een hoop minder belangrijke problemen en daar veel tijd en geld mee te verspillen. Het doel is om ‘effectief’ te worden: doelmatig dingen doen die echt het verschil maken.

Less is more. Ook hier.

In de centrale hoofdstukken van het boek beent Rik Moons dan het hele proces van ‘delegeren’ piekfijn uit. De tips en stappenplannen volgen elkaar in sneltempo op. (Het is in dit deel dat het voor mij duidelijk werd dat ‘degusteren in kleine hapjes’ beter is dan alles in één ruk uit te lezen).

De toolbox die je nodig hebt om efficiënt te delegeren zou niet compleet zijn zonder een (uitstekend) hoofdstuk over ‘communiceren’. Dat domein is veel breder dan je zou denken, want het overstijgt het uitleggen ‘wat iemand in jouw plaats kan doen’. Rik voorziet in totaal zeven stappen om duidelijk te communiceren! Ook hier komt storytelling tot zijn volle recht. (Zoek maar eens het stukje op over ‘delegeren in de familie’ met een kort maar kristalhelder verhaal dat in de Ikea speelt).

Netwerk-samenwerken
In het boek vertrekt Rik meestal van (grotere) organisaties met een hiërarchie: delegeren betekent dat de ‘baas’ taken uitbesteedt die bepaalde teamleden uitvoeren. Rik Moons hanteert zijn gekende, directe en assertieve manier om te zeggen hoe het moet. De valkuilen die hij daarbij oplijst, zijn meestal op maat geschreven van (grotere) bedrijven met een (uitgebreid) organigram.

Persoonlijk werk ik de afgelopen jaren alleen nog in netwerk-organisaties en samenwerkingsverbanden, in principe zonder hiërarchie of ‘ondergeschiktheid’. Toch had ik geen probleem om de modellen en aanbevelingen te vertalen naar die ‘plattere’ bedrijfsorganisatie.

Door systematisch de theorie af te wisselen met levensechte verhalen en voorbeelden, word je vanzelf uitgenodigd om de adviezen te ‘transponeren’ naar je eigen leefwereld.

Netwerk samenwerken is overigens in mijn ogen het summum van ‘slim loslaten’, omdat je tijdens het project per definitie een netwerk van partners opbouwt met specifieke competenties. Helder communiceren, met duidelijke afspraken – ‘wie doet wat en tegen wanneer? – is noodzakelijk voor wederzijds vertrouwen. Partners die op tijd bijspringen, ondersteunen en kennis aan elkaar doorgeven, maken een netwerk sterk. Het transparant voorzien van de nodige middelen (tijd, geld, manpower…) is essentieel.

Neergestort
Als kersje op de taart krijg je het bloedstollende verhaal over hoe Rik een tijd geleden neerstortte met zijn ULM. Je zit mee in de cockpit wanneer alles fout gaat en je slechts seconden hebt om een noodlottig einde te voorkomen.

Spoiler: Rik is uiteraard veilig terecht gekomen; anders was dit derde boek nooit geschreven. En, ja hoor, zelfs die spannende ‘story’ bevat een resem leerpunten.

Met ‘Doe, Dump of Delegeer’ slaat Rik Moons voor de derde keer de nagel op de kop, na ‘Waarom uw oplossing het probleem is” en “Domme vragen bestaan wel”.
Lezen ! (Of liever: Degusteren!).

Dirk Broeckx
8 mei 2024

‘Doe, Dump of Delegeer’

© Rik Moons & Uitgeverij Lannoo, Tielt, 2024

ISBN 978 94 014 9596 7

REAGEER

Data, een essentieel onderdeel van een geneesmiddel

http://www.de7de.be — 2/01/2023

Een geneesmiddel bestaat uit ‘hardware’, ‘software’ en ‘gegevens over gebruik en resultaat’. We focussen altijd op de hardware (de ‘pil’) en de kosten ervan; we gaan voorbij aan de noodzaak om sneller en beter te weten wat de resultaten zijn van elke behandeling.

Met de zeer kritische titel “Niet eens helft van patiënten gered met peperduur kankermedicijn” lost een recent artikel in De Standaard een nijpend maatschappelijk probleem geenszins op. Innoverende geneesmiddelen zijn peperduur geworden. Ze richten zich steeds vaker op niches: beperkte indicaties, specifieke kankers, wees-pathologieën, etc. Bij hun lancering is het bewijs van hun reële meerwaarde vaak zeer dun.

Die drie facetten versterken elkaar: omdat de behandelingen gericht zijn op kleine patiëntenpopulaties, is breed klinisch onderzoek niet evident, internationaal en sowieso peperduur. Bedrijven investeren fortuinen en willen die ook terugverdienen.

Hoe doorbreken we die cirkel?
De hoge prijzen wringen bij alle betrokken partijen (bedrijven, ziekteverzekeraars én overheid). Toch worden hoogstens ‘pleisters op houten benen’ als mogelijke oplossingen voorgesteld. Bijvoorbeeld de ‘afbetaling’ van een éénmalige, extreem dure behandeling over meerdere jaren spreiden, lost ten gronde niets op, want de kosten worden alleen over een langere periode uitgesmeerd.

Er moeten snel betere oplossingen komen, want we gooien nu al voor een stuk het kind met het badwater weg: omwille van de hoge prijzen wordt de toegang tot de markt voor innoverende producten streng bewaakt. Het aandeel van de nieuwe terugbetalingen mits ‘geheim contract’ groeit zienderogen. De omschrijving van de terugbetalingsvoorwaarden wordt steeds langer en stringenter.

Moeten we steeds hogere barrières opwerpen, tegen de steeds hogere prijzen? Of moeten we, precies omgekeerd, nadenken hoe we sneller en (veel) goedkoper al die innovatie kunnen benutten.

De sleutel zit in data.

Definitie van een geneesmiddel: drie delen !
Al sinds de jaren ’90 hanteerde ik als definitie van een geneesmiddel:

Een geneesmiddel is een belangrijk onderdeel van een behandeling met als doel de gezondheid en de levenskwaliteit van een patiënt te bewaren (preventie) of te verbeteren (zorg). Het bestaat uit drie onderdelen (die alle drie noodzakelijk zijn!):

Hardware: de actieve ingrediënten in een farmaceutische vorm (pil, ampul…), al dan niet gecombineerd met medische hulpmiddelen, app’s etc.
Software: de informatie en kennis, nodig voor rationeel en optimaal gebruik ervan.

Rationeel gebruik = de verstandige keuze (evidence based) door de arts, apotheker, patiënt.
Optimaal gebruik = vereist informatie en motivatie voor het juiste gebruik (compliance/adherence) door de individuele patiënt

Data: gegevens over het gebruik en over het therapeutisch resultaat.

Bij een geneesmiddel denkt iedereen aan het eerste deel (de hardware). Men vergeet meestal hoe belangrijk het tweede deel is (de software). En men veronachtzaamt tot nu toe helemaal het derde deel. We documenteren alleen heel uitgebreid de kosten ten behoeve van de terugbetaling, maar weten niets over het behaalde resultaat).

Het glas is halfvol
De IMA-studie waarnaar het artikel in De Standaard verwijst, bevat gelukkig data.

Het ‘slechte nieuws’ haalde de krantenkoppen: meer dan de helft van de patiënten die één van de drie onderzochte dure kankermedicijnen kreeg, stierf binnen het jaar (soms tot 70%).

Maar de studie bevat ook twee heel goede nieuwtjes:

De behandeling slaat wél aan bij een (kleine) helft van de patiënten en verlengt hun leven substantieel.
De behandeling werd behoorlijk gelijkmatig gebruikt in alle socio-economische lagen van de bevolking (van ‘arm’ tot ‘rijk’). Er is dus ‘equity’, wat in de gezondheidszorg lang niet altijd evident is!

Het glas is daarmee voor mij alvast halfvol.
Maar alles kan beter.

Census data vanaf € 500…?
De IMA-studie kwam recent (2022) uit en analyseerde de gefactureerde behandelingen met drie dure kankergeneesmiddelen van 2016 tot 2018. Zeker waardevol, maar in mijn ogen ‘too little’ en (vier jaar) ‘too late’.

Stel dat we vanaf 2016 maand-per-maand zouden hebben kunnen volgen wat er met de behandelde patiënten gebeurde; dan hadden we al jaren geleden kunnen uitzoeken wie wél en wie geen baat zou hebben bij de behandeling.

Eigenlijk zouden we bij elke behandeling van meer dan pakweg 500€ veel korter op de bal moeten spelen. (Dat bedrag is arbitrair: wil je wat hoger beginnen, kan het ook).

Het gebruik registeren is de afgelopen jaren kinderlijk simpel geworden.

Het FarmaFlux platform, waarop elke publieke officina-apotheker elke aflevering registreert, werkt ‘à la minute’. Je kan dus bijna in real time rapporten over het gebruik genereren: wie is behandeld?

Ziekenhuisapotheken, die het gros van de zeer dure medicatie verstrekken, zijn (nog) niet aangesloten op FarmaFlux, maar daar zitten ‘eerder persoonlijke bezwaren dan wetten in de weg’. Technisch is het alleszins zeer haalbaar om de gegevens van alle behandelingen boven een zeker bedrag te registreren.

Het grote voordeel van het FarmaFlux platform is dat het werkt in opdracht en onder de verantwoordelijkheid van de apothekers. Die hebben allemaal een therapeutische relatie met elk van de betrokken patiënten, zodat de verwerking van de gegevens privacy-veilig onder hun hoede kan gebeuren.

Dan blijft nog de vraag: welk resultaat boeken we met elke behandeling?

Een boeiende uitdaging! Bij het goedkeuren van de terugbetaling moet men sowieso het therapeutisch doel duidelijk(er) omschrijven en vastleggen met welke maatstaven de arts of de patiënt deze kan ‘meten’ en rapporteren. Soms kunnen dat fysische parameters zijn, die de arts kan vaststellen (bloedwaarden, biomarkers, de grootte van een tumor…). En wanneer het over levenskwaliteit gaat, zijn er PREMs of PROMs die de patiënt kan vaststellen (Patient reported outcomes / evaluations, bv. pijnniveau, energie, beweeglijkheid…).

De moderne technologie laat toe om dit soort data snel en veilig te capteren: het volstaat dat het RIZIV één degelijke app laat maken, waarin voor elke behandeling de juiste evaluatieschalen zitten en we zijn vertrokken.

Waar en door wie?
Innoverende ideeën stranden in de gezondheidszorg meestal bij deze vraag.

Wie gaat deze data verzamelen en analyseren?

Mag ik dat debat even voor zijn:
Niemand is ‘eigenaar’ van gezondheidsdata. Individuele, nominatieve data (bv. in de betrokken app) behoren toe aan de patiënt en hij/zij heeft er controle over.
Elke behandelde patiënt heeft therapeutische relaties met arts(en) en apotheker(s). Onder die juridische paraplu kunnen data eenvoudig verzameld en verwerkt worden, zolang beroepsgeheim en privacy beveiligd worden. Wil je dit probleem snel en goed oplossen, geef dan aan de behandelende zorgverstrekkers (arts en apotheker) de opdracht om voor elke behandeling een – geanonimiseerd of minstens veilig gepseudonimiseerd – rapport te bezorgen met gegevens over gebruik en resultaat.

Het zou een verfrissende vernieuwing zijn indien de strakke regels van het huidige ‘Hoofdstuk IV’ (dat de terugbetaling regelt) worden omgevormd tot een set ‘guidelines en prioriteiten’ voor het gebruik van innoverende behandelingen, waarbij telkens aan het einde de verplichting staat om bij te dragen tot de sensus-data over gebruik en outcomes.

Mits snelle rapportering van elk resultaat van elke behandeling, kan je immers veel meer en veel sneller producten in een (in eerste fase ‘experimentele’) terugbetaling toelaten, wat kosten drukt en snellere toegankelijkheid bevordert.

Misschien voor élke behandeling?
Kan dit alleen voor dure behandelingen?
Als publieke apotheker heb ik ruim 40 jaar lang – naast veel dure – ook heel veel zeer eenvoudige en goedkope behandelingen afgeleverd: een siroopje voor een hoest of een spray voor een verstopte neus.
Het heeft me al die jaren gestoord dat de patiënt vervolgens de apotheek verliet en ik geen flauw benul had of hij effectief verlost was van zijn kwaaltjes (en hoe snel?).

Ik speel dus al een tijdje met de idee om mijn patiënten voor te stellen dat ze een weekje na hun bezoek een WhatsApp-achtig berichtje zullen krijgen met de vraag of de hoestdrank of neusspray zijn werk goed heeft gedaan.

Mijn computer kan dat automatisch voor mij zenden en de resultaten meteen verwerken…

Zou je dat zien zitten?
Mij zou het als patiënt zeker het gevoel geven dat mijn apotheker echt met mijn gezondheid bezig is. En als apotheker zou ik eindelijk zicht krijgen op hoe goed de aangeraden behandelingen echt zijn.

Data over gebruik en resultaat zijn wel degelijk het derde, essentiële onderdeel van een geneesmiddel.

Dirk Broeckx
2 januari 2023

En uiteraard:

Ik wens alle lezers een prettig nieuwjaar, met veel plezier en weinig zorgen !

REAGEER

Gert Laekeman (5/1/23)

Beste Dirk, ik ga zeker mee met de bevraging van patiënten naar resultaten van hun therapie. Momenteel lopen er bij EMA meer dan 40 projecten over analyse van ´Real World Data´. Kan zowel voor risico-analyse (bv. zwangerschap) als therapeutische resultaten.

DB: (Bondige!) vragen rond nevenwerkingen etc. maken uiteraard deel uit van vragen naar het therapeutisch resultaat.
Het belangrijkste is echter dat men de nodige tools en ‘cultuur’ creëert om de patiënten systematisch te bevragen.
Voor (extreem) dure medicatie zou dat een must moeten zijn. En voor een pak goedkopere behandelingen (incl. met name phyto!?) waarover weinig real life onderzoek bestaat, zou het een aanzienlijke gezondheid-meerwaarde betekenen.

Volgend jaar enkele duizenden doden vermijden

http://www.de7de.be — 14/05/2022

‘April was een ongewoon dodelijke maand’, kon je gisteren lezen in de Standaard (ARTIKEL).

Het is een degelijke analyse van de uitzonderlijke oversterfte de afgelopen maand, waaruit ik een waaier van conclusies trek:

Al naar gelang hoe je de cijfers schikt en weegt, kan je met statistiek zowat eender wat aantonen.
Op zich zijn de cijfers minder relevant; het is nuttiger te zoeken naar patronen of verschuivingen die significant en nuttig zijn voor het gezondheidsbeleid.
In tegenstelling tot de criante titel, gaat het artikel over een reeks ups-and-downs van de sterftecijfers die allemaal logisch verklaarbaar zijn.
Eindredacteurs laten geen kans liggen om ons limbisch brein op stang te jagen. (Dat is het niet-rationeel, emotioneel en intuïtief gestuurd stuk van onze hersenen dat ons gedrag beïnvloedt).
Titels staan steeds vaker helemaal los van wat volgt in de bodytekst. Men prikkelt liever onze gevoelens van angst en onzekerheid dan de aandacht te vestigen op wat écht telt.

Lees het hele artikel. Dan blijkt april lang niet ‘een ongewoon dodelijke maand’ te zijn: er zijn meer maanden met hoge oversterfte geweest. En niemand praat van de basis sterfte door alle bekende oorzaken. Want dat is geen ‘nieuws’.
De schijnwerpers worden dus gezet op enkele ‘bergtopjes’ en de gigantische aantallen vermijdbare doden in de ‘bulk’ van de cijferbergen, aanvaarden we stilzwijgend.
Toch zouden we daar nu, gezien de dringend noodzaak van een meer efficiënte gezondheidszorg, precies op moeten focussen.
Eén ding springt wel naar voor in de cijfers: na 2021, haast zonder ‘seizoensgriep’, sloeg deze griep in 2022 forser en vooral later toe dan gewoonlijk.

(De vette rode lijn is 2022; de volle blauwe lijn 2021; de stippellijnen de jaren vóor COVID)
Waarom?
In 2021 vaccineerden we – met een uitzonderlijke bundeling van krachten in de Eerstelijnszones – zéér doelgericht de meest kwetsbare populaties. De lockdown maatregelen en mondmaskers beperkten de circulatie. Voor het eerst in decennia was er géén (gewone) griepepidemie.
In 2022 voorzag men wel honderdduizenden vaccins extra, maar we vaccineerden lang niet zo efficiënt. Er werden uiteindelijk nauwelijks méér vaccins toegediend. De focus op een voldoende hoge dekking ontbrak bij veel zorgverstrekkers, publiek en media. En dus stierven andermaal enkele duizenden mensen ‘te veel’.
Een even criante, maar betere titel voor het artikel was dus geweest:
‘Hoe volgend griepseizoen enkele duizenden doden vermijden?’

Met alleen klassiek sensibiliseren en vaccineren zoals afgelopen najaar, gaan we het niet redden. Zeker als er nog een extra Covid-booster zal moeten worden gegeven, min of meer parallel aan de klassieke griepvaccinatie, zullen zelf gemotiveerde patiënten afhaken of kiezen voor alleen de booster… We moeten dus dringend ‘out of the box’ denken.

Vaccineren in de apotheek is dan een evidente oplossing.

Afgelopen week, na afloop van het recente, eerste IFB Health Café over dit onderwerp, trok ik enkele conclusies:

Met uitzondering van de artsenorganisaties, is eigenlijk iedereen pro en overtuigd.
Vaccineren in de apotheek verhoogt de vaccinatiegraad significant.
Artsen vaccineren dan niet minder; apothekers bereiken gewoon een breder publiek.
‘Convenience’ (vlot en snel gevaccineerd kunnen worden) is een sterke motivator.
Er zijn ruimschoots voldoende apothekers grondig opgeleid. Ze staan klaar.
De wet is aangepast (wel beperkt tot Covid vaccinatie, onder invloed van de artsen lobby), maar kan – en moet – snel uitgebreid worden.
Apothekers zullen elk toegediend vaccin systematisch registeren in Vaccinnet.

Knelpunt blijft de weerstand van de artsen.
Maar ook daar zijn er duidelijke lichtpunten:

Er was een gelijkaardige, sterke weerstand tegen Covid-antigeentesten in de apotheek, maar die smolt als sneeuw voor de zon, toen het testen bliksemsnel werd uitgerold. Artsen voelden meteen dat de apothekers hen in feite ontlastten.
Er zijn al een aantal pilootprojecten voor (Covid) vaccinatie in de apotheek die vlot lopen. Daar ging telkens lokaal overleg aan vooraf (MFO – Medisch Farmaceutisch Overleg).
Als men lokaal – waar men elkaar kent en vertrouwt – uitlegt wat men gaat doen en hoe het zal lopen, ontmijnt men de situatie en kan men vooruit.

Ik droom dus voor de volgende maanden van een sprint met veel lokale (desnoods hybride) MFO overleg momenten, een snelle uitbreiding van de wet en een pragmatische aanpak met focus op lokale actie.

Voor volgend jaar droom ik van een artikel in de Standaard onder de titel:
‘We hebben enkele duizenden doden vermeden’.

Let op: de vaccinatiecampagne start traditioneel met het reserveren van vaccins door patiënten.
Dat begint in juli en augustus.

Dus, mijnheer de minister: No time to loose !

Dirk Broeckx
14 mei 2022

Australische Inspiratie

http://www.de7de.be — 7/10/2021

Australië is wat trager op gang gekomen met COVID vaccinatie, maar sluit nu aardig aan.

Uit bijgaand artikel (Pharmacy Daily) puur ik twee sterke troeven, waar we in België ook lessen uit kunnen trekken:

1. Vaccineren in de apotheek voegt een sterk gemotiveerd en extreem laagdrempelig kanaal toe aan de bestaande kanalen.
(Met een hoge expertise, wetenschappelijke kennis en ethische degelijkheid).

2. Nog belangrijker is de "motivationele component" die de Australische apothekers toevoegen:
Ze gaan veel verder dan advies en argumenten geven, waarom men zich zou moeten laten vaccineren.

Ze vragen systematisch "What's your reason?" aan al wie zich laat vaccineren en gebruiken de resultaten daarvan in de communicatie met niet-gevaccineerden.

Dat is pure, slim toegepaste gedragskunde en -psychologie.

Want wetenschapelijke argumenten overtuigen al wie aarzelt al lang niet meer. De heel eenvoudige, zeer diverse en strikt menselijke motivaties van groepsgenoten delen, vergroot echter aanzienlijk de kans dat men de gevoelige snaar van het lymbisch "systeem 1" raakt.

Veel van de belangrijkste beslissingen in het leven nemen we nu eenmaal -- als puntje bij paaltje komt -- vooral op niet-rationele / emotionele basis.

Een zeer persoonlijke motivatie is uiteindelijk wat gedrag echt verandert.

Laten we ons inspireren ?

�Social Return on Investment� van Zelfmanagement bij Chronisch Patienten in de Eerstelijn

http://www.de7de.be — 7/06/2021

Binnenkort organiseert IFB een (invitation only) ‘Inspiratiedag Toekomst van de Openbare Apotheek’, samen met Guus Schrijvers (‘Het Cappucino Model’). Ik volg daarom met extra aandacht de blog van Guus Schrijvers Academy.

Deze week stootte ik op een opmerkelijke bespreking van een artikel door Diane Jaspers over de ‘sociale return on investment van zelfmanagement bij chronische patiënten in de eerstelijn’

Het artikel en de bespreking gaan over ‘Nederland’ en zijn dus niet zomaar toepasbaar op België. Toch is het verhaal extreem boeiend gezien de kernvraag: wanneer diverse partijen (overheid, ziekteverzekering, (chronische) patiënten…) geld stoppen in nieuwe, moderne vormen van patient empowerment, zodat patiënten meer zelfredzaam hun gezondheid kunnen managen, hoeveel brengt dat dan op, op vlak van kwaliteit van leven van patiënten en vermindering van zorgkosten?

De illustratie bij het artikel geeft meteen de essentie weer van de kosten-baten analyse van toegepaste gevalideerde zelfmanagement programma’s. (Spoiler alert) Patiënt en zorgverzekeraars zijn de grote winnaars!

De onderzochte patient empowerment initiatieven worden aangereikt door zorggroepen en deskundigen van ZelfzorgOndersteund! (ZO!). De financiering ervan komt van de Nederlandse zorgverzekeraars. Diverse huisartsenpraktijken, verdeeld over heel Nederland, hebben deze tools aan 345.000 chronische patiënten in de eerste lijn aangeboden.

Diane Jespers:
De gebruikte applicaties moeten voldoen aan de eisen die ZO! heeft vastgesteld. In het oorspronkelijk artikel wordt maar één platform benoemd en dat is geen goedkope applicatie. Vergelijkingen worden gemaakt tussen zorggroepen die gebruik maken van zelfmanagement en de zorggroepen die hier geen gebruik van maken. Er is een mooi systematisch overzicht opgesteld van de stakeholders en wie welke uitkomst of benefit heeft en dat kan als voorbeeld dienen voor zorgorganisaties die met uitkomsten willen gaan werken.

Resultaten
De resultaten van de SROI geven goed inzicht in de financiële verschuivingen die er plaats kunnen vinden tussen de verschillende stakeholders. Maar het blijft lastig om te beoordelen hoe deze resultaten tot stand zijn gekomen. Echt alle resultaten uit de data halen blijkt nog niet mogelijk en een deel van de resultaten wordt berekend uit eerdere analyses vanuit de literatuur.

Uiteindelijk komt er een SROI uit van 4,90.
Dat wil zeggen: iedere geïnvesteerde euro levert 4,90 euro op aan sociale waarde. Waarbij zorgverzekeraars en patiënten de meeste groei in waarde toevoegen. Voor de zorgverzekeraars levert het 10-18% minder zorgkosten op (farmacie en medisch specialistische zorg) en voor de patiënt een toename in kwaliteit van leven en daar doen we het als zorg toch eigenlijk voor?

Ik kan het toch niet laten om even in te zoomen op de kosten per patiënt die de huisartsenorganisaties en huisartspraktijken investeren (19 euro) en vervolgens levert dat een SROI op van 4 euro per patiënt. De zorgverzekeraar investeert 9 euro per patiënt en dat levert 149 euro SROI op.

Conclusie
Positieve resultaten die kunnen bijdragen aan een boost in zelfmanagement van patiënten. Waarbij zorgverzekeraars en de patiënten de meeste baten hebben van het toepassen van zelfmanagement en bijdragen aan een meer toekomstbestendige zorg. Een conclusie die de auteurs trekken is dat er wel sprake is van een onevenredige verdeling van kosten en baten tussen de stakeholders. De auteurs adviseren ook dat dit meegenomen moet worden bij nieuwe implementaties en dat de gelden anders toebedeeld zouden moeten worden. Mijn indruk is dat de zorgverleners in de eerste lijn er nog wel wat bekaaid af komen.

Aansluitend concludeer ik zelf:
We gaan sowieso naar meer patient empowerment en zelfzorg voor chronische patiënten. We hebben er dus allemaal belang bij om – ook voor ons land – dit soort van tools (het platform) en gelijkaardige analyses (de artikels en modellen) te ontwikkelen. Want ze wijzen de weg hoe het verder kan en moet, zeker voor wat ik ‘eenvoudige chronische patiënten’ noem.

Voor de artsen, apothekers en andere zorgverstrekkers is de boodschap daarenboven: bekijk zelf-kritisch hoe je kosten kan besparen en meer ROI kan bieden. Zoek dus naar efficiëntiewinst en maak het aantrekkelijk(er) om met de bestaande middelen meer en betere zorg en vooral meer ‘gezondheid te produceren’ en kwaliteitsvolle, gezonde jaren te winnen.

Dirk BROECKX
7 juni 2021

Wil je dieper graven bekijk dan:

de (korte) bespreking van Diane Jespers op Guus Schrijvers Academy
het oorspronkelijk artikel dat meer details bevat + download de PDF ervan
het platform ‘Zelfzorgondersteund’

De Bespreking door Diane Jaspers voor Guus Schrijvers Academy:
https://guusschrijvers.nl/zelfmanagement-bij-chronisch-patienten-in-de-eerste-lijn-patient-en-verzekeraar-zijn-de-grote-winnaars/?utm_source=mailpoet&utm_medium=email&utm_campaign=stuwmeer-in-de-zorg-or-mijnkind-online-or-denktank-jeugdsprong-or-dementie-op-weg-naar-top-or-zelfmanagement-bij-chronisch-patienten-or-ijsland-jongeren-en-preventie_149

Het oorspronkelijk artikel:
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2588914121000046

Zelfzorgondersteund:
https://zelfzorgondersteund.nl

REAGEER

Populatiemanagement (tijdens en na Corona)

http://www.de7de.be — 18/04/2021

Waarom duurt het maanden om hoog-risico-patiënten te identificeren bij Corona vaccinatie, terwijl apothekers vorig jaar diezelfde klus op enkele weken en in alle stilte klaarden?

Mits wat up-and-downs en enkele stop-and-go’s komt de Coronavaccinatie goed op gang. In de back-office van de bijna honderd vaccinatiecentra zien we dat de planning de gewenste groeicurve behoorlijk volgt. Het wordt zelfs interessant de verschillen op vlak van leeftijd en regio op te volgen. In Vlaanderen kloppen de cijfers: zeer hoge percentages, eerst in de woonzorgcentra en bij de alleroudste cohorten, samen gevaccineerd met hun zorgverstrekkers. In Brussel laten ouderen zich minder vaccineren en is men dus al toe aan de 55-plussers.

Dan duiken de ‘prioritaire groepen’ terug op. Daarrond is lang en heftig gediscuteerd. Maatschappelijk draait het rond solidariteit; medisch rond risico inschatting (veel natte-vinger-werk en evenveel opinies als er epidemiologen zijn); organisatorisch is het een kluwen.

Drie miljoen vaccins op luttele weken
Maar is het wel zo ingewikkeld? Moet het echt vier maanden duren voor de ziekenfondsen en de artsen een lijst produceren van prioritaire groepen op basis van respectievelijk medicatieconsumptie en medisch dossier?

Men lijkt te vergeten dat we tussen begin september en eind november 2020 ruim 3 miljoen (gewone) griepvaccins via de apotheek hebben verdeeld naar diezelfde risicogroepen. Daar heeft toen geen haan naar gekraaid, want alle gegevens en programma’s staan klaar.

Lang voor men in Brussel de (complexe) prioriteitsregels op een rijtje had, waren we in de zomer al begonnen met reservatielijsten aan te leggen (inclusief telefoonnummers) van patiënten in de apotheek waarvan we wisten dat ze hoog-risico waren en/of hoorden dat ze kandidaat waren om zich te laten vaccineren. Toen de vaccins eindelijk aankwamen, werden ze op luttele weken verdeeld, netjes in volgorde van prioriteit.

Te strakke regels
Enig probleem (en grote frustratie): de overheid was zo voorzichtig en traag, dat ze pas midden december het licht op groen zette voor niet-prioritaire patiënten. Dat kwam veel te laat, want de meesten hadden er dan geen zin meer in of waren langs achterpoortjes of via bedrijfsvaccinaties al aan een vaccin geraakt.

Een tiental zorgvuldig en volgens de strakke regels opgespaarde vaccins hebben we dus recent (op eigen kosten) moeten laten vernietigen!

Het Gedeeld Farmaceutisch Dossier
Waarom kunnen apothekers risicopatiënten zo vlot identificeren?

Elke aflevering van een voorgeschreven of voorschriftvrij geneesmiddel (op naam afgeleverd) noteren apothekers al decennia in hun elektronisch patiëntendossier in de apotheek. Dat is wettelijk geregeld. Sinds een tiental jaar worden die gegevens (GDPR-proof) gedeeld in het ‘Gedeeld Farmaceutisch Dossier’ (GFD). Dat is een unieke authentieke databank, gebouwd en gefinancierd door de apothekers. Het bevat registraties van 12 miljoen patiënten, waarvan 9 miljoen ‘actieve’ dossiers, d.w.z. patiënten met minstens 1 registratie tijdens de afgelopen 12 maanden.

Die persoonlijke gegevens zijn versleuteld en centraal ‘onleesbaar’. Alleen apothekers die een therapeutische relatie hebben met de patiënt (persoonlijk contact en zorg dragen voor een persoon) kunnen ze nominatief inkijken. Daarenboven moet de patiënt zijn (federale) ‘geïnformeerde toestemming gegevensdeling’ hebben gegeven.

De apotheker ziet dan, naast de afleveringen die hij zelf heeft gedaan, ook diegene uit andere apotheken (zonder info over welke apotheken).

De apotheek-computer kan de gegevens analyseren, zonder dat de apotheker ze fysisch moet openen op het scherm. Die mogelijkheid werd ontwikkeld om systematisch patiënten te identificeren die in aanmerking komen voor de extra begeleiding van hun vaste ‘huisapotheker’. Dat zijn momenteel ‘polypathologische’ patiënten, met minstens vier verschillende terugbetaalde medicaties, waarvan één chronisch. Een algoritme in het programma van de apotheek, checkt het GFD in de achtergrond en geeft een signaal wanneer de patiënt aan het profiel beantwoordt. De apotheker kan de patiënt meteen uitnodigen en uitleggen waar deze begeleiding goed voor is.

Dat is een stukje artificiële intelligentie en populatiemanagement in één klap. Zonder veel poeha, maar wel met een enorme tijds- en efficiëntiewinst. Het gebeurt discreet en respectvol voor de privacy.

Griep sensibilisering
Een gelijkaardig algoritme helpt de apothekers elk jaar om de risicogroepen voor de seizoensgriep-vaccinatie te identificeren. Vanaf juni of juli overloopt de computer telkenjare het GFD bij elke aflevering op voorschrift of op naam van de patiënt, op zoek naar een reeks geneesmiddelen die significant zijn voor relevante chronische aandoeningen (o.m. diabetes, astma/COPD, bloeddruk, hartfalen, HIV-remmers, leeftijd, etc.).

Desgevallend verschijnt een pop-up en kan de patiënt worden uitgenodigd om zich te laten vaccineren of een vaccin te reserveren.

Nabijheid, persoonlijk contact en vertrouwen
Het GFD is een bijzonder krachtige tool wanneer men – zo goed als exhaustieve – bevolkingsgegevens wil gebruiken, zowel voor individuele begeleiding als voor populatiemanagement.

Want uiteraard wordt het GFD in de eerste plaats gebruikt om de patiënt individueel te begeleiden: Welke medicatie heb je recent gekregen? Is dit hetzelfde merk van generiek als je gewoon bent? Is de dosering of hoeveelheid veranderd? Neem je deze medicatie regelmatig in (lees: heb je de juiste hoeveelheid gekregen, ten opzichte van de beoogde posologie)? Hoe heette dat product ook weer, dat ik maanden (jaren) geleden heb gekregen?

Uiteraard komen er soms vragen waar we al die informatie halen. Dat kan je als persoonlijke vertrouwensman of -vrouw heel goed uitleggen en zelfs tonen, inclusief bovenstaande voorbeelden ‘waarvoor en hoe’ we deze gegeven gebruiken en hoe we garanderen dat ze veilig bewaard worden (‘in een systeem dat ik met mijn collega’s heb laten bouwen en dat we zelf beheren’).

De kleinschaligheid en ‘nabijheid’ waarmee het GFD gebruikt wordt, schept ook vertrouwen. Dit is geen databank waar ‘in Brussel, door God-weet-wie’ naar gekeken wordt. Vaak is het zelfs alleen de apotheekcomputer die de gegevens ‘ziet’.

Confidentialiteit wordt dan heel tastbaar. Vertrouwen wordt verdiend.

NIH (Not Invented Here)
Het ging mijn petje te boven waarom de overheid maanden van onderhandeling en een rits nieuwe software en projecten nodig had om risicogroepen voor de Corona-vaccinaties te laten identificeren door ziekenfondsen en artsen. Minstens 6 computersystemen (van de landsbonden) en tienduizenden computers van artsen (met een tiental verschillende softwarepakketten) moesten via nieuwe, aparte routines de gegevens doorgeven aan een (nieuw) systeem dat de gegevens centraal verwerkte.

Waarom? Ik kom niet verder dan Not Invented Here: ‘omdat we het niet zelf, centraal, in Brussel, hebben uitgevonden.

Het is niet de eerste keer en vermoedelijk ook niet de laatste, dat de overheid geen vertrouwen heeft in wat ‘het terrein’ ontwikkelt. Er is zeker altijd wel een reden om bestaande systemen terzijde te schuiven. Ja, in het GFD zitten misschien onvoldoende gegevens om kanker en een reeks pathologieën die exclusief in ziekenhuizen behandeld worden, te identificeren. Maar in plaats van snel te starten met Pareto (met een kleine inspanning alvast 80 of 90% van het werk verrichten en daarna de rest aanvullen), bouwt men iedere keer weer zelf een nieuw systeem, dat dan vaak zwalpt en soms bezwijkt onder kinderziektes.
Wie heeft recent nog gehoord van de Corona app?

GFD: hoe kan het nog verder?
Laat dat alles de pret niet bederven in de apotheek. Het GFD staat als een paal en kan de rol van de apotheker in populatiemanagement en patiënten begeleiding alleen maar versterken.

De eerste nieuwe ontwikkelingen zijn intussen een feit:

Apothekers leveren de noodpil af met onmiddellijke terugbetaling. Ook dit wordt in het GFD geregistreerd, zodat we het gebruik ervan beter kunnen opvolgen op individueel en globaal niveau.
Bij repetitief individueel gebruik: sterker motiveren om samen met de arts correcte contraceptie te kiezen. Globaal of lokaal populatiemanagement: naar welke doelgroepen zijn specifieke preventie campagnes nuttig?
Apothekers leveren Corona Zeltesten af met terugbetaling aan patiënten met Verhoogde Tegemoetkoming, na GFD-controle op de terugbetaalde hoeveelheden (maximaal 2 per persoon per week), zelfs indien men bij meerdere apotheken langsgaat.
Het GFD laat toe om, naast geneesmiddelen of aanverwante producten, ook prestaties te registreren (via pseudo-CNK nummers). Hierdoor wordt het ook mogelijk om zorgtrajecten beter op te volgen: heeft deze patiënt reeds alle diensten of begeleiding gekregen waar hij recht op heeft?

Medicatieoverzicht
Mits de posologie toe te voegen, kan het GFD automatisch een zeer compleet ‘medicatieoverzicht’ genereren. In combinatie met ‘Voorschrift Op Zak’ – de nieuwste tool waarmee de patiënt al zijn beschikbare voorschriften op Recip-e kan bekijken en beheren – krijgt elke patiënt vanuit de apotheek nu reeds een compleet overzicht van al zijn medicatie op zak, in zijn smartphone.

De combinatie van de voorgeschreven en afgeleverde medicatielijnen noem ik ‘medicatieoverzicht’ omdat het zonder enige interventie een compleet beeld genereert van alle reeds geregistreerde, authentieke gegevens. Het vervangt het ‘medicatieschema’ niet. Maar het is wel veel krachtiger, omdat het voor alle patiënten automatisch alle beschikbare gegevens ontsluit.
Het medicatieschema richt zich hoofdzakelijk op een beperkte (polypathologische) groep patiënten; het is daarenboven bijzonder arbeidsintensief (arts of apotheker moet het ‘maken’) en het loopt nog steeds kwalitatief mank (het moet bewust ‘onderhouden’ worden en softwarematig loopt het nog lang niet altijd vlot).

Ook hier speelt NIH een negatieve rol: de overheid blijft zeer veel tijd en geld steken in een centraal medicatieschema-systeem, in plaats van te bouwen met de Lego-blokjes van Recip-e en GFD, die voor het rapen liggen…

Dirk BROECKX
dbrx@telenet.be

REAGEER

19 april 2020: Marie VAN DE PUTTE (Zorgzaam Leuven):

Ik heb je blog met veel interesse gelezen en ben evenzeer voorstander om de systemen te gebruiken op de meest efficiënte manier. Het GFD is een zeer goed systeem, en bewijst haar meerwaarde in tal van projecten. Ook in de COVID vaccinatie campagne. Ter info, ik ben ook lid van de federale werkgroep olv voorzitter Prof De Maeseneer, waar de systemen werden uitgewerkt.

Enkele reacties op je blog:

Om de lijst met risicopersonen voor COVID vaccinatie aan te leggen, waren 4 maanden nodig om het juridisch kader in orde te krijgen. Er waren geen 4 maanden nodig voor de IT ontwikkeling, noch voor de query's of andere selecties. De mutualiteiten en huisartsen stonden reeds maanden geleden klaar om op de knop te duwen, maar werden genoodzaakt te wachten op publicatie van het samenwerkingsakkoord. Stel dat apothekers een rol zouden gespeeld hebben in de selectie, dan hadden zij ook deze timing moeten respecteren.
Het GFD is zoals je zegt heel geschikt voor een decentraal populatiemanagement, maar daar is dus niet voor gekozen. Het is ook niet mogelijk om alle risicopatiënten te detecteren louter op basis van medicatie. Samenwerking met huisartsen is hierbij altijd nodig en belangrijk vermits zij een medische evaluatie kunnen doen.
Het is een geluk dat er een centraal systeem is met data die verzameld worden in de vaccinatie codes databank, en een hieraan gekoppeld uitnodigingssysteem. Het centrale systeem laat immers toe om snel bij te sturen ifv de steeds wijzigende richtlijnen (AZ vaccinatie > 55 jaar, fasering doelgroepen, ...). Stel dat we geen centrale databank zouden hebben, dan was het nu chaos alom.
De systemen van apothekers worden wel ten volle benut in de COVID vaccinatiecampagne. Zo is er een koppeling tussen de farmaceutische dossiers en de vaccinatie codes databank, waardoor apothekers kunnen zien of een patiënt is opgeroepen, alsook vaccinatiestatus.

De selectie en sensibilisatie van risicopatiënten is m.i. net een zeer mooi voorbeeld van samenwerking tussen mutualiteiten, huisartsen, huisapothekers, patiëntenverenigingen, overheden, ... waarbij systemen en data (GMD, GFD, IMA data, kankerregister, vaccinnet, vaccinatie codes databank,...) maximaal op mekaar werden afgestemd. En de resultaten tonen aan: de systemen werken! Er zijn bijna 1.5 mio risicopersonen opgeladen in de databank en apothekers zullen de komende maand deze personen op maat sensibiliseren. Dit alles dankzij een intelligente koppeling tussen farmaceutisch dossier en vaccinatie codes databank.

Voor de nabije toekomst?
Ik ben zeker en vast akkoord met jou dat het GFD nog veel mogelijkheden biedt rond populatiemanagement. Het staat nog in zijn kinderschoenen. Maar weet ook, de pilootprojecten lopen al, onder andere in Zorgzaam Leuven waar we een query COPD ontwikkeld hebben en werken aan een query hartfalen, dankzij een nauwe samenwerking met BAF, APB, Farmaflux, VAN en andere partners.

marie.zorgzaamleuven@gmail.com

Vier vragen van Frank Vandenbroucke

http://www.de7de.be — 5/04/2021

Bij de presentatie van de ‘Vision 2025’ denkoefening van APB stelde Minister Frank Vandenbroucke vier vragen. Vier accenten die centraal staan bij het kijken naar de toekomst van de officina apotheker. Ik parafraseer en voeg er nog enkele extra aan toe.

Denk erop door en je komt naadloos uit op het ‘Cappuccino’ model.
De contouren van een mooi recept voor de toekomst dienen zich vanzelf aan.

Als de beroepsgroep snel genoeg op deze golflengte geraakt en een politiek zwaargewicht als VDB er ook voluit achter gaat staan, wordt de omslag echt haalbaar.

De vier vragen van de minister
Ik resumeer, parafraseer en maak elke uitdaging een stukje concreter.

Amazonificatie
Hoe maken we de meerwaarde van de publieke apotheker zodanig zichtbaar, tastbaar en meetbaar, dat de consument de lokale apotheker verkiest als leverancier van gezondheidskennis en –producten, boven het internet of commerciële ketens?
Afkicken
Hoe helpen apothekers bijdragen aan een afkickplan van bepaalde medicatie waarvan we te veel gebruiken? Van alle uitdagingen, vereist deze het sterkst een nieuw vergoedingsmodel, want apothekers moeten betaald worden om minder – niet meer – producten af te leveren.
Van ‘genezen’ naar ‘gezond blijven’
Een klassieker. VDB maakte er een veel concretere uitdaging van: ‘Hoe kunnen apothekers oproeien tegen de stroom van medicaliseren en commercialiseren van gezondheid en welzijn?’
Samenwerken
Intra- en inter-disciplinair. Hoe wordt de zelfstandige apotheker, die nog vaak werkt als een ‘solopraktijk’, een actief onderdeel van een Eerstelijnszone? Hoe creëren we lokale netwerken van (onafhankelijke) apothekers, die als een heuse ‘ploeg’ aan gezondheidszorg bijdragen. (De manier waarop apothekers met een vliegende start de functie van ‘farmaceutisch expert’ aan het invullen zijn in Corona-vaccinatie-dorpen toont de weg).

Nog vier uitdagingen
De korte interventie tijdens de ‘Vision 2025’ liet weinig ruimte, anders was de minister zeker dieper ingegaan op twee andere punten die hij aanhaalde:

De gezondheidszorg worstelt constant met stijgende uitgaven.
Kunnen apothekers bijdragen met een eigen variant op de ‘Wet van Moore’? Telkens meer gezondheid produceren voor ‘hetzelfde geld’ of alleszins met een beheerste en faire groei. Dat kan, wanneer we inzetten op het meer optimaal en rationeel gebruik van beschikbare behandelingen; meer accent op gezondheidswijsheid (health litteracy) en therapietrouw.
De technologische uitdagingen oppikken.
Van de nieuwste (gen)therapieën tot compleet geïntegreerde eGezondheid. Hoe bouwen we dat in? Het vraagt niet alleen aanpassen van de praktijk, maar vooral het bliksemsnel meegroeien van de apotheek-software en – mobile first – patiënten app’s. Een gigantische werf.

Ik voeg er nog twee persoonlijke aandachtpunten aan toe. Twee dingen die de minister waarschijnlijk ook zeer nauw aan het hart liggen, maar waarover hij niet sprak:

Populatiemanagement
Hoe pakt de apotheker populatiemanagement aan? De ultra-lage drempel van de apotheek gebruiken om echt aan preventie te doen (screenen en meten, zodat patiënten meer en vroeger naar de arts zal gaan voor vroeg-diagnose en behandeling; ook hier dus met het oog op vroegere en dus goedkopere behandeling).
Equity
Hoe helpt de apotheker inequity aan te pakken? De nodige creativiteit vinden en de vrijheid krijgen om NIET hetzelfde te doen voor alle patiënten. Want equity betekent ‘zorg op maat’ en vooral ‘zich inleven in de behoeften, de golflengte en de taal van elke patiënt’, met name onderaan de sociale, economische en educatieve ladder.

…en de grootste uitdaging van al…
De rode draad doorheen al deze vragen en uitdagingen is het vinden van een nieuw vergoedingsmodel. Want er lopen twee constanten doorheen al deze uitdagingen:

Hardware, software en data
De echte toegevoegde waarde van de apotheker zit in het aanreiken van een totaaloplossing voor gezondheidsproblemen, in samenwerking met artsen en andere gezondheids- en welzijnsberoepen. Dat wil zeggen ‘zowel de pillen als de uitleg bij de pillen én de gegevens over gebruik en de resultaten’.
In mijn definitie van ‘medicatie’ spreek ik steeds van de onlosmakelijke combinatie van hardware (‘de pillen’), software (de juiste kennis om deze rationeel te kiezen en optimaal te gebruiken) en data (individuele- en populatie-gegevens over gebruik en therapeutische resultaten).
Minder producten, meer service en begeleiding
De meeste uitdagingen leiden naar ‘minder pillen’. Neem ‘afkicken’. Daar werk je pas hard aan, indien je als apotheker vergoed wordt om patiënten te helpen die minder medicatie gebruiken; nu verdienen we in dat geval niets of alleszins minder.
Ook ‘preventie’, ‘samenwerken’, ‘meer gezondheid voor niet (veel) meer geld’… zijn stuk voor stuk activiteiten die een omgekeerde manier van vergoeden vergen.

Cappucino
Guus Schrijvers levert het recept van een koffie met een toefje slagroom (om constant te innoveren), met daaronder nog een stuk vergoeding ‘per prestatie of per aflevering’. Maar de cappuccino staat op een sterk fundament van forfaits en capitaties. Een zinvolle waaier van vergoedingen op maat van wat de mensen en de populatie van een bepaalde apotheek nodig hebben. Meer lokaal verankerd en afgestemd op de behoeften van de bevolking waarvoor men verantwoordelijkheid opneemt en die men (multidisciplinair!) begeleidt.

Voeg de 'dubbele garantie' als klontje suiker in deze koffie en het recept voor verandering is helemaal klaar.

De publieke apotheker blijft in 2025 en 2030 medicatie en behandelingen fysisch afleveren; de hardware wordt niet gescheiden van de software. Maar de focus van het werk is hopelijk tegen dan niet langer logistiek en administratief gericht op producten, maar verschoven naar diensten en begeleiding, met constant data capteren en interpreteren om meer gezondheid te produceren. Datamanagement moet worden ingebakken in elk apotheekproces en natuurlijkerwijze – mobile first – worden gedeeld met de patiënt.

Een mix van de zes persona’s van de Vision 2025 leveren een goed beeld van het aanbod dat je dan in elke apotheek zal moeten vinden.

Dirk BROECKX
5 april 2021

Bron: Vision 2025 Introductiesessie :

https://www.youtube.com/watch?v=h1fcNyMhmD0

(Interventie Minister Vandenbroucke : van 14'30" tot 20'30")

REAGEER

VIVEL: klavertjevijf !

http://www.de7de.be — 21/03/2021

Zonder veel fanfare publiceerde VIVEL deze week het ‘quintuple aim’ concept. Ik was meteen geboeid, zij het heel even met gemengde gevoelens. Ten gronde is het een aanpak die meer aandacht verdient, temeer omdat de fundamenten van het huidige zorgsysteem noodzakelijkerwijs zullen moeten omgebogen worden om de vijf doelstellingen te realiseren.

In een grijs verleden, toen de dieren nog spraken, introduceerde ik in de7de het Triple Aim concept (7/11/2013 - Triple Aim: het onmogelijke is haalbaar)

Bijna tien jaar geleden trachtte men in Oregon (VS) drie doelen in één keer te realiseren bij het hertekenen van het zorgaanbod:

doelgerichte zorg, op basis van populatiemanagement,
de kwaliteit, ervaren door de patiënt, verhogen,
meer gezondheid produceren voor hetzelfde geld.

In de loop der jaren breide men dit uit tot een klavertjevier:

arbeidsvreugde en welgevoelen van de zorgverstrekkers.

Enkele dagen geleden maakte VIVEL, het Vlaams Instituut voor de Eerstelijn, er met een extra doelstelling een klavertjevijf van:

sociale rechtvaardigheid en inclusie.

Ik citeer:
‘Het is immers belangrijk om acties en strategieën aan te passen aan specifieke doelgroepen. Dit wordt ook wel proportioneel universalisme genoemd; om met dezelfde acties hetzelfde effect te bekomen bij verschillende doelgroepen moet je andere strategieën hanteren. Concreet voorbeeld is de vaccinatiestrategie. Om een vaccinatiegraad van meer dan 70% te bekomen moet je de globale populatie opdelen in verschillende doelgroepen die je op een andere manier aanpakt: ouderen, jongeren, mensen die in instellingen verblijven, bedlegerige personen, mensen die nog twijfelen, mensen die moeilijk een tekst kunnen lezen en begrijpen, niet of minder digitaal vaardige personen … indien je dit niet doet, loop je het risico een deel van de bevolking niet te bereiken’.

De vijf pijlers (quintuple aim) vormen het kompas voor de werking van VIVEL:
‘Met de ingezette middelen een effectievere en efficiëntere zorg organiseren, problematieken op bevolkingsniveau aanpakken, bijdragen tot sociale cohesie, een tevredener persoon en mantelzorger en zorgaanbieders die hun job met voldoening uitvoeren. Vijf doelstellingen waar tegelijkertijd op dient te worden ingezet’.

Gemengde gevoelens
Ik las het bericht eerst met gemengde gevoelens: elk extra doel dat je toevoegt, maakt het realiseren van alle doelen samen des te moeilijker. En was dat vijfde doel niet ‘dubbel-op’ met de ‘populatiemanagement’ aanpak? Ik miste ook een essentieel woord in de doelstelling en omschrijving: ‘equity’.

Wees gerust: die gemengde gevoelens heb ik intussen al een plaatsje gegeven.

Twee werelden in dezelfde boot
Want VIVEL mag en moet ambitieus zijn. Dankzij Corona hebben de Eerstelijnszones (die VIVEL ondersteunt) een vliegende start genomen – zoals Cruyf zei: ‘Elk nadeel heb z’n voordeel!’.

Met het introduceren van de quintuple aim geeft VIVEL een sterke aanzet voor het realiseren van de meest ambitieuze – en vaak vergeten – opdracht van het instituut: nadenken en aansporen tot het grondig hertekenen van de hele organisatie van de zorg.

Van bij de start van VIVEL en van de Eerstelijnszones bleek de kloof behoorlijk groot tussen de wereld van de ‘medische zorg’ en die van de ‘sociale & maatschappelijke zorg’.

De inwoners van die twee werelden kenden elkaar nauwelijks – hoewel ze in dezelfde stad of gemeente werkten. De systemen, financiering, organisatie, gegevensdeling, enz. waren en zijn allesbehalve op elkaar afgestemd.

Via de vijfde doelstelling trek je beide werelden meteen in dezelfde boot. Want (ik citeer): ‘om hetzelfde te bereiken bij iedereen is het nodig bij de meest kwetsbaren extra inspanningen te leveren’.

Sociale werkers kunnen helpen om die meest kwetsbaren te identificeren en te bereiken; de tien (!) gezondheidszorg beroepen in de eerstelijn zullen hun aanbod moeten leren aanpassen om alle kwetsbare groepen te bereiken.

Ja, daarbij komt populatiemanagement ook sterk om de hoek kijken; maar er is meer…

Equity
Ik mis het woord (‘equity’) nog steeds een beetje in de vijfde VIVEL-doelstelling. Dat is niet makkelijk te vertalen.

'Inequity' and 'Inequality'

These terms are sometimes confused, but are not interchangeable, inequity refers to unfair, avoidable differences arising from poor governance, corruption or cultural exclusion while inequality simply refers to the uneven distribution of health or health resources as a result of genetic or other factors or the lack of resources.”

Het is in elk geval niet klasieke ‘rechtvaardigheid’, waarbij iedereen gelijke (dezelfde) toegang en rechten krijgt. Mijn ogen zijn opengegaan toen ik ooit volgend plaatje zag.

Equity wil zeggen dat je juist NIET hetzelfde doet voor iedereen, maar dat je het aanbod en de aanpak aanpast aan de behoeften van elke doelgroep – in feite zelfs elk individu.

Denk aan het concept ‘handicap’ in termen van de golfsport: dankzij die ‘correctie’ kan ik – op een goeie dag – tegen Tiger Woods spelen en winnen. Want de regels voorzien dat de verschillen op vlak van kunde en kwaliteit van ons golfspel worden uitgevlakt, zodat ik kansen krijg om ‘op gelijke hoogte’ te komen; zoals in het plaatje hierboven.

In de (medische én sociale) zorg moet de ‘equity’ doelstelling er dus op gericht zijn om outcome-verschillen weg te werken die het gevolg zijn van ongelijkheden van beschikbaar inkomen, sociale context, werk, huisvesting, opleiding, taal, cultuur, leefomgeving, netwerk…

No one-size-fits-all
Om dat te realiseren moet je dus de vrijheid krijgen om af te wijken van vaste regels en een te rigide aanpak. Creativiteit en zelfs een flinke portie improvisatie moet het mogelijk maken om in Aalst andere dingen te doen dan in Aalter. De terugbetaling in Zele moet niet ‘per se’ dezelfde zijn als die in Zelzate…

In RIZIV termen is dat vloeken in de kerk. Maar mensen, werkzaam zijn in de sociale zorg, zoals straathoekwerkers, zijn uiterst vertrouwd met die sterk gedifferentieerde aanpak.

Vandaag werken we in gezondheidszorg op basis van ‘one size fits all’ reglementering: de terugbetaling is dezelfde voor iedereen, hoogstens ruw gecorrigeerd via bijvoorbeeld een ‘verhoogde tegemoetkoming’ op basis van het inkomen of via ‘Bf-attesten voor medicatie’ op basis van pathologische karakteristieken.

Herlees dat oude Triple Aim verhaal over Oregon nog eens. Dan zie je hoe kleine aanpassingen en een beetje out-of-the-box denken, grote (gezondheids)winsten kunnen opleveren.

Ik ben dus echt benieuwd hoe VIVEL dit quintuple aim concept nu verder gaat uitdragen en ondersteunen. Al dan niet met meer accent op ‘equity’ om zorgverstrekkers te leren denken tegen de haren van de geldende regels in te strijken.

Dirk BROECKX
21 maart 2021

Bronnen:

https://www.vivel.be/nieuws/quintuple-aim/

https://globalhealtheurope.org/values/inequity-and-inequality-in-health/

https://www.de7de.be/index.asp?structure_record=99&web_language=NL&web_sitename=DE7DE&NEWSITEMS_DETAIL=1&NEWSITEMS_RECORD=4512&INTRO_OK=INTRO_OK

Comfortabele 24/7 Gezondheidszorg

http://www.de7de.be — 7/03/2021

Wachtdiensten van huisartsen en apothekers bieden 24/7 laagdrempelige zorg aan. Evoluties rond de huisartsenwachtposten vormen het startpunt van een reflectie over hoe de apothekers ook hun wachtdiensten kunnen verbeteren. Optimaal inzetten van moderne technologie versterkt de toegevoegde waarde van het bestaande, fijnmazig weefsel van lokale apotheken.

Droom mee van de wachtdienst van ‘the-day-after-tomorrow’.

Avond- en Nachtwacht
Wanneer iemand ’s avonds, ’s nachts of op zon- en feestdagen medicatie of aangrenzende gezondheidsproducten nodig heeft, staan er permanent en overal wachtapothekers klaar. In de stad op wandel- of fietsafstand; daarbuiten hoogstens op luttele kilometers. Avondwachten kunnen behoorlijk druk zijn wegens avondraadplegingen. Sommige patiënten of mantelzorgers kunnen pas na de werkuren naar de apotheek gaan. Vanaf 22u start de nachtwacht; in principe steeds wat rustiger, zeker in Corona tijden.

Sommige apothekers stellen zich de vraag of we dat systeem niet moeten hervormen.

Ik heb ruim 40 jaar lang elke nachtwacht zelf gedaan en vind het een integraal deel van de job (ook een beetje ‘avond-uur-lijk’). De publieke apotheek staat, samen met een extreem lage drempel, letterlijk 24/7 ter beschikking van de volksgezondheid. Wie een dringend gezondheidsprobleem heeft – van welke aard ook – kan gratis en zonder afspraak op eender welk moment of plaats beroep doen op een apotheker; een goedgeschoolde gezondheidswerker die advies, doorverwijzing of medicatie kan geven, op maat van wat de persoon nodig heeft.

Huisartsenwachtposten bij ziekenhuizen
Bij de wachtdienst van huisartsen heeft zich de afgelopen jaren een fundamentele verandering voltrokken. Artsen vervullen niet langer individueel hun weekend-wachtdiensten, maar doen dat in lokale kringen via de wachtposten; er wordt geëxperimenteerd met week-avond-wachtdiensten.

Maggie De Block verplichtte nieuwe wachtposten te vestigen in de buurt van een spoeddienst, zodat wachtpost en spoed elkaar kunnen ontlasten.

Qua levens- en werkkwaliteit is het voor huisartsen allicht een stap vooruit. Samenwerken wil zeggen op elkaar kunnen rekenen. Een wachtpost biedt ook praktische ondersteuning: secretariaat, goed georganiseerde ‘binnendienst’ of huisbezoek met chauffeur (bodyguard?), gezamenlijke software…

Ook apotheken aan ziekenhuizen
Parallel hiermee loopt een tweede verandertraject: ziekenhuizen die een apotheek openen aan hun voordeur. In de marge van dagziekenhuis en transmurale zorg, mag en moet de ziekenhuisapotheek de specifieke ziekenhuismedicatie aan ambulante patiënten verstrekken. De publieke apotheek mikt – los daarvan – op patiënten die naar consultaties komen en dus ook steeds meer op patiënten uit de huisartsenwachtpost. Dat veel personeelsleden van het ziekenhuis ook gebruik maken van die apotheek, is meegenomen.

Naast klantengemak spelen vooral financiële drijfveren een rol. De ziekenhuisapotheek is in de boekhouding van veel ziekenhuizen een sterkhouder; extra inkomen uit een publieke apotheek-aan-de-inkom is mooi meegenomen om de lastige eindjes van de ziekenhuisfinanciering aan elkaar te knopen.

Gemak of goede coördinatie
Omliggende apotheken zien die evolutie met lede ogen aan. Omzetverlies is een evidente reden; maar er speelt meer. Eerste- en tweede-lijn moeten beter samenwerken; dat is een goede zaak. In de ambulante praktijk overheerst echter het gevoel dat die integratie zich momenteel voltrekt door stukken eerstelijnszorg in te lijven bij de ziekenhuizen: thuisverpleging teams die vanuit het ziekenhuis werken en apotheken-aan-de-inkom.

De vraag is dus of het klantengemak opweegt tegen de nadelen van die evolutie voor de zorg. Ambulante patiënten die het ziekenhuis verlaten, zijn zo goed als allemaal chronisch ziek. Hun permanente zorg wordt dus sowieso best opgevolgd door hun vaste, GMD-houdende huisarts en vaste huisapotheker. Samenwerking en zeker ook gegevensdeling kunnen alleszins nog verbeterd worden, maar dat zal beter lukken via een versterking van de eerstelijn, eerder dan door een economische of functionele verarming ervan.

Waarom wachtdienst via reguliere apotheken
Idem voor de wachtdienst van apotheken. Indien de huisartsenwachtpost naast de ingang van een spoeddienst doorverwijst naar de apotheek-aan-de-inkom, dan lijkt dat op het eerste zicht heel handig; maar is dat wel zo?

Gaan die apotheken dan 24/7 open en beschikbaar zijn?
En zal iedereen die dan ’s avonds of ’s nachts medicatie nodig heeft altijd naar de ziekenhuissite kunnen/willen gaan, ook indien men de huisartsenwachtpost of het ziekenhuis niet nodig heeft?

Het is duidelijk dat we dringend en heel fundamenteel moeten nadenken over de optimale toekomstige aanpak van het concept ‘wachtapotheek’.

Technologie voor meer comfort, efficiëntie en zorgcoördinatie
Kosten, efficiëntie, klantengemak en de best mogelijke coördinatie van de zorg moeten daarbij alleszins afgewogen worden. We moeten ook meer doen dan alleen de problemen van vandaag oplossen. Technologie kan op korte en op lange termijn een aantal knelpunten wegwerken:

onmiddellijke beschikbaarheid van medicatie;
doorbestellen van zeldzamere items;
tele-wachtdiensten;
en nog verder in de toekomst: non-friction customer journey (zie kader).

Wachtarts ziet wat beschikbaar is
Hoewel wachtposten vaak met een beperkt en essentieel pallet van medicatie werken, wordt toch vaak iets voorgeschreven wat niet meteen kan afgeleverd worden. Met honderden langdurig ontbrekende geneesmiddelen is dat een dagelijks probleem.

De technologie om ‘in elkaars stock’ te kijken, bestaat gelukkig al lang. Elke apotheek kan meteen zien welke producten de groothandel in huis heeft; binnen samenwerkingsverbanden zien apothekers wat hun collega’s in voorraad hebben.

Die functie ook ter beschikking stellen van huisartsen in wachtposten is logisch. Ze inbouwen in de specifieke software van huisartsenwachtposten, automatisch gekoppeld aan de apotheken die op moment van voorschrijven (of afhalen) van wacht zijn, lijkt een absoluut logische stap die snel gerealiseerd moet worden. De wachtarts weet dan beter welke producten hij kan voorschrijven en in welke gevallen hij best meteen overlegt met de wachtapotheek in de buurt.

Doorbestellen naar de volgende wachtapotheek
Hoe dan ook: soms moet er toch iets doorbesteld worden. Klassieke voorbeelden zijn wondzorg en palliatieve zorg (waarvoor trouwens al jaren ‘palliatieve koffers’ bestaan die tijdens de wachtdienst in de apotheek worden geplaatst met de meest noodzakelijke dringende en zeldzame producten).

Apotheken doen tegenwoordig ‘dagwachten’ en ‘nachtwachten’. Dat wil zeggen dat de week ingedeeld is in 14 stukken: 7 dagen (8u-22u) en 7 nachten (22u-8u). Telkens kan een andere apotheker de wacht doen. De juiste informatie vind je via www.apotheek.be, geografisch correct via de geolocalisatie van je GSM.

Wanneer een zeldzaam product toch besteld moet worden, zou een wachtapotheek een bestelling moeten kunnen plaatsen die in een andere apotheek kan worden afgehaald. Want in sommige gevallen zal die andere apotheek intussen de wacht hebben overgenomen (bijvoorbeeld van zaterdagnamiddag naar zondagochtend). In andere gevallen zal de patiënt het product liever meteen in zijn eigen, vertrouwde apotheek gaan afhalen (typisch voorbeeld van zondagavond naar maandagochtend).

Een bestelfunctie waarbij één apotheek een item kan toevoegen aan de bestelling van een andere apotheek (inclusief de nodige uitleg waarom en voor wie de bestelling bedoeld is), is eveneens logisch en zou een vlottere service voor de patiënt mogelijk maken.

Telewacht-artsen en –apotheken?
De Corona crisis heeft artsen geleerd dat teleconsultatie in een aantal gevallen handig is. Veel patiënten zouden tijdens de avond, nacht of weekends sneller geholpen kunnen worden, indien ze via een kort videogesprek een eerste advies zouden kunnen inwinnen.

Voor huisartsenwachtposten zou het ‘triage nummer’ 1733 die functie kunnen overnemen (mits videofonie toe te voegen aan de huidige telefonische opvang).

Indien ook apothekers met wachtdienst via videogesprek advies zouden kunnen geven, zou dat patiënten, wachtposten en spoedafdelingen aanzienlijk kunnen ontlasten. Uiteraard moet de ziekteverzekering dan voorzien in een faire vergoeding. De positieve kosten-baten-verhouding van die aanpak is aanzienlijk en kan snel bewezen worden.

The 2025 patient journey

7 maart 2025.

Vanuit een comfortabele ‘lounge’ verzorgen vannacht drie apothekers de wachtdienst voor Antwerpen Stad. In een beurtrol verzorgen alle apothekers van de vier Eerstelijnszones deze dienst 24/7 voor ongeveer 600.000 inwoners. In geval van grote drukte kan meteen reserve manpower worden opgeroepen.

Achter hun schermen praten ze – meestal via videoverbinding – met patiënten die advies, medicatie en gezondheidsproducten nodig hebben. Waar nodig zorgt een AI-module voor gesproken simultaanvertaling (voor echt exotische talen gebruiken ze de chatfunctie).

Wanneer patiënten inloggen (met de 3de generatie van de ItsMe app) halen de apothekers vlot hun volledig medicatieoverzicht op het scherm: wat heeft de patiënt de afgelopen 12 maanden in een apotheek gehaald (GFD) en welke voorschriften staan nog open (Recip-e)?

Indien nodig schakelen ze naadloos door naar één van de artsen in de wachtposten of naar een spoedafdeling.

Wanneer een patiënt een product nodig heeft, wordt dat meteen klaargezet in één van de tien apotheken, verspreid over de stad. Die vormen het fysisch netwerk van deze wachtdienst. Indien het product niet in voorraad zou zijn in één van de tien apotheken (wat slechts uitzonderlijk voorkomt), wordt het de volgende ochtend door de groothandel beleverd in de vertrouwde, lokale huisapotheek van de patiënt.

De wachtapothekers bedienen vanuit hun lounge rechtstreeks de stock- en de buiten-robotten van de tien apotheken in het netwerk. Met een unieke QR-code kan de patiënt zijn medicatie dus betalen en afhalen in zijn onmiddellijke omgeving. Overdag werken die apotheken zelfstandig; buiten de uren werken ze als onderdeel van het netwerk. Zo wordt hun infrastructuur en stock optimaal benut. Financieel werkt het hele wachtsysteem (apothekers, lounge, robotten en voorraad) via een compleet transparante boekhouding, waarbij elke partner in het netwerk zijn faire vergoeding krijgt voor de toegevoegde waarde die samen wordt gerealiseerd. Producten die ’s nachts uit een robot werden afgeleverd, worden de volgende ochtend via de bestelling van de groothandel weer aangevuld.

De patiënten hebben op deze manier dag en nacht een frictieloze customer journey. Ze worden zo dicht mogelijk bij huis verzorgd op een manier die naadloos aansluit bij wat hun vertrouwde, vaste apotheker voor hen doet.

Dirk BROECKX
7 maart 2021

REAGEER

Geloof in Wetenschap

http://www.de7de.be — 7/02/2021

Fake news en geloof in wetenschappelijke nonsens spelen ons ferm parten. Het zijn fameuze obstakels geworden om uit de Corona crisis te geraken. Zich ingraven in het eigen gelijk, hoe wetenschappelijk gefundeerd dit ook is, maakt het alleen maar erger.

Drie columns in de Standaard wierpen deze week licht op dit probleem en – onderliggend – op de manier waarop ons brein meningen en overtuigingen vormt.

Alain Grootaers was deze week gastschrijver in ‘De Mening’ van de Standaard. Ignaas Devisch heeft een vaste column.

‘Farmareuzen zijn nog steeds bedrijven, geen vzw’s’ vertrekt van de onthutsende vaststelling dat Astra Zeneca veronachtzaamde om zijn vaccin voldoende te testen bij 65-plussers. Grootaers beschrijft de uitleg die Van Ranst gaf in De Afspraak.

BRON: https://www.standaard.be/cnt/dmf20210205_95619675

Zelfs wie van zichzelf denkt en zegt dat hij 100% objectief en rationeel denkt en handelt, moet vroeg of laat inzien dat hij/zij ook maar een mens is. We houden allemaal eerder van argumenten die in ons kraam passen; feiten of cijfers die het tegendeel bewijzen mijden of ‘vergeten’ we liever.

Dubbelblind, placebo-gecontroleerd onderzoek, inclusief grondige peer-review, trachten die menselijke trekjes uit het onderzoek te weren. Maar zelfs voor essentiële dingen als een wereldwijd bruikbaar vaccin, lijken ze onvermijdbaar. ‘Good science, suppressed by the medical-political complex’

De remedie? Wat niet bewezen is als ‘onwaar’ beschouwen en het vaccin dus alleen voor jongeren gebruiken? Of meteen starten met 65-plussers toch in behoorlijke aantallen te vaccineren, van zeer nabij opgevolgd met real-time-real-life-data? Ik kies voor het tweede.

In ‘Geef ons iets om in te geloven’ legt Ignaas Devisch het fundament bloot van de manier waarop ons brein meningen en overtuigingen vormt. Is fake news geloven zelfbedrog of laten we ons iets wijsmaken. Beiden klinken negatief, zeker voor wie twijfelt en het fake news (al was het maar even) geloofwaardig vindt.

De waarheid is dat we allemaal ‘iets’ willen geloven.

BRON: https://www.standaard.be/cnt/dmf20210201_98113040

Alles wat we rationeel, beredeneerd en objectief ‘geloven’, loopt twee keer door ons limbisch brein. Dat is het (evolutionair oudere) centrale stuk van onze hersenen, dat bliksemsnel (intuïtief), vooral emotioneel en ‘onderbewust’ reageert. Ondertussen draaien de rationele processen in de (evolutionair veel jongere) neocortex, de buitenste schil van ons brein. Wat we horen en zien geraakt slechts in de neocortex nadat het limbisch brein er een eerste ‘emotionele’ evaluatie van heeft gemaakt. Maar ook wat beredeneerd terugkomt vanuit de neocortex, moet nog een tweede keer die filter van ons ‘intuïtief’ limbisch brein door. Daarbij kan zelfs de meest rationele redenering nog een ferme emotionele draai krijgen.

Influencers spelen handig – in de gangbare visie onethisch – in op deze processen. Ze verzadigen ons limbisch brein met (vaak opruiende of enthousiasmerende) dingen die we graag horen en vullen dat aan met persoonlijke overtuigingen en feiten (al dan niet waar) die in hun kraam passen. Het maakt weinig uit of ze dat doen uit onmacht, rebellie tegen de heersende orde, hunkering naar aandacht, kwade wil of gewoon voor de lol.

Zoals we in de eerste column al zagen, zijn zelfs wetenschappers niet gevrijwaard van deze perfide processen: zelfs wanneer onze neocortex feiten en wetenschappelijke bewijzen netjes op een rijtje heeft gezet, kiest ons limbisch brein vaak toch liever voor cijfers en beslissingen die in onze overtuiging passen of die ons toelaten te doen wat we ‘liever’ zouden doen (eerder dan wat maatschappelijk en menselijk correct is).

Dat stuit ‘ons’ (die het goed denken te menen) dubbel tegen de borst: een klein jaar gelden steevast beweren dat mondmaskers wetenschappelijk (!) geen nut hebben (maar eigenlijk omdat er geen zijn) en er een tijdje later een hoeksteen van de Corona strategie van maken, knaagt sterk aan het vertrouwen. Restaurants sluiten, in de wandelgangen ‘voor een schokeffect’, maar in de media omkleed met wetenschappelijke argumenten: het blijft in het limbisch brein van zelfs de meest rationele mensen lang rondspoken.

Ik was gecharmeerd door de column ‘Het enige tegengif voor vals nieuws’ omdat Grootaers eerlijk op zoek gaat naar een oplossing voor dit kankerend maatschappelijk probleem. Hij kijkt als journalist in eigen boezem.

BRON: https://www.standaard.be/cnt/dmf20210202_94620365

Zwaar onder vuur van Bart Scholts, hoorde ik Rik Torfs iets gelijkaardigs verdedigen voor de hele samenleving: laten we de dialoog openhouden met alle opinies, hoe onzinnig ze ook zijn. Alleen echte tegensprekelijke debatten, waarin ook de meest tegenstrijdige meningen fair aan bod komen, maken een opening naar een samenleving waarin we minstens op haalbare compromissen kunnen landen. En waarin we terug een voldoende ruime meerderheid vinden achter een aanpak die ons allemaal uit de Corona crisis haalt.

Daarvoor is geen consensus nodig, wel een haalbaar compromis. Voor vaccinatie ligt de lat op ongeveer 70% die ‘het compromis’ (het vaccin) omarmt. We hebben ook dringend een voldoende grote meerderheid nodig die bereid is te aanvaarden dat iedereen in een geloofwaardig beredeneerde volgorde wordt gevaccineerd en die ook nog enkele maanden voldoende beschermende maatregelen accepteert.

En nu…?

Ik hoop nog altijd stilletjes dat men de klassieke experten minder schermtijd biedt en meer de schijnwerpers richt op gedragskundigen, sociologen en psychologen. Die begrijpen die onderliggende mechanismen van individuele opinie- en besluitvorming beter. Ze hebben de juiste expertise om die confronterende debatten te modereren en haalbare compromissen boven water te halen.

Wie leiding wil geven in deze crisis – als politicus, wetenschapper, zorgverstrekker of journalist – zou de persoonlijke en vooral emotionele’ mechanismen die leiden naar een mening of overtuiging (‘geloof’) niet alleen moeten kennen, maar ze vooral zeer eerlijk en ethisch moeten inzetten voor het goed van de gemeenschap.

Twijfel tonen en twijfel tolereren én respecteren, zijn het begin van het proces. Een eerlijke politicus, wetenschapper of zorgverstrekker, die regelmatig laat verstaan dat hij de wijsheid niet in pacht heeft, wint aan empathie en vertrouwen bij zijn gesprekspartners en bij het publiek.

Wie uit een patstelling wil komen, moet zelf de eerste stap zetten. Dat geeft de andere kant een opening om ook wat dichterbij te komen. Want ‘spiegelen’ zit ingebakken in ons brein: wie twijfel toont kan bij rotsvaste ‘disbelievers’ een moment creëren om ook even te twijfelen. Alleen zo kan een constructieve dialoog en het herstel van echte democratie (‘samen bepalen waarover we het eens zijn’) op gang komen.

Dirk BROECKX
7 februari 2021

REAGEER

Patenten: trek de taart uiteen

http://www.de7de.be — 31/01/2021

Wanneer twee top-liberalen in één week patenten in vraag stellen, schiet ik wakker. Corona zet veel gevestigde waarden en opvattingen op losse schroeven. Dat is een kans om ze zinvol en anders terug vast te draaien. Patenten zijn een hoeksteen van het farmaceutisch bestel. In plaats van die uit het bouwsel te verwijderen, moeten we misschien de muren anders schikken. Kunnen we ‘de taart van Hank Schut’ uiteen trekken?

In reactie op Rutten en Michel roepen velen op om patenten dan maar meteen helemaal af te schaffen; de sector blijft ze mordicus verdedigen als eeuwig zaligmakende bron van innovatie.

Momenteel brandt de discussie rond de Corona vaccins, maar hetzelfde probleem stelt zich ook bij immer duurdere innoverende behandelingen, schaarse, vaak ontbrekende medicatie en gentherapie die zal toelaten in één behandeling een heel mensenleven te verbeteren.

Laat me met de deur in huis vallen: schaf patenten niet af, maar herstructureer grondig de sector. Dat is geen job voor België alleen; minstens Europa en eigenlijk de WHO en wereld-handelsorganisaties moeten hieraan werken.

De taart van Hank
Ruim 25 jaar geleden startte Hank Schut, de oprichter van IFB, de Managementcursus met een taartdiagram. Hij stelde dat geneesmiddelenbedrijven drie totaal verschillende functies combineerden:

R&D: uitvinden en ontwikkelen van (nieuwe) medicatie of (nieuwe) vormen van behandeling
Fabricage: het produceren van de ‘hardware’ (de doosjes met spuiten en pillen…)
Marketing: het aan de man (de arts) brengen en ondersteunen van voorschrift, aflevering en gebruik.

Hank zag daarin de kracht van farma-bedrijven, indien de drie functies, mooi in evenwicht, elkaar versterkten. Maar hij waarschuwde ook voor de Achillespees van het model: indien één van de functies faalt, wankelt het hele bedrijf.

De R&D pipeline die opdroogt; problemen bij de fabricage; falende marketing: zelfs de grootste farma-reuzen bleken de afgelopen decennia vaak lemen voeten te hebben.
Hank werkte zelf voor Upjohn, toen één van de groten. Na minstens drie fusies en overnames is die naam ‘Upjohn’ definitief in de vergeetput beland.
Zo werkt de vrije markt…

De betalende klant en de vrije markt
Even tussendoor: het wordt vaak vergeten, maar in de geneesmidelensector is de betalende klant van de bedrijven niet de arts die voorschrijft, noch de groothandel of apotheker – hoewel die de facturen betalen. De echte financier is de ziekteverzekering (samen met een stukje remgeld van de patiënt). Het RIZIV, vaak verguisd en als ‘vijand’ beschreven, is in België wel de uiteindelijk ‘betalende klant’.

Deze week startte de (gewone) griepvaccinatie campagne 2021. Elke apotheker kreeg de vraag om meteen de griepvaccins te bestellen die we (hopelijk) in september of oktober zullen verdelen. De vier producenten noemen dat 'de vrije markt'.
In feite wil het zeggen dat apothekers Russische roulette moeten spelen: hoeveel mensen zullen zich dit najaar willen laten vaccineren (er is momenteel zelfs nog helemaal geen gewone griep)? Welke doelgroepen zal de Hoge Gezondheidsraad aanduiden? Zal de overheid opnieuw ingrijpen met campagnes? Komen er terug strenge regels qua prioriteit? Zal de apotheker tegen dan ook zelf mogen vaccineren? Who knows?

Eén ding is zeker: als de apotheker nu niet perfect gokt, zal hij ofwel te laat of te weinig dosissen krijgen, ofwel met een overschot blijven zitten. Op eigen rekening.
Zo werkt de vrije markt…

De taart in stukken
Kan je die vrije markt bewaren, maar wel anders? Hoe zou je de sector fundamenteel kunnen hertekenen en significant efficiënter laten werken? Hoe koop je met hetzelfde geld en met een gezonde concurrentie meer gezondheid?

Ik vraag me al ruim 25 jaar af hoe de sector eruit ziet wanneer die drie functies niet langer in één bedrijf zouden verenigd zijn? Hoe kunnen ze, elk apart, beter werken?

R&D:
Een waaier van kleine en grotere bedrijven zou alleen nog onderzoek en ontwikkeling doen. De meeste startups in de gezondheidszorg starten nu ook al zo. Mean & lean werken ze aan nieuwe behandelingen. Vaak zijn het spin-offs of werken ze samen met academisch, fundamenteel onderzoek. Hun doelstelling is alleen een innovatieve behandeling uitvinden en de werkzaamheid en veiligheid daarvan te bewijzen (Fase 1 en 2 plus een klein stukje 3).
Ze doen dat op eigen risico of ‘op bestelling’. Ontwikkelingen rond unfullfilled medical needs kunnen prima in een joint venture met de overheid.
Het resultaat is in elk geval een ‘sterke kanshebber voor een behandeling’. Het resultaat kan nog steeds gepatenteerd worden.

Nu komen de ‘betalende klanten’ op de proppen: individuele landen (en grote ziekteverzekeraars) of samenwerkingsverbanden van staten (VS, Europa, WHO, UNICEF…) kopen het recht op het gebruik van het dossier. Bovenop de – op dat moment nog redelijk overzichtelijke – kosten, betalen ze een aanzienlijke marge voor het dekken van de risico’s van onderzoek. Zo zorgen ze zeer gericht voor incentives voor meer en beter onderzoek. De bedrijven lopen een groot, maar al bij al beperkt risico, namelijk alleen rond hun eigen activiteit van R&D.
En men betaalt alleen wat men koopt: een potentieel innoverende behandeling en de mogelijkheid om het product naar eigen goeddunken (zie verderop) te gebruiken.
Fabricage:
de ‘betalende klanten’ spreken nu – apart of samen – een waaier van gespecialiseerde bedrijven aan die het product zouden kunnen fabriceren. Mean & lean zetten die de productie op: klein en snel startend en dan geleidelijk opschalend naar de (wereld) behoeften, steeds op meerdere sites. De doelstelling is om de hoogst mogelijke kwaliteit, betrouwbaarheid en gebruiksvriendelijkheid (cf. de verpakking) te bereiken aan een competitieve prijs.
Innoverende ontwikkelingen op vlak van productie en farmaceutische vormen kunnen ook gepatenteerd worden. De ‘betalend klanten’ betalen ook hier een faire premie om de innovatie bij de fabrikant, maar ook elders, te kunnen inzetten.
De betrokken bedrijven lopen slechts een beperkt risico (alleen op vlak van hun eigen productie) en produceren alleen wat besteld wordt.
Marketing:
de ‘betalende klanten’ kiezen nu een waaier van kleinere en grotere marketingbedrijven die de logistiek en het optimaal gebruik zullen ondersteunen. Hier komt ook populatiemanagement om de hoek kijken: hun activiteiten zijn niet langer gericht op de portfolio van één bedrijf, maar op de behoeften van specifieke doelgroepen. Zo stemt marketing ook meteen af op wat patiënten, artsen en apothekers nodig hebben, namelijk een overzicht van mogelijkheden op therapeutisch vlak en een gespecialiseerd ‘marketing’ bedrijf dat hen helpt om de waaier van mogelijkheden optimaal te benutten.
De betrokken bedrijven gebruiken alle beschikbare data niet langer vanuit hoofdzakelijk commercieel standpunt, maar wel om de gezondheidsproductie te verhogen.

Omdat ze voor de ‘betalende klant’ van de ziekteverzekering werken, kunnen ze meteen ook drie andere, essentiële functies op zich nemen:

a. Het klinisch onderzoek afronden: innovatieve therapieën worden kleinschalig opgestart en alle betrokkenen verzamelen nu samen real life data. Bij stapsgewijze groeiende fase 3 en fase 4 cohorten van gebruikers meet men de relatieve meerwaarde (niet langer uitgedrukt in EURO, maar in QALY), in principe steeds tegenover de gangbare therapie. Die kennis vloeit meteen terug naar de patiënten, artsen en apothekers.

b. Ontbreekt op een bepaald moment toch een geneesmiddel (omdat er bij de fabrikanten iets is misgelopen of omdat zich plots een therapeutisch probleem voordoet), dan zoekt het marketingbedrijf meteen mee naar een alternatief.

c. Het is de ‘betalende klant’ die het risico van gebruik op zich neemt. Faalt een product, of heeft het nevenwerkingen, dan is zowel de behandeling als de eventuele schadevergoeding voor eigen rekening. (Tussen haakjes: nu betaalt de ‘betalende klant’ dat risico even goed; alleen zit de verzekeringspremie hiervoor verstopt in de totale marge die bedrijven momenteel nemen).

Echte risicospreiding
Door de opeenvolgende risico’s voor de diverse betrokken bedrijven te splitsen tot dingen waar ze zelf – korter op de bal – meer vat op hebben, wordt de premie in elke stap kleiner.

Door de diverse delen (van de taart van Hank) niet langer van elkaar afhankelijk te maken, wordt het gecumuleerde risico voor de diverse afdelingen van zeer grote bedrijven ook kleiner.

Allicht zullen veel kleinere bedrijven minder snel beursgenoteerd zijn. Het is zeker ook niet de bedoeling dat ze elkaar gaan opkopen. Eén van de criteria waarmee de ‘betalende klant’ de respectievelijke bedrijven kiest, zal best totale onafhankelijkheid zijn.

Zo krijg je terug (veel) patenten en (meer) innovatie, meer risicospreiding bij productie en een zeer menselijke marketing waarvoor, stap voor stap, een faire en meer transparante vergoeding wordt gegeven.

Ook zo kan de vrije markt werken…

Dirk BROECKX
31 januari 2021

REAGEER

Joris Van Assche -- Managing Director MEDAXES -- 16/2/21:

In de huidige stand van zaken is een gedegen octrooibescherming absoluut noodzakelijk om farmaceutische innovatie te bewerkstelligen. De reden is eenvoudig: de kosten voor R&D van een nieuw geneesmiddel zijn relatief hoog, terwijl de kosten voor het repliceren/produceren van het resultaat van de uitvinding (het medicijn) relatief laag zijn. Als de innovator niet de garantie krijgt dat hij gedurende een bepaalde tijd de exclusiviteit krijgt over het gebruik van zijn uitvinding, dan wordt het quasi onmogelijk om nog personen/bedrijven te vinden die willen investeren in farmaceutische R&D.

Tot hier het uitgangspunt, waar overigens al menig wetenschappelijk artikel over verschenen is. Uitgangspunt waar ik me bij aansluit.

De volgende stap in de redenering is echter veel controversiëler. De bescherming die intellectuele eigendom biedt, leidt immers tot monopolies. Hetgeen betrokken bedrijven toelaat hoge prijzen aan te rekenen. Waardoor monopolisten de middelen hebben om hun positie steeds meer te verstevigen en hun omgeving te beïnvloeden (advocacy, invoeren van de patent linkage in de ziekteverzekering, “octrooiwolken” op hetzelfde medicijn, litigation, campagnes etc). Dit is onmiskenbaar aan de hand in de farmaceutische sector (en dit ervaar ik elke dag).

De conclusies van de EU Sector Inquiry (2009) blijven blijven m.i. daarom nog steeds actueel. Een aantal (vooraanstaande) economisten suggereren trouwens dat in farma-land de bescherming van de intellectuele eigendom te ver is uitgedeind, wat een vertraging oplevert voor de cyclus van de farmaceutische innovatie. Of dit laatste empirisch hard gemaakt kan worden, laat ik in het midden; maar deze benadering stemt wel tot nadenken. Overigens zijn buiten de farmaceutische sector wel degelijk voorbeelden te vinden van innovatie en vooruitgang, zonder dat dit hierbij een beroep wordt gedaan op intellectuele eigendomsrechten (Tesla stelt zijn technologie voor elektrische auto’s breed ter beschikking…weliswaar in de hoop meer batterijen te kunnen slijten).

België is een land waarin de farma-industrie een heel sterke footprint heeft. Als inwoner van Puurs 😊 kan ik het belang hiervan niet onderschatten. Gevolg is echter wel dat de debatten over zin en onzin van farmaceutische octrooien zeer delicaat liggen. Cfr. de hevige reacties op het voorstel van G. Rutten; voor zover ik kan inschatten, had zij nochtans enigszins een punt, omdat in het concrete geval van de Covid-vaccins de risico’s/investeringen voor sommige fabrikanten blijkbaar beperkt zijn gebleven.

Neemt niet weg dat zolang het farmaceutisch business model niet fundamenteel verandert (cfr. H. Schank????), ik de mening ben toegedaan dat in farma-land intellectuele eigendomsrechten absoluut noodzakelijk blijven. Maar de toepassing ervan moet dringend herbekeken en bijgestuurd worden, zodat een aantal manifeste inefficiënties kunnen verdwijnen. Zeker nu er voor de commercialisering van octrooigeneesmiddelen steeds meer een beroep wordt gedaan op MEA’s; hetgeen bij het verstrijken van het octrooi het voor biosmilaire en generische concurrenten nog moeilijker maakt om de (absoluut noodzakelijke) competitie op de markt te brengen.

Dirk Broeckx -- 16/2/21:

In mijn blog geef ik een voorzet hoe zo’n hervorming, waarvoor je ook pleit, er uit zou kunnen zien. Het hoeft zeker niet de enig-zaligmakende denkpiste te zijn. Ik wil vooral 'het out-of-the-box denken en het debat' op gang trekken.

Je zal merken dat ik ook pleit voor octrooien, zelfs met een royale (faire!) vergoeding voor het 'uitvinden' van de behandeling; welsiwaar niet langer als een alleenrecht voor een jarenlange — en vaak langgerekte — exploitatie door hetzelfde bedrijf.
Het huidige model leidt tot exuberante prijzen. Die vinden velen tegenwoordig 'logisch en normaal'. In het huidige model moet de patenthouder de gecumuleerde hoge risico’s immers allemaal indekken in zijn oorspronkelijke prijszetting. Die lijst van die risico’s wordt steeds langer en de prijs wordt dus steeds duurder.

Vandaar de denkpiste waarbij je de belangrijkste risico’s zoveel mogelijk 'isoleert' in aparte stappen en/of bij aparte stakholders. Elk risico kan dan apart ingeschat en correct vergoed worden; zonder het cumulerend effect dat je vandaag hebt:

wanneer bv. R&D voor een nieuw product mislukt (in het aparte R&D bedrijf), heeft dat geen effect op de rest van de hele keten.
wanneer productie faalt bij één producent, kan de betaler een andere inschakelen (of al vooraf de risico's spreiden).
marketing 'van mijn product', kan niet meer falen, want de gebruikers krijgen een nieuwe vorm van marketing die hun behoeften beter dekt door niet langer 'één prouct', maar een waaier van mogelijkheden te ondersteunen.

En ik denk daarenboven dat R&D — zeker in fase 3 en 4 — véél sneller en goedkoper kan, indien je het 'samen met de betaler/evaluator' organiseert en daarbij dus ook de financiële risico’s effectief deelt.
De Overheid/Ziekteverzekering zal de premies voor het afdekken van risico’s wegens nevenwerkingen sowieso betalen. Momenteel worden die allemaal vooraf in de (hoge) prijs doorgerekend en de behandeling van mogelijke nevenwerkingen betaalt de 'betaler' ook alleszins.
Indien de 'betaler' eventuele schadegevallen gewoon zelf vergoedt, naarmate die zich effectief voordoen, zal de globale kost zeker lager liggen.

Het resultaat van 'de taart uiteen trekken' zal uiteindelijk veel meer en veel snellere innovatie zijn — op alle vlakken. Het wordt wel veel minder 'roulette', dus minder 'casino', 'commerce' en een mogelijke 'jackpot'. In elk geval zullen we meer gezondheidsproductie en transparantie kopen voor hetzelfde geld.

Generiek firma’s zullen dan niet meer die naam dragen. Alle bedrijven in de (farma) health sector zullen dan specifieke segmenten uitdiepen. Het zullen misschien kleinere units worden die innoverende behandelingen ontwikkelen. Of het kunnen grote fabrikanten worden, die sterk innoveren op vlak van productie, farmaceutische vormen en verpakkingen. Of ze kunnen vervellen tot entiteiten die zich specialiseren in de nieuwe vormen van 'marketing' (= het correct gebruik van de waaier van behandelingen begeleiden).

(6) Silo�s met dubbele garantie

http://www.de7de.be — 3/01/2021

Triple Aim mikt op meer efficiëntie (‘meer zorg voor niet meer geld’) en volgens de tweede wet van Christensen moet je het vergoedingsmodel aanpassen, samen met het zorgmodel en het beter gebruik van ICT (‘alle drie ineens’).

Denken aan een ander businessmodel in de zorg is op zich al aartsmoeilijk. Wil je daarenboven ook voldoende snel schuiven met taken en verantwoordelijkheden tussen zorgactoren, dan wordt de opdracht haast onmogelijk.

En toch moet het kunnen…

Schotten en silo’s
Ziekenhuizen gaan patiënten thuis verzorgen; apothekers willen vaccineren; verpleegkundigen nemen taken over van artsen en zorgkundigen nemen op hun beurt verpleegkundige taken over… Elke vorm van samenwerking en geïntegreerde zorg leidt tot het reorganiseren van de zorg en tot verschuiven van taakpakketten.

Wettelijke schotten tussen de diverse zorgberoepen worden na lang onderhandelen soms wel doorbroken, maar steeds vormen financiële silo’s een enorm obstakel. ('Silo's' = de traditionele RIZV deelbudgetten en de wettelijke kaders per zorgsector). Schuiven met taken, wil ook zeggen knabbelen aan vergoedingen en dan gaan alle schilden meteen omhoog.

Dus wil haast iedereen de silo’s afbouwen of afschaffen. Bundled Payment of all-in forfaits voor laag-variabele zorg steken de kop op. Binnen instellingen lukt dat nog, maar hoe ga je die vergoedingen onderling verdelen, wanneer ook zelfstandige zorgverstrekkers ‘samen werken’ in een zorgtraject?

Door de bril van gedrag en motivatie
Ten gronde zijn we allemaal gewoontebeestjes die ons territorium willen beschermen. We zijn eekhoorntjes die door hard werken een mooie voorraad nootjes hebben verzameld. Wanneer een hamstertje doodleuk enkele eikels wil komen jatten, bijten we meteen hard van ons af. Ons territorium en ons inkomen, daar komt niemand aan!

Wat is er nodig opdat het eekhoorntje zonder morren het hamstertje eikels laat claimen?

Bekijk dat probleem eens door de bril van gedragskunde. Denk na hoe je gewoontes kan veranderen. In elk veranderproces moet motivatie zitten om het nieuwe model con gusto te aanvaarden.

Eerst bekijken we hoe je het veranderproces binnen één zorgberoep op gang kan brengen. Daarna zien we hoe je ook tussen zorgberoepen kan schuiven. En tenslotte volgt nog een techniek om te ‘gewennen’ aan de verandering.

Dubbele garanties
Veilig veranderen en verschuiven van taken en budgetten veronderstelt een aantal garanties.

Er zijn twee algemene garanties nodig, namelijk:

dat aan het totale inkomen niet geraakt wordt;
dat de totale werklast niet verhoogd wordt.

Om efficiëntie te verhogen binnen één zorgberoep moet je op basis van die principes drie processen op gang brengen:

1. ‘Plan’:
Laat de zorgsector zelf zoeken: enerzijds naar dingen die men wil afbouwen of die men liever niet meer wil doen; anderzijds naar projecten of innoverende vormen van zorg die men wil opstarten.
Het kunnen quick-wins zijn, zoals het wegwerken van administratieve tijdvreters en –lasten, in ruil voor meer tijd voor specifieke taken of patiënten-populaties. Het kunnen ook fundamentele innovaties zijn, zoals het toepassen van nieuwe technologieën of technieken, in ruil voor het schrappen van obsolete behandelingen of prestaties.

Het kan ook een zoektocht zijn naar geld afromen van (technische?) prestaties die soms overgewaardeerd zijn teneinde budget en tijd vrij te maken voor nieuwe vergoedingen (liefst capitaties?) voor nieuwe zorg.

2. ‘Act’:
Echt schuiven met geld zal pas beginnen, wanneer formeel een dubbele garantie wordt vastgelegd:

de overheid (ziekteverzekering) moet de garantie geven dat het totale (jaarlijkse) budget van de zorgsector sowieso zal worden besteed;
de zorgsector moet de garantie geven dat elke overschrijding van het budget sowieso zal worden terugbetaald.

Die tweede garantie staat al in de wet. Veranderen zal dus pas versnellen, wanneer ook de eerste garantie ‘wet wordt’.
De dubbele garantie geeft de zorgsector de nodige garanties dat ze ‘binnen hun silo’ veilig geld kunnen wegnemen van bestaande vergoedingen en verschuiven naar nieuwe vergoedingen, zonder het risico dat ze daarbij een deel van hun budget kunnen kwijtspelen. (Momenteel gebeurt dit niet: eventuele budgetoverschotten vullen vandaag de put die andere sectoren maken).
De overheid heeft de garantie dat ze nooit méér hoeft te betalen dan afgesproken, want de beroepsgroep moet zelf opdraaien voor een eventuele overschrijding. (De overheid heeft dus ook meteen de globale garantie dat uitgaven en budget steeds zullen overeenkomen).

3. ‘Correct’:
Wordt de vernieuwing een onverwacht succes, dan versnelt men gewoon het proces van afbouwen van obsoletere vergoedingen. Of men kiest ervoor om bestaande vergoedingen lineair te verminderen. Komt de nieuwe vorm van zorg (te) traag op gang, dan zien we dadelijk hoe je dat corrigeert.

Toch Silo’s!
Om te veranderen vertrek je dus paradoxaal genoeg toch van de bestaande silo: men begint met verschuiven binnen een vertrouwde en gekende budget-omgeving. Het is dus geen wilde sprong in het onbekende en ook geen ‘te verdelen potje’ zoals bij een bundled payment.
De bestaande overschrijdingsmechanismen blijven ook intact: indien een zorgsector een nieuwe zorgvorm (over)enthousiast introduceert, compenseert die sector dat zelf, binnen zijn eigen silo.

Wil je dus nieuwe initiatieven starten, dan moet je zelf ook ‘dingen die we minder belangrijk vinden’ in de weegschaal durven te leggen. Maar er verandert wel één ding: de overheid garandeert dat een sector nooit geld kan verliezen, omdat het afgesproken budget ook (zo efficiënt mogelijk) gespendeerd zal worden.

Dat maakt het opstellen van individuele jaarplannen en -budgetteren ook makkelijker en veiliger: tewerkstelling kan gegarandeerd worden, desgevallend mits omschakeling naar nieuwere en efficiëntere zorgtaken.

Overheid en zorgsectoren moeten wel wederzijds vertrouwen opbouwen en werken als partners, niet als ‘eeuwige tegenstanders’ in een haast permanent ‘besparing circus’.

Geen ‘trekkingsrecht’, maar wel versneld introduceren van innovatie
Wanneer het systeem tot budgetoverschrijding leidt, geloven insiders van de ziekteverzekering soms niet dat men effectief zal terugbetalen. Aan de andere kant zien ze in de dubbele garantie een ‘trekkingsrecht’: ‘Indien het jaarbudget niet gehaald wordt, kan je het overschot toch niet zomaar uitbetalen!’.
Dat is ook helemaal niet de bedoeling. In deze aanpak staan ‘besparingen’ of ‘minderuitgaven’ dynamisch in relatie tot ‘nieuwe initiatieven’ en ‘meeruitgaven’. Bij de voorbereiding van elk jaarbudget worden daarom telkens twee lijsten gemaakt:

nieuwe prestaties / meeruitgaven;
obsolete prestaties / minderuitgaven, met afspraken rond lineaire verminderingen, indien nodig.

Beiden moeten volledig legaal en praktisch uitgewerkt zijn en klaar staan, zodat ze meteen in voege kunnen treden wanneer, in de loop van het jaar, blijkt dat men boven of onder budget uitkomt.

Driemaal per jaar kan men dan ‘op de knop drukken’ om meer- of minderuitgaven in gang te zetten. Denk ook hier ‘out of the box’: 1 februari, 1 juni en 1 oktober liggen allemaal netjes weg van vakantieperiodes en zijn dus betere schakelmomenten.

In feite doet men gewoon aan dynamisch en efficiënt bestedingsbeheer.
Elke zorgsector neemt in overleg met de overheid de verantwoordelijkheid op voor zijn eigen silo.

Silo’s transparant maken
Maar hoe verschuif je dan tussen sectoren?

Silo’s worden binnen de dubbele garantie ‘transparant’. Dat wil zeggen dat een taak en dus ook het budget door een andere sector kan overgenomen worden binnen dezelfde regels van de ‘dubbele garantie’.

Een actueel voorbeeld: ‘vaccineren in de apotheek’. BVAS is (namens de artsen) radicaal tegen. De ingeroepen ‘wetenschappelijke’ argumenten zijn onzin; corporatisme – territorium en budget verdedigen – is heel menselijk en uit eigenbelang ook begrijpelijk.

Maar stel dat zowel artsen als apothekers met de ‘dubbele garantie’ zouden werken, dan wordt het anders. Want wat de artsen eventueel zouden verliezen aan budget, komt automatisch binnen hun silo gewoon vrij om andere, meer zinvolle taken beter te vergoeden.

Willen de apothekers vaccineren, dan moeten ze zelf zoeken naar dingen waarmee ze budget kunnen vrijmaken. Ze kunnen ook minder essentiële taken laten overnemen door andere zorgberoepen. Of ze kunnen er gewoon voor kiezen om de overschrijding te compenseren door het basishonorarium per afgeleverde verpakking geleidelijk af te bouwen. Dat zou de apotheek meteen minder kwetsbaar maken voor allerlei online aasgieren. De huidige honorering per verpakking is voor hen fantastisch, want ze wordt hoofdzakelijk betaald voor de logistieke acte van aflevering en niet voor de intensieve begeleiding van de patiënten of het optimaliseren van het therapeutisch resultaat van de behandelingen.

Micro- en macro-simulaties in de apotheek
Tot zover de theorie. Lukt dat ook in de praktijk?

Het ‘nieuw vergoedingssysteem’ van de apothekers (NVS) was een mooi voorbeeld. Het nieuwe is er intussen al lang af, want de overgang van een ‘puur marge’ systeem naar een ‘hoofdzakelijk honorarium’ vergoeding in de publieke officina bestaat intussen al 10 jaar. Die vernieuwing stuitte in 2010 op veel weerstand, vooral omwille van emotionele en subjectieve vooroordelen. Want verandering kwam geen dag te vroeg om een economisch bloedbad te voorkomen, toen generieken en systematische prijsdalingen het hele afgelopen decennium de regel werden.

Het NVS was destijds geen sprong in het ongewisse. Er ging een periode aan vooraf van intensieve micro- en macro-simulaties: elke apotheek kon (confidentieel) aan APB cijfers bezorgen van het aantal verpakkingen per CNK-code die het jaar voordien werden afgeleverd. Op basis van die ‘reële product mix’ werd dan berekend wat de vergoeding in het oude en in het nieuwe systeem zouden zijn. Zo kon iedereen de gevolgen van de verandering op zijn eigen vergoeding al op voorhand inschatten. Men begreep ook meteen waar ‘winst’ en waar ‘verlies’ zat. De analyse van die duizenden micro-simulaties leidde ook naar verbeteringen van het model, waardoor de overgang fair en doelmatig kon verlopen.

Nu is de tijd rijp voor een nieuwe stap, namelijk van ‘honorarium per verpakking’ naar ‘capitatie-vergoeding per patiënt’. Men zal best opnieuw micro- en macro-simulaties maken. Met het Gedeeld Farmaceutisch Dossier beschikt de apotheeksector over een formidabele tool waarmee die oefening (GDPR-proof, anoniem en confidentieel) goed gemaakt kan worden. Op basis van significante geneesmiddelen kan men immers types van patiënten en dus ook populaties per apotheek aggregeren. Dat laat zien hoe je het honorarium (geleidelijk) kan afbouwen en capitaties voor zorgtrajecten (te tariferen per pathologie of al naar gelang de complexiteit) stapsgewijze kan opbouwen.

Elke verandering veroorzaakt weerstand. Inertie is een wetmatigheid in de fysica. Het is ook een gedragsmatige weerstand die altijd overwonnen moet worden. Mits de nodige (dubbele) garanties en via (micro-)simulaties, kunnen overheid en zorgverstrekkers voldoende vertrouwen opbouwen om de bocht naar innovatie te nemen.

Gelukkig 2021 !

Dirk BROECKX
dbrx@telenet.be

REAGEER

Geri Brouwers (26 janurai 2021):

Ik heb je blogs gelezen. Wetende hoeveel inspanning het vraagt om een goede blog te schrijven zeg ik alvast chapeau!

Wat zeker meer en meer tot het gedeeld bewustzijn van de spelers begint te horen is het doel (the purpose) : triple aim.

Dit gedeeld bewustzijn is belangrijk want zoals in mijn boek staat : “Awareness Is A Pre-condition To Action”.

Sommige ‘wetten’ van Christensen zullen ook wel hun weg vinden. Na eerst een paar jaar gedebatteerd te zijn onder de vorm van ‘elke speler zijn variant’. J

Ik persoonlijk zie graag 5 zorgstromen:

- “spoed” = alles wat incidenteel/accidenteel of ongepland is (dan moeten we wel aan de bevolking uitleggen wat erin valt en wat erbuiten én bewaken dat deze zorgstroom oneigenlijk gebruiken consequenties heeft …)

- “het omgekeerde van spoed” = alles wat met continuïteit en chroniciteit te maken heeft – vooral wanneer deze progressief (ipv stabiel) is vb voortschrijdende dementie

- “alles daartussen” (incl dagziekenhuis)

- “thuiszorg” (= zorg van alle aard + preventie van alle aard / ongekaderd / zal dikwijls zonder veel data input/managment zijn)

- “Gekaderde Eerstelijnszorg + preventie” (op kabinet bij de groepspraktijk – liefst de multi-disciplinaire groepspraktijk en met bijhorend data management)

De tweede ‘wet’ van Christenen lijkt mij zeker een oede leidraad behalve dat je ook de menselijke kant moet voorzien. Iedereen (alle 40.000 professionelen) moeten omgeschoold, bijgeschoold, opgeschoold, gecoached, etc worden over HOE de veranderingen kunnen geïmplementeerd worden naar succes toe (incl. opleiding cross-functionele samenwerkingsvaardigheden en teamwerk) en welke re-skilling en re-tooling dat van hen vraagt. Dus 4 veranderingsstromen:

- Zorgmodel veranderen

- Vergoedingsmodel veranderen

- Datamodel veranderen

- Opleidings- & bijscholingsmodel veranderen

Wat het cappucino model betreft zou het eens moeten onderzocht worden of het niet beter is dat de proporties kunnen wijzingen per zorgstroom.

Over je deeltje e-gezondheid ga ik hier niet teveel zeggen. Behalve dat in change ook ‘vertrouwen in het proces’ belangrijk is. Voor sommige meer radicale stappen zal m.i. moeten gewacht worden tot de mensen vertrouwen en een goed gevoel hebben bij de eerste grote stappen vooruit.

Blij dat je voorbeelden geeft bij je deeltje over dubbele garanties als ‘facilitatoren’. M.b.t. je voorbeeld over vaccinaties bij de apotheek heb ik minder vertrouwen in een algemene ‘binaire’ switch tussen zorgberoepen – zelfs met de dubbele garantie. Volgens triple aim zouden patiënten zelf hun keuzes maken of zij zich laten vaccineren bij een huisarts dan wel apotheek of wachtpost. Dit kan ook relevant zijn voor de ‘locus’ van vaccinatie (wie kan meest doelmatig, kwalitatief, en efficiënt vaccineren in welk RVT bvb). En zal zeker relevant zijn voor stad versus ruraal en voor zelfstandigen vs shiftwerkers of mensen met een nachtberoep.

(5) Change Management: aantrekkelijk en vlot verteerbaar

http://www.de7de.be — 27/12/2020

Ik heb een boekenkast vol wijsheid over ‘change management’; je kan er blijven over lezen. Maar toch lijkt niks zo moeilijk als de gigantische tanker van de gezondheidszorg te keren.
Waarom is dat zo moeilijk? Kan het ook anders? Hoe begin je eraan?

Tijdens het IFB Health Café ‘Future scenarios for Healthcare’ lichtte Geri Brouwers, samen met Guus Schrijvers en Jo De Cock, een aantal fundamentele regels toe.
Ik sta graag eerst even stil bij waarom veranderen zo moeilijk is en laat tussendoor een frisse veranderwind op u los.

Het gaat te goed en we weten (haast) niet anders.
Alleszins zal Corona de sense of urgency vergroten, maar zelfs doorheen deze mondiale crisis prijzen we onszelf vooral gelukkig dat het (huidige) systeem toch overeind is gebleven. Je hoort commentatoren vragen naar meer preventie en minder besparingen, maar ik hoor heel weinig ideeën hoe we de fundamenten van de hele gezondheidszorg structureel kunnen veranderen en versterken.

‘Het gaat in de gezondheidszorg nog te goed om veel te veranderen’, was ook al twintig jaar geleden het antwoord van een Franse topman van CERP (één van de belangrijkste groothandels in Frankrijk), toen ik hem vroeg waarom de hele sector voortdurend klaagde over van-alles-en-nog-wat, maar er eigenlijk niets aan deed om het systeem te verbeteren.

Tijdens de basisopleiding, de stage, het opstarten van je carrière en zelfs in de navorming, zit je altijd in hetzelfde keurslijf van wetgeving, (ongeschreven) regels, modellen en tradities. Taken en rollen zitten gebetonneerd en financiële silo’s zorgen voor waterdichte schotten tussen elk zorgberoep. Het geheel is overgoten met een rijke saus van hoofdzakelijk ‘fee for service’ vergoeding.

Kan het anders?

Zin in een kleine denkoefening?

Wie kan er spontaan een plausibel verhaal vertellen hoe je je eigen werk (of zelfs dat van een ander type zorgverstrekker) op een totaal andere manier zou kunnen (en willen!) vergoeden? Kan het anders dan met de huidige betaling per prestatie (raadpleging, ingreep, aflevering, behandeling, onderzoek…)?

… Iemand?...

Wie niet meteen een zinnig antwoord had, kan inspiratie opdoen op:

https://www.geisinger.org/about-geisinger

Zorg dat je goed op je stoel zit wanneer je kennis maakt met een losse greep uit wat ‘hier en nu’ al werkt:

Portfolio: ProvenCare (met 'fixed payment 90 day warranty'), ProvenNavigator, ProvenExperience
MyCode Community Health Initiative (total genome van alle patiënten)
FreshFood Pharmacy (Gezond eten is de basis)
Springboard Healthy Scranton (Community involvement)

… en denk er dan aan dat Geisinger zijn modellen bouwt op basis van de behoeften van de laagste socio-economische bevolkingsgroepen in (ruraal) Pennsylvania, dus niet van ‘mensen zoals u en ik’ (de hogeropgeleiden, waar we in Europa altijd van vertrekken bij het herdenken van de zorg).

Nu we een beetje warmgelopen zijn (al dan niet tureluurs van hoe sterk Geisinger in de VS het hele systeem op zijn kop zet), bekijken we even wat de panelleden van het IFB HealthCafé aanbrachten.

Hoe begin je eraan?
Gerri Brouwers pleit voor een goed gepland verandermanagement op basis van twee principes:

‘Het systeem veranderen kan alleen wanneer je ook het gedrag verandert (en vice versa)’: het model (op papier / top-down) veranderen, zonder (heel veel) aandacht en investeren in het veranderen van het gedrag van alle stakeholders, is een recipe for disaster.
Dat is een werk van lange adem: reken op 10 jaar onafgebroken investeren in elk fundamenteel verandertraject.
Gedragsverandering loopt over drie sporen:

Het rationele organisatie spoor
Het emotionele motivatie spoor
De omgevingsfactoren aanpassen

‘Elk van deze drie sporen moet gelijkmatige aandacht krijgen, anders krijg je herval naar de oude gewoonten’, is het mantra van Gerri.

Aantrekkelijk en vlot verteerbaar
Zeker in de gezondheidszorg wordt het spoor van de motivatie en emoties rond verandering steevast veronachtzaamd.

Stel actief volgende vragen, wanneer je verandering plant:

Is de nieuwe gewoonte (manier van werken, betaald worden en ICT gebruik) aantrekkelijker dan wat we nu doen?
Op welke manier is het leuker, makkelijker, voordeliger, kost het minder tijd om meer gedaan te krijgen…?
Krijg je op overzichtelijke manier meer nuttige (of noodzakelijke?) gegevens via je ICT-systeem?
Is het nieuwe hospitaalmodel aantrekkelijker dan het bestaande? Komen de patiënten er liever naartoe en ga je zelf met meer plezier werken?
Is het nieuwe vergoedingssysteem aantrekkelijker dan het oude?

(Bedenking: ik heb zelf haast nooit die vragen horen stellen, wanneer men ‘in Brussel’ aan het onderhandelen is over vernieuwing!)

Moet fee-for-service dan maar op de schop?
Voor Jo De Cock moet je vooral werken aan een gezamenlijk gedragen strategie en aan het opbouwen van vertrouwen tussen de stakeholders. Want we moeten werken aan een meer holistisch model (welzijn én zorg) dat vooral kijkt naar de output (therapeutische resultaten en betrokkenheid van patiënten).

De olifant-in-de-kamer is steeds meer het (afgeleefde) vergoedingsmodel met betaling per prestatie. Dat hoeft an sich niet helemaal op de schop – ook Guus Schrijvers ziet nog een deel fee-fo-servce in het Cappuccino model – maar ‘we moeten ervan af dat artsen ziekenhuizen moeten betalen’, zei De Cock:

het maakt de hele financiering ondoorzichtig;
het zorgt voor spanningen tussen directies en artsen;
het veroorzaakt een ongezonde drang naar omzet, ten koste van aandacht voor de kwaliteit van de zorg.

Het wordt dus tijd om modellen te ontwerpen waarin (min of meer laag-variable) zorg meer forfaitair betaald wordt (‘bundeled payment’). Leg dat eens naast het Portfolio model van Geisinger hierboven.

We moeten niet van het ene eenzijdig model naar het andere lopen: het nieuwe vergoedingsmodel mag gerust een blend zijn van diverse types vergoeding, gebaseerd op ‘responsability and fairness’ (verantwoordelijkheid en eerlijkheid).

En zo komen we weer uit bij de Cappuccino van Guus Schijvers.

Gerri Brouwers was verrast door de signalen die hij opving tijdens het panelgesprek: ‘We komen aan een heus kantelmoment, wanneer steeds meer partijen zeggen ‘Ik ben klaar om te veranderen’.

Dirk BROECKX
dbrx@telenet.be

(4) eGezondheid: �frictie-arm�, met �de patient aan het stuur�

http://www.de7de.be — 20/12/2020

Deel 4. eGezondheid ‘frictie-arm en expertise-rijk’ maken, met ‘de patiënt aan het stuur’

De afgelopen tien jaar is het landschap van digitaal gegevensdelen in de gezondheidszorg flink ontwikkeld. De Corona crisis heeft er zelfs een onverwachte boost aan gegeven. Maar de regels en principes waarmee we momenteel werken, zijn dringend aan herziening toe.

Op een aantal plaatsen wordt daaraan stapsgewijze gewerkt, maar in de context van een toekomstscenario moet je meteen ver in de toekomst kijken. Vandaar deze persoonlijke denkoefening, op basis van vijf principes, waarvan de eerste vier eigenlijk niet meer zijn dan een vertaling van de Privacy Wet en GDPR-regels:

De patiënt krijgt en beheert de toegang tot zijn gegevens voor zijn zorgteam.
De zorgverstrekker slaat de gegevens op die nuttig kunnen worden gedeeld op de daartoe voorziene platformen of op een platform dat de patiënt zelf beheert.
Mits toestemming van de patiënt krijgt de zorgverstrekker toegang tot alle gegevens die hij proportioneel nodig heeft voor de zorg die hij levert.
Elke toegang wordt gelogd.
Patiëntendossiers worden ‘frictiearm’ opgebouwd en regelmatig ‘gevalideerd’.

Mooi en vooral eenvoudig op papier; maar hoe zet je dit om in de praktijk?

Toegang voor en door de patiënt (Principes 1 en 2)

Hopelijk denkt intussen nog slechts een minderheid van zorgverstrekkers dat zij eigenaar zijn van de gegevens van hun patiënten. De wetgeving is daarover duidelijk: de patiënt is eigenaar van zijn gegevens en moet zelf de toegang kunnen beheren.

Momenteel gebeurt het al zo: de ‘geïnformeerde toestemming gegevensdeling’ van de patiënt is de belangrijkste sleutel die toelaat dat zorgverstrekkers gegevens kunnen raadplegen en delen. De tweede sleutel is de therapeutische relatie: alleen zorgverstrekkers die de patiënt verzorgen en tot zijn zorgteam behoren, krijgen toegang.

De term ‘therapeutischs link’ gebruik ik voor een ‘elektronisch gedocumenteerde therapeutische relatie’. Dit verduidelijkt het onderscheid tussen het juridisch concept van deze relatie (die vanzelf ontstaat na een patiëntencontact) en de digitale registratie van deze relatie (de elektronische sleutel, nodig om elektronisch dossiergegevens te openen).

Maar laten we een stapje verder gaan en het onderscheid maken tussen twee soorten gegevens:

Gegevens die door zorgverstrekkers opgeslagen worden op (bestaande) platformen voor gegevensdeling (waar de patiënt ze ook kan raadplegen via vlot bruikbare, maar goed beveiligde patient viewers).
Dit zijn dus de bestaande ‘kluizen’, ‘hubs’, Recip-e, etc.
Daarnaast zijn er echter ook gegevens die de patiënt zelf wil opslaan of die speciaal voor hem/haar worden opgeslagen op platform(en) waar de patiënt alleen zelf toegang toe heeft en beheert.

Naast de traditionele platformen waarop traditioneel zorgverstrekkers gegevens delen, pleit ik voor een ‘persoonlijk’ platform waar de patiënt zelf gegevens kan opslaan, maar ook waar hij gevoelige gegevens kan laten opslaan door zorgverstrekkers. Dat laat niet alleen toe om echt persoonlijke gegevens (notities) digitaal en beschermd te bewaren, maar maakt het ook eenvoudiger om bepaalde gegevens te delen, waartoe de patiënt slechts een zeer beperkte toegang wil geven.
‘Helena’ is een bestaand voorbeeld, maar het hoeft niet het enige te zijn.

Persoonlijk zeer gevoelige gegevens kunnen zo worden bewaard (psychiatrie wordt vaak als voorbeeld gegeven). Die kan de patiënt dan selectief tonen of delen met specifieke, vertrouwde zorgverstrekkers. Teneinde te voorkomen dat andere zorgverstrekkers niet weten van het bestaan van dergelijke, soms belangrijke informatie, kan een notitie worden voorzien die wél zichtbaar is. Die maakt (nog steeds beperkt tot het zorgteam!) duidelijk dat de patiënt over extra informatie beschikt. (Hier zal voldoende ‘ethische’ training moeten worden voorzien opdat zorgverstrekkers deze mogelijkheid respectvol en zinvol zouden gebruiken).

Heel concreet is de toegang dus beperkt tot personen aan wie de patiënt toestemming geeft:

Voor de bestaande (eerste) type platformen op basis van de elektronisch gedocumenteerd therapeutische relatie (‘therapeutische link’) en de (algemene) geïnformeerde toestemming gegevensdeling van de patiënt.
Via zijn persoonlijk platform kan de patiënt ook toegang geven aan een zorgverstrekker of aan eender welke andere vertrouwenspersoon.

NB 1: via de patient viewer of door toegang te geven tot de persoonlijk beheerde gegevens, kan elke patiënt sowieso aan elke vertrouwenspersoon zijn gegevens tonen. In dit geval hoeft er dus zelfs geen professionele software aan te pas te komen en gebeurt de raadpleging alleen op basis van het persoonlijk vertrouwen, ‘samen met de patiënt’.

NB 2: voor de volledigheid bestaan er ook gegevens waarvan de zorgverstrekker vindt dat ze de patiënt kunnen schaden, indien hij ze zonder begeleiding zelf zou raadplegen (bijvoorbeeld laboresultaten waaruit een fatale aandoening zou blijken). Deze worden opgeslagen op de bestaande platformen, maar worden duidelijk aangemerkt als ‘uitzondering’, dit wil zeggen afgeschermd voor de patiënt – tot de arts ze na bespreking eventueel vrijgeeft.

Bredere toegang voor elke zorgverstrekker (Principe 3)
Steeds vaker botsen bepaalde zorgverstrekkers op de ‘toegangsmatrix’ die jaren geleden werd afgesproken. Die voorzag zeer brede toegang voor artsen, maar beperkte de toegang voor veel andere zorgverstrekkers tot wat men toen zinvol vond.

Gegevens op platformen ‘granulair’ toegankelijk te maken, is technische een nachtmerrie. Daarom moeten we denken aan een totaal andere benadering; een heuse paradigma shift.

De beperking van de toegang tot het zorgteam (cf. de therapeutische link) en de algemene geïnformeerde toestemming blijven de basis, maar ze geven in het nieuwe concept elke zorgverstrekker in principe toegang tot alle opgeslagen gegevens, maar de zorgverstrekker ziet alleen die gegevens die door zijn professionele software ‘gefilterd’ worden.

Dit is de belangrijkste paradigma shift: elke zorgverstrekker krijgt technisch toegang tot ‘alle’ gegevens. Maar omwille van privacy en praktische redenen wordt het ‘zien’ van de gegevens meteen softwarematig begrensd.

In feite wordt de toegangsmatrix (quasi helemaal?) vrijgegeven, maar in het begin kan de zorgverstrekker nog niets extra zien, want alles wordt nog weggefilterd (als ‘onzichtbaar’ gezet) door zijn software. Zonder filter, geen toegang.

Dat moedigt de diverse beroepsgroepen meteen aan om filters te gaan ontwikkelen voor types van patiënten of situaties waar ze bepaalde delen van het dossier toch moeten zien (vaak laboresultaten, het ‘gedeeld medisch dossier’ of verslagen van bepaalde disciplines. Bij een chronische nierpatiënt of bij een diabeticus zullen bijvoorbeeld de renale waarden of andere relevante fysiologische parameters door de filter vanzelf mee zichtbaar worden).

Het proportionaliteitsprincipe vormt daarbij de basis. Filters moeten ontwikkeld worden in nauwe samenwerking met de betreffende softwareleveranciers, die we zo ook ‘in de boot trekken’. Ze moeten gevalideerd worden door de overheid / door peers en andere zorgverstrekkers; best door een specifieke dienst binnen het e-health landschap.

De filters voorkomen ook ‘data overload’, vermits men wel toegang heeft tot het hele dossier, maar best nuttig alleen de informatie te zien krijgt die relevant is.

Indien de zorgverstrekker een goede reden heeft om toch nog meer van het dossier te zien dan de filters toelaten, dan moet hij daartoe (geval per geval) de toestemming vragen van de patiënt en moet hij dit ook duidelijk loggen in zijn eigen dossier.

Technisch wordt de granulariteit van de zichtbaarheid dus niet in de opslagplatformen maar in de filters van de gebruikerssoftware bepaald.

Logging (Principe 4)
Elke raadpleging wordt (zoveel mogelijk meteen én centraal) gelogd.

Indien specifieke toegang wordt gevraagd & verkregen van de patiënt logt de zorgverstrekker dit alleszins in zijn eigen dossier, samen met zijn verantwoording. Deze logging wordt aansluitend ook centraal (desgevallend in een apart deel van het log-platform) aangemeld, zodat deze uitzonderingen makkelijk kunnen worden opgevolgd en geraadpleegd indien nodig.

Frictie-arm opbouwen van patiëntendossiers (Principe 5)
Momenteel ontbreken zeer veel gegevens in digitale patiëntendossiers. Vaak moet de zorgverstrekker die gegevens immers apart ingeven. Dat is het geval voor het medicatieschema en de SumEHR (samenvatting van het medisch dossier) en het vaccinatieoverzicht (op Vaccinnet), de drie belangrijkste dossierstukken in de eerstelijn.

Wil men daar verandering in brengen, dan moeten dossiergegevens systematisch worden opgebouwd door het verzamelen van gegevens die elke zorgverstrekker voor elke patiënt in de loop van het gewone zorgproces ‘al doende’ registreert. Het once only principe wordt maximaal gebruikt (= elk gegeven slechts éénmaal inbrengen en vervolgens steeds digitaal hergebruiken).

Dat veronderstelt dat men naar de workflow gaat kijken en de interface (softwarepakket) van de zorgverstrekker aanpast opdat notities zo vlot mogelijk kunnen worden gecapteerd.

Enkele voorbeelden:

Identificatiegegevens, maar ook leeftijd, geslacht, adres… aflezen uit de eID kaart
Telefoon en mailadres slechts éénmaal goed registreren
Bloeddrukmeting (automatisch vanuit het toestel naar de computer gezonden)
Laboresultaten (gecodeerd en gestandaardiseerd capteren in het dossier)
Reden van raadplegen, indicaties en diagnoses ingeven in een ‘google-like’ zoekvenster
Voorgeschreven producten (worden via de SAM database automatisch correct gecodeerd)
(‘Meest gebruikte’) posologie en indicatie opnemen in de SAM en aanreiken in pull-down menu’s
Etc.

Een patiëntendossier kan dan worden opgebouwd via een aantal ‘overzichten’. Die bevatten de historisch opgebouwde notities en gegevens die elke zorgverstrekker heeft ingevoerd, telkens met vermelding door wie en wanneer het gegeven werd ingebracht.

NB: Teneinde begripsverwarring te vermijden, noem ik ‘elektronische patiëntendossiers’ die zo opgebouwd worden liever (historische / automatische) ‘overzichten’.

Typevoorbeeld van deze benadering is het ‘Gedeeld Farmaceutisch Dossier’. Het bevat momenteel 12 miljoen patiëntendossiers (‘—overzichten’), inclusief ruim 9 miljoen overzichten van patiënten die het afgelopen jaar minstens één geneesmiddel afgeleverd kregen (met of zonder voorschrift, op naam afgeleverd).

Die exhaustieve gegevens opslaan, kostten de apothekers in feite geen enkele extra inspanning, want elke aflevering wordt automatisch opgeladen. Het geeft wel een schat aan nuttige (en exhaustieve!) informatie. Die kan, al naar gelang de behoefte, gevisualiseerd worden als historische lijst, maar ook gerangschikt volgens therapeutisch domein of per product/per actieve molecule…

Deze benadering zou ook voor andere gegevens gebruikt moeten worden. Het belangrijkste voordeel is dat (steeds meer) gezamenlijk overzichten kunnen worden opgebouwd, zonder dat zorgverstrekkers elkaar digitaal voor de voeten lopen (door tegenstrijdige of onvolledige aanpassingen) of dat ze extra werk hebben om een dossier op te bouwen, zoals nu het geval is voor o.m. het medicatieschema en de SumEHR.

Deze benadering is logisch voor het maken van een automatisch ‘medicatieoverzicht’, waarin de ‘lijnen’ van voorgeschreven medicatie en van afgeleverde medicatie herkenbaar worden gecompileerd. Hetzelfde principe kan ook toegepast worden in het ‘gedeeld medisch overzicht’. Dat kan immers opgebouwd worden via relevante ‘lijnen’ die door alle behandelende geneesheren kunnen worden toegevoegd, in plaats van alleen ‘redactioneel’ (mits extra werk), zoals momenteel de GMD houdende huisarts een SumEHR geacht wordt te actualiseren.

Van elk gegeven kan ook steeds worden gezien wie en wanneer het in het overzicht heeft aangebracht. Indien gewenst kan men (lijn per lijn) de (gearchiveerde) historiek raadplegen.

Op regelmatige tijdstippen kan/zal een zorgverstrekker het ‘overzicht’ valideren (bijvoorbeeld via een medication review door een huisapotheker of een review van het medisch overzicht door de GMD houdende huisarts).

Het zorgteam krijgt vervolgens alleen een opgekuiste versie te zien en kan daar weer mee verder werken.
Aanpassingen die bij de review worden aangebracht, worden gewoon nieuwe of aangepaste lijnen in het overzicht, met vermelding door wie en wanneer de validering of review werd gemaakt. Verwijderde of aangepaste lijnen worden in het archief op het platform bewaard, zodat men steeds terug kan grijpen naar vroegere situaties.

Volgende week:

5. Change management (inbreng van de drie panelleden bij het IFB Health Café ‘Future scenarios’)

6. De dubbele garantie: silo’s bewaren, maar anders.

Papiersparend voorschrijven

(3) Twee wetten van Christensen

http://www.de7de.be — 20/12/2020

In deze aanvullende bijdrage naar aanleiding van het IFB Health Café ‘Future scenarios for Healthcare’ komen een aantal ideeën die Guus Schrijvers aanbracht voor het voetlicht.

Deel 3: Twee wetten van Christensen (inbreng van Guus SCHRIJVERS)

Clayton Christensen was een Amerikaanse economist en ‘uitvinder’ van de term ‘disruptieve innovatie’. In zijn boek ‘Innovator’s Prescription’ (2010) beschreef hij een aantal recepten om de gezondheidszorg grondig te herstructureren.

Tijdens het recente IFB Health Café verwees Guus Schrijvers, de Nederlandse voorvechter van nieuwe zorgmodellen, naar twee ‘wetten’ van Christensen. Het zijn waardevolle denkpistes, die beweging kunnen krijgen in het debat van de toekomst van de (Belgische) gezondheidszorg.

Denk erop door en je ziet meteen de contouren verschijnen van stapsgewijze, haalbare vernieuwingen, waarvan enkele al in de pipeline zitten.

Eerste wet van Christensen: splits het ziekenhuis op in 3 (aparte) delen:

Hulpdiensten (Spoed)
Electieve chirurgie
Chronische zorg

Het ziekenhuis biedt vandaag deze drie ‘basisdiensten' aan in één model.

Voor de volledigheid moeten we ook een vierde onderdeel vermelden, namelijk het ‘dagziekenhuis’, inclusief het nieuwe concept van ‘geïntegreerde thuiszorg’, waarvan momenteel al interessante proefprojecten lopen. In elk geval zouden deze – in de geest van Christenen – ook als apart onderdelen moeten benaderd worden.

In elk geval zorgt het opsplitsen van de functies in aparte delen of ‘units’, dat ze zich meer specialiseren en vooral dat ze veel efficiënter kunnen werken, omdat ze elk een aangepast vergoedingssysteem hebben, met veel ruimte voor innovatie.

Die aparte ‘uitbatingen’ staan wel niet helemaal alleen. Ze maken deel uit van (geografisch goed gespreide en gecoördineerde) netwerken met een pallet aan specifieke competenties voor een volledig(er) en kwalitatief (beter) aanbod.

Qua beheer en ‘resultatenrekening’ bekijkt Guus Schrijvers ze echter wel autonoom.

Hulpdiensten/Spoed:
Deze unit zorg voor alle noodsituaties en wordt in feite betaald zoals de brandweer: met een (jaarlijks) budget. Dat kan bijvoorbeeld het totaalbedrag van vorig jaar zijn + een faire groei of een onderhandelde verhoging, bijvoorbeeld in geval van noodzakelijke investeringen.

Binnen die financiering worden nieuwe servicemodellen aangemoedigd. Ambulances kunnen dan bijvoorbeeld ter plaatse gaan en patiënten meteen behandelen, zonder ze zelfs naar het ziekenhuis te brengen (bv. een fietsongeluk of een oude dame, op straat gevallen). Ze kunnen aansluitend de patiënt meteen naar huis brengen (wat veel efficiënter is, maar momenteel niet is voorzien).

In elk geval is ‘Spoed’ niet langer het doorgeefluik of de inkompoort die het ziekenhuis ‘voedt’.

Electieve chirurgie:
Geplande operaties zijn een functie op zich, met een eigen model en organisatie. Binnen de netwerken verdelen de ziekenhuizen de chirurgische specialismen. Daardoor worden de processen efficiënter (meer ‘aan de lopende band’), met meer ervaring in (soms zeldzame) pathologieën en technieken.

Fee-for-service – vergoeding voor service, eerder nog dan gewoon ‘per prestatie’ – is de basisfilosofie voor de vergoeding. Behoudens redelijke uitzonderingen, wordt een vergoeding voorzien voor een totale ingreep-en-nabehandeling. Outcomes worden systematisch opgevolgd en in kaart gebracht om kwaliteit en efficiëntie transparant te benchmarken.

Chronische zorg:
In deze unit worden de effectief gehospitaliseerde patiënten verzorgd, dus alle diensten behalve spoed en chirurgie. Hier vind je patiënten in observatie, langdurige behandelingen, geestelijke gezondheid… De focus ligt hier op de gespecialiseerde (ook meer 'menselijke') benadering die nodig is voor dit soort behandelingen. Voor het financieel model van deze units (en in feite ook in andere domeinen van de zorg) ontwikkelde Guus Schrijvers het Cappuccino-model (zie verder).

NB: raadplegingen voor operaties en hospitalisaties zitten uiteraard bij de respectievelijke units.

Tweede wet van Christensen: alle drie tegelijk veranderen

Om zorgmodellen succesvol te veranderen, pleit Clayton Christensen ervoor om stelselmatig drie veranderingen tegelijk door te voeren:

Het zorgmodel
De manier waarop je zorg beoefent: aangepaste zorgmodellen en zorgtrajecten en vernieuwing van het organisatiemodel waarin de zorgverstrekkers werken.
Het vergoedingsmodel
Je kunt mensen niet vragen hun gedrag of manier van werken te veranderen zonder de financiële prikkel van een aangepast betalingsmodel.
eGezondheid en het werken met data
Parallel moeten ook de software-interfaces en de dataplatforms aangepast worden om efficiënter te werken met meer beschikbare data.

De meeste innovatie oefeningen en proefprojecten focussen op de vernieuwing van het zorgmodel. In de praktijk falen ze vaak, precies omdat de twee andere aspecten onderbelicht blijven. Daarom denkt Guus Schrijvers op een creatieve – maar toch ook concrete – manier verder op de overige twee.

Het vergoedingsmodel: Cappuccino !?

Schrijvers ziet de totale vergoedingsmassa als een cappuccino in drie lagen:

De ‘koffie’ (80% van het totale volume) bestaat uit vaste budgetten (een vaste ‘enveloppe’ per jaar) of ‘capitatie’ betalingen (een vast bedrag per patiënt & per tijdsperiode).

Zowel in de verschillende ziekenhuisomgevingen als in de huisartsenpraktijk wordt een (passend) aantal zorgtrajecten (of soorten patiënten en pathologieën) gedefinieerd met elk een specifieke vaste vergoeding. Dat is de basis van het financiële model.

Maar zorgaanbieders en leveranciers hebben ook een soort 'volumestimulans' nodig. Dit is ‘de melk’ in de cappuccino; ongeveer 15% in de vorm van een vergoeding voor service, die een (al dan niet kleine) extra per handeling of per patiënt oplevert. Een huisarts krijgt nog steeds een klein bedrag extra voor elke patiënt die hij ziet. Dit vergoedt de zorgverstrekker die harder werkt en meer patiënten ziet, ten opzichte van een collega die minder wil werken en meer tijd voor zichzelf wil hebben. Dit deel van het model helpt ook om wachtlijsten te vermijden.

Ten slotte ‘de room’ op de cappuccino: een aparte stimulans voor innovatie, goed voor ongeveer 5% van het totale betalingsvolume.

(Groepen) zorgverstrekkers of instellingen kunnen een tijdelijke toelage krijgen (voor één of twee jaar), waarmee ze nieuwe modellen voor behandelingen of gezondheidsbevordering kunnen ontwikkelen. Dit moet leiden tot publicaties en evaluaties. Succesvolle innovaties worden meer en sneller in de reguliere praktijk opgenomen, echter wel meteen als onderdeel van de ‘koffie en melk’ in de cappuccino-vergoeding.

eGezondheid: twee functies

Guus Schrijvers benadrukt twee hoofdfuncties voor IT-systemen in de gezondheidszorg:

‘Patiëntgegevens archiveren’
Idealiter worden alle gegevens van een patiënt gebundeld in één globaal patiëntendossier. Maar de eerste en in feite belangrijkste stap is ervoor te zorgen dat de gegevens ook in handen komen van de patiënten zelf. Zo weten ze wat er over hen beschikbaar is en krijgen ze ook meer controle over wie er toegang heeft tot de data. (Zie verder uitgewerkt in volgend Deel 4)
‘Beslissingsondersteunende systemen’
Interfaces (computerprogramma’s) van zorgverstrekkers moeten hen permanent helpen om op de hoogte te zijn van uitgebreide en actuele informatie en kennis over de problemen en behandelingen waarmee ze te maken hebben.

NB 1: Beslissingsondersteuning mag niet complex of overweldigend te zijn. Denk aan ‘nudging’ (Thaler): maak het raadplegen van expertise intuïtief en makkelijk. Men heeft geen nood aan de ganse literatuur (die kan in de achtergrond beschikbaar zijn). Zorgverstrekkers worden veeleer geholpen door het aanreiken van ‘actionable conclusions’ (bv. bij het voorschrijven van een product krijg je twee kleine pull down menu’s met enerzijds de (1 tot 5) belangrijkste posologieën en anderzijds de (1 tot 5) belangrijkste redenen van voorschrijven (indicaties/diagnoses).

NB 2: Schrijvers pleit ervoor om ook aan patiënten ‘beslissingsondersteunende systemen’ te geven: ze hebben ook een aangepaste ondersteuning nodig om te begrijpen wat de gegevens betekenen waartoe ze toegang hebben.

Zie het vervolg in volgende post:

Deel 4: eGezondheid ‘frictie-arm en expertise-rijk’ maken, met ‘de patiënt aan het stuur’

(1) Triple Aim -- (2) Vier scenarios voor de Gezondheidszorg

http://www.de7de.be — 13/12/2020

In drie opeenvolgende afleveringen kom ik terug op het IFB Health Café “Scenario’s for the Future of Healthcare” (2 december 2020). Met Jo DE COCK, Guus SCHRIJVERS en Geri BROUWERS kregen we een toekomstbeeld met zeer diverse invalshoeken.

Ik vat de belangrijkste elementen samen die in de voorbereiding en tijdens dat panelgesprek aan bod kwamen:

Eerste aflevering: 13 december
1. Triple Aim
2. Vier scenario’s, ontwikkeld door het RIZIV

Tweede aflevering: 20 december
3. De twee wetten van Christensen
4. eGezondheid “frictie-arm en expertise-rijk” maken, met “de patiënt aan het stuur”

Derde aflevering: 27 december
5. Change management
6. De dubbele garantie: silo’s bewaren, maar anders.

1. Triple Aim

De rode draad doorheen alle toekomstverhalen en het uiteindelijk doel van de gezondheidszorg wordt meer en meer “Triple Aim”. In essentie mikt men daarbij op drie doelstellingen:
·      Populatiemanagement
·      Ervaren kwaliteit
·      Efficiëntie

(Aan deze drie “patiëntgerichte” objectieven wordt soms nog een vierde doelstelling toegevoegd: “haalbaarheid en tevredenheid voor de zorgverstrekkers”.

Bij het uitdenken van toekomstige modellen voor de zorg, vertaalt Triple Aim zich in:

(1) Het plannen en organiseren van (meer geïntegreerde) zorg rond bepaalde doelgroep(en).
Het klassieke model vertrekt van de behoeften van elke patiënt die zich (a.h.w. “één voor één”) aandient bij de zorgverstrekker.
Nieuwe modellen lijnen populaties af waarvoor men bepaalde zorgpakketten (zorgtrajecten) voorziet. Dat kan op globaal vlak zijn (denk aan de populatie van een bepaalde geografisch afgebakende Eerstelijnszone of Zorgregio); maar ook meer specifiek, per pathologie of op basis van sociaal-economische profielen (bijvoorbeeld “diabetes II” of “hartfalen” patiënten; maar ook “anderstaligen” of “personen met een laag inkomen” of “laag opleidingsniveau”).

(2) Welke kwaliteit wordt beoogd en hoe wordt die gemeten?
De focus ligt hier op de kwaliteit die de patiënt of zorggebruiker ervaart.
Dat betekent meer aandacht voor PREMs en PROMs (lees het KCE rapport over Patient reported experience & outcome monitoring). Maar ook meer aandacht voor het meetbaar maken van het therapeutisch resultaat (real life data); het benchmarken van kwaliteit (lees De Vlaamse Kwaliteitsindicatoren Algemene Ziekenhuizen); het zichtbaar maken van benchmarks voor de patiënten en burgers (dat laatste ligt gevoelig bij zorgverstrekkers en is ook delicaat, maar op termijn noodzakelijk).

(3) Het verlagen van de kost per capita, met andere woorden: het verhogen van de efficiëntie.
Meer “gezondheidsproductie”, ondanks een budget dat in het beste geval slechts met enkele procenten per jaar kan stijgen, veronderstelt meer focus op preventie (in al zijn vormen); minder “fee-for-service” – met de bijhorende drang naar “meer volume”.
Nieuwe financiële modellen ontwikkelen en introduceren, is één van de belangrijkste uitdagingen bij het hertekenen van de gezondheidszorg. Het veronderstelt een doorgedreven “change management”.

In november 2013 beschreef ik mijn kennismaking met Triple AIm (“Het onmogelijke is haalbaar”).
Twee jaar later (2015) was het model bekend geworden (“Triple Aim wordt hot”).
Nu lijkt het een algemeen aanvaarde basis te zijn, waarop toekomstmodellen worden gebaseerd.

Al in de eerste beschrijving belichtte ik twee kritische succesfactoren. Vandaag lijken die meer dan ooit actueel: de “Vijf T’s” en het belang van een “Integrator”:

Vijf T’s
Rebecca Ramsay stelde dat het geheim van hun succes bestond uit de combinatie van vijf T’s:

Transparancy (complete transparantie van data tussen alle betrokkenen die willen meewerken)
Trust (men werkt samen aan een duidelijk doel, namelijk het belang van de patiënt)
Their Turf (Men gaat naar de patiënt toe en werkt op zijn terrein)
Time (deze patiënten vragen meer tijd dan men normaal aan een patiënt zou spenderen, maar toch brengt het op)
Tailoring (men ontwikkelt nieuwe diensten en een nieuwe aanpak, op maat van wat de patiënt nodig heeft, niet wat men zelf in de aanbieding heeft)

De Integrator
Oregon Care nam heel natuurlijk de rol van “integrator” op. Dit was (en is) immers een duidelijke vorm van “open innovation”, waarbij een hele reeks partijen in een weinig strak gedefinieerde structuur samenwerken.

Dan heb je nood aan een “integrator” die vijf taken moet vervullen:

partnerships realiseren met zorgverstrekkers, patiënten en hun families;
de mogelijkheid hebben zorgmodellen in de eerstelijnszorg te hertekenen;
“gezondheids-populatie-management”, dus beschikken over de nodige data en deze ook openstellen voor alle betrokken partijen, in de eerste plaats voor de stratificatie en identificeren van de juiste doelgroepen (die op elke plaats anders zullen zijn !);
financieel management van de samenwerking;
het integreren van alle componenten en het motiveren tot samenwerking. Een sterke “data backbone” van essentieel belang: zonder een sterk en soepel dataplatform, waarop iedereen data kan delen, analyses kan maken en (samen) patronen kan identificeren, vlieg je blind !

Slotbedenkingen:

Eerstelijnszones en Zorgregio’s krijgen stilaan vorm.
Ze vormen het ideale niveau om de rol van “integrator” te vervullen. Ze kunnen ook het juiste substraat leveren om op de juiste schaal en dicht bij burgers en zorgverstrekkers innovaties uit te werken en te realiseren.

Een opmerkelijke vraag tijdens het IFB Health Café was:
Hoe ga je de vooruitgang en ontwikkeling van toekomstscenario’s en nieuwe modellen in de zorg “meetbaar maken”?Triple Aim kan daar an sich een antwoord voor zijn: in feite kan je de vooruitgang goed in kaart brengen door het (aan de start) beschrijven van elk van de doelstellingen en hoe je ze wil gaan hard maken. Vervolgens kan je jaarlijks de vooruitgang in kaart brengen. Op die manier kan je – zelfs op een behoorlijk kleinschalig, lokaal niveau – de vooruitgang meetbaar maken.
Kijk naar “Zorgzaam Leuven”, één van de meest succesrijke pilootprojecten van “geïntegreerde zorg”, die een compleet actieplan ontwikkelden.

2. Vier scenario’s, ontwikkeld door het RIZIV (Four scenarios)

In May 2018, the NIHDI started a reflection on the “Future of Belgian Healthcare”. This resulted in a vision paper with four scenarios and further reflection on necessary values and building blocks with which the future model can be built. In the course of 2021, this exercise should result in a public presentation and debate.
For years we did an annual scenario exercise at FB with the participants in the Management course. This makes the vision paper extra attractive to read, since all the classic building blocks of scenario thinking are present.

Predetermined elements (within the existing healthcare system)

Social inequality (accessibility, complexity, cultural and language barriers…)
Silos of care providers (political solos also?) (lack of flexibility; both shortages and excessive offers)
The “gap” between leadership (political and professional) and people (public and HCP’s) in the field
Fragmentation (political structures; consultative bodies and councils)
Rising costs & Outdated Financing model
Rapid technological developments
Increasing Medicalization

Societal driving forces (outside of healthcare)

Increasing life expectation
More chronic and psychological illnesses
Budget under constant pressure (certainly after Corona)
Erosion of informal care
Climate change
Migration
Globalization of trade
Public demand for more transparency and efficiency
Shift of focus on “quality of life”, rather than “cure the patient”
Need for good quality information online (vs. disinformation and fake news)

Critical uncertainties, leading to four scenarios

The framework for the scenarios hinges around two axes:

· “Individuality” vs.“Solidarity”
· “The Disease” vs. “The Human”

“A pill a day keeps the doctor away” is an almost linear extrapolation of today’s model.

“Me, myself and my disease” leads to a bare model with limited choices as a result of an economic crisis.

”Survival of the fittest” sees healthcare as an (international) market where only basic care is universal an the social health gap becomes enormous

“We care WITH you” focusses on prevention and quality of life. People and companies are motivated to take responsibilities for individual efforts to the benefit of the community.

The combination of “solidarity” and focus on the “human” values in healthcare makes this “We care WITH you” the obvious dream scenario. Nevertheless, we also need to look at the strengths of the other three stories. Robotization, telehealth, specialized care, private insurance… can be strong components in any model.

Scenarios are not “ready-to-use-recipes” for the future, but frameworks that show the results of certain mixes of components and allow to determine the importance and the good use of every piece of the puzzle that is on the table.

The vision paper analyses the strengths and weaknesses in the different scenarios and proposes a list of basic values and strategic building blocks for any new model

Basic Values for a new model

Solidarity
Social responsibility & accountability to society
Accessibility
Fairness
Human
Efficient
Quality

Strategic building blocks

1. A sustainable financing model, based on solidarity

2. Evidence-based management

3. Care, focused on the human person

4. Integrated care and support: efficient and sustainable collaboration

5. Prevention and health promotion

6. Health in all policies

Dirk BROECKX
dbrx@telenet.be

Volgende week:

3. De twee wetten van Christensen

4. eGezondheid “frictie-arm en expertise-rijk” maken, met “de patiënt aan het stuur”

LINKS:

2013: “Het onmogelijke is haalbaar”
https://www.de7de.be/DE7DE/_PREDEFINED/index.asp?structure_record=20845&web_language=NL&web_sitename=DE7DE&NEWSITEMS_DETAIL=1&NEWSITEMS_RECORD=4512

2015: “Triple Aim wordt hot”
https://www.de7de.be/DE7DE/_PREDEFINED/index.asp?structure_record=20845&web_language=NL&web_sitename=DE7DE&NEWSITEMS_DETAIL=1&NEWSITEMS_RECORD=5168

KCE rapport over PROMs en PREMs
https://kce.fgov.be/sites/default/files/atoms/files/KCE_303A_Gebruik_proms_prems_Synthese_0.pdf

De Vlaamse Kwaliteitsindicatoren Algemene Ziekenhuizen
https://www.zorgkwaliteit.be/QI_AZ

Zorgzaam Leuven:
Algemeen:
https://www.zorgzaamleuven.be/actieplan
Actieplan:
https://53872fbc-6807-4fc1-ad43-f23bd9fd6907.filesusr.com/ugd/e18acf_bc9cf7c5abe846d3bd6d0112ac1fa920.pdf

“De Toekomst van de Belgische Gezondheidszorg”
Vision paper with four scenarios and further reflection
https://www.de7de.be/DE7DE/_images/20201213_tomorrowlab_toekomst_belgische_gezondheidszorg.pdf

eGezondheid tijdens en na Corona

http://www.de7de.be — 1/11/2020

Praten over eGezondheid, midden in de klim naar een nieuwe Corona piek. Heeft dat zin?
Jazeker. Want juist Corona legt de zwakste plekken van ons huidig concept van elektronische gegevensdeling bloot.

Laat vooreerst duidelijk zijn: met de inspanningen die tot nu toe geleverd zijn, hebben we al een formidabele vooruitgang geboekt.
Meer dan 9 miljoen Belgen hebben hun geïnformeerde toestemming voor gegevensdeling geregistreerd.
Mede door Corona is teleconsultatie en elektronisch voorschrijven plotseling gemeengoed geworden.
Ga naar Mijngezondheid.be en je zal versteld staan hoeveel gegevens van jezelf je kan raadplegen.
Aan ijltempo werden ook enkele nieuwe Corona tools ontwikkeld en uitgerold.
Vanaf volgende week kunnen artsen in scholen, rustoorden, bedrijven, enz. Corona testen digitaal voorschrijven.
Hopelijk heeft u ook Coronalert op uw smartphone staan?

Maar…

In 2021 loopt de “eHealth Roadmap 3.0” af. Sinds 2013 is dat de derde versie van het masterplan om België te voorzien van een goed digitaal gezondheidssysteem. We hebben nog nauwelijks een jaar om het vervolg hierop uit te schrijven.

In de beleidsnota van Frank Vandenbroucke zal hopelijk een fors hoofdstuk over eGezondheid, medische gegevensdeling en (her)gebruik van deze gegevens staan.

In tijden van pandemie is populatiemanagement meer dan ooit nodig. Ook daar heb je goede gedeelde gegevens voor nodig.

Ruim 15 jaar ervaring in dit domein en de afgelopen 7 jaar management van éénlijn.be hebben enkele inzichten bovengebracht, die ik graag op tafel breng. Elk ervan wijkt af van de lopende aanpak.
Ik pleit dus voor bezinning en een ommezwaai. Niet om alles overboord te gooien wat we al hebben gerealiseerd; wel in tegendeel !
We moeten denken aan “the next level” en eraan werken.

1. Denk, ontwerp en werk “bottom-up” en vertrek van de werkprocessen.
Gegevens die elkeen in zijn eigen dossier of journaal zet, vloeien automatisch samen in een gedeeld overzicht.

Veel van de huidige tools en platformen werden ontworpen door mensen die weinig voeling hadden met de praktijk. eGezondheid diensten werden top-down ontworpen; met focus op de dataplatformen, niet op de gebruikers-interfaces.

Om efficiënt en stelselmatig complete digitale dossiers te hebben, moeten concepten als medicatieschema, sumehr (samenvatting medisch dossier), vaccinatieschema en patiënten-journaal automatisch voortvloeien uit de gegevens die men tijdens het gewone werkproces registreert.

Voorbeelden:

Een huisarts moet nu “apart” (los van hun gewone workflow tijdens een raadpleging) een sumehr maken en telkens "bovenop" het gewone werkproces aanpassen.
In feite zouden de meeste gegevens automatisch in een sjabloon van een medisch dossier moeten vloeien, inclusief de gegevens afkomstig van andere zorgverstrekkers (specialisten, ziekenhuis, labo’s, etc.). Daaruit kan (eveneens automatisch) relevante info gefilterd worden in een “gedeeld overzicht van het dossier”, dat meteen beschikbaar is voor de patiënt en voor elke andere zorgverstrekker die daar betere zorg mee kan leveren.
Een arts en apotheker moeten eveneens “apart” een medicatieschema maken. Ook dit vraagt extra werk, in een aparte functie van het programma.
Dat is dubbel zonde, want alle nodige gegevens worden bij het maken van een voorschrift of tijdens het afleveren van het medicament vanzelf al ingevuld of gescand. Momenteel moet men de vorm, posologie, toedieningswijze… manueel toevoegen. Vaak gebeurt dit niet-gestructureerd en niet gecodeerd. Terwijl die info – behoudens uitzonderingen – automatisch, gestructureerd en gecodeerd ingevuld zou kunnen worden vanuit de patiënt- en productfiche.
Alle nodige info zit eigenlijk al vanzelf klaar om een medicatieschema te maken; het is alleen kwestie om ze automatisch in een gedeeld medicatieoverzicht te laten vloeien. Dat hoef je dan alleen even te overlopen samen met de patiënt, eerder dan laborieus een schema te moeten invullen…
Elke vaccinatie zou verplicht in het patiëntendossier moeten worden geregistreerd. Vandaar kan het automatisch naar Vaccinet vloeien, ongeacht de vaccinator (arts, CLB, verpleegkundige en -- waarom niet -- de apotheker). Zo heeft iedereen vanzelf een complete vaccinatie historiek.
Dagelijkse nota’s moeten door àlle betrokken stakeholders in hun eigen journaal worden genoteerd. Van daaruit kunnen ze automatisch gecompileerd worden in een overzicht. Zo krijgt het hele zorgteam vanzelf actuele en uniforme input, ook van mantelzorgers, welzijnswerkers en vooral van de patiënt zelf.

2. Dit veronderstelt héél andere software interfaces en databases dan we vandaag hebben.
Bestaande problemen van interoperabiliteit moet aan de bron worden opgelost.

We hebben nood aan een extreme focus op “gebruiksvriendelijkheid” (in feite: pure UX **) en meer “intelligente” interfaces. Dat veronderstelt de ontwikkeling van standaard- of model-applicaties met professionele UX-expertise, waarbij veel gebruikers op het terrein (in elke sector) nauw betrokken worden. Die standaarden moeten gezamenlijk ontwikkeld en onderhouden worden door (alle) software vendors, in overleg met gebruikersclubs van elk softwarepakket.
Softwareleveranciers mogen niet langer aan de slag gaat met een cookbook dat hoofdzakelijk functionele doelstellingen beschrijft en dus vrije interpretaties toelaat.
Het herwerkte federale cookbook voor het medicatieschema is andermaal een ramp-in-wording, want het laat nog steeds te veel ruimte voor interpretatie toe. Zonder ingrijpen, gaan we nog eens tien jaar miserie tegemoet. (Enkele besloten werkgroepen die momenteel hierop aan het werken zijn, lossen dat waarschijnlijk niet op).
Denk in termen van het dashboard van een auto: geen twee dashboards zijn identiek, maar functioneel zijn ze wel allemaal gelijk en interoperabel. Kruip achter het stuur en je vindt meteen je weg. Constructeurs kunnen zeer inventief en innovatief zijn, maar de bestuurders vinden wel altijd intuïtief hun weg.
We moeten beschikken over databases die de zorgverstrekkers echt helpen.
Een goede authentieke bron voor geneesmiddeleninformatie zou bij elk product een shortlist moeten aanbieden van:
- de (± vijf) meest voorkomende posologieën;
- de relevante (reeds SnoMed gecodeerde) indicaties;
- de vorm en de toedieningsweg;
- de meest voorkomende status van gebruik: chronisch, tijdelijk, ad hoc.
De arts hoeft slechts aan te vinken. Hij kan afwijken indien nodig en hoeft dan alleen uitzonderlijk iets in te vullen. Door de frequentie van aanvinken van opties en de afwijkingen (anoniem) te analyseren, kan het aanvink systeem nog verbeterd worden.

3. Om dit alles te realiseren zal de overheid voldoende en vooral verstandig moeten investeren.

De enige mogelijkheid om de software vendors op één lijn te krijgen en toch de vrije markt en hun eigen inventiviteit te laten werken, is investeren in een “raamcontract”. Daarin verbinden de software vendors, enkele professionele UX-experten en een representatieve groep eindgebruikers met praktijkervaring zich contractueel en tegen betaling om bepaalde interfaces binnen een afgesproken tijd te realiseren, op basis van een gezamenlijk ontworpen model-applicatie die alle “verplichte” functionaliteiten bevat.

Dat zal voor alle zorgberoepen samen allicht algauw enkele tientallen miljoenen per jaar kosten. Geld dat van de overheid moet komen. Tot nu toe hebben de individuele eindgebruikers de meeste ontwikkelingen in de software zelf betaald, omdat het hun eigen praktijk en administratie ten goede kwam. Ze staan echter niet te trappelen om te investeren in tools om gegevens te delen met anderen, want de baten zijn niet alleen voor henzelf, maar vooral ook voor derden. Daarom moet de overheid de gezamenlijk gebruikte (eHealth) diensten en platformen blijven financieren, maar ook fors bijdragen in het gezamenlijke deel van de ontwikkeling van extreem gebruiksvriendelijke interfaces voor elke zorgverstrekker.

Alleen dat kan het veralgemeend delen van gegevens een noodzakelijke stroomversnelling geven.

4. Mobile first!
Zeker voor de patiënt.

De burgers, patiënten en mantelzorgers moeten al hun gegevens “op zak” hebben. Elke ontwikkeling moet dus vertrekken van een “mobile first” einddoel: geef de gegevens in handen van de patiënt en maak hem/haar daardoor echt de regisseur van zijn zorg.

Alleen op deze manier zal de burger zich steeds de baas blijven voelen van zijn eigen gegevens.
Men kan immers naar eigen goeddunken (al dan niet op uitnodiging van een zorgverstrekker of welzijnswerker) toegang geven of weigeren tot de gegevens, op maat van wat nuttig of nodig is in de relatie tussen het individu en elk lid van zijn zorgteam.

Dirk Broeckx
1 november 2020

** Een UX Designer verbetert de gebruikerservaring of user experience op het vlak van websites, softwareprogramma’s, apps en games. Hij of zij heeft daarbij niet alleen aandacht voor de visuele vormgeving, maar bijvoorbeeld ook voor de interactie tussen de gebruiker en het medium.

REAGEER

Tijd voor de kentering

http://www.de7de.be — 8/08/2020

Het mondmaskerbeleid faalt. Tijd voor een kentering, op basis van wat wetenschappelijk bewezen is en met veel meer ruimte voor gedragskunde, heldere communicatie en lokale, multiculturele betrokkenheid.

Op de Turnhoutsebaan, midden in de Antwerpse Corona hotspot, keert een straatveger de stoep. Overdag, in de drukte. Zonder mondmasker. Een politiecombi rijdt traag voorbij, zonder reactie. Eén van vele tientallen situaties die ik als apotheker in een drukke winkelstraat dagelijks zie. Niemand die overtreders terecht wijst, laat staan verbaliseert. Toch waren stringente maatregelen in Antwerpen zogezegd nodig omdat alleen duidelijke regels konden gehandhaafd worden.

Dolk in de rug
In die context werd ik misselijk bij het lezen van het opiniestuk van UA Rector Herman Van Goethem (DS 5/8). Die begon zijn stuk met een terechte verzwijging naar het onderzoek van één van zijn professoren.

Microbioloog Sarah Lebeer toonde aan dat het (overbodig) dragen van mondmaskers schadelijk kan zijn: “Op het masker kunnen zich schimmels en bacteriën vermenigvuldigen. Mensen kunnen zelfs ziek worden van hun eigen bacteriën en virussen, vooral door een verstoring van hun microbioom. Daarbij krijgen bepaalde ziekteverwekkers de overhand. Als die zich op het masker vermenigvuldigen en een bepaalde drempel overschrijden, kan een masker meer schaden dan baten”(DS 29/7). Haar aanbeveling is helder en gebaseerd op de huidige kennis in het internationale onderzoek: een mondmasker dragen heeft alleen zin in omstandigheden waarbij dicht contact plaatsvindt met individuen/personen van buiten de bubbel op minder dan 1,5 meter afstand in binnenomgevingen met verminderde ventilatie.

Van Goethem gaat nog steeds de goede kant op, door te bevestigen dat elke maatregel noodzakelijk en proportioneel moet zijn en dat de communicatie met de bevolking duidelijk moet zijn. Maar plots ploft hij de dolk in de rug van zijn eigen professor en van heel de wetenschappelijke onderbouw van de Corona aanpak, door (in tegenstelling met al die wetenschappelijke evidentie) de intuïtieve en politieke overweging van gouverneur Berx te onderschrijven die meent dat “een algemene verplichting om een mondmasker te dragen effectief helpt om het aantal besmettingen substantieel te verminderen, op een manier die opweegt tegen de nadelen van het masker”. Dat zijn veronderstellingen en wetenschappelijk waarschijnlijk onzin.

Geen tijd voor opvoedend beleid?
Ik kreeg nog een tweede nausea. Ignaas Devisch beveelt aan de burger op te voeden om het masker op het juiste moment op te zetten. “We zijn daaraan toe, want mondmaskers worden een permanent onderdeel van het dagelijkse leven”, schrijft Van Goethem. Maar dan keert hij plots en onbegrijpelijk de kar: “Maar nu hebben we geen tijd voor zo’n beleid”.

We zijn intussen al ruim zes maanden ver in de Corona crisis. Hopelijk geen zes verloren maanden voor een legertje universitaire wetenschappers op vlak van gedragskunde, psychologie, communicatiewetenschappen, gedragseconomie… Allemaal samen hebben ze de nodige kennis en een waaier van culturen en talen, nuttig om de kosmopolitische bevolking van steden als Antwerpen aan te spreken. Ze zijn educatief onderlegd en het is hun job om studenten – en dus bij uitbreiding alle mensen – op te voeden en hun gedrag positief bij te sturen.

Waarom heeft de universiteit zoveel tijd verloren laten gaan “voor zo’n beleid”?

Een disproportioneel symbool
Is de veralgemeende mondmaskerplicht noodzakelijk en proportioneel?

Zoals ze momenteel in Antwerpen wordt beoefend in elk geval niet. Noch omwille van de eenvoud van handhaving (die manifest ontbreekt), noch omwille van de gezondheid-efficiëntie. Voor zo’n veralgemeende plicht ontbreekt elk wetenschappelijk bewijs.

Het mondmasker is een symbool geworden. Voor de gekende “experten” die graag dagelijks hun (vooral speculatieve) wijsheid verkondigen op het scherm. Voor politici, omdat ze denken daarmee Corona de baas te kunnen. Voor mij is het mondmasker een symbool geworden voor het falend vertrouwen in een stuntelende overheid. En de kleine groep dwarsliggers, die zich systematisch van geen enkele maatregel iets aantrekken? Ze lachen ermee; zonder mondmasker.

Daarnet wandelt hier in de drukke straat meermaals dezelfde man voorbij. Zonder masker, maar met een blikje bier in de hand. Straffeloos, want “ik was net iets aan het drinken” (wat mag zonder masker). Ik sta in de apotheek en heb moeite om mijn patiënten te begrijpen en mezelf verstaanbaar te maken; allemaal met maskers aan, langs weerskanten van een plexi scherm. Als we zo verder gaan, helpen we onze gezondheid én ons plezier in het leven nog meer om zeep.

Hoop op kentering
Ik verwacht van een rector dat hij zijn professoren door dik en dun ondersteunt wanneer ze de Corona-wetenschap vooruithelpen. Ik hoop dat zijn ploeg eens goed kijkt naar een resem landen ten Noorden. Daar hebben slimmere leiders begrepen dat je een beleid niet oplegt of afdwingt met een plejade straffe maatregelen. Je moet de bevolking aan boord krijgen. Dat doe je met een eenvoudig, helder beleid, op basis van het beetje dat wetenschappelijk vaststaat.

Ik hoop dus op een kentering, terug naar de kernboodschap:

Afstand houden.
Handhygiëne.
Thuiswerken & drukke plekken vermijden.
Extra voorzichtig bij ouderen en risicogroepen.

Dat geeft ruimte aan gedragskundigen en communicatie-experts om – lokaal en op maat de diverse sociale en culturele groepen – mensen terug te motiveren tot gedrag waarmee we samen het virus onder de knoet krijgen.

Geen one-size-fits-all. Het kan echt geen kwaad dat je soms even moet nadenken of nog beter, dat je even bij je buren moet navragen, welke regels in deze of gene situatie precies gelden. Precies zo krijgen mensen terug moed en voelen ze zich betrokken.

Dan hoef ik ook geen pilletje meer tegen misselijkheid, bij het lezen van de krant.

Dirk BROECKX

Even pragmatisch: hoe doen we het dan wel met mondmaskers ?

Mondmaskers hebben zin in bepaalde omstandigheden (zie studie Sarah Lebeer), maar niet wanneer je meer dan 1,5 meter van elkaar verwijderd bent. Maar hoe los je de handhaving dan op? Je kan toch niet met een meetstokje van 1,5 meter rondlopen?

Gebruik gedragskunde. Geef het individu letterlijk voldoende ruimte om van zijn vrijheid te genieten, maar stel anderzijds toch grenzen. Maak de regel zeker niet te scherp afgelijnd, want dan begint meteen de discussie over die "dunne lijn" tussen juist en fout.

Zorg dus voor vrijheid van handelen met wat marge. Wie echter duidelijk over de schreef gaat, moet weten dat hij kan en zal gestraft worden.

De regel:
"Je bent verplicht om steeds een mondmasker op zak te hebben en te dragen wanneer je te dicht bij mensen komt die niet tot je vaste "bubbel" behoren. (eigenlijk moet je dat zowel in publiek als privé doen !).
Wanneer je gedurende meer dan 5 minuten op meer dan 3 meter van andere mensen verwijderd bent, is het niet verplicht het mondmasker te dragen".
Ben je echter op een plaats waar je ongeveer 5 minuten op minder dan 3 meter van andere mensen bent, moet je het masker wel dragen.

Handhaving:
Politie kan sensibiliseren vanaf ongeveer 3 meter, maar verbalsieert pas wanneer mensen zich minutenlang op ongeveer 1,5 meter (of minder) van elkaar verwijderd zijn, zonder een mondmasker te dragen.

Logica:
Het verschil tussen 3 meter (die de mensen zelf beoordelen) en 1,5 meter, (die de politie beoordeelt) waarbij men verbaliseert, zorgt voor de nodige interpretatieruimte voor het individu, maar geeft strikte duidelijkheid aan de politie. Het verschil is groot genoeg om makkelijk vaststellen of iemand in regel (van 3 meter !) al dan niet respecteert

Als burger krijg je terug de vrijheid om zonder masker te gaan en staan waar weinig mensen in je buurt zijn. Maar vanaf (ongeveer) 3 meter afstand zet je het wel op.

REAGEER

Its Behaviour, stupid (*)

http://www.de7de.be — 2/08/2020

Zouden Vlamingen genetisch anders ineen zitten dan Nederlanders? Of pakt men bij onze Noorderburen de Corona crisis gewoon anders en beter aan? Waar zit het verschil? Waren de Zweden toch mis? En hoe hielden Finnen, Denen en Noren hun Corona curven zo laag? Waarom soort Jacinda Arden zo goed in Nieuw-Zeeland? Onze “experten” (sorry, Marc en c° voor de aanhalingstekens) hoor je die vragen nooit stellen, laat staan beantwoorden. Ze lijken te baden in hun eigen gelijk, zonder zichzelf ooit in vraag te stellen. Nochtans is dat wat echte wetenschappers dagelijks moeten doen. En ze mogen vooral geen appelen met citroenen vergelijken. Verderop volgen eerlijke cijfers.

Rampenfilm
Ik heb plenty tijd om dit te schrijven. Dankzij enkele boute uitspraken van (zelfverklaarde Corona Paus) Van Ranst en een bende politici die niet meer weten van welk hout pijlen maken, draait de apotheek momenteel op een fractie van de normale omzet. De uitgestelde start van de solden hebben ze vakkundig in de soep gedraaid en ik heb net de ontnuchterende reconstructie van De Tijd gelezen over hoe het de afgelopen weken in Antwerpen fout liep.

Alle toeristen lijken nu definitief weg. De winkels zitten bomvol onverkochte stocks en de stad loopt leeg. ’s Nachts patrouilleerden alleen de eerste nacht van de avondklok politiecombi’s, alsof het oorlog was. Afgelopen nacht liep, fietste en reed hier alweer een gemengd volkje rond. Ongestoord.

Was het niet voor de strakke handhaving dat al die straffe, strikte regels noodzakelijk waren?

Nederland: hoezo?
Intussen gaat het leven veertig kilometer noordelijker, in Nederland, gewoon door.

Ja, ze hebben daar ook behoorlijke een tweede golf; maar neen, ze doen daar niet zo onnozel zoals hier. Winkels bleven gewoon open. Mondmaskers worden er alleen gedragen waar het nuttig en nodig is. Een behoorlijk forse misrekening in de cijfers werd deze week openlijk toegegeven en nuchter terzijde geschoven. Missen is menselijk in Nederland; ook bij de overheid, die er eerlijk voor uit komt.

Neen, er is geen enkel wetenschappelijk bewijs (zelfs geen vermoeden) dat Nederlanders genetisch verschillen van Belgen. Ze zijn niet minder gevoelig voor het virus en de bevolking zit even dicht opeen als wij.

Maar hun aanpak is wel anders en dat maakt het verschil.

De Corona Regels in Nederland staan op één pagina
Probeer het eens: google “Corona Regels Nederland” en je valt haast van je stoel. Alle regels staan op één overzichtelijke pagina. Helder uitgelegd en niet voor interpretatie vatbaar. Met steeds de motivatie waarom de regels belangrijk is.

Via enkele linkjes kom je, indien nodig, bij wat extra toelichtingen. Nog steeds duidelijk en makkelijk te begrijpen. Elke pagina en elke richtlijn vertrekt van de eenvoudige regel: 1,5m afstand houden.

In Nederland zijn er geen ellenlange persconferenties of bubbels waar geen zinnig mens nog iets van begrijpt. (Hoe groot is die vandaag weer? 5, 10, 15, terug 5 – of zijn het er momenteel maar 2…?).

Vier regels
Elke Nederlander kan je uitleggen waar het om draait: vooral “Afstand houden” en “Handhygiëne”. En verder: “Werk zoveel mogelijk thuis” en “Vermijd drukke plekken”.
Die maatregelen zijn de enige waarvan de doelmatigheid wetenschappelijk en de afgelopen maanden ook empirisch echt bewezen is. Ze zijn eenvoudig en makkelijk uit te leggen. Ten gronde gaat het immers maar om twee dingen: vermijd besmetting door uitwisseling van druppeltjes bij het praten (hoesten, niezen) of door achtergebleven virusdeeltjes op oppervlaktes die je via je handen in je mond, ogen of kleine wondjes zou kunnen opnemen. Punt.

Voegt er eenvoudig en duidelijk aan toe dat je moet thuisblijven, contact opnemen met de arts en je laten testen, wanneer je je niet goed voelt; inclusief de aanbeveling dat dan al je huisgenoten ook binnen moeten blijven. Dat laatste lijkt zo evident, dat we het hier nooit meer horen. Maar het is wel belangrijk en efficiënt als benadering om COVID in te dijken.

En zet er expliciet nog een dikke streep motivatie onder:
“Samen krijgen we Corona onder controle”.

Jihaaa! Ik doe mee!

Overheid werkt samen met organisaties en bedrijven
Voor iedereen gelden die basisregels. In winkelstraten, parken en recreatiegebieden word je uitgenodigd om ze zinvol toe te passen: loop je ergens alleen of met je naasten, doe dan gewoon. Kom je in de drukte terecht, dan zet je een masker op; of nog beter: maak je uit de voeten.

Om ervoor te zorgen dat iedereen zich aan deze regels kan houden, werkt de overheid samen met veel bedrijven en organisaties (“werkgevers en vakbonden, brancheorganisaties en de NS” – de Nederlandse Spoorwegen). Ik durf er veel op verwedden dat ze ook samenwerken met opinion leaders van anderstaligen en diverse culturele groepen, om de (eenvoudige en uniforme) basisregels te vertalen naar elke specifieke situatie of taal.
Want Nederland vertrekt van een gezond principe: “Elke organisatie is anders. Er zijn bijvoorbeeld kleine winkels of restaurants waar minder mensen naar binnen kunnen met 1,5 meter afstand. Of bedrijven met kleine werkruimtes of smalle gangen. Daarom is het onmogelijk om met een paar besluiten of maatregelen vanuit de overheid voor elk bedrijf een oplossing te vinden en op alle vragen antwoorden te geven. Maatwerk is nodig, waarbij de overheid klaar staat om mee te denken en te helpen waar mogelijk”.

Sophie, Maggie, Marc (et al.) zouden jullie daar eens over kunnen nadenken ?
(Zie ook kader achteraan: “Bedenkelijke wetenschap”)

Wat zit er dan achter de Nederlandse aanpak?
Bij onze Noorderburen is gedragskunde al enkele jaren integraal onderdeel van de aanpak van de overheid. Ze hebben Richard Thaler (“Nudge”) goed begrepen en passen het ook dagelijks toe. Beleid moet zich vertalen in gedrag. Maar gedrag is niet rationeel.

Uiteraard moet er een rationele basis voor zijn. Maar je verandert het gedrag van een bevolking niet door maatregelen uit te vaardigen. Je verandert het gedrag door mensen aan boord te krijgen van je beleid.

Dat begint met een solide maar eenvoudige basis (cf. de twee/vier basisregels van hierboven). Die zijn makkelijk te begrijpen en worden in Nederland ook stelselmatig herhaald. De achtergrond (het onderling doorgeven van het virus stoppen) wordt ook veel explicieter en nadrukkelijker herhaald, niet sloganesk, maar als “onderbouw”— om een concrete maatregel beter te begrijpen.

De Nederlandse overheid nodigt vervolgens zoveel mogelijk betrokkenen uit om mee na te denken hoe je die basisregels best (zelf) kan toepassen. Dus geen one-size-fits-all regels, zoals in België. Dat zou zijn omwille van “de handhaving”, maar die werkt toch niet, bij gebrek aan voldoende volk om iedereen te controleren. De pakkans bij overtreding van de ontelbare regeltjes is zo klein, dat velen er hun voeten aan vegen.

In Nederland krijg je in de plaats een uitnodiging om creatief na te denken hoe JIJ de regels best kan toepassen in je eigen specifieke situatie (samen met je collega’s, medewerkers, sportgenoten, wijkbewoners, bedrijfstak, cultuurgemeenschap…).

Betere cijfers?
Met statistiek kan je eender wat bewijzen. Het geldt ook voor Corona. Eerlijke en goed vergelijkbare cijfers zijn niet evident omdat er te weinig uniforme methoden werden ontwikkeld om vergelijkbare data te verzamelen. Dus neem ook volgende cijfers met de korrel zout, omdat het tellen van aantal gevallen en aantal doden niet overal uniform is. (Bron Wikipedia). De verschillen zijn zo groot, dat er wel duidelijke patronen verschijnen.

In elke geval mag je nooit naar de absolute cijfers kijken. De bevolkingsaantallen spelen dan een te grote rol. Daarom zet ik alleen (in vet) het totaal aantal gevallen en het totaal aantal doden, telkens per miljoen inwoners in de tabel.

Bovenaan staan België en Nederland, waar het hierboven al over ging, plus Zweden (zie verderop).

Vervolgens vier landen die intrigeren, omdat ze extreem lage cijfers realiseren (Nieuw-Zeeland, Denemarken, Noorwegen en Finland). Jacinda Arden is daarbij mijn kampioen, omdat ze met een zeer menselijke communicatie (inclusief behendig gebruik van gedragskunde) haar land quasi gespaart heeft van Corona. Ook de drie Scandinavische landen doen het goed. Met veel vrouwen aan het stuur; weliswaar dames met een heel andere aanpak dan die van ons.

Tenslotte, eerder als vergelijkingspunt, buurlanden Duitsland, Luxemburg en Frankrijk. Plus enkele klassieke “hell-holes”: Italië, Spanje en USA. Over die laatste kan je kort zijn: hoe slecht ze het ook doen, België scoort nog slechter.

Zweden
Het land volgt een zeer eigenzinnige koers. Er werden (omwille van de grondwet die verregaande vrijheid voorziet) geen dwingende maatregelen uitgevaardigd. Men “verzocht” gewoon de bevolking om voorzichtig te zijn. Ongelooflijk genoeg hadden ze geen “eerste golf”, maar nu stijgen de cijfers wel. Doen ze het daarom slechter? Blijf het totale plaatje bekijken: ze hebben intussen misschien iets meer gevallen, maar veel minder doden. En hun economie bleef quasi intact draaien.
Ik verwacht van de Zweden de volgende weken opnieuw een verstandige (en allicht weer “alternatieve”) aanpak, nu de cijfers stilaan omhoog kruipen. Maar ik voorspel in elk geval niet de karamboleske vloed van regeltjes en economisch dodelijke dictaten, die wij in ons land momenteel moeten ondergaan.

Zie ook artikel De Standaard (1 augustus)

Grafieken
Tot slot is het boeiend om de grafieken te bekijken.

Je ziet vanzelf de verschillende patronen van de eerste en (soms) de tweede golf.
Je ziet ook zelf de grootteorde (ditmaal niet vertekend door allerlei trucjes van onze experts om de dingen erger te laten lijken dan ze zijn). Maar opgelet: hou ook vooral rekening met de Y-as, die telkens een verschillende schaal heeft. Daardoor lijken de pieken allemaal ongeveer even groot. Maar voor België en enkele andere landen is de schaal in duizenden, bij andere landen in tientallen of honderden!

Mij doen deze cijfers en grafieken nadenken:

Wat doet men daar anders? Wat kunnen we ervan leren? Hoe zou ik hier slimmer kunnen van worden om Corona voor te blijven in mijn omgeving?
Als we niet bezig waren met discuteren over de interpretatie en juridische gaatjes in zinloze regeltjes, zouden we daar onze tijd in kunnen steken.

De groetjes aan Sophie en Maggie. (Ik schreef ditmaal geen open brief, want ze antwoorden toch niet).

Dirk BROECKX
3 augustus 2020

Bedenkelijke wetenschap
Professor Van Ranst is een expert en wetenschapper (viroloog). Althans, zo voert de zelfverklaarde Corona-paus zich echt dagelijks in de media op. Samen met voogdijminister dokter De Block zweert hij bij evidence-based-medicine.
Maar dat klopt niet. Hoewel er rond Corona bitter weinig wetenschappelijk echt vast staat, vertellen zij (en ook een aantal andere “experts”) elke dag opnieuw een eigen verhaal alsof het waar is.

Nog erger: ze gebruiken alleen argumenten en feiten die passen in hun kraam. Alle andere aanwijzingen, gegevens en bewijzen worden opzijgeschoven.

Twijfel over gegevens en thesissen of over maatregelen waarvan het nut niet onomstotelijk bewezen is, wordt per definitie nooit geuit.

De baseline van elk verhaal is mensen schrik inboezemen voor het virus.

Ik viel haast van mijn stoel toen Van Ranst vorige vrijdag, nog voor enige maatregel was beslist, boudweg in Vlaanderen en Nederland afkondigde dat Nederlanders beter konden wegblijven uit Antwerpen!

Referenties die nog niet gepeer-reviewed zijn voor waar verkondigen, nooit twijfelen aan wat men verkondigt en alleen argumenten weerhouden die in je eigen kraam passen. Het zijn drie van de meest fundamentele fouten die een wetenschapper kan maken.

(*) Wikipedia: "The economy, stupid" is a phrase coined by James Carville in 1992.
It is often quoted from a televised quip by Carville as "It’s the economy, stupid." Carville was a strategist in Bill Clinton's successful 1992 presidential campaign against incumbent George H. W. Bush. His phrase was directed at the campaign's workers and intended as one of three messages for them to focus on. (The less-memorable others were "Change vs. more of the same" and "Don't forget health care.")

Scenario's en Netwerken

http://www.de7de.be — 5/07/2020

De Corona crisis kan een prachtige inspiratiebron zijn, indien we een aantal vastgeroeste politieke en juridische denkbeelden even kunnen loslaten. Wie bereid is diep na te denken over een andere aanpak, stelt vast dat we, ook zonder staatshervorming, snel en ver kunnen geraken op weg naar een betere toekomst.

Politiek en maatschappelijk loopt er veel mis. We geraken maar niet aan een nieuwe regering en over de reconstructies van het beheer van de COVID19 crisis moeten we niet fier zijn. We kijken aan tegen een groeiende berg staatsschulden en moeten dringend het klimaat redden. Telkens weer houden de huidige politieke cultuur en de nood aan een verdere Staatshervorming ons tegen om snel en doortastend de problemen aan te pakken.

Kan dat ook zonder een zevende staatshervorming? Hebben we een klassiek regeerakkoord nodig? Ik antwoord “ja” en “neen” op deze twee vragen. Maar het vraagt wel een grote oefening in nederigheid en moed vanwege de politici. Iets wat niet evident is en slechts kan slagen, indien we als burgers achter deze alternatieve aanpak gaan staan.

Diagnose
Neem nu Corona. De totale versnippering van bevoegdheden (de fameuze “negen ministers van Mondmaskers”) en de manie om alles te in regeltjes te gieten (de “bubbels van vier” of tien, of vijftig, of…). Het werkt niet. Het hele apparaat draait stroef door de complexiteit van de hiërarchische organisatie (interministeriële conferenties, interkabinettenwerkgroepen, een eindeloze waaier aan experten comités) en de onzinnige wil om alles “one size fits all” te willen regelen tot in de puntjes.

Het leidt tot massale onverschilligheid, wrevel, demotivatie, onvrede en opstand. Als er toch een tweede golf aan komt, zijn we de pineut indien we opnieuw zo bestuurd worden.

Administraties
Ik was bijzonder aangenaam verrast toen ik afgelopen week Pedro Facon (Directeur-Generaal Gezondheidszorg FOD Volksgezondheid) op VRT heel rustig hoorde uitleggen hoe het anders kan. “Laat de administraties hun werk doen”, was in een notendop wat hij voorstelde. Het is ook niet moeilijker dan dat: laat de diverse administraties de regels bepalen, in plaats van elke punt en komma tussen politici te onderhandelen.

Daar zijn veel goede redenen voor:

Ministers komen en gaan; administraties blijven. Ze hebben meer ervaring en kennen hun werkterrein door en door, met de nodige continuïteit.
Administraties kennen elkaar en weten wat ze aan elkaar hebben. De leidinggevenden noemen elkaar bij voornaam en hebben al doende goed uitgevlooid hoe de bevoegdheden in elkaar passen. De crisis heeft ook aangetoond dat ze elkaar ook kunnen aanvullen en opvangen waar nodig.
Ze hebben de gewoonte met experten te werken en benutten expertise op gepaste wijze.
Administraties werken dagelijks samen met het complexe netwerk van beroepskoepels en organisaties op het terrein. Ook hier weten ze wat ze aan elkaar hebben. Ze zijn gewoon om akkoorden af te sluiten of samen projecten te realiseren.

Netwerken
In feite werkt ons land op basis van dat complex netwerk van administraties, instellingen en organisaties. Dagelijks overleggen ze en werken ze samen om de maatschappelijke machine te laten draaien.

Maar volgens de politieke geplogenheden moet al dat werk daarna door de filter lopen van de “bevoegde” kabinetten en daarna (nog erger) door de onderhandelingsmolen van Interkabinettenwerkgroepen en interministeriële conferenties die de politieke evenwichten in stand moeten houden. Daar loopt het dus mis, want de gewone burger ziet alleen de politieke spelletjes, het tijdverlies en de schijnheiligheid.

Die manie om op alles een politieke stempel te willen zetten, vraagt gigantisch veel tijd en energie. In de meeste gevallen zonder enige toegevoegde waarde, tenzij voor de minister die fier aan de pers kan verkondigen wat zij (of hij) beslist heeft.

Laat dus het netwerk gewoon draaien zonder die politieke betutteling. Je zal verschieten hoe vlot het land bestuurd wordt.

Veel dingen die bij ons eerst in een Koninklijk- of Ministerieel Besluit moeten worden gegoten, kunnen in Nederland door een Administrateur-Generaal onmiddellijk ondertekend worden en treden zo meteen in voege. Ruim 95% van de beslissingen hebben een puur uitvoerend karakter en leggen vooral technisch of praktisch vast hoe een (wettelijke) bepaling moet worden uitgevoerd. Daarvoor is een ministeriële zegen eerder een vloek.

Doeltreffend en dynamisch
Een netwerk heeft overigens een aantal nuttige eigenschappen:

Het heeft geen vaste structuur: elke entiteit kan zich verbinden met meerdere andere punten, die dynamisch (al naar gelang de behoeften) kunnen worden toegevoegd of weggelaten.
Het heeft een platte structuur (geen hiërarchie), waardoor elke entiteit (ad hoc en ongeacht de grootte of bevoegdheid) een rol kan spelen en zijn bijdrage kan leveren.
Een netwerk gaat doorheen staatstructuren en bevoegdheden. Op het terrein en in de praktijk bestaan die scheidingslijnen trouwens niet: een arts in een ziekenhuis doet gewoon zijn werk, ongeacht welk onderdeeltje daarvan onder de bevoegdheid van één van de negen ministers van volksgezondheid valt.
Een netwerk werkt per definitie projectmatig: men bepaalt de doelstellingen en deelt het werk pragmatisch in; dan gaat men aan de slag, waarbij elke entiteit die een bijdrage kan leveren betrokken wordt. Elke zinvolle stem kan gehoord worden.
Blinde vlekken, gaten en onvolkomenheden worden in een netwerk makkelijk opgevangen. Net als bij een infarct, kan je nieuwe verbindingen leggen of extra manpower inzetten waar nodig, zonder de hele structuur te moeten veranderen.

Met andere woorden: “the network always wins” (nietwaar Peter Hinssen?)

Ik heb de afgelopen 10 jaar uitsluitend in netwerken aan de slag geweest, zonder enig officieel mandaat. Dan voel je pas hoe snel, efficiënt en transparant dat werkt en hoe groot betrokkenheid en motivatie wel kan zijn.

Transparantie, Betrokkenheid en Burgerzin
Transparantie en betrokkenheid zijn twee elementen die ik miste tijdens de Corona outbreak. De basis van crisiscommunicatie is transparantie: breng slecht nieuws eerlijk, helder en zo snel mogelijk. Mensen panikeren niet wanneer je ze in vertrouwen uitlegt wat er speelt en hoe ze kunnen helpen om problemen op te lossen.

Van Ranst en c° hanteren daarentegen een kwalijke methode om mensen vooral bang te maken. Voeg daar wat onbegrijpelijk bochtenwerk aan toe rond dingen zoals de effectiviteit van mondmaskers en je hebt een perfect recept om iedereen te doen afhaken.

De netwerkaanpak heeft nog een ander belangrijk voordeel: je betrekt meteen het middenveld en de mensen op het terrein. Wie voelt dat hij zelf mee kan beslissen, is des te meer gemotiveerd om de beslissing correct uit te voeren. In een netwerk hoef je overigens niet langer “one size fits all regels” uit te vaardigen. Je kan – transparant en met uitleg waarom – lokaal bepalen hoe het best de gemeenschappelijke doelstelling wordt bereikt. Dus geen onzinnige “markten met 50 kraampjes” meer (ongeacht hoe groot het marktplein in feite is), geen “verbod op paardrijden” (hoewel je op een paard per definitie buiten bent en op meer dan 1,5 meter van elkaar zit) en geen burgemeesters die door Crembo moeten worden teruggefloten omdat ze (terecht!) een masker willen verplichten in supermarktjes waar men haast over elkaar heen kruipt.

Leg alleen enkele grote regels met heldere doelstellingen vast en laat vervolgens lokaal bepalen hoe men die best kan realiseren. Je zal verschieten hoe burgerzin en motivatie zich zullen herstellen. De snelheid waarmee ziekenhuizen spontaan in Corona-modus gingen of Eerstelijnszones triageposten en schakelzorgcentra op poten zetten waren daarvan goede voorbeelden.

Die aanpak lost ook een belangrijk vraagstuk van onze staatsstructuur op: eenzelfde algemene doelstelling (in casu Corona indijken) kan regionaal, gewestelijk en zelfs gemeentelijk verschillend ingevuld worden. Budgetten en mensen kunnen op verschillende wijze ingezet worden. Maar je blijft wel binnen één groot netwerk van elkaar op de hoogte hoe de middelen besteed worden en welke resultaten behaald werden. Zelfs over gesplitste materies. Je kan dus benchmarken (informeel, indien iets gevoelig ligt) en van elkaar leren.

Scenario’s
“En de politici dan?”, hoor ik u vragen. In een dergelijke aanpak is alvast op korte termijn geen nieuwe staatshervorming noodzakelijk. Zelfs zonder regering zou het nog lang kunnen verder draaien.

Allicht zullen Jo De Cock (RIZIV) en Pedro Facon (FOD) dan nog iets meer dan vroeger gaan samenzitten met Dirk De Wolf (Volksgezondheid Vlaanderen) en diens Franstalige collega’s om kosten en opdrachten te (her)verdelen.

Politici krijgen tijd om zich te herbronnen. Ze zullen om te beginnen moeten afkicken van de betuttelende impact op ons dagelijks leven. Een ferme afslanking van de kabinetten zou hen daarbij sieren. Ze zullen moeten leren om het netwerk van administraties en middenveld te ondersteunen en versterken, eerder dan er de baas over te spelen. Delegeren is de beste manier om veel macht te winnen.

De belangrijkste taak van de politici moet opnieuw worden dat ze de grote lijnen, de belangrijkste basisregels en grote objectieven op een realistische manier bepalen. Uiteraard liefst in dialoog met de burgers.

Ik zie daarom vooral een toekomst voor politici die leren scenario-denken. Dat wil zeggen: nadenken hoe en waarom we op een plausibel voorgestelde manier van vandaag tien jaar verder geraken.

Jazeker, u leest het goed: politici moeten stelselmatig twee legislaturen verder denken. Want grote maatschappelijke problemen los je niet in vijf jaar op. Ik wil graag terug mijn vertrouwen schenken aan een politicus die me overtuigt waar hij, samen met mij, in 2030 wil geraken. Als ik vervolgens de kans krijg om daar in netwerk zelf aan mee te werken, heb ik terug het volste vertrouwen in de toekomst.

Dirk Broeckx
5 juli 2020

REAGEER

Pedro Facon (5 juli):

Leuk je reactie te lezen en je interessante inzichten rond netwerken. Ben het in grote lijnen eens, al hebben we enig politiek kader nodig - dat ontbreekt in lopende zaken - en een mandaat om onze rol goed te kunnen opnemen. Geldt zowel voor administraties als terrein.

DB (7 juli):

Ik heb me inderdaad achteraf gerealiseerd dat ik dit aspect niet had uitgewerkt in het artikel. Uiteraard zullen de administraties niet in een politiek vacuüm opereren, wanneer ze “in netwerk” met alle betrokkenen gaan werken. Elke administratie blijft rapporteren aan de betrokken minister, die voogdijbevoegdheid behoudt. Zelfs in een versnipperd politiek landschap blijft dit werken. De minister waakt erover dat zijn/haar administratie de doelstellingen van het beleid van zijn regering uitvoert.

Maar de taakverdeling is wel anders: de minister kijkt toe op de “over all” performantie van het departement en bewaakt de grote politieke lijnen. Alle (technische) details en ook de praktische uitvoering van het beleid verschuift naar het overleg tussen administraties onderling en hun samenwerking met experten (comités) en vertegenwoordigers vanop het terrein.
Administrateurs-generaal krijgen de bevoegdheid akkoorden af te sluiten en afspraken officieel vast te leggen, die de minister niet eigenhandig kan wijzigen maar hoogstens kan terugzenden voor herziening indien ze volgens hem/haar strijdig zou zijn met het beleid.
Op die manier vermijd je meteen een vorm van bestuur waar het niet duidelijk is wie verantwoordelijk is voor wat. Want administraties hebben meer eravring in het aflijnen van hun werkterrein en kunnen — in mijn visie — desgevallend ook onderling afspreken om bepaalde praktische onderdelen van het beleid voor bepaalde regio’s te “hergroeperen” of minstens sterker te coördineren.

Ik put een stuk praktijkervaring uit wat ik (op “nano schaal” uiteraard) de afgelopen jaren kon doen bij éénlijn.be. Het uitgangspunt was en is daar dat we een duidelijke doelstelling willen realiseren (“Zorgen dat zorgverstrekkers vlot eGezondheid gebruiken”); hoewel met Vlaams geld gefinancierd, werken we aan federale en gemeenschap-materie op een geografisch terrein dat alles behalve strak afgelijnd is en in instellingen van diverse slag (van eerstelijn tot ziekenhuizen etc.)

De algemene aanpak van mijn visie sluit aan op structuren in de bedrijfswereld: De aandeelhouders (kiezers) bepalen niet wie de CEO (Administrateur) is; die is dus niet verkozen maar benoemd. Dat gebeurt door de Raad van Bestuur (parlement), met een belangrijke rol voor de voorzitter van de Raad van Bestuur (minister), die goed samenwerkt met zijn CEO…

Meng hard en zacht

http://www.de7de.be — 16/05/2020

In “Behavioral Public Policy Faces a Crisis” legde Varun Gauri twee weken geleden de redenen uit waarom “nudging” en gedragswetenschappen er in een crisis zoals Corona niet in slagen gedrag voldoende te veranderen.

Harde dwang is uiteraard de snelste en beste manier om op korte termijn het gedrag van een hele bevolking te veranderen. Duidelijke wetten en een strenge handhaving, met forse boetes en straffen, zijn dan het beste wat “democratisch” kan. Gewelddadige dictatuur of dissidente artsen uit ramen gooien (zoals blijkbaar in Rusland gebeurde) zijn daar de minder fraaie vormen van.

De zachte aanpak, via gedragswetenschappen, met “nudging” (Richard Thaler) op kop, werd wel ingezet in enkele landen in een poging enkel specifieke gedragingen om te buigen. Maar met weinig succes. Iedereen loopt kriskras over de grote witte pijlen die de stad in alle haast liet schilderden om “enkelrichting shopping” te regelen.

Gauri betreurt (samen met mij) dat het momenteel zo loopt. Sociologen en gedragswetenschappers hadden het beter moeten aanpakken. Allicht zijn de nieuwe inzichten rond gedragseconomie te recent. Thaler publiceerde in 2008; de echte erkenning kwam pas in 2017 toe hij de Nobelprijs Economie kreeg. De wetenschappelijke community had dus nog geen draaiboek klaar hoe je die nieuwe kennis kon inzetten bij deze pandemie.

Het artikel van Varun Gauri belicht drie interessante denkpistes:

Bestudeer de geschiedenis beter
Wetenschappers en beleidsmakers hadden de afgelopen maanden alvast één globale historische ervaring waar ze inspiratie uit konden putten: welke maatregelen werden in diverse landen en situaties genomen tijdens de Spaanse Griep (1918-19)? Wat werkte wel en wat werkte niet?

De aanpak en resultaten van de Spaanse Griep werden tot nu toe onvoldoende bekeken door de bril van gedragskunde. Dat kan en moet snel gebeuren.

Ontwikkel het gebruik van intuïtie
Een briljant concept !
We weten van Corona eigenlijk vooral dat we er heel weinig van weten.
In die omstandigheid hebben de experts maar twee mogelijkheden:

Ze identificeren aan de hand van de schaarse studies die er al zijn zo snel mogelijk wat bewezen heeft te werken.
Bonneux identificeerde drie acties: handhygiëne + afstand houden; massabijeenkomsten verbieden; ouderen en risicogroepen extra afschermen;
Ofwel moeten ze intuïtief gissen wat hopelijk de beste aanpak zou kunnen zijn, vaak door extrapolatie van ervaringen in gelijkaardige gevallen. Op een eerlijk moment geven de Belgische experts toe dat een aanzienlijk deel van de Corona maatregelen alleen daarop gebaseerd is.

Dat laatste is op zich niet slecht. Huisartsen en apothekers worden bijvoorbeeld aangemoedigd om ook rekening te houden met hun “pluis gevoel” en intuïtief te reageren wanneer iets fout aanvoelt bij een patiënt.

Gauri gaat echter nog verder en stelt voor om op korte termijn van “intuïtief gissen” een wetenschap te maken:

“It would be useful for the field to pre-register, systematically, our guesses for which interventions work best, and go back and learn where we got it wrong or right, so that we can refine our behavioral intuitions”.

Philip Tetlock noemde dit in 2016 “Superforecasting”. Hij toonde aan dat sommige heel gewone mensen die geconfronteerd worden met complexe vragen waarvoor geen bewezen antwoord is, tot 60% beter scoren dan experten. Zijn jarenlang onderzoek legde de denkpatronen bloot die ze daarbij gebruiken en waaruit we kunnen leren.

Meng hard en zacht
Toen de pandemie plots toesloeg en het duidelijk werd dat men bliksemsnel en hard moest ingrijpen, stonden de gedragskundigen er maar op te kijken. Sociologen en gedragseconomen werden nauwelijks of niet betrokken bij het crisisberaad. Zoniet in de Veiligheidsraad, dan toch zeker voor de communicatiestrategie, hadden ze nochtans het verschil kunnen maken.

Maar ook in landen waar ze al een tijd ingeschakeld waren door de overheid stonden ze een beetje met de mond vol tanden. “Nudging” is nu eenmaal een zachte aanpak die niet meteen en universeel gedrag verandert.

(Hoewel: herbekijk het grappig experiment met de trap).

We zijn acht weken verder. Het economisch en sociaal bloedbad wordt goed zichtbaar. De vertrouwensbarometer staat op depressie. De muiterij van de kustburgemeesters en de eerste gewelddadige rellen tegen de harde lockdown in Duitsland zijn een feit. Cafébazen worden ongeduldig.

Het wordt snel duidelijk dat de harde aanpak niet meer werkt.

Varun Gauri schuif een inspirerende synthese naar voor:
“The following conjecture is worth exploring: in a crisis, the most powerful behavioural change tools consist not of laws or incentives (how credible is enforcement or reward when everyone is overstretched?) or reframing and other behavioural interventions (how to scale those immediately) but of interventions at their intersection.”

Met andere woorden: Laten we snel leren hoe we de harde wettelijke en de zachte gedragskundige aanpak optimaal kunnen mengen?

Simpele centrale wetgeving en inspirerende decentrale betrokkenheid
Wat zouden jullie vinden van volgende mix?

Rode draad:
We werken allemaal samen naar één uniforme doelstelling, namelijk het verspreiden van besmetting vermijden omdat het ons allemaal te veel kost als we het niet doen!
-- fysisch (de gezondheid van onszelf en onze naasten vrijwaren);
-- economisch (tewerkstelling en inkomen veilig stellen);
-- mentaal (isolement en spanningen vermijden).
Wettelijke regels:
Alleen enkele eenvoudige basisregels worden vastgelegd omdat ze hun nut bewezen hebben. Dat zijn hoofdzakelijk de drie regels die Bonneux hierboven identificeerde. Ze gelden voor lange tijd (tot het einde van de crisis) en worden niet om de haverklap veranderd. Omdat ze eenvoudig en rechtlijnig zijn, is het haalbaar om ze te controleren en te sanctioneren.
(Eén minister en één gezicht volstaat om ze uit te vaardigen en streng op te volgen).
Dagelijkse praktische toepassing:
De verdere uitwerking in concrete regels of afspraken gebeurt decentraal. Betrokkenheid, motivatie, persoonlijke inzet, groepsgevoel worden maximaal aangesproken. Gedragskunde en “intuïtiekunde” krijgen voorrang.
Individueel nadenken maar ook groepsgewijs overleggen en experimenteren met concrete, praktische afspraken wordt de norm. Hoe past men die eenvoudige wettelijke basisregels optimaal toe om besmetting zoveel mogelijk te vermijden? Welke offers is men bereid daar zelf voor te leveren?

Per definitie zal de toepassing dus verschillend zijn. Elke beroepsgroep en elke wijk of gemeente moet zelf nadenken hoe ze het beste resultaat kunnen halen. Uit die diversiteit kunnen we trouwens veel sneller leren wat wel werkt en wat niet.
Het prachtige idee om met minder materiaal veel meer mensen te kunnen testen, hoeft niet langer te wachten op de zegen van Brussel. Doen ! Op verschillende plaatsen en verschillende manieren, zodat we snel leren hoe het nog beter kan.

Er komt meteen een einde aan het “titreren” van een onoverzichtelijk kluwen van regeltjes. Acht van de negen ministers kunnen alvast terug werken aan de orde van de dag. Experten stoppen met het verspreiden van alleen maar waarschuwingen en doembeelden. Geen boetes meer voor onzinnige dingen zoals “op een bank gaan zitten bij het wandelen”. De Monty Python-achtige klucht in Baarle-Hertog is voorbij. De inwoners en hun burgemeester van de enclave kunnen gerust zelf beslissen dat ze voor Corona beter even een stukje Nederland zijn .

Wat Gauri en Teltock suggereerden
Ja, dit is het “intuïtief gissen” waar Gauri van sprak. Tetlock bewees dat burgers dit minstens even goed (of lichtjes beter) kunnen dan experten, wanneer ze op onbekend terrein zijn.

Moedig aan om afspraken en resultaten zoveel mogelijk te documenteren. Het wordt een mooie maatschappelijke uitdaging om het bijhouden van een dagboek aan te moedigen, waarin we noteren wat we al dan niet hebben gedaan. Gedragskundigen weten hoe je voldoende grote groepen kan begeesteren om dat te doen.
De compilatie en analyse van deze gegevens, gecombineerd met gezondheidsdata wordt een waardevolle shortcut naar nieuwe kennis. Dat wordt meteen “leren uit massa-intuïtie”, precies zoals Gauri suggereerde.

En het klinkt alvast veel uitdagender en minder bedreigend dan alleen maar 'contact-tracing'.

Een praktisch voorbeeld
Ik keek bedroefd naar het filmpje dat Van Ranst publiceerde hoe snel fluorescerende verf zich verspreidt bij een buffetmaaltijd. Ik betreurde het spektakel omdat er na het filmpje niet meer volgde dan weeral het kijvende vingertje en nog meer angst inboezemen. Dat werkt niet, Marc!

Denk eens mee luidop:

Stel je voor dat hetzelfde filmpje de introductie zou zijn van een wedstrijd op TV waarbij een reeks ploegen een buffet moet maken en laten nuttigen, zonder dat fluo-verf zich verspreidt.

Je hebt meteen een half dozijn vliegen in één klap:

Geen doembeelden en kijvende vingertjes, maar positief plezier.
Rechtstreekse betrokkenheid en creativiteit van deelnemers en kijkers om dit – overigens zeer serieuze – probleem te helpen oplossen.
Inspiratie hoe je binnenkort ook zelf terug veilig een receptie kan organiseren.
Iets anders dan altijd herhalingen op TV: het nuttige wordt aan het lekkere, leerrijke en prettige gekoppeld. (Ik hoor de snedige commentaren van jurylid Sergio Herman al).
Het geeft een grote groep van de bevolking intrinsieke, persoonlijke motivatie en moed om de basisdoelstelling (besmettingen vermijden) te helpen realiseren. Ze krijgen een leuk, lekker en vooral positief perspectief hoe de wereld er de volgende maanden en jaren eruit kan zien.

Dit is maar één snelle brainstorm. Kijk om je heen, schakel “the wisdom of the crowds” in en er openen zich tal van alternatieven die betere en alleszins meer duurzame resultaten zullen geven dan het verderzetten van de huidige politiek.

Dirk Broeckx
16 mei 2020

LINKS:
Gauri
https://behavioralscientist.org/behavioral-public-policy-faces-a-crisis/

Thaler
www.de7de.be Boekbespreking 28/03/2014 - Nudge – Richard Thaler & Cass Sunstein

Bonneux
https://www.de7de.be/DE7DE/_images/20200505standaardbonneux.pdf

Tetlock
https://youtu.be/-07DJ7xVBis

grappig experiment met de trap
https://youtu.be/2lXh2n0aPyw

Met minder materiaal veel meer mensen te kunnen testen
Compliatie van artikel uit De Standaard

Fimlpje Fluo
https://youtu.be/KCUTQVjG8MM

Vrouwen en mannen die het verschil maken

http://www.de7de.be — 10/05/2020

Na vorige woelige zondag (Open Brief) en na de teleurstellende inbreng van De Block, Van Ranst en Vlieghe in het Corona Debat van afgelopen zaterdag, was ik dringend toe aan een ander, meer opbeurend perspectief. Dat vond ik in zeven stukjes uit De Standaard van afgelopen dagen. Die volgen in een eigen compilatie.

De rode draad: de Belgische politiek met een eindeloze reeks top-down regels en gebaseerd op het inboezemen van angst voor Corona, moet dringend omgebogen worden naar een volwassen aanpak, meer zelfdragend gebouwd op het verstandig toepassen van duidelijke basisregels. Het moet een duurzame aanpak worden; voor een lange termijn.

NB: ik maak me geen illusies: de excellenties die ik vorige week aanschreef en de mensen die nu aan de stuurknoppen zitten, zullen deze tekst niet lezen of alleszins niet graag horen.
We kunnen alleen rekenen op onszelf. Ieder van ons kan met gezond verstand zijn bijdrage leveren voor de noodzakelijk gedragsverandering.

Eerste opsteker: vrouwen en hun successen
Ruim op kop van het goede nieuws staat Jacinda Ardren, Premier van Nieuw-Zeeland.
Lees “Nieuw-Zeeland verslaat virus”.
Afgelopen week vierde men in Auckland de eerste dag zonder één nieuw geval van Covid. Op een populatie van 4,5 miljoen inwoners stierven er in totaal 20 mensen en waren er ongeveer 1.500 bevestigde gevallen.

Waarom?

daadkrachtig ingrijpen;
snel en creatief afkijken van landen met vroegere / succesvolle ervaring;
een eenduidige, zeer snel doorgevoerde lockdown en heel veel testen;
heldere communicatie;
een vrouwelijke premier die het hart en vertrouwen won van haar medeburgers.

Het siert Ardren dat ze bijvoorbeeld een speciaal persmoment voor kinderen hield om uit te leggen dat er uitzonderingsregels waren voor de Paashaas. Ze nam de tijd om kinderen erop voor te bereiden dat het aantal paaseieren dit jaar waarschijnlijk lager zou uitvallen dan anders.

Lees ook een compleet verhaal over Nieuw-Zeeland op CNN.

Opvallend veel landen met vrouwelijke premiers doen het goed. In “Hard met een hart” analyseert professor Leadership (AMS) Karen Wouters hun aanpak. Meest markante eigenschappen:

meer aandacht voor het leed van de bevolking;
zich kwetsbaarder opstellen;
meer storytelling;
actief zoeken naar betere communicatiestrategieën;
motiveren en appèl doen op gemeenschapszin en cohesie.

Sophie Wilmès valt spijtig genoeg uit de toon in het lijstje van vrouwelijke collega’s.

Textbook too-little-too-late communiceren

Behoorlijk vernietigend was “Plots zijn mondmaskers toch niet nutteloos” van Paul De Grauwe. De econoom aan de London School of Economics fileerde het verwarrend Belgisch bochtenwerk met tegenstrijdige adviezen inzake maskers.

En kijk: vier topexperten kropen in hun pen om (eindelijk !) duiding te geven: “Waarom we mondmaskers nu aanbevelen”.
Lees beide artikels na elkaar en je ziet textbook too-little-too-late communiceren door vier van de belangrijkste experten die mee aan de stuurknoppen van de Belgische aanpak zitten. Natrappen naar wie kritiek heeft, doe je in die positie niet.

Heldere politiek en communicatie veronderstelt van in het begin het belang en de meerwaarde van maskers correct uitleggen en de medewerking van iedereen vragen om, zo lang er te weinig maskers zijn, voorrang te geven aan wie het grootste risico loopt om besmet te worden.
Eerlijke communicatie gebiedt om zich soms kwetsbaar op te stellen (“We zitten in de rats en hebben u nodig”). Vertrouwen en geloofwaardigheid win je door meteen de waarheid te zeggen; niet ze te verdraaien (“Maskers zijn wel degelijk belangrijk, maar door een kortzichtig besluit, lang voor deze crisis, hebben we onvoldoende reserve”).

In de apotheek hebben we de afgelopen acht weken het mondmasker probleem overigens in alle stilte in ons eentje gemanaged. We hebben dag en nacht gezocht naar betaalbare leveranciers en letterlijk en figuurlijk mondjesmaat maskers ter beschikking gesteld voor al wie ze echt nodig had, inclusief uitleg hoe ze dan correct te gebruiken.

Dat apothekers daarvoor de nodige competentie, burgerzin en verantwoordelijkheidszin hebben, weet men in Brussel precies nog steeds niet.

Tweede opsteker: vier mannen met gezond verstand

Naast de succesvolle vrouwelijke premiers zorgden vier mannen voor een hoopvol beeld hoe het verder moet.
Let op: wat de vier samen vertellen is ongeveer het omgekeerde van waar de Belgische experten de volgende weken en maanden op afstevenen.
Alleen samen kunnen we het tij keren. Lees dus mee, vorm je eigen gedacht en deel het met anderen. Alleen samen komen we hieruit.

Epidemioloog Luc Bonneux opent het rijtje met “Een pandemie van lockdowns”.

België komt helemaal niet goed uit de scherp onderbouwde vergelijkingen met andere landen en de confrontatie met de evidence, geput uit vroegere epidemieën. Bonneux neemt zijn collega’s wetenschappers op de korrel omdat ze dagelijks op TV sombere voorspellingen komen doen over dingen waarvan ze even veel afweten als hij, namelijk niets.

Zijn conclusie is helder. De epidemie laten uitrazen was nooit een optie. Wie te lang wachtte met maatregelen betaalt dat zeer duur. Maar de ingrepen hadden veel eenvoudiger kunnen zijn: (1) afstand houden; (2) massabijeenkomsten verbieden; (3) efficiënt focussen op het beschermen van kwetsbare bejaarden. Die drie dingen en alleen die drie, blijken effectief.

Winkels en scholen radicaal sluiten of huisarrest opleggen aan iedereen is een zeer dure vorm van nutteloze zelfkastijding.

(Zweden en Nederland legde geen winkelsluitingen op, maar moedigden iedereen aan om zelf na te denken. Daardoor sloot een deel, maar bleef de economie en het normale leven wel beter draaien.)

Michael Van Peel levert een vrolijke noot in “Zeurderige zelfregulering”.
Het lijkt wel een eindejaarsconference over Corona met een geestig verhaal hoe overheid en burgers elkaar enggeestig en onvolwassen de duvel aandoen.
Zijn conclusie is echter ernstig en eenvoudig: we hebben een groepsinspanning nodig die begint met zelf eens goed na te denken en terug normaal te doen (niet zomaar wat we vroeger deden, maar wel wat nu echt nodig is).

Vanuit onverwachte hoek voeg ik het afscheidsinterview toe met Freddy Aerts “Redding Doel was een gelukje”.
De man was namens de Vlaamse overheid betrokken bij de bouw van 85% van de kaailengte die vandaag aan de Schelde beschikbaar is voor containertrafiek.
Uit de aanslepende hetze rond Doel trekt hij een essentiële les die ook voor Corona geldt: “Het heeft lang geduurd voor de overheid besefte dat je tegenstanders best niet negeert en dat je dus met hen aan tafel moet gaan”.

De manier waarop momenteel Besluiten worden genomen die (“dura lex sed lex”) worden gehandhaafd met harde sancties, zal sneller dan men denkt de bom doen barsten. (Ik hou mijn hart al vast hoe het hier morgen in de winkelstraat zal lopen).

De kers op de taart wordt gebracht door Koen Lowet, Voorzitter van de Vlaamse Vereniging van Klinisch Psychologen: “Met gezond verstand alleen redden we het niet”.
Dit korte stukje verdient volledig gelezen te worden.
Kern van zijn verhaal is dat de motivatie om maatregelen te ondergaan tot nu toe kwam uit de angst voor Covid19. De overheid blijft hameren op de gevaren voor iedereen en voor zijn naasten. Crembo-achtige handhaving doet daar nog een dikke schep bovenop.
Maar angst is zowat de slechtste motivator die er is; zeker nu de top van de eerste golf voorbij is, alle indicatoren dalen en de sociale en economische druk voor velen onhoudbaar wordt.

De overheid lijkt zich er zich niet van bewust te zijn dat alleen intrinsieke motivatie kan werken. Men rekent op gezond verstand, maar is vergeten de mensen eerst individueel zullen moeten aanvaarden wat noodzakelijk is om een opflakkering te vermijden.

Wat motiveert MIJ persoonlijk om – heel anders dan vroeger – nog maandenlang veilig met anderen om te gaan ?
Hoe kan ik zelf gezamenlijke, concrete afspraken maken (en doen respecteren) waarmee we – lokaal of ad hoc – de omgang veilig kunnen regelen ?

De federale en Vlaamse Golffederatie gaf al weken geleden een mooi voorbeeld, toen ze samen een reeks zeer eenvoudige maar heel concrete regels op papier zetten hoe je veilig kan golfen. De clubs zorgen zelf voor de controle en handhaving. Na weken wachten zette de overheid eindelijk het licht op groen. Dat had veel vroeger gekund.

Conclusie
Als de experts niet snel stoppen met boven onze hoofden te bepalen wat mag en wat niet, dreigt de chaos. We moeten eindelijk de ruimte en het vertrouwen krijgen om zelf én samen te bepalen wat kan en wat niet.

Dan kom je meteen terug uit bij de drie eenvoudige en doelmatige basisregels die Bonneux vooropstelde.
Van Peel’s oproep tot de groepsinspanning om individueel én samen eens vijf minuten goed na te denken hoe je die regels best toepast, wordt dan beantwoord.
Voeg daar de gouden raad aan toe van Aerts om bij die oefening altijd met je tegenstanders te blijven praten.
Dat allemaal samen leidt tot een collectieve aanpak, met directe betrokkenheid van de burgers, die persoonlijke gemotiveerd zijn om verder grote inspanningen te blijven doen, minstens tot het jaareinde of tot iedereen kan gevaccineerd worden.

Voor dat laatste hoop ik dat ze daar in Brussel eindelijk ook aan de apothekers denken.
In Nieuw-Zeeland vaccineren die al jaren succesvol, zij-aan-zij met de artsen…

Dirk BROECKX
10 mei 2020

REACTIES

(via dbrx@telenet.be)

Valérie Levie, Overijse:
Dank U, zeer interessant….
Maar je gaat er wel vanuit dat alle belgen gezond verstand hebben. Is dat zo?

DB:
ik geloof wel dat de meeste mensen deugen en dat ze perfect capabel zijn om na te denken en beslissingen te nemen.
Hoe ze denken en beslissingen nemen, hangt af van hun motivatie: als je ze “meeneemt” met empathie en respect (zoals bv. Jacinda Ardren heeft gedaan in NZ) dan lukt dat zeker véél beter dan wanneer je hen vooral betutteld en de les spelt, zoals Sophie, Maggie en c° dat doen.

Ik breek al lang een lans om sociologen, maar ook antropologen een vooraanstaande rol te laten spelen bij het crisismanagement en zeker bij de communicatie. (Anthropologen heb je nodig omdat we in een zeer multiculturele samenleving wonen, waar je dus veel meer “op maat” moet werken van de diverse doelgroepen.
Door de opinionleaders van de diverse doelgroepen en — via hen — de leden van die doelgroepen sterker te betrekken in de besluitvorming wat men effectief gaat doen om veilig samen te leven, vergroot je aanzienlijk de kans dat ze — met boeren gezond verstand — het juiste (of alleszins juistere — gedrag gaan vertonen.

Nul-risico is sowieso niet bereikbaar. Het gaat erom het risico zo laag mogelijk te houden.

Open Brief aan Sophie Wilmes en Maggie De Block

http://www.de7de.be — 3/05/2020

Antwerpen, 3 mei 2020

Mevrouw de Minister,

Uw recente beslissing dat supermarkten mondmaskers mogen verkopen door de aanpassing van het ministerieel besluit dat de verkoop in apotheken regelde, is de druppel die voor mij de emmer doet overlopen.

De afgelopen acht weken hebben we in de apotheek dagelijks uren uitleg en advies gegeven aan burgers die beschermingsmateriaal (maskers, alcoholgel…) kwamen zoeken. We zijn de enige sector die letterlijk dag- en nacht de bevolking heeft geholpen om wegwijs te geraken uit de gezondheidsadviezen en haast dagelijks veranderende regels. We hebben, ook tijdens de lockdown, in alle stilte wachtdiensten gedaan.

Meestal zagen de mensen hun arts niet (tele-consultatie en/of schrik om naar spoed te gaan), maar ze zagen wel ons in de apotheek: rechtstreeks, close-by, persoonlijk en betrokken.

We hebben elke dag opnieuw onze plan moeten trekken om de noodzakelijkste producten te vinden. Geen van de resem bevoegde ministers heeft mij daarbij geholpen. In tegendeel: inspecteurs van economie en financiën kwamen collega’s controleren. Test Aankoop mocht ons schaamteloos aan de schandpaal nagelen. Geen minister die het over de lippen kreeg dat de prijzen waaraan we nu nog schaarse beschermingsmiddelen kunnen aankopen een tienvoud is van de publiekprijs die ze luidkeels toeterden.

Voorziet het Besluit dat u uitvaardigt, dat de kassierster van de supermarkt ook tientallen keren per dag de tijd zal nemen om – met kennis van zaken (?!) – uit te leggen wanneer je een masker moet dragen? Hoe je ze moet aan- en uitdoen en bewaren? Of je ze al dan niet kan hergebruiken? En (vooral) hoe je voor de rest veilig kan leven en werken?

De communicatie van de overheid bereikt immers niet iedereen. De meest kwetsbare groepen in de bevolking, onderaan de maatschappelijke ladder of anderstalig, maar vooral ook veel oudere patiënten, hebben behoefte aan uitleg op maat en een luisterend oor om praktisch én mentaal de storm te kunnen doorstaan.

Er zijn ruim 4.800 apotheken in België. Bijna op elke hoek van de straat. Waarschijnlijk meer dan er supermarkten zijn en hoe dan ook dichterbij de bevolking, competenter en vlotter beschikbaar. Verschuif een deel van ons aanbod en de nodige middelen voor een goede dienstverlening vallen weg. Samen met mijn motivatie.

Waarom deze slag in ons gezicht?
De zoveelste!

Bij de start van de lockdown moesten twee sectoren openblijven: apotheken en voedingswinkels. Het valt me op dat apotheken de afgelopen weken door de overheid niet alleen zo goed als doodgezwegen worden, maar zelfs pro-actief doodgeknepen worden.

Ik vind mezelf geen “held”, maar weet wel dat ik dagelijks in rechtstreeks contact sta met mensen die ziek zijn of het aan het worden zijn; meer dan de doorsnee vuilnisophaler, bakker, slager of taxichauffeur; wel allemaal “helden”.

Ik sta dit jaar ruim 41 jaar in het beroep. Ik werd samen met mijn partner ziek net voor de lockdown begon. We waren bij de eersten die positief testten. We hebben het samen uitgeziekt en bleven wekenlang in quarantaine, uit voorzorg voor onze medwerkers en patiënten. Of we voldoende immuun zijn mogen we niet weten, want de testen die dit kunnen aantonen heeft u verboden.

Wanneer recent de eerste huisarts door Covid19 overleed, stond het in elke krant. Afgelopen week stierf de eerste apotheker door dezelfde ziekte, maar behalve in onze eigen kanalen, werd er met geen woord over gerept.

U hoeft niet ongerust te zijn: we gaan uit protest de apotheek niet sluiten.
Daarvoor voelen we ons te zeer verantwoordelijk voor de patiënten die op ons kunnen rekenen.
Maar van de politiek moet ik voorlopig niets meer hebben.
Noch steun – die we toch nooit krijgen – noch meer slagen in het gezicht.

Met beleefde groeten,

Apotheker Dirk BROECKX
Teniersplaats 2
2000 Antwerpen

Waarom Uw Oplossing het Probleem Is -- Rik Moons & Filip Vandendriesche

http://www.de7de.be — 21/02/2020

Haal meer uit je werk of je apotheek door te vertrekken vanuit een duidelijke visie. En reik vooral als bedrijfsleider of “baas” niet meteen jouw oplossing aan, wanneer zich problemen voordoen.
Betrek je medewerkers en collega’s in het zoeken naar oplossingen.

Dit is een sterk onderbouwd en gestructureerd boek, maar vooral een unieke inspiratiebron voor wie een betere bedrijfsleider wil worden.
Iets waarvoor alleszins apothekers noch in hun basisopleiding, noch in de navorming veel handvaten krijgen.

Op het lijf van de apothekers
Het gaat dus over delegeren, niet? Da’s toch evident?
Niet echt. Zeker niet wanneer je het boek van Rik Moons leest.

Hij drukt je, in zijn onnavolgbare directe vertelstijl, met de neus op de vele valkuilen. En hij valt zelf niet in de fout om je meteen pasklare oplossingen aan te reiken. Die vind je stapsgewijs zelf, wanneer je “Waarom uw oplossing het probleem is” leest.

Het is een boek dat op het lijf van apothekers is geschreven omdat het doorspekt is met voorbeelden uit hun dagelijks leven. Dat is ongetwijfeld het sterkste punt van dit boek.
Wees gerust: je krijgt minstens even veel concrete voorbeelden uit allerhande andere sectoren.

De apotheek-casussen staan steeds netjes op een gele achtergrond. Diezelfde kleur werd door de uitgever gekozen voor de titels en “highlights”. Het maakt het lezen, zeker bij gedempt kunstlicht, niet makkelijk: bij een tweede druk misschien een iets beter contrasterend kleurtje gebruiken?

Input-output
Het boek is gebaseerd op het “input-outputmodel” dat Filip Vandendriessche een kwarteeuw geleden lanceerde. Het vormt de ruggengraat van het boek en is een sterk model. Maar het maakt het lezen voor de modale lezer (apotheker?) misschien net iets ingewikkelder dan nodig. Want we zijn niet gewoon te denken in organisatorische concepten zoals “denken van binnen naar buiten” en “X- en Y-managers” (cf. McGregor).

Laat dat echter de pret niet bederven. Ten gronde is de boodschap eenvoudig:
Van “probleem” naar “oplossing” zijn er twee wegen:

ofwel reik je zelf voor elk probleem meteen de beste oplossing aan;
ofwel ondersteun je de hele ploeg om zelf/samen de beste oplossingen te vinden en uit te voeren.

Je voelt met de ellenbogen aan dat de eerste optie niet te beste is:

een opgelegde oplossing is een mentale gevangenis voor wie ze – soms tegen beter weten in – moet uitvoeren;
je medewerkers kunnen waarschijnlijk betere oplossingen vinden dan jouw “beste”;
je verliest de kans om hun creativiteit en verantwoordelijkheidszin aan te wakkeren;
ze zullen zich pas echt betrokken voelen als ze mee het beleid mogen uitwerken;
ze zullen “hun eigen” oplossingen met meer inzet uitvoeren dan wat jij hen opdroeg te doen.

Doel en criteria
Moet je dan elk probleem gewoon doorschuiven naar je medewerkers?
Zeker niet: als leider moet je niet alleen het probleem op de agenda zetten, maar vooral het doel en de criteria duidelijk maken die je van de oplossing verwacht.

Doel: wat is het uiteindelijke resultaat dat je verwacht, wanneer het probleem aangepakt wordt?
(Dat is dus die fameuze “output”). Moons leert je nadenken over het omschrijven van een doel.

Ik pas die les zelf even toe: bij een dalende omzet door internetapotheken denk je spontaan aan “zelf een website opzetten”, “toch nog wat extra korting geven” of gewoon “wegblijvende klanten terugwinnen”.
Maar misschien is het doel veeleer: “de behoeften van klanten en patiënten beter invullen (dan wat we vandaag doen), zodat ze terug bij ons hun aankopen doen.”

Criteria: wat zijn de randvoorwaarden waaraan de oplossing moet voldoen?
Ook hier wijst Moons erop dat je de creatieve ruimte om oplossingen te vinden liefst zo open mogelijk maakt. Je moet uiteraard wel zinvolle krijtlijnen uitzetten die uitnodigen om creatieve (voor mij liefst “out of the box”) oplossingen uit te werken.

Bovenal is “transparantie” hier het sleutelwoord: neem de tijd en wees vooral open bij het uitleggen en bespreken van wat je verwacht. Luister goed, want het draait uiteindelijk vooral om de “input van op de vloer”.

Visie, Weerstand en Delegeren
Na het leggen van een solide basis voor het betrekken van de hele ploeg bij het uitwerken van het beleid bij problemen, overloopt de tweede helft van het boek stap voor stap alle andere aspecten die bij de uitvoering van dit principe aan bod komen:

Wat is visie en hoe bouw je die op als fundament (het DNA) voor het beleid, de cultuur en het gedrag van alle medewerkers?
Hoe ga je om met weerstand? Hoe bouw je het nodige vertrouwen om buiten de vertrouwde sporen te gaan lopen?
Bij delegeren komt aan het einde van het boek weer alles bij elkaar: doel, criteria, vertrouwen en focus op het uiteindelijk gewenste resultaat (niet het proces).

Een lees-tip voor apothekers (en andere lezers)
Op een bepaald moment heb ik de leesvolgorde omgekeerd: ik las in elk hoofdstuk eerst voorbeelden in de gele kaders en vroeg me af wat het leerpunt zou kunnen zijn. Pas dan ging ik naar de “theorie” die ervoor en erachter stond.
Op die manier werd het boek voor “niet-als-managers-opgeleide-managers” plots nog pragmatischer en boeiender. Het zijn immers de voorbeelden die de kapstokken worden waaraan nieuwe inzichten blijven hangen.
Dit boek is niet de oplossing, maar wel een unieke inspiratiebron als je van een groot probleem wil af geraken… (Weet je nog: dat we zelf te snel de oplossing voor elk probleem aanreiken).

Dirk Broeckx – 21 februari 2020

Waarom Uw Oplossing het Probleem Is
© 2020 - Filip Vandendriessche, Rik Moons, Uitgeverij Lannoo

ISBN 978 94 014 6370 6 – NUR 808

De Onsterfelijke Onderneming -- Fons Van Dyck

http://www.de7de.be — 17/03/2019

Onsterfelijkheid. Wie droomt er al eens niet van. De levensverwachting van mensen groeit omgekeerd evenredig met die van moderne ondernemingen. In plaats van een formule om te overleven, biedt Fons Van Dyck in zijn nieuwste boek een sociologisch recept aan dat – mits voldoende therapietrouw – zo niet eeuwen dan toch ettelijke decennia blijkt te werken.

Lees dit boek door een dubbele bril: voor je werk of je bedrijf; maar ook voor jezelf als mens. Want het AGIL-model kan je – ook als mens – duurzamer en relevanter maken.

“Voor een onsterfelijk verhaal op de7de”, schreef en tekende Fons Van Dyck deze week op het voorblad van mijn kersvers exemplaar. Een uitdaging die ik niet kan laten liggen. Daarvoor kom ik hier graag even uit een ogenschijnlijk lange winterslaap, die het gevolg is van:

bijna zes jaar leiden van het éénlijn.be netwerk in opdracht van VAZG en Jo Vandeurzen;
sinds september ruim 60 immersiesessies in “de apotheek van overmorgen” (www.P4F.be);
sinds januari: P-APP, de app die de burger, medicatie en huisapotheker binnenkort met elkaar zal gaan verbinden.

Onsterfelijke Apple

Sinds 1980 (Apple II) heb ik een ononderbroken liefdesrelatie met zowat alle Apple producten. Ik verslind elk boek over het bedrijf en ben – met uitzondering van zijn soms lelijke menselijke trekjes – een onvoorwaardelijke fan van Steve Jobs.

De rode draad doorheen De Onsterfelijke Onderneming is een analyse van de woeligste momenten uit 40 jaar Apple. Door de nieuwe kijk die Fons erop biedt, begrijp ik eindelijk mijn affectie: onbewust werd ik al die jaren aangetrokken door de ingrediënten van onsterfelijkheid die de persoon, het bedrijf en de producten kenmerken.

Het draait rond AGIL, een acroniem dat allicht één van de kanshebbers is van het (management) “neologisme van het jaar”:

“Adaptation”, “Goals Attainment”, “Integration” en “Latent Pattern Maintenance”: lees en denk goed na hoe je die building blocks van succes ook zelf kan toepassen.

Onsterfelijke bedrijven van bij ons

Tussen alle aandacht die naar AGIL en Apple gaat, dreigt een nog nog waardevoller deel van het boek bijna verloren te gaan.

Fons interviewde Chistian Van Thillo, Jeroen Van Eeghen, Michel Moortgat en Jef Colruyt. Hun verhalen staan telkens netjes gesandwiched tussen de “do’s-and-don’ts” aan het einde van elk hoofdstuk en een analyse van het AGIL-model voor hun respectievelijke bedrijven.

Zich spiegelen aan het (eventjes) grootste bedrijf (in marktwaarde) van de wereld, is inspirerend. Maar ik leerde veel meer uit de lokale toepassing ervan in bedrijven die, qua schaal en actieterrein, veel dichter bij onze dagelijkse leefwereld staan.

Fons combineerde goed luisteren met helder uitrafelen en uitschrijven van hun verhalen; netjes gerangschikt en herkenbaar gepositioneerd om de principes van AGIL nog meer kracht bij te zetten.

Onsterfelijke Fons

Ja hoor. Fons Van Dyck voldoet zelf ook aan de criteria van onsterfelijkheid, lijkt me.

Ruim 10 jaar geleden mocht ik Fons uitgebreid interviewen voor de Prepare for the Future trainingen, die ik toen ging opstarten. Zijn heldere maar ook zeer kritische kijk op de apotheek branche, vormden toen een hoeksteen van mijn zoektocht naar “de apotheek van overmorgen”. (Peter Hinssen was ook één van de ideologische sterkhouders van P4F).

Het Merk Mens was in 2007 net verschenen. Herinner je je nog:

Empowerment, Authenticiteit, Anti-establishment, Verbondenheid, Synthese, Vrouwelijkheid, Beleving, Vernuftigheid, Zingeving.

Dat waren toen de negen drivers achter “de consumenten grijpen de macht”. Wanneer je die elementen een beetje herschikt, passen ze wonderbaarlijk genoeg netjes in AGIL.

Dat is ook niet verwonderlijk: Fons Van Dyck is socioloog en daarmee een man naar – letterlijk – mijn hart. De sociologie zit immers in hetzelfde menselijk hoekje als de psychologie: geen keiharde, fysisch meetbare wetenschap, maar wel veel belangrijker dan meestal gedacht, omdat al onze beslissingen – hoe “evidence based” ze ook lijken – toch altijd door de filter van ons niet-rationeel limbisch brein lopen.

De waarden die Fons ons voorhoudt in zijn boeken, zitten hard wired in het onderbewuste deel van onze hersenen. Ze zitten daar al zovele millennia, dat ze een stuk van ons eigen DNA zijn geworden. We hebben ze met andere woorden altijd bij, in onze toolbox. We moeten alleen leren om ze er bewust uit te halen en ethisch te gebruiken.

Dat maakt Fons in mijn ogen onsterfelijk: hij leert ons met die waarden bewust(er) om te gaan.

Ik krijg daarenboven altijd het gevoel dat hij – zelfs als marketeer voor bedrijven met sterk winstoogmerk – altijd een helder doel eerbiedigt, namelijk werken aan een betere en meer duurzame samenleving.

Voeg aan die waarden, dat doel en een ferme dosis innovatie ook nog het sterke netwerk van Fons toe (allemaal bijeen op de boeklancering !) en je hebt… AGIL.

AGIL, LIGA of… CIAO ?

Nog even terug naar de kernboodschap. De Amerikaanse socioloog Talcott Parsons beschreef AGIL in 1956. (De man blijkt overigens 60 jaar geleden bijzonder veel lezenswaardigs te hebben gepubliceerd over mens, maatschappij en economie).

Fons Van Dyck stelt zich terecht de vraag of je de volgorde van het acroniem niet moet omdraaien. In LIGA staan Bedrijfscultuur en Integratie meer vooraan; goed in de kijker. Want in deze disruptieve tijden leggen we instinctief soms te veel (of zelfs alleen?) het accent op “Adaptation” en “Goal keeping”.

Maar mag ik – een beetje stout creatief als steeds – nog een ludiekere variant op tafel gooien ?

CIAO !

Ik heb het boven mijn bed gehangen en kijk er elke morgen en avond even naar:

Cultuur (ga bewust om met en handhaaf je identiteit en waarden)
Integratie (mits eerlijkheid en transparantie: the network always wins !)
Aanpassen (elke dag opnieuw; nooit stoppen: adapting & agility)
Objectief (beschrijf samen met de hele ploeg helder je doel en ga ervoor)

Thanks Fons en ga nog lang (onsterfelijk) door !

17 maart 2019

Dirk BROECKX

De Onsterfelijke Onderneming – Overleven in Disruptieve Tijden

ISBN 978 94 014 55930

REAGEER

18 maart 2019:

Heel veel dank beste Dirk voor jouw review en
vooral voor de creatieve twist 😊

Mvg, Fons

PS en blijf actief de 7^de hé

IFB eHealth Day 2018

http://www.de7de.be — 19/06/2018

Five years eHealth Action Plan :

Status Today and Plans for the near Future

Program

9:00 Registration and networking

9:30 Introduction

Dirk BROECKX (moderator)

Overview of the topics
éénlijn.be experiences in Flanders

9:40 The eHealth Action Plan 2013 – 2021

Erik VERTOMMEN (eHealth Program Manager):

A detailed overview of the status of the 20 Action Points
of the eHealth Action Plan 2013-2018.
The extension of the Action Plan 2019 – 2021 :
Seven focus points in the coming years
Involving the patient as “co-pilot”
Giving patients access to their personal health data :
The “My Health” portal and the different API’s and viewers that are available.

10:40 eHealth in Hospitals & Meaningful Use Criteria.

Andries NELISSEN (FPS Public Health)

The state of affairs of eHealth in hospitals
Meaningful Use Criteria.
Choices for new systems in many hospital groups.
The evolution in other institutions.

11:20 Break and networking

11:40 Medicines, Healthcare and eHealth

Yoeriska ANTONISSEN (NIHDI - RIZIV - INAMI)

The four main services around medicines
The lasts developments around electronic prescribing: Recip-e and SAM
The Future: VIDIS and TARDIS.

12:30 Chronic Care and eHealth Arnaud LIPPERT (NIHDI - RIZIV - INAMI)

The Chronic Care projects and TETRYS
New services to support integrated chronic care.

13:00 Lunch & networking

14:00 The Software providers

Frank PONSAERT (BeMeSo)

The software providers recognized as stakeholders in the eHealth Landscape.
The complexity of the "all in one" software

14:35 The Furture : from eHealth to MyHealth to GigaHealth

Frank PONSAERT (ivis4health)

The patient perspective
Science, technology and industry creativity go faster than a Plan
The ‘Giga’ commercial solutions

15:00 Break and networking

15:30 The HealthData Project and Registries

Johan VAN BUSSEL (TBC) – WIV – ISP

Collecting and using real life, structured health data.
Automatic registration of diseases in everyday practice.
How does it work ? Which data are already used ? What will be possible in the future ?

16:15 Any Unanswered Questions ?

Panel Discussion

16:45 Wrap-up and Conclusion

Positieve Gezondheid - De nieuwe CM koers

http://www.de7de.be — 27/05/2018

Aha-Erlebnissen zijn zeldzaam in de actualiteit rond de gezondheidszorg. Vaak wordt ik een beetje moedeloos omdat er zo weinig echte innovatie is. Mijn hart ging zaterdag dus echt sneller slaan toen ik de artikels las over ‘Positieve Gezondheid’ als de nieuwe koers van de CM.

Buikgevoel
Niet alleen slaan Van Gorp e.a. de nagel op de kop met het model dat ze willen ontwikkelen en uitdragen; ik moedig hen ook aan om nog een pak verder door te denken in die richting. We denken immers als enkele eeuwen dat gezondheidszorg gebaseerd moet zijn op rationele wetenschap en harde evidence based medicine. En dat is waar: dat is het ‘Olympisch minimum’, wanneer je goede gezondheidszorg wil bieden. Maar met wetenschap en rationaliteit alleen geraak je niet aan de eindstreep. Om die te halen, met succes, moet je er immers rekening mee houden dat mensen zich niet rationeel gedragen; dat ze al die wetenschap niet zomaar voor waar absorberen en toepassen. Indien men zich al gedraagt in de richting die de ratio en de wetenschap aangeven, dan is de beslissing nog altijd eerst door de filter van ons lymbisch systeem gelopen. Dat is ons ‘buikgevoel’, dat veel sterker doorweegt dan we denken.

In het spinnenweb van de positieve gezondheid, die de kern blootlegt van die nieuwe aanpak, staan allemaal begrippen die je nauwelijks kan meten of rationaliseren: vrolijk zijn, zich sociaal goed voelen, dankbaarheid, erbij horen, lekker in je vel zitten.

Het zijn nochtans de peilers van het welzijn die meteen een solide bodem vormen waarop we onze gezondheid en dus ook de gezondheidszorg zouden moeten bouwen.

Tuinhuisje
‘Zouden moeten...’, want we doen dat niet. We hebben de afgelopen decennia een gezondheidszorg en een ziekteverzekering gebouwd die haast al haar geld stopt in het herstellen van wat fysiologisch en mentaal fout gelopen is. We betalen daarbij alleen voor wat we medisch en farmaceutisch doen en niet voor het resultaat dat we bereiken.

Dat systeem afbouwen zal nooit zomaar lukken. De weerstand tegen verandering (‘change’), een haast genetisch ingebakken medische cultuur en een onontwarbaar kluwen van wetgeving en monopolies maakt afbouwen zo goed als onmogelijk.

Ik hoop dat Luc Van Gorp en de CM inzien dat je ook op dit vlak veel meer met ‘de mens’ zal moeten rekening houden. Dan opent zich een alternatieve weg naar verandering, namelijk door naast de mastodont en staalharde bunker van ons zorgsysteem een aantrekkelijk tuinhuisje te bouwen, waarin dat nieuwe model zich kan ontwikkelen. Allicht gaan dan steeds meer mensen – die we nu nog zorgverstrekkers en patiënten noemen – voorzichtig proeven van het alternatief en kan het tuinhuisje zo stilaan groter en belangrijker worden.

Een organisatie van de envergure van de CM beschikt gelukkig over veel volk en middelen om een dergelijk project meteen voldoende kritische massa te geven om niet door het establishment platgedrukt te worden. De sterren staan ook gunstig: we zijn allemaal op zoek naar een manier om rond ‘preventie’ een haalbaar businessmodel te bouwen. En begrijp aub het ‘business’ stuk in dat model niet pejoratief: het wil gewoon zeggen dat het nieuwe model economisch leefbaar zal gemaakt moeten worden voor iedereen die erbij betrokken wordt van ‘vraag’, over ‘aanbod’ en ‘service’ tot ‘vergoeding’ of ‘terugbetaling’.

Naarstig bezig geweest
Het was lang stil rond “de7de” en ik kreeg veel vragen van trouwe lezers wat er aan de hand was. De verklaring was eenvoudig: ik was te sterk bezig met intussen vijf jaar éénlijn.be en de afgelopen zeven maanden heb ik de eigen apotheek grondig verbouwd. De apotheek (3.0?) van “the day after tomorrow” staat er nu. De volgende maanden wordt het nog keihard werken aan de ‘content’ van de vele nieuwe digitale technologieën waarover we nu beschikken. En vlak na de zomer start een nieuwe reeks P4F in samenwerking met Febelco, waarbij we kleine groepjes apothekers een inspirerende onderdompeling en belevenis willen bieden in die nieuwe omgeving.

Maar het bericht in de krant van zaterdag was inspirerend genoeg om nog eens in de digitale pen te kruipen en dit stukje te produceren.

Ik heb twee bedoelingen: lees het artikel (in de krant of KLIK HIER als je geen Standaard lezer zou zijn). Laat je al eens even meevoeren naar dat nieuwe paradigma. En begin aub niet direct met de ‘Europese Vragen’ waar Peter Hinssen ons voor waarschuwde: zet je geest open voor de innovatie en begin met positieve gedachten. Het gaat ook over ‘positieve gezondheid’, hé !

Compliance
Het tweede doel van dit stukje richt zich naar Van Gorp en zijn medestanders. In de marge van de queeste naar het nieuwe model, moedig ik iedereen aan om meteen door te denken over compliance en adherence. Allicht realiseert men het zich niet, maar het model bevat meteen de basisingrediënten om ook op vlak van ‘therapietrouw’ een nieuwe wereld te openen.

Wil je het gedrag van mensen veranderen, dan volstaan informatie, begeleiding, raadgeving en duidelijke instructies niet. Dat helpt slechts bij een minderheid (ongeveer een kwart) van de bevolking omdat die vanzelf gemotiveerd is om gezonder te leven. Ook gezondheidswijsheid bevorderen is zinvol, maar onvoldoende.

Gedragspsychologie en gedragseconomie leren ons dat houding en gedrag pas echt gaan veranderen wanneer we onze persoonlijke reden hebben gevonden om dat te doen. Met andere woorden: om gezonder te gaan leven (voeding, beweging, mentale weerbaarheid....) of een voorgeschreven behandeling optimaal te volgen (therapietrouw, adherence...) heb je nood aan een persoonlijke drijfveer, die je motiveert en meteen ook kan helpen om van die dingen een dagelijkse (goede) gewoonte te maken.

Motivatie is niet rationeel
Die motivatie ligt niet in de rationele, maar in de gevoelsmatige sfeer: mensen nemen hun medicatie niet omdat ze ervan zullen genezen of om te voorkomen dat ze zieker zouden worden. In het beste geval zullen ze ‘instructies’ die hun zorgvertrekkers geven in die zin een tijdje volgen. Maar definitief ‘zelf’ aan het stuur gaan zitten van je gezondheidszorg, doe je alleen wanneer je een persoonlijke reden vindt.

Die zit haast altijd in de sfeer van zowat alle punten die je op het spinnenweb van de positieve gezondheid terug vindt: Wat kan ik voor mijn eigen levenskwaliteit winnen? Of nog sterker: ik doe dit niet voor mezelf, maar omdat ik voor mijn familie, partner, kinderen, kleinkinderen... wil kunnen blijven zorgen. Omdat ik voor hen en mijn vrienden ‘er wil zijn en blijven’.

Luc Van Gorp, mij heb je al mee. Ik kom graag mee bouwen aan het tuinhuisje. Of ik wil met plezier in de tuin ervan een prieeltje komen aanleggen om motivaties te kweken voor gedragsveranderingen en compliance. Denk misschien meteen breder dan alleen aan artsen: mijn collega’s apothekers kunnen met het model van ‘positieve gezondheid’ en preventie ook wonderen doen.

Dirk BROECKX – 27 mei 2018

Lees hier de artikelen in De Standaard 26 mei 2018

REAGEER

Big Data in Health � GDPR

http://www.de7de.be — 14/11/2017

Het “KVAB Standpunt 48 — Datawetenschappen en Gezondheidszorg” van de Koninklijke Vlaamse Academie voor Wetenschappen werd gepubliceerd in maart 2017. De bodytekst is ongeveer 24 pagina’s lang en de moeite om te lezen voor al wie zijn kijk op gegevensdeling, klinisch onderzoek en Big Data in de gezondheidszorg wil verruimen.

Eigenlijk zou de ontwikkeling van een moderne, open kijk op nieuwe ontwikkelingen — zoals Big Data — van binnen de gezondheidszorg moeten komen. De geesten evolueren sneller buiten de gezondheidszoirg en die taak wordt dus voortreffelijk overgenomen door de technische wetenschappers. Ze steken er meteen een sterk technisch fundament onder.

De Standpunten van de Academie zijn een bijdrage tot wetenschappelijk onderbouwde debatten over actuele maatschappelijke en artistieke thema’s De auteurs, leden en werkgroepen van de Academie schrijven met volledige intellectuele vrijheid De goedkeuring voor publicatie door de Klasse van de Technische Wetenschappen garandeert de academische kwaliteit van de tekst.

Het lezen van deze tekst geeft een nieuwe reeks inzichten en kennis. Duidelijke definities verklaren termen die vaak nog verkeerd begrepen worden. Big Data wordt hier beschreven als een proces, waarvan elke stap belangrijk is en gerespecteerd moet worden.

De nood aan nieuwe beroepen wordt duidelijk omschreven: data ingenieurs, data wetenschappers, data strategen en data controllers zullen inzichten in de sector en medische kennis moeten combineren met technische en organisatorische competenties en kunde.

Broad consent
De aandacht gaat uiteraard ook naar de manier waarop we de eerstvolgende jaren met privacy en data gebruik zullen omgaan. Het concept van “broad consent” dat Richard Bergström (EFPIA) lanceerde verdient alle aandacht en steun. Wie in de context van GDPR werkt aan een nieuwe “opt-in” tekst voor het vragen van de geïnformeerde toestemming moet inderdaad meteen veel ruimer denken dan het akkoord voor het delen van persoonlijke gegevens binnen het zorgteam. Want dat laatste is vandaag de (veel te enge) draagwijdte van de “consent”.

Patiënten zijn meestal bereid om een veel bredere toestemming te geven, indien men hen duidelijk maakt dat hun gegevens ook voor talloze andere nuttige toepassingen gebruikt kunnen worden. En uiteraard op voorwaarde dat men de nodige garanties geeft dat daarbij hun privacy niet geschaad zal worden.

Globale gegevens behoren toe aan de gemeenschap
We moeten dus dringend een aantal nieuwe denkrichtingen ontwikkelen. Persoonlijke, individuele data zijn uiteraard de eigendom van de patiënt. Maar wanneer deze gegevens voldoende versleuteld worden en voor hele populaties bijeengebracht worden, moeten ze — ook zonder een expliciete aparte instemming — kunnen gebruikt worden voor diverse vormen van onderzoek: zuiver wetenschappelijk onderzoek, maar ook voor bv. productontwikkeling door bedrijven.

Eigenlijk zou men dit reglementair moeten vastleggen. Daar zit ook een economische logica achter: die globale gegevens werden eigenlijk gegenereerd tijdens zorg die voor het grootste stuk door de ziekteverzekering - dus door de gemeenschap - werd betaald. De gemeenschap zou dus wettelijk het recht moeten krijgen om anonieme gegevens ook vrij te gebruiken (evident mits de nodige governance die toeziet op ethisch en correct gebruik).

Privacy inbakken in het proces
Men moet zelfs nog een stap verder durven gaan. Privacy mag daarbij niet langer afgedwongen worden via ondoordringbare barrières die hergebruik van gegevens onmogelijk maken. De huidige dubbele encryptie van alle gegevens was goed om de toegang absoluut te beperken tot de kleine kring van het zorgteam van de patiënt, mits die ze zijn expliciete toestemming voor gaf. Dat maakt het hergebruik van populatiegegevens onmogelijk, terwijl we die bijvoorbeeld broodnodig hebben voor lokaal populatiemanagment (bv. in de context van lokale chronische zorgprojecten).

Vrije toegang tot geanonimiseerde of gepseudonymiseerde gegevens moet in de toekomst mogelijk worden mits aan twee voorwaarden voldaan is:

De bescherming van de privacy moet zich vooral richten op het verhinderen of voorkomen van misbruik van de gegevens tijdens het proces van de verwerking en het gebruik van de resultaten achteraf. Dat zal dus moeten ingebakken worden in de technologie die daarbij gebruikt wordt. Het document reikt een aantal technische voorbeelden aan.
Alles wat zorgt voor de nodige beveiliging en anonimisering zal systematisch extern / onafhankelijk gemonitord en gecertificeerd moeten worden.

De toegang tot data afschermen om privacy te beschermen heeft op dat moment geen zin meer; pro-actief misbruik van de gegevens vermijden wordt de kerntaak.

De huidige geïnformeerde toestemming en privacy aanpak moeten in elk geval ernstig in vraag gesteld worden en doorgroeien naar modernere systemen die zowel privacy beschermen als datagebruik toelaten.

Voordelen
Het document geeft ook een zeer heldere uitleg over het nuttig gebruik van gegevens in al zijn aspecten: nieuwe vormen van onderzoek en “discovery”, manieren waarop efficiëntie vergroot en tijdwinst kan worden geboekt (bv. het systematisch toepassen van het “once only” principe).

Men pleit voor een aanpak waarbij alle partijen winnen bij digitalisering: patiënten, zorgverstrekkers en betalers moeten erop vooruitgaan. En ook hier komt de Triple Aim regelmatig om de hoek kijken en staat de patiënt echt centraal.

Opmerkelijk is de passage in de tekst waar op nauwelijks twee pagina’s het hele Actieplan eGezondheid (Roadmap 2.0) wordt samengevat. Dit hoofdstukje eindigt trouwens met een bondige maar zeer hoopgevende “to be” beschrijving van de situatie voor de patiënt wanneer gegevensdeling compleet zal zijn.

Randvoorwaarden
Big data heeft een aantal dimensies die in het document goed worden belicht: Volume, Variety, Veracity, Velocity. In de gezondheidszorg komen daar nog vier randvoorwaarden bij inzake toegankelijkheid van gegevens: Findable, Accessible, Interoperable, Re-usable (FAIR). De bestaande datasilo’s moeten daarvoor dringend doorbroken worden.

Projecten zoals VIDIS bieden daar op zeer korte termijn zeker kansen voor: men werkt immers aan het consolideren van de vier diensten rond het geneesmiddel (Recip-e, Medicatieschema-Vitalink-BrusSafe-InterMed, GFD & MyCareNet). Dit biedt unieke kansen om al die gegevens toegankelijker te maken volgens de principes die in dit document naar voor worden geschoven.

Men beschrijft helder de modernste tools en methodologieën die beschikbaar zijn om het kluwen van bestaande databronnen en standaarden te ontwarren en bruikbaar te maken

Conclusie
Ik moest weer denken aan de “Europese Vragen” van Peter Hinssen: bij innovaties beginnen we in Europa altijd met het opsommen van de obstakels en redenen waarom we denken dat die niet gaan werken, in plaats van eerst te kijken wat we ermee winnen en hoe we die vooruitgang kunnen maximaliseren.

Wie dit document leest botst evenzeer op talloze emotionele obstakels: het is vaak strijdig met de gangbare ideeën en de privacy cultuur van de medische en farmaceutische wereld. Wie dat gevoel krijgt moet leren om die obstakels niet langer te beschouwen als redenen om te remmen of zelfs op zijn stappen terug te keren. Bekijk die (hoofdzakelijk mentale) obstakels eens als “bugs” die je al doende, tijdens de ontwikkeling van het project, zal wegwerken.

Het document besluit alleszins met een hele lijst to do’s en aanbevelingen die nuchter worden weergegeven (“Daar gaan we onze tanden eens goed in zetten”), zonder meer. Dat is — nogmaals — het voordeel wanneer men van buiten de sector naar dit onderwerp kijkt, niet gehinderd door enkele eeuwen in zichzelf gekeerde medisch-farmaceutische cultuur.

Dirk BROECKX -- 14 november 2017

Downlaod HIER het standpunt "Datawetenschappen en Gezondheidszorg"

REAGEER

The Day After Tomorrow � Peter Hinssen

http://www.de7de.be — 14/10/2017

Na “The New Normal” en “The Network Always Wins”, zet Peter Hinssen opnieuw een dijk van een boek neer met “The Day After Tomorrow”. Het blijft onbegrijpelijk dat deze Gentenaar nog steeds relatief minder gekend is in eigen land dan in het buitenland. Want andermaal plaatst hij met dit boek een vuurtoren in de woelige digitale oceaan, met sterke bakens voor wie het noorden kwijt raakt.

Overmorgen
“Hier is de Himalaya. Je moet er over, dus begin maar rap te klimmen...”
Een onmachtige gevoel bekruipt allicht veel lezers bij het lezen van dit boek. De meesten zullen na de eerste 60 bladzijden moeten erkennen dat ze professioneel vooral bezig zijn met “vandaag” en hoogstens een beetje “morgen”; maar “overmorgen”....? Velen onder ons komen er nooit aan toe wegens te druk bezig met het opruimen van de “shit of yesterday”.

Hinssen laat er geen twijfel over bestaan: wie vandaag niet bezig is met “overmorgen”, wachten lastige tijden. Zoals we van hem gewoon zijn, schetst hij meesterlijk de omgeving waarin we dan terecht zullen komen: heldere schema’s en modellen, plus een waaier voorbeelden van bedrijven en projecten die al functioneren in “the day after tomorrow”.

Want het gaat razendsnel. Klassieke telecom providers die drie geleden een strategisch plan tekenden voor het groeiend SMS verkeer, zijn er aan voor hun moeite. In minder dan twee jaar schoot WhatsApp iedereen voorbij met een veel vlotter en completer service platform.

Technologieën, netwerken en platforms
Artificiële intelligentie; Internet of things; Blockchain; Extended reality (en voor wie helemaal mee wil zijn: Quantum computing). Die vijf technologische innovaties vormen het fundament waarop nieuwe applicaties worden gebouwd. Samen zorgen ze voor “fysieke cybersystemen” die symbool staan voor de vierde industriële revolutie.

Die volgt slechts enkele decennia na “de Derde Golf”. Toen draaide het nog om hardware, fysieke netwerken en computers. “Overmorgen” staan data centraal en wat je ermee doet. Hinssen legt vlot verstaanbaar uit hoe dat zal gaan aan de hand van een resem voorbeelden van die disruptieve technologieën.

Hij verwacht nog veel meer fundamentele veranderingen in de structuren die deze technologieën zullen vermarkten. Bedrijven verkiezen nog te veel hun eigen gesloten ecosystemen om de interne kwaliteit en het hele proces te controleren. De besten focussen op customer value. Toch worden ze vlot gevloerd door nieuwkomers die hun aanbod lanceren op open platforms of netwerken. Ze mikken op interacties of samenwerking met derden en focussen op de totale added value van een veel breder ecosysteem.

Uber is een gigant. Toch heeft het relatief weinig volk in dienst en gebruikt het een compact digitaal platform. De kracht zit in de interactie met een legertje zelfstandige chauffeurs en een wereldwijd netwerk van trouwe gebruikers. Die produceren eigenlijk samen zelf de dienst. De toegevoegde waarde van het model zit in de eenvoud en het gebruiksgemak van het hele ecosysteem.

Wie nog denkt in termen van klassieke bedrijfsstructuren en complete controle over het hele proces is gedoemd om harde klappen te krijgen van start-ups die per definitie buiten de lijntjes kleuren; ze werken met open partnerships en schuwen trial-and-error helemaal niet. Ze zijn klein, wendbaar, co-creatief en blijven experimenteren tot alles goed zit.

Europese vragen
Uit The New Normal onthielden we ‘de S-curve’ die de overgang van de oude analoge wereld naar het nieuwe, digitale normaal illustreerde. Ditmaal zijn ‘de Europese vragen’ en ‘de Plantage en het Regenwoud’ sterke beelden die blijven hangen.

Bij de nexxworks ‘bedevaarten’ naar Silicon Valley krijgt Peter regelmatig de bedenking van bezochte bedrijven: “Er waren weer veel Europese vragen”. Aan deze kant van de oceaan vraagt men zich altijd eerst af wat er allemaal mis kan gaan, wie ertegen zal zijn en welke problemen men kan verwachten wanneer een nieuw concept op tafel komt. Ginds denken ze vooral aan wat ze erbij zullen winnen en hoe ze het idee nog beter of extremer kunnen maken. Problemen zijn ginder alleen maar bugs, die tijdens de ontwikkeling wel opgelost zullen worden. Althans: voor zover ze zich effectief voordoen !

Ik maak het haast dagelijks mee: bij elk innovatief idee sommen de toehoorders eerst alle mogelijke objecties op, vaak op basis van marginale hypothesen of vergezochte scenario’s. Sinds Peter de aandacht op het fenomeen vestigde, valt me dat steeds meer op en irriteert het me ook steeds meer.

De plantage en het regenwoud
De meest fundamentele keuze die elke bedrijfsleider of projectmanager de volgende jaren zal moeten maken is het model waarin je zal werken: Plantage of Regenwoud ?

Succesvolle bedrijven lijken vandaag op een (bananen)plantage. Ze volgen ogenschijnlijk perfect evidente en logische regels:

Best in class in de productie van je product (bananen).
Loyaal binnen je bedrijf en je team.
Alleen samenwerken met mensen die je kent en vertrouwt.
Steeds op zoek naar concurrentieel voordeel.
Alles moet perfect zijn voor het de deur uit mag.
Vergoed alleen voor bewezen diensten (“Voor wat, hoort wat”).

Diametraal daartegenover staat de cultuur van het ‘regenwoud’, waar alleen de sterkste overleven. Elk probleem kan levensbedreigend zijn, maar tegelijkertijd ook kansen bieden. “Een slangenbeet kan je meteen doden, maar het gif zou ook wel eens het volgend kankergeneesmiddel kunnen worden” .

Hinssen citeert Victor Hwang en Greg Horowitt (The Rainforest) die de regels van “het Regenwoud” formuleerden:

Break rules and dream.
Open doors and listen.
Trust and be trusted.
Experiment and iterate together.
Seek fairness, not advantage.
Err, fail, and persist.
Pay it forward.

Mij klonk het zeer bekend in de oren, want haast elk project dat ik de afgelopen zes jaar startte, is gebaseerd op die zeven regels.
Echt mislukte projecten bestaan niet meer: ‘Ofwel lukt iets, ofwel leer je meteen hoe je het volgende keer beter moet’ (dixit Nelson Mandela). In het Regenwoud werk je meestal samen met een bont gezelschap van stakeholders; je investeert permanent in transparantie en vertrouwen. Dat betekent inderdaad heel veel geven, zonder meteen iets terug te vragen. Je leert snel dat de payback met een hele grote bocht en vaak uit totaal onverwachte hoek, toch vroeg of laat naar je toe komt.

Maatschappelijke (r)evolutie
“Hier is de Himalaya...”. Net wanneer de lezer begint te snappen dat hij – mits een moedige mentale omslag – allicht toch de top van de berg zou kunnen halen, zet Peter nog een tandje bij in hoofdstuk 7 betreffende de bredere maatschappelijke context. Hier komt de grondig gedocumenteerde filosoof boven, die zowel een deprimerend, alles verwoestend scenario als een optimistisch model van Smart Nations presenteert.

De vijf disruptieve technologieën waar het boek mee begint en de fundamenteel contra-intuïtieve bedrijfsmodellen waarbinnen ze zich zullen ontwikkelen zullen de samenleving en de cocoon van de welvaartstaat onvermijdelijk ontwrichten. Peter Hinssen wijst er in het uitgesponnen slot van ‘The Day after Tomorrow’ op dat we niet alleen de technische en bedrijfsmatige revoluties zullen moeten verteren; we dragen ook een gedeelde verantwoordelijkheid voor het hertekenen van de maatschappij waarin we (zullen) leven.

Er zou nog een mooie toekomst kunnen wachten, indien we de regels van het Regenwoud zouden volgen om overmorgen de weg te vinden naar een welvarende samenleving: dromen, vertrouwen, permanent experimenteren en niet opgeven voor het juist zit, luisteren en zorgen voor elkaar, vooruitbetalen...

Dirk Broeckx
14 oktober 2017

REAGEER

Het Data Debat

http://www.de7de.be — 7/10/2017

Afgelopen week was bijzonder boeiend en culmineerde in De Standaard plots in heisa rond het feit dat geanonimiseerde ziekenhuisgegevens aan farmbedrijven zouden worden verkocht. Alle clichés werden vlotjes op een rijtje gezet onder scherpe titels op de voorpagina’s van ochtend- en avondkrant.

Maar wie goed toekijkt, ziet in het midden van dit debat een grote witte vlek.

Thuishospitalisatie
Twee dagen eerder stelde ik tijdens het IFB FarmaCafé debat rond Thuishopsitalisatie de vraag of de overheid wel duidelijk genoeg zegt waar het echt over gaat, wanneer de budgetten worden vastgelegd. Er komt volgend jaar hoogstens 1,5% groei. Dat geld moet eigenlijk volledig naar innovatie gaan (en gedeeltelijk naar de vergrijzingskost). Zelfs de indexeringsmassa kan eigenlijk niet meer automatisch en lineair voor de aanpassing van de honoraria gebruikt worden. In de meeste sectoren moet elke beschikbare euro verstandig worden besteed aan nieuwe behoeften.

Want meer geld komt er echt niet op tafel, terwijl de kosten zonder extra “besparingen” sowieso blijven stijgen.

Ik stelde dus tijdens het FarmaCafé debat als moderator de vraag of de overheid niet duidelijker de opdracht moet geven aan alle partijen in de Overeenkomsten Commissies, de Technische Raden, de CTG en het Verzekeringscomité om op zoek te gaan naar efficiëntiewinsten: denk samen na en formuleer systematisch plannen hoe we, zonder extra geld, toch meer gezondheid kunnen produceren.

Samen
Zo’n creatieve oefening kan beginnen met – fair en square; op basis van transparantie en het opbouwen van vertrouwen – serieus te snoeien in talloze logge, overbodige of inefficiënte administratieve verplichtingen. Voeg daar nog een lijstje obsolete producten en prestaties bij en je kan al heel wat nieuwe behoeften invullen, zelfs zonder extra geld. Het wordt nog veel boeiender wanneer men vervolgens samen zou gaan graven in de beschikbare berg patiënten data. Eerst om doelgerichter bepaalde patiëntenpopulaties te verzorgen; om vervolgens ook doelmatiger om te gaan met het beschikbare therapeutische arsenaal.

Je zal na die oefeningen als zorgverstrekker of instelling geen euro minder verdienen. Want we lijken al lang te zijn vergeten dat de indexmassa en de (beperkte) budgetgroei het globale inkomen altijd laat groeien.

Voor bovenstaande oefeningen moet iedereen wel het vijandbeeld dat we traditioneel van elkaar hebben, durven opzij te schuiven. Wil je creatief werken aan het herdenken en efficiënter maken van de hele gezondheidszorg, dan moet er ook gewerkt worden aan het opbouwen van nieuw vertrouwen.

Zwart-wit
Het bitse debat in de krant rond de patiëntengegevens in de ziekenhuizen sluit daar naadloos bij aan.

Zelfs als het juridisch mogelijk is, dan nog wordt vlotjes een berg ethische en privacy argumenten aangevoerd om uit te leggen dat het toch niet aanvaardbaar is dat farma bedrijven geld zouden geven voor patiëntengegevens. Het wordt hen niet gegund om hun marketing zo te optimaliseren, want dat kan alleen leiden tot nog hogere uitgaven. Tussen de lijnen lees je de vrees voor andermaal lastige besparingen volgend jaar…

Ziekenfondsen poolen via het IMA al jarenlang nog veel meer patiëntengegevens. Die worden – terecht – voor beleid en wetenschappelijk onderzoek gebruikt. Daarbij opperde men opvallend minder objecties inzake anonimiteit en privacy van die gegevens, temeer omdat de IMA gegevens alleen data bevatten over verzorgings-prestaties en gebruikte medicatie, dus geen diagnoses. Men verklapt er wel niet bij dat, mits een scheutje artificiële intelligentie, een computer die lacune vlotjes kan opvullen: een globaal beeld van de behandeling verraad immers behoorlijk precies de ziekten waaraan de patiënt lijdt.

Het bleef een zwart-wit-debat, waarbij men rond een grote blinde vlek blijft draaien. Twee essentiële dingen komen immers nergens aan bod.

No way
De wereld vandaag draait rond data. Van kleinschalige gegevensanalyse tot big data customer profiling: in elke industriële sector wordt het ondenkbaar om nog te overleven, indien je geen gebruik maakt van elke kruimel van bruikbare gegevens over wat klanten online opzoeken, waar ze ook real life naar kijken, wat en waar ze consumeren, hoe ze zich daarbij voelen, wat ze erover aan elkaar vertellen, hoe dat hun verder gedrag beïnvloedt…

Maar beschikbare data gebruiken in de gezondheid sector…? Nougat ballen.

Het is onverstandig te denken dat de gezondheid sector aan de digitaliseringsgolf ontsnapt. Ik vind het dus heel erg dat elk innovatief project zuurtjes wordt afgevoerd op basis van een visceraal onderhouden angst voor beschadiging van beroepsgeheim en privacy of omwille van patiënten waarvan men altijd opnieuw zegt dat ze prompt in hun data-blootje zullen staan.

Het tweede element dat totaal ontbrak is een voorzet hoe we uit deze impasse kunnen geraken.

Het doel ligt ergens anders
In plaats van te polariseren, zou men zich de vraag moeten stellen hoe we constructief gebruik kunnen maken van de berg data waarop we vandaag zitten (en hoe we nog veel meer gegevens zouden kunnen genereren).

Het antwoord, net als wat hierboven al staat, is een gemeenschappelijke oefening waarbij alle farma bedrijven samen – niet apart ! – wel degelijk de nodige gegevens krijgen. Ze hoeven er voor mijn part zelfs niet voor te betalen. Maar ze moeten wel de opdracht krijgen om ze, samen met de instellingen, zorgverstrekkers en betalers, te analyseren en te gebruiken met het oog op een efficiëntere gezondheidszorg. Farma bedrijven dragen hun (internationaal gekoppelde) doorgedreven kennis over hun behandelingen bij, net zoals elke andere partner ook zijn eigen, specifieke troeven zal kunnen inbrengen bij die oefening.

Voorbeeld: de NOAc’s
Twee jaar geleden deden we al iets gelijkaardigs voor de “NOAC’s”. Dat zijn de nieuwe orale anticoagulantia die de klassieke “bloedverdunners” kunnen vervangen. Een kleine, multidisciplinaire groep zorgverstrekkers op het terrein vroeg en kreeg alle documentatie van de vier betrokken bedrijven en smeedde die samen tot één compacte brochure, waarin de producten zij-aan-zij werden belicht. De bedrijven beweerden dat dit niet kon of mocht. Voor hen zijn er inderdaad strenge regels, maar dit gezamenlijk initiatief was en is perfect legaal en zou eigenlijk “het nieuwe normaal” moeten worden. De brochure werd trouwens eerst nog gevalideerd door enkele universitaire equipes. Ze diende vervolgens voor de navorming en werd ook verwerkt tot een digitale beslissingstool.

Zo'n oefening is vanzelf niet langer gericht op “marketing” of het (al dan niet vermeend) maximaliseren van de omzet, maar op het ontwikkelen van zinvolle richtlijnen voor optimaal gebruik van medicatie en het meetbaar vergroten van de output aan gezondheid en gezonde levensjaren. Zowel de bedrijven als elke andere stakeholder kan daarbij zijn troeven uitspelen in het belang van dat gezamenlijke doel. Dat is veel productiever dan elkaar a priori scheef te bekijken omwille van strijdige belangen. Niemand zal er een euro armer van worden; in tegendeel.

Een gezamenlijke uitdaging
Die nobele en vandaag allicht wat naïef klinkende doelstelling kan alleen worden bereikt wanneer we allemaal samen gaan graven in de patiënten gegevens.

Populatie management, kwaliteitsindicatoren en –benchmarking, klinisch onderzoek en beleidsrichtlijnen (cf. de7de op 7 juli 2014) uitwerken wordt zo een gezamenlijke uitdaging. Uiteraard moeten die oefeningen gebeuren met het grootst mogelijke respect voor de privacy van patiënten. Maar ethische regels moeten in de eerste plaats constructief mikken op het respectvol bereiken van die objectieven – voor elk individu en voor de gemeenschap – eerder dan op het preventief blokkeren van innoverende datamining technieken omwille van vermeende risico’s die we allemaal samen perfect kunnen vermijden.

Dirk BROECKX
7 oktober 2017

REAGEER

Frank Vander Stichele (8 oktober 2017):
Dit artikel doet me terugdenken aan de toelichting van een manager van de Bootsketen in UK. Daar is men volop aan het experimenteren met metingen (pigmentvlekkenmonitoring) en vaccinatie (griep)in de apotheek. Aanvankelijk tegen betaling, om na analyse door buitenlandse experten , aan te tonen dat ze wel degelijk bijdragen toe gezondheidswinst. Zo maken ze het pad vrij om met de regering te onderhandelen om dit te legaliseren of (deels) terugbetaalbaar te maken. Met soms financiėle interventies die heel lokaal zijn. Wat voor Vlaanderen opportuun is kan anders liggen in Brussel of Walloniė. Het vraagt wel wat moed en overredingskracht om als corps te investeren in een project waarvan je niet weet of dit rendabel wordt. Vandaar het belang van de financiėle solidariteit, wat binnen een groep als Boots iets makkelijker is dan bij ons apothekerscorps.

Ri De Ridder (9 oktober 2017):
Wat in het hele debat onbelicht is gebleven, is dat we in ons land (en weinig landen doen het ons na) healthdata hebben waar we nu al registers organiseren, onder meer in het kader van terugbetalingsdossiers van geneesmiddelen (en waarvan ontwikkelkost betaald wordt door het bedrijf), waarbij klinische gegevens op individueel patiëntenniveau worden bijeengebracht vanuit de EPD’s, dit op een veilige wijze en volgens only once principe en beschikbaar voor wetenschappelijk onderzoek.
Er is dus geen reden om via een privé circuit patiëntgegevens te kopen bij ziekenhuizen.

DB:
Het Belgische HealthData project is inderdaad een belangrijk aspect dat onbelicht is gebleven.

Cyriel Desmidt (9 oktober)
Volledig akkoord !

Zorgberoepen voor Morgen

http://www.de7de.be — 1/10/2017

Wie schrik heeft van golven van verandering moet dringend leren surfen. Dan zie je vanzelf welke nieuwe beroepen we nodig hebben in de gezondheidszorg.

Het Trends artikel "Artificiële Intelligentie: dit zijn de beroepen voor morgen" trok mijn aandacht, want het geeft een zinvolle blik op de verschuiving die de hele arbeidsmarkt zal doormaken.

Tijdens de industriële revolutie beleefde de maatschappij een gelijkaardige overgang van een economie gebaseerd op landbouw naar bedrijven die op industriële schaal goederen produceerden.

Je kan je levendig voorstellen hoe mensen zich voelden die dachten dat zoon (of dochter?) alleen maar landbouwer of fokker van schapen en koeien kon worden. Plots moesten ze diverse stielen leren die in fabrieken nodig waren.

In het kielzog daarvan ontstonden decennia later diverse beroepen rond marketing en verkoop. Oude skills werden obsoleet; nieuwe skills ontwikkelden zich razendsnel. Wie niet mee was, was – ook toen al – gezien.

Zelf beleefde ik heel bewust de “derde golf” (cf. “The Third Wave” van Alvin Toffler uit 1980 !). De overgang van de industriële maatschappij naar een geïnformatiseerde wereld, inclusief het automatiseren van heel wat processen. Mijningenieurs verdwenen; ingenieurs informatica kwamen in de plaats.

Gelukkig las ik op tijd “Thriving on Chaos” van Tom Peters (1987). Dat “vaccineerde” me levenslang tegen de gevolgen van schokkende veranderingen.

Vandaag zitten we midden in de vierde, in essentie zeer gelijkaardige revolutie. Het gaat niet langer om de hardware en de software, maar om de data en wat je met de gegevensstromen kan doen. Artificiële Intelligentie lijkt vandaag even bedreigend als de eerste stoommachines waren voor landbouwers die alleen gewoon waren met boeren trekpaarden te werken.

Overigens... Elke nieuwe revolutie legt een laag boven op de vorige. Want elke laag blijft wel bestaan: landbouw en industrie zijn gedeeltelijk getransformeerd door de volgende golven van verandering, maar we hebben ze nog steeds nodig. Hun relatief belang voor het creëren van meerwaarde is wel verminderd.

Wie vandaag kinderen heeft, moet zich realiseren dat we – net als onze overgrootouders en grootouders – hen niet langer moeten richten naar de beroepen van "gisteren" maar wel naar die van "morgen".

We maken het onszelf daarbij niet makkelijk, zeker niet in de gezondheidssector. De zeer strakke en gedetailleerde reglementering, samen met een soms verstikkende cultuur van “gilden” en “ambachten”, belemmeren een soepele transformatie.

Wanneer ik trainingen (“Verkenningstochten doorheen het eGezondheidslandschap”) geeft voor éénlijn.be, treft het me telkens weer dat men het gebruik van e-health nog steeds ziet als een aparte, tijdrovende en lastige extra bezigheid, die “bovenop” het gewone werk komt en waarvoor zorgverstrekkers dus extra betaald moeten worden. In het beste geval zien koplopers al het nut in van delen van gegevens rond de individuele patiënt. Veel verder dan dat geraken weinigen. En toch...

Gegevens gestructureerd en gecodeerd capteren moet snel een integraal deel worden van elke handeling in het zorgproces.
Datacapture & Standards
Die gegevens delen en alle (eigen en andere) gegevens op een zinvolle wijze presenteren in een gebruiksvriendelijke interface wordt everyday practice.
Dashboarding.
Lokale gegevens poolen en analyseren om de lokale behoeften, sterktes en zwaktes van het aanbod aan zorg in kaart te brengen worden een noodzaak.
Population management.
Kwaliteitsindicatoren ontwikkelen en zinvol inpassen in de dagelijkse praktijk om de kwaliteit te verhogen, wordt één van de belangrijkste KPI’s voor de terugbetaling. Spin-offs hiervan zijn nieuwe, intelligente praktijkrichtlijnen.
Practice development.
Big data analyse als basis voor nieuwe vormen van wetenschappelijk onderzoek, moet de huidige technieken van klinisch onderzoek minstens met een factor 100 kostenefficiënter maken.
Clinical Big Data searcher

Hierboven, in cursief, alvast minstens vier nieuwe zorgberoepen waarvoor we de twintigjarigen van vandaag best meteen warm maken. De meeste van ons weten hoogstens vaag waar dit naartoe gaat. Da’s niet erg. Wie surft op de golf van verandering, ziet vanzelf waar hij best uitkomt.

Toen de vorige drie grote golven van verandering over de wereld heen liepen, dacht men ook dat het met ons gedaan was. Ik heb er vertrouwen in dat we de vierde golf ook vlot gaan overleven.

Voor wie daaraan twijfelt en een handleiding nodig heeft, verwijs ik alvast naar “The Day After Tomorrow” van Peter Hinssen. Sinds deze week ook in het Nederlands beschikbaar, dus ben ik hem voor de tweede keer aan het lezen...

Dirk Broeckx
1 oktober 2017

REAGEER

Herdenk het model om geneesmiddelen betaalbaar te houden

http://www.de7de.be — 11/05/2017

Lieven Annemans (DS 4 mei) bracht zinvolle oplossingen op tafel om de kostprijs van nieuwe geneesmiddelen onder controle te houden, maar op zoek naar een nieuwe aanpak moeten we nog veel ruimer durven denken.

Annemans’ recept is duidelijk: maatschappelijke grenzen stellen, contracten aangaan op basis van het werkelijke resultaat van de geneesmiddelen en de winsten nauwgezet opvolgen.

Maar er zitten enkele barstjes in het recept. In plaats van extra beperkingen op te leggen, moeten we op zoek naar meer fundamentele en totaal vernieuwende oplossingen.

Prijs en winst begrenzen?
Grenswaarden voor de prijs van een behandeling? Tot voor enkele jaren was de norm ± €40.000 per gewonnen gezond levensjaar; dat cijfer schoof geruisloos op naar €100.000. Elke bovengrens is een ‘benchmark’ waarop bedrijven, studies en evaluaties zich richten. De grenswaarde verschuift omdat de meest onmisbare behandelingen toch iets hoger gewaardeerd worden. De grenswaarde is misschien zelfs een oorzaak waarom het huidige model niet meer haalbaar is.

Winsten en winstuitkeringen opvolgen en begrenzen? Bedrijven hanteren in elk land andere prijzen, al naar gelang de koopkracht en het systeem van de sociale zekerheid. Een AIDS-remmer is in Afrika goedkoper dan in Europa of in de VS. De winst verschilt in elk land en multinationals kunnen er makkelijk mee schuiven. Nationaal (of internationaal, na consolidatie?) ‘excessieve winst’ begrenzen is dus niet evident.

Gezondheidsproductie meetbaar maken
We focussen dit debat op ‘de prijs van het geneesmiddel’ en baseren de terugbetaling op de resultaten van een beperkt aantal studies. Het hele zorgsysteem wordt zo goed als uitsluitend gestuurd door lijsten van prestaties en kosten: Wat doen we voor de patiënt ? Hoeveel kost dat, individueel en globaal? Die vragen beheersen de ziekteverzekering en het debat over de kostprijs van geneesmiddelen draait er ook rond.

Eigenaardig genoeg meten we de feitelijke output van de gezondheidszorg nooit, namelijk ‘de hoeveel gezondheid die we produceren’; hoewel dat toch het doel is. Daar komt verandering in. De combinatie van telemonitoring, genoom analyse en vlotte digitale gegevensdeling maken het mogelijk de ‘gezondheidsproductie’ meetbaar te maken: individueel, voor populaties patiënten en voor de hele bevolking. We kunnen beter inschatten hoe ziek een patiënt is en waarom. We kunnen meten hoe goed of hoe snel een behandeling aanslaat. Voelt de patiënt zich echt beter? Systematisch klinische parameters verzamelen en analyseren wordt makkelijk. Therapeutische resultaten zoals de patiënt die ervaart (patient reported outcomes) worden een graadmeter.

Twee mentale knoppen omdraaien
Willen we de effectieve gezondheidsproductie van elke behandeling als norm gaan hanteren voor de vergoeding ervan, moeten we twee mentale knoppen omdraaien. Het documenteren van elke behandeling, inclusief de therapeutische resultaten en de persoonlijke ervaringen van elke patiënt, moet de norm worden. Klinisch onderzoek kan best een indicator blijven, maar de echte waarde van behandelingen kunnen we beter permanent puren uit de verzamelde gegevens van alle behandelde patiënten.

Dit veronderstelt een tweede cultuuromslag: we moeten af van onze angst en objecties om alle beschikbare gegevens systematisch te gebruiken omwille van ‘privacy en beroepsgeheim’. We hebben netwerken en instellingen nodig die de beschikbare berg data verwerken tot nieuwe inzichten. Focus op innovatieve, veilige methoden om dit te doen met respect en bescherming van elk individu, eerder dan juridische barrières te bouwen die het gebruik van alle gegevens onmogelijk maken. Dat komt niet alleen de gemeenschap ten goede; het zal ook zorgen voor een goedkopere gezondheidszorg die geleidelijk steeds betere keuzes zal bieden voor elk individu.

Co-creatie
We moeten met andere woorden het hele model durven hertekenen. De huidige hoge prijzen van geneesmiddelen zijn het gevolg van ruim tien jaar onderzoek, inclusief de risico’s op mislukking, die de industrie alleen moet financieren. Dat kan anders indien we bereid zijn het reglementair keurslijf van de geneesmiddelenontwikkeling en de hele structuur van de bedrijfstak om te bouwen.

De overgang van beloftevolle nieuwe behandelingen, meteen na de primaire fases van het onderzoek, naar de feitelijke uitrol ervan, is al aan het vervagen. Patiënten willen van bij de start bij de ontwikkeling betrokken worden en zijn bereid (zinvolle) risico’s te nemen als dat tot nieuwe, werkzame therapieën kan leiden. Artsen en apothekers kunnen vanuit de dagelijkse praktijk systematisch gegevens invoeren over elke behandeling. Zo kunnen ze ook sneller feedback krijgen over de beste opties, verfijnd al naar gelang het genotype van elke patiënt.

Men kan jaren en miljarden afknippen van het huidige ontwikkeltraject, indien alle partijen bereid zouden zijn om samen te investeren in het valideren van beloftevolle behandelingen ‘in co-creatie’. De loodzware en uiterst enge normen van het klinisch onderzoek moeten aangevuld of vervangen worden door nieuwe methoden van (big) data mining. De gezondheidssector haalt daar nog de neus voor op, in plaats van creatief af te kijken van wat werkt in andere sectoren.

Netwerk
Moet een farmabedrijf nog verder research, productie en marketing blijven bundelen? Het kan efficiënter, indien aparte bedrijven zich telkens in één van deze activiteiten specialiseren. De geneesmiddelenmarkt wordt vrijer en gezonder wanneer elk bedrijf dan rechtstreeks onderhandelt met de ziekteverzekering. Die kan immers (apart) de rechten verwerven voor het gebruik van een nieuw ontwikkeld geneesmiddel, koopt de beschikbaarheid in van de benodigde hoeveelheden via een netwerk van gespecialiseerde producenten en verdelers en besteedt tenslotte de promotie uit, gefocust op optimaal gebruik, niet langer per merk of product, maar voor complete zorgtrajecten. De nodige inspraak van alle betrokken om die nieuwe aanpak maatschappelijk correct te laten verlopen, is al voorzien in ons land, want de financiers, de zorgverstrekkers en de patiënten zitten allemaal al aan de beheerstafel van de ziekteverzekering.

Dirk BROECKX - 11 mei 2014

REAGEER

Proficiat met je positieve ijzertest!

http://www.de7de.be — 16/04/2017

De Paashaas is gul geweest dit jaar. Honderden (ruim duizend ?) apothekers nemen deel aan een leerrijke reeks avonden over ‘Zelftesten in de Praktijk’. De Orde van Artsen maakte een week geleden een ferme bocht in de goede richting door het nut en de verdeling van dergelijke testen in de apotheek te erkennen.

Zelftesten breken dus eindelijk door in de apotheek. Maar er is toch nog veel werk aan de winkel om dat nieuwe segment nog veel meer ‘added value’ te geven in de apotheek. Laten we daar gauw werk van maken.

Opleiding
Er loopt deze weken een heuse ronde van Vlaanderen met een tiental opleidingsavonden rond een resem nieuwe zelftesten in de apotheek. Broederlijk naast elkaar demonstreren alle leveranciers hands-on hoe je al deze testen kan gebruiken. Prof. Stove (UGent) legt een solide kritisch-wetenschappelijke basis.

De belangrijkste boodschap? De huidige testen zijn ‘slechts’ een belangrijke tussenstap naar nieuwere en nog veel gebruiksvriendelijkere technologieën die er aankomen. Burgers en patiënten zullen hun gezondheidstoestand in de toekomst nog veel vlotter kunnen (zelf)meetbaar maken. Het is belangrijk dat de apotheek het eerste-keuze ankerpunt wordt, waar de producten en de begeleiding vlot toegankelijk zullen zijn.

Als je kan, moet je eens bekijken waar imec in Leuven aan werkt. Het perspectief dat gezondheid eindelijk echt – via real life data – meetbaar wordt, komt stilaan in zicht.

Advies van de Orde der Artsen
In het besluit van het advies van de Orde der artsen lezen we:

‘(...) Het gebruik van zelftesten beantwoordt aan een vraag van de burger en kadert in de empowerment van de patiënt.

Omwille van de patiëntveiligheid is de nationale raad van mening dat zelftesten enkel mogen afgeleverd worden in een apotheek. De verkoop in aanwezigheid van een apotheker biedt immers de garantie dat de aflevering op maat van de patiënt en met de nodige informatieverstrekking gebeurt. Het geeft ook een waarborg omtrent de authenticiteit, de betrouwbaarheid en houdbaarheid van de testen (...)’.

Het heeft jaren geduld en hard werken gevraagd van heel veel mensen, maar nu maken de artsen ook de bocht van 180° die de Orde van Apothekers al een tijd geleden had genomen. Dit opent eindelijk de weg naar meer samenwerking tussen artsen, apothekers en klinische labo’s om – elk met zijn eigen meerwaarde – te gaan samenwerken rond nieuwe concepten, gerichte preventie, snellere en betere depistage en permanente(re) opvolging van patiënten.

Alles kan beter
Maar zoals Mark Uytterhoeven in zijn onvolprezen programma al aangaf: ‘alles kan beter’. Er zijn namelijk drie chantiers waar we snel werk van zouden moeten maken, willen we die brede distributie van zelftesten in de officina extra meerwaarde geven:

QR-codes
Weg met “positieve en negatieve resultaten”
Data sharing

QR-codes
De huidige zelftesten richten zich tot een relatief hoog opgeleid publiek. Niet alleen de aard van de testen (wat ze meten), maar ook de behoorlijk complexe handelingen om de testen correct uit te voeren, vernauwen de doelgroep tot mensen die haast allemaal vlot toegang hebben tot een laptop of smartphone.

Als we niks extra doen, moeten we ze aan de slag laten gaan met een geschreven handleiding (bijsluiter) en/of verwijzen naar de website van de fabrikant waar soms instructievideo’s te vinden zijn. Het lijkt evident dat je de testen makkelijker en correcter zal uitvoeren, indien je visueel, stap voor stap, kan zien hoe het moet.

Maar indien op elke verpakking een QR code aangebracht zou worden, kan de gebruiker meteen het juiste filmpje openen op zijn smartphone. Zo verhogen we aanzienlijk het gebruiksgemak en de kans dat die moderne tools effectief gebruikt worden. Mogen we meteen dromen van een Belgische versie van Kijksluiter.nl ? Dat platform verzamelt bij onze Noorderburen heldere, goed onderbouwde informatie- en instructievideo’s vanuit diverse bronnen. De toegang wordt verleend door je eigen apotheker, waardoor dit een virtuele extensie wordt van diens advies.

Reactie van de fabrikanten op dit idee: we willen wel, maar zal het FAGG hiermee wel akkoord gaan ? Ze vrezen een lastige procedure.

Weg met “positieve en negatieve resultaten”
De uitslag van de zelftesten wordt klassiek vertaald in “positieve” of “negatieve” resultaten. Artsen, wetenschappers en overheid zijn zodanig vertrouwd met dit taalgebruik, dat men er niet bij stilstaat dat – hoe correct ook – het zeer verwarrende termen zijn voor Jan Modaal.

Instinctief denk je natuurlijk dat een “positieve test” goed nieuws is. Dat is soms, maar meestal niet het geval. Bij zwangerschapstesten (die al veel langer op de markt zijn) heeft men dat al lang begrepen. Men benoemt het resultaat gewoon “zwanger” of “niet zwanger”. Dat voorkomt ook een emotioneel knelpunt: weten dat men zwanger is, kan extreem positief zijn, maar het valt soms ook zwaar tegen.

Helder benoemde resultaten
Mag ik dus een lans breken om – zeker in de apotheek – dit meteen juist aan te pakken. Laten we systematisch het resultaat benoemen zoals het is: bijvoorbeeld een “positieve ijzer-test” wil zeggen dat er te weinig ijzer in je bloed gemeten werd. Resultaten worden dus best gewoon benoemd zoals ze zijn: “te weinig ijzer” of “ijzer normaal”.

Dat is misschien niet 100% accuraat, maar wel veel bevattelijker voor de patiënt. In de ‘kleine lettertjes’ van de bijsluiter kunnen perfect de nuances worden uitgelegd: het resultaat geeft alleen een uitspraak ten opzichte van standaard waarden die vastgelegd werden en moet verder met uw arts besproken worden. Het wordt ook makkelijker om aan te dringen om de juiste opvolgstappen te nemen (bv. doorverwijzen naar de arts) wanneer de gebruiker duidelijk begrijpt wat de uitslag van zijn test precies wil zeggen.

Dus weg met ‘positieve of negatieve resultaten’: laat ons samen nadenken hoe we de resultaten van elk type test vertalen via een bevattelijke (‘positieve of negatieve’) benoeming van de uitslag. Mag ik hopen dat het FAGG ook hier snel oren naar heeft en iemand alle stakeholders bijeen brengt voor de denkoefening ?

Data sharing
Zelftesten doe je eigenlijk nooit alleen. Het feit dat je een test hebt gedaan en het resultaat ervan moet je vlot kunnen delen met je zorgteam. Je moet ook bijhouden in de tijd welke testen je gedaan hebt en weten wanneer je ze zinvol best herneemt. Dat veronderstelt dat de gebruiker vlot data moet kunnen opslaan en toegang geven aan de leden van het zorgteam.

Actiepunt 19 van het eGezondheid Actieplan werkt ook aan dit vraagstuk. Het zou goed zijn, indien men meteen voorziet dat gegevens uit alle zelftesten, verdeeld in de apotheek, daar kunnen aan toegevoegd worden.

Conclusie
Zoals ik al zei: de Paashaas was dit jaar zeer gul, maar er is nog veel werk aan de winkel. Mag ik hopen dat de drie extra’s op dit verlanglijstje er snel komen ?

Het zou mooi zijn, indien de Kerstman ze nog dit jaar onder de kerstboom zou kunnen leggen.

Dirk BROECKX – 17 april 2017

REAGEER

De Huisapotheker

http://www.de7de.be — 2/04/2017

Een mijlpaal en tevens een hoeksteen van het Meerjarenkader van de Apothekers, dat is het concept van de ‘huisapotheker’. Er rijzen bij buitenstaanders zowel als bij apothekers op het terrein nog veel vragen: Wat doet een ‘huisapotheker’ anders dan een gewone apotheker ? Hoe zullen patiënten hun huisapotheker kiezen en hoe vermijden we – omgekeerd – een ‘jacht op de patiënt’ wanneer die taak gehonoreerd zal worden ? En nog meer.

Laten we eens enkele mogelijke antwoorden ‘beproeven’...

We zijn al bezig
Op basis van de taakomchrijving in het Meerjarenkader (zie kader achteraan) maakten we in onze apotheek al eens een voorlopig lijstje: we zouden vandaag de facto huisapotheker kunnen zijn van (naar schatting) 60 patiënten. Precies weten we het niet, want voorlopig hebben we geen informatie (via MyCareNet) over hun statuut ‘chronische patiënt’, maar elk van die patiënten behoort tot de beoogde leeftijdscategorie en gebruikt geneesmiddelen uit meer dan 5 ATC-medicatiegroepen.

Meteen een bedenking: een aantal patiënten zijn de 74 ruim (!) voorbij, maar verkiezen thuis te blijven. Die leeftijdsgrens is een beetje onbegrijpelijk in het akkoord en we gaan het daar moeilijk mee hebben. Ik voorzie alvast een beetje burgerlijke ongehoorzaamheid (als het ziekenfonds mee wil?), want we laten onze oudste patiënten niet aan hun lot over, zeker wanneer we – meer dan je zou denken – moeten overschakelen in ‘palliatieve modus’. We zijn altijd triest, maar ook een beetje fier wanneer we er, samen met het zorgteam, in slagen om hen rustig en zo comfortabel mogelijk thuis te laten sterven.

Hoewel we er nog niet voor gehonoreerd worden, houden we voor vele tientallen patiënten dus al geruime tijd een medicatieschema bij. We voeden al meerdere jaren het GFD (elk op naam afgeleverd geneesmiddel wordt in het gedeeld farmaceutisch dossier digitaal opgeslagen) en raadplegen het ook stelselmatig om te zorgen dat de patiënt steeds en regelmatig dezelfde vertrouwde verpakkingen van zijn medicatie krijgt (continuïteit van de zorg en indicator voor therapietrouw).

Het verschil
Vergeleken met andere patiënten, spenderen we extra tijd aan ‘polymedicatie patiënten’. Het regelmatig aanpassen van hun medicatieschema gebeurt in overleg. Dat is ook een mooi moment om over regelmatig gebruik en mogelijke nevenwerkingen te praten. Vaak leidt dat tot telefoontjes met de arts, thuisverpleging of mantelzorgers. Soms vormen we zo de overstap van een zelfredzame patiënt naar een eerste vorm van zorgcoördinatie: we wijzen de weg naar wat er op vlak van extra zorg mogelijk is, op basis van onze kennis van het lokale aanbod.

Die extra tijd en aandacht is precies het essentiële verschil met wat we als apotheker doen voor de ‘gewone’ patiënten: daar beperkt het contact zich tot wat je als patiënt normaal ervaart in de apotheek, namelijk het hele afleverproces van de medicatie, inclusief uitleg, aanbrengen van posologie-etiketten, wat extra tips voor juist gebruik en – zeker bij opstart van nieuwe behandelingen – een uitgebreider en gestructureerd gesprek dat als twee druppels water lijkt op die andere innovatie, het gesprek Goed Geneesmiddelen Gebruik (GGG).

Vrije keuze
We zien in het GFD overigens dat sommige van onze ‘huisapotheker-patiënten’ occasioneel ook elders medicatie gaan halen. Dat is prima. Het maakt niet uit of het tijdens de wachtdienst, ergens anders op weekend of gewoon ‘omdat het even makkelijker was om in een andere apotheek bediend te worden’. Wij blijven gewoon de coördinatie op medicatievlak ondersteunen voor hen. En die vrijheid van ‘gaan waar men wil’ is een essentiëel onderdeel van de volledige vrijheid en het gebruiksgemak waarop onze patiënten recht hebben.

Net als voor de GMD-houdende huisarts, zal de patiënt zelf vrij kunnen kiezen wie hij/zij als huisapotheker wil. Dat veronderstelt wel dat we dringend werk moeten maken om het concept kenbaar te maken bij de beoogde doelgroep van patiënten, nog lang voor men het daardwerkelijk invoert. Nabijheid, beschikbaarheid, ‘weten op welke ondersteuning men recht heeft’ en persoonlijk vertrouwen zullen immers de basis moeten vormen bij het kiezen.

Weten waarvoor je kiest
Patiënten zullen dus ook eerst goed moeten begrijpen wat een medicatieschema is en welke toegevoegde waarde het voor hen heeft. Het schema en het Gedeeld Farmaceutisch Dossier zichtbaar en tastbaar maken voor patiënten is noodzakelijk vooraleer het ook ‘terugbetaalbaar’ te maken. Alleen op die manier zullen patiënten objectief kunnen kiezen voor de beste dienstverlening en zullen ze er ook mee voor kunnen zorgen dat ze ‘waar voor het geïnvesteerde geld’ krijgen. (Ze zullen de capitatie vergoeding niet zelf betalen; dat doet de ziekteverzekering).

Om de ‘jacht op de patiënt’ te voorkomen zal het keuzeproces zo transparant mogelijk gemaakt moeten worden. Binnen de beroepsgroep zullen we allicht op een ordentelijke manier ‘in elkaars kaarten’ moeten kunnen kijken, om ons ervan te vergewissen dat opportunisme en puur geldgewin tijdig blootgelegd en ingeperkt kan worden. Tariferings- en RIZIV-controlediensten kunnen daarbij andermaal een ‘trusted third party’ rol spelen.

KLIK HIER voor de volledige tekst van het Meerjarenkader

De ‘huisapotheker’ in het Meerjarenkader

De huisapotheker kan een meerwaarde betekenen door in te staan voor proactieve farmaceutische zorg, oriëntatie, preventie en interdisciplinaire samenwerking met het zorgteam van zijn of haar chronische patiënten.
Het concept van huisapotheker is enkel bedoeld voor ambulante patiënten aangezien patiënten in zorginstellingen een ander zorgmodel genieten.

De huisapotheker is de officina-apotheker die chronische patiënten kiezen voor de begeleiding bij en de opvolging van hun geneesmiddelengebruik. De patiënt kan vrij een huisapotheker kiezen en kan ook steeds van huisapotheker veranderen; verder kan hij of zij zijn of haar geneesmiddelen betrekken in verschillende apotheken indien gewenst. De huisapotheker werkt mee aan het uitvoeren van het zorgplan dat een arts, in samenspraak met de patiënt en de betrokken zorgverstrekkers, opstelt. De huisapotheker engageert zich tegenover de patiënt en diens zorgteam om de therapeutische intentie van de arts te realiseren wat betreft de medicamenteuze therapie in de ambulante zorg. Hij of zij zorgt er ook voor dat patiënten en hun zorgteam kunnen beschikken over de relevante informatie met betrekking tot de actieve medicatie in de vorm van een overzichtelijk, volledig en geactualiseerd medicatieschema en dat collega-apothekers toegang kunnen hebben tot de historiek van de afgeleverde geneesmiddelen via het Gedeeld Farmaceutisch Dossier (GFD), zoals het beschreven staat in actiepunt 3 van het Actieplan e-Gezondheid. Uiteraard kan die gegevensdeling alleen met de geïnformeerde toestemming van de patiënt en langs de meest beveiligde kanalen gebeuren.

De toegevoegde waarde als huisapotheker voor chronische patiënten bestaat in de geïndividualiseerde begeleiding van die patiënten en in het (pro)actief analyseren en ter beschikking stellen van een geactualiseerd medicatieschema aan de patiënten en het zorgteam waarmee ze een therapeutische relatie hebben. De huisapotheker kan bovendien een medicatienazicht realiseren en de patiënt hulpmiddelen aanreiken om de therapietrouw te verbeteren. De huisapotheker kan naargelang het geval een begeleidingsgesprek voorstellen voor het correct gebruik van medicatie, ter bevordering van de therapietrouw of betreffende een specifieke pathologie.

(...)

Met het oog op een homogeen beleid inzake patiënten met het statuut van chronische zieken zal, naar analogie met de vergoeding voor de huisarts die het globaal medisch dossier beheert voor chronische patiënten, de huisapotheker een capitatie-vergoeding krijgen. Concreet gaat het over patiënten in de leeftijdscategorie van 45 jaar tot en met 74 jaar die het statuut van chronisch zieke genieten en een GMD hebben bij een huisarts. Deze maatregel begunstigt de ontwikkeling van het GMD en het GFD, in eerste instantie bij de patiënten die er het meest behoefte aan hebben en waar de samenwerking en communicatie tussen zorgverstrekkers in het kader van de geïntegreerde zorg belangrijk is. Het statuut ‘chronisch zieke’ en het hebben van een GMD zal in 2017 door de verzekeringsinstellingen aan de apothekers digitaal worden gecommuniceerd via MyCareNet.

Dirk BROECKX – 2 april 2017

REAGEER

De Apotheker (Column in de Standaard)

http://www.de7de.be — 17/03/2017

De Standaard 17 maart 2017 (Pag. 3)

REAGEER

Lut Robberechts (17 maart 2017):

Prachtige collumn in de Standaard van vandaag die ons imago goed doet en die bovendien heel goed weergeeft hoe laagdrempelig de apotheek is en hoe belangrijk in het leven van veel patiënten en in het geheel van de eerste lijnsgezondheidszorg.

We zijn het allemaal, sociaal werker, wetenschapper, manager en elk van die taken is -- wat mij betreft -- even belangrijk én complementair. Aan ons allen om te bewijzen dat we het op de werkvloer kunnen waarmaken en dat we de titel 'huisapotheker' waard zijn!

Willy Schepers (17 maart 2017):

37 jaar lang heb ik voor een Groothandel in Pharmaceutische producten gewerkt. Ik heb honderden apothekers persoonlijk gekend en kan alleen maar zeggen dat ik vind dat 99 procent van deze mensen inderdaad bezorgd zijn voor hun patiënten. Ik ken weinig branches die zo service- gericht werken voor hun klanten.

De ervaring die een apotheker opbouwt tijdens zijn carrière is onbetaalbaar. Tevens stelde ik vast dat bijkomende opleidingen druk gevolgd werden. Een apotheker is zijn plaats meer dan waard in de gezondheidszorg.

CASMA : Behavior and Prevention

http://www.de7de.be — 12/03/2017

With a meager few percentages of the budget invested in prevention, we lose a lot of healthy life years and money. Changing the culture of the health community is no easy task. Thinking and reading about things to do and change can help. I was happy to find a real breadcrumb trail of interesting documents, one proposing a solid model, others giving specific, practical pointers. Thanks to VOKA and imec for putting me on the trail…

I started with…
VOKA and imec join forces on March 20th in Leuven, exploring opportunities in internationalizing healthcare ('Je grenzen verleggen in health!'). It’s always worthwhile to explore websites announcing such venues: this one was packed with interesting references.

One of the keynotes is titled Activ84Health (Roel Smolders). Following a real “breadcrumb trail” of interesting documents, I discovered an interesting Whitepaper: The Promise and Realization of Community Assisted Self-Management (CASMA) (08/08/2016). Find some other breadcrumbs in the text boxes.

I obviously recommend reading the whole document, but for those who need a shortcut, go on discovering this compilation of what I picked up reading the whitepaper:

In some 26 pages, the state of prevention in Belgium and surrounding countries is described. Lacking elements are put together in a comprehensive document, describing “CASMA” (Community Assisted Self-Management). It is a strong, comprehensive model, much broader than what most of us normally would describe as (medical) prevention. It aims to really empower the individual, but cleverly embeds this change of focus in a context of behavioral science, change management and social components.

What’s wrong (a.o.)
For years, chemotherapy was modeled on antibiotic therapy. Heart conditions are treated with bypasses as the modern successor to the curative removal of abscesses. Most suitable and innovative, but nothing causative.

Social expectations in society reflect the present predominant care model. People subconsciously believe that a ‘magic bullet’ will resolve any health issue, with a focus on treating the symptoms. (…) The sale of curative novelties (often of marginal use) turns us all into more passive consumers instead of active co-producers of our own health. (...) We need to make a switch from care and disease to behavior and health. From within our dominant culture, we devalue prevention.

Eight good objectives
In the whitepaper, the CASMA model is described as combining 12 criteria in one preventive trajectory, but with a little tweaking, I resume them in the following 8 objectives:

CASMA puts prevention to the centre of the action, applying primary, secondary or tertiary prevention all at once (treatment or cure alone is out of scope).
Self-management by the individual is the starting point: promoting health literacy and helping people to make their own decisions on health and wellbeing.
It uses customized, personalized and tailor-made communication, modified depending on the user. Disseminated information is evidence based.
Data are collected based on evidence based aims. CASMA promotes, produces and uses open data, thereby contributing to open knowledge sharing and quality, with the user at the steering wheel.
It uses the local community or network: variable and flexible communities bring individuals in contact with each other, with cooperation or partnership of several organizations and enterprises along the value chain of health.
It uses several techniques of rewarding or nudging, based on insights of social psychology and incorporating and using elements of social, cultural and/or public environment.
New business models and funding are used to scale up the prevention trajectory.
Technology is incorporated to support the trajectory.

LoketGezondleven
An interesting source for professionals in the Dutch-language area, which charts the variety of preventive actions and their effectiveness to perfection, is www.loketgezondleven.nl. This website features interventions per region, per target group and selected based on their cost-effectiveness or efficacy.

Gezondheidsvaardigheden
Wanting to apply good practices in health literacy immediately? Download the handy manual “Gezondheidsvaardigheden” (= good Dutch noun for health literacy!)

Recommendations
The authors propose five general recommendations (resumed as follows):

1. Drop the term prevention and opt for Community Assisted Self Management instead: radically play the CASMA card and invest in knowledge and support for self- management trajectories within a whole of alternating networks. Turn each and every preventive action into a combination of individual and network components. Avail of the environment and technology to foster healthy behavioral changes.

2. Involve patients or ‘citizens formerly known as patients’ in self management: valorize the knowledge and experience of every citizen (…) Allow people to set their own targets and offer them a choice of tailored services to attain that goal. You will develop tremendous drive and self-esteem among those who were previously only qualified as ‘patients’. (…) In a world that facilitates more accurate and more predictions about one’s health in later life, there is no point blocking information. Sharing medical information and informing people correctly and pointing out the context and possible choices will become all the more important in fact.

3. Start from the economic strengths and develop Flanders into an international CASMA cluster, within the Belgian Digital Health Valley. (…) Bring all the research expertise, care quality and entrepreneurship into one health care cluster that will put Flanders on the international map as a region that specializes in the testing, valorization and implementation of CASMA products and services.

4. Give care professionals the tools and structures to become and remain architects of choice / prevention professionals. This requires a reorientation of the initial and continuous training programs. New roles and accreditations are born, for instance the role of coach, without lapsing back into the cast roles.

5. Develop a financing system that stimulates CASMA and take stock of all the derivative benefits. (…) The available models are already on the radar: shared- and inclusive shared savings, backpack models and a value based benefit design (contribution based on added value instead of patient contributions).
Providers of supplementary insurance schemes would also be wise to legally and financially reorganize themselves and to focus on prevention rather than on isolated hospitalization. The budgetary prevention component should in the short term be increased in line with the average in our neighboring countries by moving around resources that are spent inefficiently.

Tax incentives work but, so far, are only used in a purely negative sense (excise duties, sugar tax...) or act as an impediment (such as prevention at work). (…) There is also a need to support and reward citizens in a positive sense.

Prevention is an integral policy responsibility and calls for an integrated action.

Dirk BROECKX -- 12 March 2017

REACT

WulderHub and the Day After Tomorrow

http://www.de7de.be — 4/03/2017

Peter Hinssen strikes again. Tijdens een zeer gesmaakt event van Nexxworks in Gent twee weken geleden gaf hij een snoeiende wake-up call voor wat komen gaat. Kersjes op de taart waren een sneak preview van zijn boek-in-wording (“The Day After Tomorrow”) en de lancering van “WulderHub”, een Facebook pagina om – uiteraard in netwerk ! – na te denken over disruptieve veranderingen in the pipeline.

Het event bracht een resem stukjes van de toekomstpuzzel op tafel. Twee ervan schuif ik alvast netjes in elkaar. Beiden gaan over de weerstand die toekomstschokkken bij veel omstanders oproepen:

1. Technology and free will: a societal evolution

Marlené Naicker (Amsterdam) posted on WulderHub:

We are really in unchartered waters. Automation, Artificial Intelligence, connected devices… immersing themselves in our lives. I am vacillating between this incredible future of our societal evolution and on the other, the possibility of losing the very thing which makes us singularly individualistic from each other (Free will!).

Is there a 'sweet spot' - where we can have the best of both worlds?

Make time and think about behavioral science !
(This is more or less what I posted in reply: )

One approach to this problem – not the only one – is to "counterbalance" the technological development and all these new possibilities with explicit components of behavioral science. The technological world is engineered and rational. But the way we perceive these evolutions and decide what to do with them is not rational and linear at all.

Two main parts of our brain take decisions: the rational neo-cortex comes only in second place, because we always think and decide first with our limbic system (= our "gut feeling" or "instincts"). The most important decisions in our lives, such as choosing our partner, are non-rational: we don’t decide whom to spend the rest of out live with, based on a balanced scorecard or needing a master degree.

The perception of "the day after tomorrow" and the gizmos and technologies that come with it, give most of us an uncomfortable "gut feeling". That is normal and should be respected, not oppressed or taken lightly. Dealing with these feelings is part of the change process we all have to go trough.

Three actions could help to overcome these mental barriers:
1. Take into account and learn more about these mechanisms of behavioral science. Come too grips with the fact that this is a kind of "fuzzy" science; not as "rational" or "engineered" as what we are used to.

2. Apply the first principle of behavioral science and respect the (five) steps of change. The first two of them deal with resistance to change: (a) make time to get acquainted with the new reality and (b) mentally adapt to a new way of life.
Obviously, the technological (r)evolution is so fast we often feel "we have no time to adapt". Nevertheless we have to make time for more storytelling, showing realistic scenario’s of the future and let people “play” with prototypes or simulators. It will give them the chance to vent their fears and slowly come to grips with them;

3. The most important thing to do is to include human values and priorities in the concepts and projects we develop. It will bring us a more holistic view on "the day after tomorrow".
An example to explain what I mean: we know that the gap between "rich and poor" or "high- vs. low-educated" populations is growing. This will become a serious threat to the future society if we don't do anything about it.

Technology can either increase OR decrease this gap. But what do we do about it? More specifically: if we develop technological stuff that will decrease the gap, our limbic system will perceive the innovations as much less threatening and more acceptable. We “prefer” stuff that is not only good for our personal wellbeing but also for society or the environment.

2. Ongeoorloofd gebruik van data ?

Tijdens de iCare meeting in Antwerpen waarschuwde Leon Luyten voor commercieel / ongeoorloofd gebruik van data die patiënten gaan genereren via telemonitoring (“De Meetbare Mens”). Samengevat: hij wees op het gevaar dat gegevensstromen worden afgeleid naar bedrijven die de data gebruiken om profielen te maken en voor grof geld te verkopen. Uit allerhande enquêtes blijkt dat de patiënten wel hun gegevens willen delen, maar dat ze ook zelf willen beslissen met wie dat gebeurt. Ze willen dat ook transparant kunnen opvolgen. Het verborgen gebruik van gegevens – zeker door Amerikaanse bedrijven – kan het vertrouwen ondermijnen.

De coördinator van de ombudsdiensten op het FOD wees ook op het toenemend aantal klachten van patiënten die niet beseffen dat ze hun ‘informed consent’ gegeven hebben in een zorginstelling.

Een gebrek aan vertrouwen zal de weerstand flink doen toenemen, ten koste van bepaalde patiënten populaties die wel degelijk belang hebben bij meer gegevensdeling.

In die context is een contractuele bepaling dat leveranciers hun gegevens in Europa moeten stockeren, niet voldoende. De overheid moet niet alleen reglementair ingrijpen, ze moet ook de infrastructuur aanbieden voor de opslag van deze persoonlijke gegevens. Zodanig dat de keten “sensor – device – opslag” los staat van de leverancier van het device of de app.

De kans dat gegevens die commercieel worden verhandeld, toelaten een persoon te “catalogeren” is reëel. In de VS krijgen bedrijven nu al korting op verzekeringen voor hun werknemers als ze die kunnen overtuigen om zich 24/24 en 7/7 te voorzien van de nodige sensoren om te kunnen monitoren of ze wel een gezonde levensstijl hebben….

Verbeter de wereld, begin bij jezelf !
( Dit is wat ik hierop antwoordde : )

Zowel het correcte gebruik als het voorkomen van eventueel misbruik van app’s en mobile health / telemonitoring devices zal sowieso moeilijk of onmogelijk waterdicht gemaakt kunnen worden. Je houdt die exploderende markt niet tegen. Maar artsen en apothekers kunnen wel heel veel doen om het gebruik van mobile health in goede banen te leiden.

1. Om te beginnen moeten we goed advies geven aan patiënten en hen de weg wijzen naar de best mogelijke oplossingen en/of deze zelf aanbieden. Zonder alternatief, zal de burger eender wat kopen of gebruiken. De apotheek zal zeker niet de enige plaats zijn waar mensen devices zullen kunnen aanschaffen, maar we moeten in elk geval ervoor zorgen dat de eerste plek wordt (“top of mind”) waar een valabel aanbod aan degelijke “mobile tools" klaar staat.

Zowel pro-actief spontaan en duidelijk communiceren naar het brede publiek, als reactief een degelijk antwoord geven wanneer consumenten of patiënten vragen stellen. Geen waarschuwend vingertje voor mogelijke problemen en misbruik, maar positief en concreet de weg wijzen naar de best mogelijke oplossingen.

Uiteraard gaat het dan niet alleen over de technische aspecten. We moeten als zorgberoepen zelf de nodige garanties kunnen geven waar data opgeslagen worden en voor welke doeleinden ze (in alle transparantie) gebruikt worden.

2. We kunnen onmogelijk het hele marktaanbod evalueren. Gezien het internationale karakter en de snelle expansie van de mobile health markt, zullen de (koepels van) zorgberoepen en farmaceutische groothandelaars sowieso over de grenzen heen moeten samenwerken. Ook hier moeten we niet passief afwachten tot “anderen” (of “de overheid” / “Europa”) dat voor ons doet.

We hebben dus nood aan een soort “Farma / Medical Appstore”, waar we voortdurend een selectie van de meest geschikte en betrouwbare producten en oplossingen “scouten” en aanbieden. Geen TestAankoop toestanden, maar wel een platform (netwerk samenwerkingsverband !) waar de stakeholders, met boeren gezond verstand en een voortschrijdend inzicht de nodige competenties bundelen om een goed geselecteerd productaanbod ter beschikking te stellen, klaar voor gebruik.

3. Een goed mobile device is even belangrijk als een goed geneesmiddel kiezen, aanraden of voorschrijven. Voor medicatie laten we de patiënt ook niet aan zijn lot over; wel in tegendeel.

Maar vergeleken met de snelheid waarmee geneesmiddelen onderzocht en geregistreerd worden, gaat de ontwikkeling en de levensloop van medical devices razendsnel. We moeten dus de reactiesnelheid vergroten en ook de “kwaliteitslat” anders hanteren.

Het is vloeken in de kerk — zeker in de medische en academische wereld — maar in deze markt geldt “Speed beats perfection”. Het is belangrijker om snel een “behoorlijk goed” waardeoordeel te geven, dan traag een perfecte evaluatie. Het wordt dus kwestie van ons mentaal en organisatorisch aan te passen. De overheid kan dat moeilijker dan de stakeholders op het terrein.

4. Een dergelijk initiatief moet dus bottom up starten. Zeker niet “wachten tot de overheid of derden het voor ons doen…”, maar zelf de koe bij de horens vatten. Een netwerk-platform van koepels en groothandelaar(s) kan sneller en efficiënter werken dan een overheidsinitiatief.

Om leverancier te worden, zal een bedrijf zich aan regels moeten houden op vlak van veilige gegevensopslag, governance en gebruik van de data, die we samen opstellen.

Daarmee sluiten we de cirkel en wordt dit een win-win initiatief, waarmee de (terechte, menselijke) vrees voor misbruik kan worden ontkracht en mobile health kan worden aangemoedigd in plaats van ontraden.

Een dergelijk initiatief staat dus logischerwijze “naast” Actiepunt 19 (met Project Manager Eric Van der Hulst) van het Actieplan eGezondheid of is er alleszins zeer goed mee gecoördineerd.

Idem voor betrouwbare informatie

Ik trek even de parallel met het internet aanbod op vlak van medische informatie en verwijs dan altijd graag naar enkele sites in Nederland, die stuk voor stuk bijdragen tot een gezonde empowerment van de patiënten. Ze zijn populair en betrouwbaar zodat ze (al googelend) vanzelf bovenaan gaan staan en eerst geraadpleegd worden:

Betrouwbarebron.nl (een site die in heropbouw is): bevat gevalideerde informatie in één portal, gevoed vanuit de sites van diverse wetenschappelijke beroepsorganisaties, namelijk van diverse medische specialismen, apothekers, verpleegkunde, tandheelkunde…
Thuisarts.nl : een bijzonder goed gemaakte compilatie van wetenschappelijk gevalideerde info, gemaakt door de Nederlandse Huisartsen genootschap…
Kijksluiter.nl : een boeiende ontwikkeling, waar audiovisuele informatie wordt ontwikkeld en verzameld door de medische beroepen. Daarmee overstijgt men de klassieke geschreven informatiebronnen en maakt men de informatie veel “verteerbaarder” voor een breed publiek.

Gelijkaardige initiatieven in België, zouden het publiek degelijk materiaal en informatie kunnen aanbieden en vormen alleszins een valabel alternatief voor “zomaar zoeken op internet”. “Gezondheid&Wetenschap” van CEBAM is een goede stap in de juiste richting, maar is nog veel te beperkt.

De Nederlandse voorbeelden zijn geen commerciële initiatieven. Ze worden (mee) gefinancierd door de overheid en worden gevoed vanuit de (wetenschappelijke) beroepsverenigingen en de academische wereld.

Dirk BROECKX -- 4 maart 2017

REAGEER

Bedankt Dirk !!
Cheers,
Peter Hinssen (4/3/17)

De Conferentie Eerstelijnszorg in 10 aandachtspunten en 10 componenten

http://www.de7de.be — 17/02/2017

De Conferentie Eerstelijnszorg is voorbij. Het evenement werd ruim een jaar voorbereid; met heel veel volk. Op 16 februari 2017 werd een hele dag vergaderd (met nog eens ± 1.000 deelnemers).

Moeilijk om dat allemaal samen te vatten. En ik ben vooral benieuwd hoe snel we die vele goede voornemens (allemaal samen ?!) zullen uitvoeren.

Om daar toch een beetje structuur in te brengen, volgt hier een ‘impressionistisch’ (pointillistisch ?) beeld van deze boeiende dag in de vorm van 10 “aandachtspunten” en 10 “nieuwe componenten”. Dit is wat bij mezelf ‘top of mind’ is blijven hangen:

AANDACHTSPUNTEN

1. De patiënt heeft één betrouwbare en complete informatiebron nodig.

Kijk af van Nederland en breng ook hier gauw de combinatie Betrouwbarebron.nl, Thuisdokter.nl en Kijksluiter.nl (maar dan in een Belgisch kleedje) online.

2. De patiënt is een volwaardige partner van het zorgteam.

Dat principe wordt eindelijk helemaal erkend. (Toch werd ‘de patiënt’ sporadisch gedurende de dag nog wat te veel in zijn oude rol terug neergezet).
Zelfredzame patiënten moeten we “activeren” en laten participeren in elke beslissing. Behandel de patiënt niet langer als “iemand die er minder van afweet dan wij” en deel zonder schroom of “schrik voor allerlei kwalijke gevolgen” het hele dossier met de patiënt.

3. We moeten ook zorg dragen voor de mantelzorger.

Bij minder zelfredzame patiënten zijn mantelzorgers de essentiële “tussenschakel” om – ook hier – de patiënt als een volwaardig lid van het zorgteam te activeren. Zij verdienen dus ook erkenning en ondersteuning.

4. Accountability !
Verantwoordelijkheid nemen, verantwoording afleggen, transparantie van middelen en resultaten… Stuk voor stuk dingen waar we vandaag ‘rationeel’ allemaal ‘ja’ tegen zeggen, maar ‘emotioneel’ stilletjes ‘neen’ doen.
De kreet “JEE” klinkt hier te veel (= ik zeg ‘ja’, maar doe ‘neen’)

5. Gezondheidsongelijkheid

Het verschil op vlak van (verwachte) gezondheid en levensduur tussen de lagere en hogere socio-economische (en educatie-) groepen is veel te groot. Dat probleem staat (eindelijk) weer een stuk hoger op de agenda.
Maar ik hoorde nog te weinig concrete voorstellen wat we in de dagelijkse praktijk gaan doen om het zorgaanbod, de informatiekanalen en de daadwerkelijke ondersteuning radicaal aan te passen aan de verschillende (‘gezondheids-culturele’ !) behoeften van deze ‘meest-behoevende’ bevolkingsgroepen.

6. Persistent inefficiencies, combined with new expectations and preferences

We moeten durven onze eigen in-efficiënties aan te pakken en (tegelijkertijd !) ons zorgmodel verschuiven van een aanbod-, naar een vraag-gestuurd model.
Beiden fundamental changes vragen grote moed. Die zal er zo goed als zeker pas komen wanneer verschuivingen in het vergoedingsmodel ons helpen om de noodzakelijke motivatie en ‘moed’ te vinden…

7. 3 uur in contact met het zorgteam… en 8.757 uur alleen !

Een patiënt is hoogstens een handjevol uren per jaar rechtstreeks in contact met leden van zijn zorgteam. De rest van het jaar laten we hem/haar eigenlijk aan zijn lot over.
Echte ‘empowerment’ en mobile health (in de breedste zin van het woord) zijn dringend nodig om die cijfers in evenwicht te brengen.

8. Minder “Volume” of “Kwantiteit” en meer “Coaching” en “Kwaliteit”

De manier waarop we vandaag onze ‘productie’ meten (omzet ; aantal prestaties ; geld) moet aangevuld worden (en eigenlijk zelfs helemaal vervangen worden !) door het meten van de behoeften en de resultaten op vlak van “coaching” van patiënten.
Het meetbaar maken van ‘gezondheidsoutput’ en ‘kwaliteit’ van de zorg wordt een absolute prioriteit.

9. Respect voor elkaars rol

Zorgberoepen weten te weinig van elkaar wat ze te bieden hebben. Er is nood aan meer kennis over elkaars complementariteit en meer respect voor elkaars toegevoegde waarde. Met minder schrik voor terreinverlies of verschuiving / verdeling van taken en verantwoordelijkheden.
De huisarts kan perfect de ‘spelverdeler’ zijn en blijven, maar hij zal alle andere zorgverstrekkers ook volwaardige taken moeten toespelen en niet langer het spel naar zich toe trekken.
Bij volleybal heeft de ‘spelverdeler’ ook een centrale rol, maar het is meestal de kleinste speler (in lengte) van de ploeg en het zijn de ploegleden aan het net die smashen, blokken en punten scoren…

10. De roltrap (schitterend beeld vanuit Wales)

De gezondheidszorg lijkt vandaag op een roltrap: de eenvoudigste zorg staat onderaan en de meer complexe hogerop. Momenteel zetten we patiënten meteen op die roltrap (naar boven). Slechts een handjevol procenten van het budget gaan naar zelfzorg en preventie; indien we daar meer op inzetten, hoeven patiënten gewoon nooit op die roltrap terecht te komen.

‘NIEUWE’ COMPONENTEN

1. Eerstelijnszones

Dit wordt de nieuwe benaming voor de (± 60) geografische gebieden waarbinnen de zorgcoördinatie in eerste instantie moet gebeuren. (‘Eerstelijnszones’ vervangt dus ‘zorgregio’s’). Het onderscheid tussen eerste-, tweede- en zelfs derde lijn, valt voor een groot stuk weg !

2. eGezondheid Actieplan : uitvoeren !

"Het interministeriële ‘Actieplan eGezondheid 2013-2018’ moet en zal onverkort worden uitgevoerd".
Ik hoor het graag. Er is al veel geinvesteerd in ICT-ondersteuning en éénlijn.be krijgt ook de volgende jaren middelen en ruimte om informatie en opleiding te geven waar nodig.
We zien de gebruikscijfers stilaan groeien, maar onderschat de resterende technische en mentale obstakels zeker niet. De kopgroep is min of meer gestart, maar het peleton aan boord krijgen, zal slechts lukken wanneer het gebruik van alle digitale diensten vlot(ter) zal lopen en de nodige incentives / vergoedingen integraal deel zullen uitmaken van de (nieuwe) zorgmodellen en vergoedingssystemen.

3. Concrete methoden om patiënten effectief te betrekken bij beslissingsprocessen in de zorg

Goede intenties hebben we genoeg. Nu moeten we onszelf de praktische tools geven om ze ook concreet uit te voeren en echt te leren luisteren naar ‘wat patiënt willen’. Daar zijn nieuwe communicatie-vaardigheden voor nodig die elke zorgverstrekker eigenlijk zou moeten beheersen. We moeten die dus dringend ontwikkelen en inoefenen tot ze ‘het nieuwe normaal’ worden.

4. Online hulp (maar wel kwalitatief)

Het hele zorgteam moet patiënten ‘van thuis uit’ / digitaal kunnen ondersteunen. Daar moeten we niet alleen technisch, maar ook reglementair en qua zorg- en vergoedingsmodel de best mogelijke oplossingen voor ontwikkelen en aanbieden.

5. Regie op gemeentelijk niveau

Naast de herschikking van het landschap in Eerstelijnszones, zal de regie en coördinatie ook op gemeentelijk vlak afgestemd moeten worden. De gemeente of de wijk (in steden) is het ‘laagste’ echelon waarop de zorg het best kan worden afgesproken en aangestuurd.
Om het “subsidiariteitsprincipe” echt toe te kunnen passen moet dat niveau dringend geactiveerd worden. Naast zorgverstrekkers, komen dan allerlei andere stakeholders mee aan tafel (sociale werkers, gemeentelijke diensten, politie, lokale verenigingen…)

6. Vlaams Eerstelijns Instituut: ‘meer coaching voor de uitvoerders op het terrein’

Meer ondersteuning voor de diverse stakeholders op het terrein.

De ICT-ondersteuning die éénlijn.be geeft, wordt definitief ingebed in dit instituut.

Het Instituut zal ook veel breder ondersteuning bieden: alle nieuwe componenten zullen moeten worden uitgebouwd, aangeleerd, ingeoefend, praktisch ondersteund…
Hopelijk komt er ook snel een heus ‘oefenplatform’ voor nieuwe activiteiten: de gezondheidszorg heeft grote nood aan ‘vluchtsimulators’, waarin je nieuwe procedures en technieken met ‘oefenpatiënten’ kan inoefenen, vooraleer je ze op echte patiënten loslaat. In de luchtvaartsector is dat al lang gemeengoed.

7. Tegen 2020 : een ‘gedeeld digitaal zorg- en ondersteuningsplan’

Vitalink wordt uitgebreid met nieuwe functies :

Journaal & Agenda
Zorgplan
Zorgkaart

Samen met de bestaande functies, zorgen die voor een compleet en gedeeld ondersteuningsdossier voor elke patiënt.

8. Levensdoelen

De aandacht verschuift fors naar de levenskwaliteit van de patiënt. Men houdt – gelukkig ! – steeds meer rekening met wat de patiënt zelf wenst. De zorg moet daarop afgestemd worden. Men stelt niet langer medische zorgdoelen als ultiem objectief, maar mikt eerst op aanpassen van het zorgaanbod op de ‘levensdoelen’ die de patiënt individueel zal kunnen / moeten identificeren.

9. Zelfzorg -> Zorg coördinator -> Casemanager

De knoop wordt goed doorgehakt rond de aanpak van een betere zorgomkadering, door drie niveaus te onderscheiden:

Zelfzorg: de patiënt (en/of zijn mantelzorger) zorgen zoveel mogelijk nog zelf voor de zorgcoördinatie, zeker wanneer ze voldoende zelfredzaam zijn en het zorgpakket / zorgteam niet te ingewikkeld is. Een goede (lokale) ‘zorgkaart’ wordt een handige tool om het overzicht van het zorgaanbod in al zijn facetten te bewaren.
Zorgcoördinator: wanneer dat eerste niveau niet meer volstaat, neemt een zorgcoördinator de taak over. Die ondersteunt de patiënt en ‘wijst de weg’ naar de diverse zorgvoorzieningen die van pas kunnen komen. In principe kan eender welk lid van het zorgteam deze taak opnemen (dus niet alleen de huisarts en/of de verpleegkundige !), op basis van de nabijheid, het goede contact en de vertrouwensrelatie met de patiënt.
Zorgcoördinator is een ‘functie’ en geen ‘aparte job’. Naast een lokale zorgkaart, beschikt de coördinator over een ‘menu’ van lokaal afgesproken zorgplannen. Daarin wordt vastgelegd welke de to do’s zijn (voor een bepaald type patiënt) en wie deze kan uitvoeren. Sommige behoeften kunnen immers door diverse leden van het zorgteam worden ingevuld. Het zorgplan geeft een overzicht wat moet gebeuren en wie het -- al dan niet -- gedaan heeft.
Casemanager: dit is wél een ‘aparte job’, voorzien in de meest complexe en zorgbehoevende gevallen. Dan neemt een casemanager de taak over om alle betrokken instellingen en actoren (nog veel pro-actiever) te coördineren.

10. Gesloten of open netwerkstructuren ?

Er werd bijwijlen vurig gepleit voor ‘vaste netwerken van zorgverstrekkers’. In de Beleidsvisie wordt die idee niet weerhouden en wordt – wijselijk – gemikt op (veel beter !) gecoördineerde zorgteams die de patiënt zelf kan samenstellen, op basis van zijn vrije keuze.

Groepspraktijken die een eigen, compleet interdisciplinair team aanbieden (= ‘onder een dak” : artsen, verpleging, kiné, ergo…) zal men niet verbieden, maar worden niet de ‘standaard’.

Vlaanderen mikt – via alle bovenstaande punten samen – op virtuele netwerken die volgens goed afgesproken (lokale) zorgplannen samenwerken. Meer digitale ondersteuning en een efficiëntere, tastbare en zichtbare coördinatie van alle activiteiten wordt de norm.

Het tijdperk waarin we, elk op ons eilandje, bezig waren met ‘ons stukje van de zorg’ wordt afgesloten.

Dirk Broeckx – 17 februari 2017

REAGEER

Vertragen, blijven staan of vooruitgaan ?

http://www.de7de.be — 1/01/2017

“Twaalf Limburgse urologen vormen sinds 1 januari één associatie die hun (vier) ziekenhuizen overstijgt”, zo opent Guy Tegenbod (De Standaard) een artikel in de eerste editie van het nieuwe jaar.
“De apotheker van de toekomst weze gewaarschuwd.” Zo besluit het interview met Peter Hinssen (Nexxworks) en Lucien De Busscher (E&Y) in de recente editie van Impulse.

In het eerste artikel beschrijft Guy Tegenbos hoe urologen in Limburg hun huidig concurrentiemodel overstijgen door de meerwaarde van samenwerking te maximaliseren. Ze mikken op betere kwaliteit van de zorg, minder ongezonde concurrentie en meer specialisatie . Dus meer efficiëntie en minder stress. De patiënten worden er beter van.

In het tweede artikel geven Hinssen en De Busscher hun ongezouten mening over de nood aan disruptieve innovatie in de gezondheidszorg. Die twee praten al lang niet meer over het digitaal delen van patiëntengegevens, maar over het inzetten van artificiële intelligentie en het verschuiven van de focus in de zorg naar therapeutische outcomes. Het lijstje met tien digitale revoluties in de gezondheidszorg (in het kaderstukje bij het interview) zou in feite voor een redelijk brede kopgroep in de gezondheidszorg al in het verschiet van de dagelijkse praktijk moeten liggen. Dat is spijtig genoeg nog lang niet het geval.

Verander
Het moet ongeveer tien jaar geleden zijn dat ik de eerste signalen opving van diverse opinion leaders van ‘buiten’ de zorgsector: “Jullie veranderen te traag... Je zit gevangen in een cocon van tradities, voorbijgestreefde, complexe wetgeving en pietluttige regeltjes... Rondom jullie is de wereld snel aan het veranderen. Mis die trein niet...”.

Het waren ‘ousiders’ als Peter Hinssen, Fons Van Dijck en Piet Vanthemsche die waarschuwden voor het gebrek aan innovatie in de sector ‘van binnen uit’. Voor mij gaf dat de doorslag om na 20 jaar op APB te stoppen en opnieuw te starten: in de P4F (Prepare for the Future) trainingen ging ik op zoek naar radicaal nieuwe zorg- en betaalmodellen en trachtte ik eHealth op het terrein te ondersteunen.

Zes jaar geleden was dat nog echt ‘kristallen bol werk’: nieuwe modellen waren toen allemaal nog verre toekomst. Niemand lag er wakker van. Ook nu, spijtig genoeg, nog steeds niet. Hoewel de trends en toekomstvisies van toen, inmiddels volop realiteit geworden zijn.

Vertraag
Dat krijg ik vandaag veel te horen: “Het gaat allemaal veel te rap. Vertraag eens een beetje!” Het is een klassieke, heel menselijke reactie in het change proces.

De Busscher typeert het raak: “Het doet me denken aan het dametje dat haar bankbediende vriendelijk bedankte na zijn uitleg over de invoering van de euro. Ze zou toch liever niet met die euro meedoen.”
De afgelopen maanden krijg ik een dubbel gevoel bij éénlijn.be. Dat is het Vlaamse project waarbij we ±30.000 eerstelijn gezondheidswerkers vertrouwd maken met het gebruik van een tiental eGezondheid diensten waarmee ze patiëntengegevens kunnen uitwisselen. Aan de ene kant wijzen de cijfers er op dat de mentale omslag bij een deel van de populatie echt gestart is. Met wat vallen en opstaan zijn ze begonnen met het gebruik van het elektronisch voorschrift, de digitale medicatie-attest-aanvragen bij het ziekenfonds, het Vitalink medicatieschema, het gedeeld farmaceutisch dossier…

Maar een groot deel van de populatie blijft vitten op de technische haperingen. Ze weigeren actief na te denken hoe ze die diensten in hun dagelijks werk kunnen integreren. Of nog erger: ze zijn gewoon onverschillig en niet geïnteresseerd.

Eén ding is zeker: over minder dan drie jaar zijn ze er allemaal mee aan het werken. De vraag is alleen of we dan nog steeds bezig zijn met het oplossen van problemen in de huidige software versie “omdat het al zoveel moeite had gekost om die te maken”. Of zullen we de moed hebben en blijven investeren in nieuwere, betere versies, die vlotter en gebruiksvriendelijker zijn ?

We moeten niet vertragen; we moeten minstens proberen te assimileren en verbeteren waar mogelijk.

Vertel
Hoe disruptief is het verhaal van de Limburgse urologen voor u ?
Sommigen zullen het ongehoord vinden en allicht ondenkbaar of onmogelijk in hun eigen situatie. Maar voor mij is dit een heel logisch verhaal, waarbij ik meteen geïnteresseerd ben in de manier waarop ze dat concreet hebben aangepakt. Hoe zitten de spelregels in het samenwerkingsverband in elkaar ? Hoe hebben ze interne Kwaliteitsindicatoren ontwikkeld ? Hoe loopt dat nu in de praktijk…?

Tegenbos levert uitstekend werk door het Limburgse verhaal heel sober en nuchter te brengen. Daar is vandaag nood aan: storytelling. Geen criante titels en sensatie; wel heldere verhalen en beschrijvingen van innovaties in de praktijk. Waarom hebben mensen beslissingen genomen om (disruptief) te breken met hun vertrouwde model ? Hoe zijn ze ertoe gekomen om hun werk anders te organiseren ? Wat was daarvoor nodig en hoe brengen ze dat tot stand ? Kan ik dat ook…?

We hebben vandaag nood aan meer verhalen vertellers die ons vertrouwd maken met nieuwe situaties en de snelle veranderingen rondom ons.

We moeten niet vertragen; we moeten minstens innoverende verhalen vertellen en lezen.

Versnel
Alles is relatief. Ook het gevoel van snelheid van verandering. Wat de ene heel traag vindt, is voor de andere razend snel – veel te snel… Hoe los je dat op ?

Fons Van Dijck gebruikte daar een prachtig beeld voor in het allereerste interview dat ik afnam bij de start van P4F (met Kerstmis 2009 !). “Blijf niet langer aan de kant van het zwembad staan, maar steek je teen in het water. Probeer en doe mee.”

Dat doe je om te beginnen door de twee artikels in bijlage grondig en met een open geest te lezen. Zet je knop van mentale weerstand even af en zet je verbeelding op maximum: hoe ziet mijn wereld er dan uit en wat heb ik te winnen ?

We moeten niet vertragen; we moeten durven de gaspedaal in te drukken (in de richting die de twee IT goeroes aangeven) en samenwerken (zoals de urologen al doen).

Dirk Broeckx – 1 januari 2017

Impulse (E&Y):
http://www.ey.com/be/en/newsroom/pr-activities/ey-impulse-20-nl-innovatie-duwt-op-het-gaspedaal

De Standaard:
http://www.standaard.be/cnt/dmf20170101_02653809

REAGEER

Alle Drie Ineens

http://www.de7de.be — 2/12/2016

De zorg verbetert wanneer we patiënten een medicatieschema geven en dat delen tussen alle zorgverstrekkers. Daar zijn we het allemaal over eens. Toch sputtert de motor al meerdere jaren om daar werk van te maken.

Medicatiegegevens delen is een belangrijk onderdeel van elk plan om (chronische) zorg te reorganiseren. Maar zelfs de meest overtuigende plannen blijken op het terrein moeilijk of niet aan te slaan. Er ontbreken immers twee dingen.

Drie veranderingen in één keer aanpakken
In zijn boek “Zorginnovatie volgens het Cappuccinomodel” stelt Guus Schrijvers dat zorgvernieuwing slechts kan slagen indien men tegelijk drie veranderingen doorvoert:

Pas het zorgmodel aan (de manier waarop je zorg organiseert en levert).
Verander het vergoedingsmodel (hoe en voor wat zorgverstrekkers betaald worden).
Optimaliseer elektronisch gegevens delen (eHealth maximaal gebruiken).

Uiteraard is die gelijktijdige verandering op zich geen garantie tot succes; wel integendeel. Intuïtief voel je aan dat de schok en weerstand om drie dingen ineens te veranderen alleen maar groter kan zijn. Mentale en emotionele barrières gaan meteen omhoog. Goed change management en praktisch toepassen van gedragspsychologie zijn uiteraard ook nodig om eender welk veranderproces succesvol te laten verlopen.

Medicatieschema Clusters
De ervaringen van het afgelopen jaar rond het Vitalink medicatieschema, hebben niet alleen mijn vermoeden versterkt dat de stelling van Schrijvers correct is. De gelijktijdige ‘triple change’ die hij voorstelt, lijkt daarenboven – paradoxaal genoeg – de weerstand tegen verandering te verkleinen.

Voor wie niet helemaal mee is:

In opdracht van de Vlaamse Gemeenschap (Jo Van Deurzen – Agentschap Zorg&Gezondheid) ondersteunt éénlijn.be al drie jaar de hele eerstelijn om te leren werken met een tiental eHealth diensten voor uitwisseling van patiëntengegevens. Ongeveer 30.000 zorgverstrekkers moeten worden klaargestoomd voor elektronische gegevensdeling. Dat zijn huisartsen, apothekers, thuisverpleegkundigen, tandartsen, kinesitherapeuten, coördinatoren thuishulp, vroedvrouwen, psychologen, podologen, enz.
Het Vitalink medicatieschema is één van de vier eHealth diensten die werken op het gelijknamige digitale platform van de Vlaamse Gemeenschap: het medicatieschema geeft een overzicht van de medicatie die een patiënt gebruikt; de SumEHR is de samenvatting die de GMD houdende huisarts maakt van het medisch dossier van de patiënt; tenslotte kunnen de individuele vaccinatiestatus en resultaten van de officiële kanker screenings ook geraadpleegd worden.

Ruim een jaar geleden deed éénlijn.be een oproep naar kandidaten om eindelijk eens echt aan de slag te gaan met het Vitalink medicatieschema. 800 kandidaten meldden zich prompt. Ze werden netjes per regio in ‘clusters’ ingedeeld en volgden vol enthousiasme sessies om samen op zoek te gaan naar minstens 5 patiënten waarvoor ze een medicatieschema konden delen. We boden hen een opleiding aan om met schema’s te werken in hun software pakket.

En toen reden we op volle snelheid recht tegen een betonnen muur...

Schuiven met het zorgmodel
Medicatieschema’s leren delen tussen artsen, apothekers en thuisverpleegkundigen is natuurlijk geen ingrijpende verandering van het zorgmodel. Maar de innovatie is belangrijker dan je denkt. Via Vitalink werk je immers samen op één medicatieschema, waarvan alleen de laatste versie op het platform bewaard wordt. Een schema dat een arts vandaag oplaadt, kan dus volgende week veranderd worden door de apotheker enz.

Dat was voor veel deelnemers even schrikken. Patiëntengegevens delen beperkte zich tot dan toe tot het lezen van elkaars brieven of voorschriften. Plots moest men afspraken maken om écht samen te werken, elkaar te vertrouwen, verantwoordelijkheid te delen over de juistheid van de gegevens...

Met een beetje mentale massage en wat begeleiding lukte ‘het veranderen van het zorgmodel’ echter wel. De eerste van de drie noodzakelijke veranderingen doorvoeren, lukt dus.

“Ieder voor zich” software
De betonnen muur waarop we in vol enthousiast tegenaan reden had twee scherpe kanten. In de eerste plaats werkte de software niet. Elk softwarepakket van artsen en apothekers had netjes, volgens de technische specificaties van het cookbook van Vitalink, een applicatiemodule ontwikkeld om medicatieschema’s uit te wisselen. Wanneer een pakket (apart) getest werd in een ‘minilab’ omgeving werkte het. Maar gebruikers kregen soms niet de versie waarmee de testen gebeurd waren en toen we – in samenwerking met iMinds – trachtten “ketentesten” te doen, kwamen er honderden mineure en majeure issues boven water die het gebruik konden bemoeilijken of blokkeren. Die ketentesten simuleerden de realiteit, waarbij schema’s uitgewisseld worden tussen verschillende pakketten. Toen bleek dat elk pakket zijn eigen oplossing, vaak zelfs met een eigen“dialect”, voor deze uitwisseling had geprogrammeerd.

We kregen ook klachten over de complexiteit van de interfaces en het gebrek aan gebruiksvriendelijkheid. Niemand had echt moeite gedaan om te kijken hoe en waar de interface voor Vitalink optimaal geïntegreerd moest worden in de dagelijkse workflow.

Het dashboard van een auto heeft “functionele standaarden”
Dat is een structureel probleem in de Belgische aanpak van eHealth. We hebben een behoorlijk complexe, maar zeer intelligente globale eHealth strategie en –architectuur. De overheid heeft geïnvesteerd in het opstarten van de diverse diensten (“servers en platformen”), maar er werden geen praktische ‘functionele standaarden’ ontwikkeld.

Die moeten ervoor zorgen dat elke gebruiker een interface krijgt die – ongeacht zijn softwarepakket – dezelfde functies op een gelijkaardige, gebruiksvriendelijke en intuïtieve manier aanbiedt.

Vergelijk het met het dashboard van auto’s: die zijn ook allemaal verschillend, maar je kan in eender welke wagen stappen en er binnen enkele minuten mee wegrijden, omdat het stuur, de knipperlichten, versnellingen, ruitenwissers en lichten steeds op een gelijkaardige wijze werken. Alle ‘standaard’ functies zijn steeds verplicht aanwezig en staan binnen handbereik. Beperkte verschillen qua uitzicht, plaats en bediening assimileer je snel. In de software van zorgverstrekkers is elke gebruikersinterface echter anders en is de leercurve om van één pakket naar een ander over te stappen dus onoverkomelijk steil.

Functionele standaarden in de software moeten worden ontwikkeld door de eindgebruikers, met twee voeten in de praktijk. Die moeten daarbij begeleid worden door “UX experten”, die verstand hebben van het uitschrijven van zo’n standaarden. Daarin moet systematisch geïnvesteerd worden.

De beroepsgroepen die éénlijn.be sinds kort is beginnen te ondersteunen, gaan bij de ontwikkeling van hun patiëntendossiers meteen de oefening doen.

Vlottere software en stijgende vraag
Veel technische problemen rond het Vitalink medicatieschema werden het afgelopen jaar uit de weg geruimd (met dank aan de softwareleveranciers en iMinds/imec die hier de schouders onder zetten). De interfaces moeten nog wel aangepast worden aan de (eerste) functionele standaard die inmiddels uitgeschreven werd voor het Vitalink medicatieschema. Wanneer we de beschrijving ervan voorleggen aan gebruikers, vragen ze meteen wanneer hun pakket zo gebruiksvriendelijk en vlot zou kunnen werken.

De druk op een veralgemeend gebruik van medicatieschema’s wordt intussen op het terrein steeds groter. Spoedartsen en specialisten zien er het nut van in: het bespaart hen tijd (bv. bij de anamnese voor een behandeling) en de kwaliteit van de zorg verbetert (meer / uniforme / complete informatie over de patiënt). Ook patiënten beginnen erom te vragen, want ze willen inzage krijgen van “hun dossier” en weten welke gegevens over hen bewaard en uitgewisseld worden.

De derde verandering waarvoor Guus Schrijvers pleit (‘meer gegevensdeling’), komt er dus aan.

Vergoeding
Maar hoe zit het dan met de tweede verandering: ‘het vergoedingsmodel aanpassen’?
Dat is de tweede scherpe kant van de betonnen muur waar we op botsten: geen enkele van de gebruikers (arts, apotheker, verpleegkundige) krijgt vandaag een vergoeding voor het gebruiken van een medicatieschema. De overheid en de ziekenfondsen doen alsof dat het een logisch onderdeel is van hun werk. Maar in de praktijk krijg je dezelfde vergoeding, ook indien je er niet mee werkt. Bijgevolg doen vandaag alleen de meest gemotiveerden mee. Waarschijnlijk zal het daar bij blijven of zal het gebruik van het medicatieschema hoogstens druppelsgewijs toenemen.

Voor het opladen van SumEHr’s (de samenvatting van het medisch dossier) kregen huisartsen sinds vorig jaar wel een premie en daar zie je meteen een stevige groei, veel sneller dan voor medicatieschema’s.

FIGUUR: evolutie van het aantal SumEHR’s en Medicatieschema’s op Vitalink

Medicatieschema’s worden door drie beroepsgroepen gebruikt, terwijl SumEHR’s alleen tussen artsen worden gedeeld. Meer gebruikers zou eigenlijk voor meer medicatieschema’s moeten zorgen, maar het omgekeerde is waar.

Het verschil ? De drie veranderingen die Schrijvers voorstelt zijn niet simultaan gebeurd.

Om het terug in auto termen te zeggen: we missen de ‘choke’ die je opzet om een koude motor vlot te starten. De volgende jaren hangt een groeiend deel van de huisartsenpremie wel af van het systematisch gebruik van (o.m.) de SumEHR; ik voorspel dus dat de groei daar nog wel zal versnellen, wanneer alle artsen die premie gaan claimen.

Conclusie
Hoewel er in dit geval nog helemaal geen wetenschappelijk bewijs is, lijkt alles erop te wijzen dat Schrijvers gelijk heeft: slechts wanneer je zorg, vergoeding én gegevensdeling tezamen verandert, lukt zorgvernieuwing.

Niemand twijfelt nog aan de zin van meer gegevensdeling tussen alle zorgverstrekkers (= de inhoud). Aan een vlotte en gebruiksvriendelijke software wordt gewerkt.

Blijft dus alleen de vraag: wanneer start de overheid met een stevige financiële prikkel (en nog liever: een structurele verandering van het vergoedingsmodel) om de sputterende motor van het medicatieschema echt te laten draaien ?

Dirk BROECKX – 1 december 2016

REAGEER

De nagel op de kop !
Wij maken al jaren dagelijks medicatieschemas en steken daar heel veel tijd in. Aangezien de vergoeding uitblijft, doet bijna niemand het nog.
Apotheek Loksbergen

Waarom?
Waarom 'verliezen' we de vergoeding voor Hoofdstuk 4 en mogen we die niet gebruiken voor het maken van medicatieschema's - dan hebben we misschien ook een kleine financiele ondersteuning en stimulans !?
Waarom krijgen artsen een premie om die 'SumEHR' te gebruiken terwijl ze al een mooie vergoeding hebben met hun GMD !?
Kan APB niet genoeg gewicht in de schaal leggen!?
Apotheker uit Houthalen

Internet maakt zelfredzaam en verandert zorggedrag

http://www.de7de.be — 17/11/2016

Twee jaar na de lancering van de website Thuisarts.nl is het aantal raadplegingen bij de huisarts in Nederland met 12 procent gedaald. Ongeveer 675.000 huisartsbezoeken minder per maand. De website bestaat inmiddels vier jaar en publiceert patiëntvriendelijke informatiefiches rond meer dan 600 medische problemen. Ruim 1,6 miljoen unieke bezoekers per maand vinden er – netjes gestructureerd en vlot leesbaar – de Nederlandse wetenschappelijke huisartsenrichtlijnen.

Na ruim negen maanden stilte, trek ik met dit artikel de7de terug op gang.

De drang naar schrijven en ideeën delen was het afgelopen jaar niet weg, maar de combinatie van het managen van éénlijn.be, ondersteunen van ChronicCare pilootprojecten, interesse in het Meerjarenakkoord en een reis naar Australië (incl. het ontdekken van een boeiende farmaceutische wereld) zette deze blog even op de waakvlam.

Dank aan al wie bezorgd informeerde “Of ze misschien per ongeluk van de maillist waren geschrapt”. Het deed goed te horen dat de7de toch gemist werd.
Wees gerust: niemand is geschrapt !

Reageer aub wanneer je er zin in hebt of voeg ideeën toe (dbrx@telenet.be) !
Ik zal er u extra dankbaar voor zijn...

Heeft je kind bijvoorbeeld bof of sukkel je (als vrouw) met een blaasontsteking, dan vind je op Thuisarts.nl solide en helder geformuleerde info over het probleem en mogelijke oplossingen:

https://www.thuisarts.nl/bof/mijn-kind-heeft-bof

https://www.thuisarts.nl/blaasontsteking/ik-heb-blaasontsteking-vrouw

Het Leids Universitair Medisch Centrum onderzocht het fenomeen, samen met het Nederlands Huisartsen Genootschap en publiceerde de bevindingen in het BMJ (KLIK HIER voor het artikel).

De real life data van een zeer representatieve populatie, verzameld over een periode van zes jaar, illustreren duidelijk de link tussen het dalend aantal consultaties bij de huisarts en het stijgend aantal raadplegen van de website.

Pittig detail: volgens de Nederlandse privacywetgeving is de consent van patiënten niet nodig bij het gebruik van dergelijke (geanonimiseerde) gegevens en men behoeft zelfs geen akkoord van een ethisch comité.

Men bekeek gegevens van ruim 200 artsen die de reden van bezoek coderen volgens ICPC. Hun gegevens over de drie jaar voor de lancering van Thuisarts.nl en de drie jaar erna, tonen een daling met 12% voor aandoeningen zoals herpes zoster, lage rugpijn, blaasontsteking bij vrouwen, constipatie, sinusitis, diarree en irritable bowel syndrome.
Naarmate de website meer werd bezocht (groene lijn in eerste afbeelding), daalde het aantal artsenbezoeken.

bron illustraties = BMJ artikel

Voor medische problemen waarvoor de website geen informatie verschaft, zag men echter geen verschil (cf. onderaan tweede illustratie).
Zowel voor chronische aandoeningen als in geval van acute problemen, vond men een gelijkaardig dalend aantal raadplegingen.
Het aantal korte raadplegingen en telefonische vragen nam af, maar het aantal lange consultaties steeg. Op basis van de adviezen van de website deden patiënten dus meer aan zelfzorg bij eenvoudige klachten, terwijl de artsen relatief meer zwaardere problemen over de vloer kregen.
Analyse per leeftijd, geslacht en socio-economische status wees anderzijds uit dat ook ouderen en mensen uit de lagere socio-economische groepen minder de arts raadpleegden. Deze “minder evidente” populaties gebruiken dus eveneens de website.
Alleen voor de jongste cohorte (0-16 jaar) vond men geen verschil, wat aantoont dat de ouders bij ziekte van hun kinderen nog steeds liefst persoonlijk de arts om hulp vragen.

Het artikel concludeert o.m.

e-Health can be effective to improve self-management and reduce healthcare usage in times of increasing healthcare costs;
by providing evidence-based online health information, healthcare usage can be affected;
the reduction of consultations for non-life-threatening conditions in primary care is beneficial and stimulates self-management of patients;
(the use of the website) could improve efficiency of communication during consultations, because patients are better informed

Health litteracy en Patient Empowerment
Dit is de eerste grootschalige studie die duidelijk aantoont dat we er alle belang bij hebben om een “holistische” internetstrategie uit te bouwen voor gezondheidszorg. Die begint met het aanbieden van wetenschappelijk onderbouwde, vlot leesbare en bereikbare informatie. Want informatie opzoeken is sowieso de eerste behoefte van consumenten bij het gebruik van internet.

Het internet dus reduceren tot “de apotheek online” is fout. Zich blind staren op fenomenen zoals MediMarket of alleen denken aan het verkopen van producten via het web (en vervolgens de kop in het zand steken uit schrik hiervoor) is niet verstandig.

Patiënten zullen de macht steeds meer naar zich toe trekken, omdat ze hoe dan ook informatie gaan zoeken (googelen). Zelf betrouwbare bronnen aanreiken is dus een must, ook (en zeker) indien dit leidt tot meer mondige, zelfredzame patiënten.

Dat ouderen en sociaal minder begoeden het internet ook gevonden hebben en dat men voor de allerjongsten geen risico’s neemt (en toch naar de arts gaat), is positief.

Drijfzand
Het onderzoek wijst op een fundamentele gedragsverandering in de gezondheidszorg onder invloed van het internet, vergelijkbaar met fenomenen als Uber of AirBNB.
Je kan er tegen zijn of ze verafschuwen, maar je zal ze niet kunnen ontlopen.

Ons huidig business model maakt zorgverstrekkers rechtstreeks afhankelijk van het aantal raadplegingen (bij de arts) of afleveringen van geneesmiddelen verpakkingen (bij de apotheker). Het grootste deel van het inkomen is dus kwetsbaar voor fenomenen zoals “meer zelfzorg op basis van goede patiënteninformatie”.

Het inkomen van de meeste Belgische zorgverstrekkers staat op drijfzand, wanneer we het de volgende jaren nog verder laten afhangen van het aantal prestaties of doosjes geneesmiddelen dat we afleveren. Het is daarenboven waarschijnlijk de belangrijkste reden waarom we talmen om goede informatiebronnen massaal te prometen, naar voorbeeld van Thuisarts.nl (of BetrouwbareBron.nl).

Efficiëntie
In tijden van budgettaire krapte moeten we vooral mikken op efficiëntie. Meer zelfzorg en preventie, via meer health litteracy, zorgen ervoor dat patiënten met niet-levensbedreigende klachten hun plan kunnen trekken, zodat artsen tijd krijgen om zich met ernstige dingen bezig te houden.

Die bocht maken, veronderstelt dat je het business model ombuigt en dat de vergoedingsmassa mee verschoven wordt. Want Nederlandse artsen werken niet minder, sinds die website bestaat; ze werken wel anders. En dus moeten ze niet minder betaald worden; wel anders.

Nadenken over de mogelijkheden die het internet biedt om ons hele zorgbestel te hertekenen en meteen ook nadenken hoe we in die nieuwe context fair vergoed kunnen worden voor veranderde taken, is een top prioriteit. Zijn we er wel genoeg mee bezig?

Dirk Broeckx – 16 november 2016

REAGEER

Ik ben zeer blij dat de 7de terug is!
De afgelopen 9 maanden heb ik oprecht de interessante info en uw klare kijk op de zaken gemist.
Na dit eerste artikel over de thuisarts.nl studie ben ik weer helemaal gerust.
Ik kijk alvast uit naar het volgende J.
Met vriendelijke groeten,
Katrien.

Uw artikels en ideeën zijn steeds een welkome verademing om onze job anders en ruimer te bekijken.
Zij inspireren ons. Als je het mij vraagt: “Doe zo voort”. Bedankt
Thierry

Voor ons is het ontdekken van andere gezondheidssystemen altijd geestverruimend.
Misschien een avond rond de situatie aan de andere kant van de wereld ( Australie, Indonesie, Nieuw Zeeland ). En wat we van hen kunnen leren voor ons beroep van de toekomst… Zou boeiend kunnen zijn : Farma down under….
Frank

Vergoedingssystemen

http://www.de7de.be — 21/02/2016

Bij het uitdenken van zorgvernieuwende projecten hoort ook een luik “nieuwe vergoedingssystemen”. In de context van de oproep van RIZIV en FOD (www.ChronicCare.be) zal elke deelnemende beroepsgroep zich de vraag moeten stellen hoe hun vergoedingssysteem kan aansporen tot een betere gepercipieerde en vooral efficiëntere zorgkwaliteit.

In dit stukje probeer ik wat structuur te brengen in mogelijke denkpistes, zodat we iets makkelijker even het huidige systeem kunnen loslaten en creatief denken over de toekomst.

We zijn allemaal mensen
Hou er steeds rekening mee dat elke zorgverstrekker het moeilijk zal hebben om de economische tak waarop hij nu zit door te zagen om de sprong te wagen naar soms disruptief vernieuwende modellen. Die zijn per definitie “vreemd”. Het is dus menselijk om er eerst achterdochtig en aarzelend tegenover te staan. Bij het uitdenken van een concreet systeem kan het daarom helpen om de oefening te projecteren in een wat verdere toekomst: “Hoe zouden we over 5 à 10 jaar vergoed kunnen worden?” Dat is een psychologisch opstapje dat het voor de meeste deelnemers aan zo’n brainstorm oefening wat makkelijker maakt om los te komen van het systeem dat ze vandaag gewoon zijn.

Hoewel de meeste systemen ook voor andere zorgberoepen ingezet kunnen worden, beperkte ik me in de voorbeelden tot een toepassing bij (publieke) officina apothekers. Waar nodig duid ik ook aan hoe ze in een multidisciplinair kader zouden kunnen passen. Daarenboven bekijk ik alleen het systeem voor terugbetaalbare producten.

Bij elk systeem hoort eigenlijk nog een analyse van voor- en nadelen (vanuit de diverse oogpunten van betaler, ontvanger, patiënt, derden…). Een onderdeel daarvan zou eigenlijk ook een SWOT moeten zijn, die o.m. de mogelijkheden tot scheeftrekken of fraude bekijkt, alsook de manieren om die desgevallend te bestrijden. Zo ver ben ik niet gegaan, maar wat niet is kan nog komen.

Volgende classificatie is allicht verre van volledig en staat dus open voor discussie (en aanpassing). Reageer gerust via onderstaande knop.

Vandaag
Behoudens enkele uitzonderingen, bestaat ongeveer 95% van de huidige vergoedingsmassa van apothekers uit een betaling per prestatie, vermits apothekers betaald worden per afgeleverde verpakking (via een vast honorarium + een economische marge), zowel voor specialiteiten als voor bereidingen.

Ook het wachthonorarium is een betaling per prestatie (per bezoek van een patiënt) en ook de honoraria voor een VOS voorschrift, een Hoofdstuk IV aflevering en BNM (Begeleiding Nieuwe Medicatie) zijn per prestatie vergoedingen.

Er is voorlopig eigenlijk slechts één uitzondering, namelijk de vergoeding voor TPE (Tarificatie per Eenheid), waarbij de apotheker een honorarium per patiënt, per week ontvangt. Dat is een capitatie (daarover meer verderop).

Twee invalshoeken
Om het overzichtelijk te houden, deel ik de systemen in volgens het oogpunt van de betaler en van de ontvanger (zorgverstrekker / apotheker). In feite kan je die indeling ook bekijken als “wat koop ik met de vergoeding” ten opzichte van “hoe word ik betaald voor mijn werk”.

Aan het slot volgt nog een bedenking over de patiënt bij dit alles. Die betaalt ook een stuk mee via het remgeld of breder: via de persoonlijke bijdrage.

Vanuit het oogpunt van de zorgverstrekker
De betaler (in casu van de apothekers: het RIZIV) heeft eigenlijk een viertal mogelijke modaliteiten:

De Betaling per Prestatie.
Dat is klassiek: tegenover een afgeleverde verpakking van een product of een geleverde prestatie staat een bedrag. Dat kan opgebouwd zijn uit diverse componenten (honorarium, marge, forfaitaire bedragen, geplafonneerde bedragen…). Hierboven staan diverse, bestaande voorbeelden.
In principe wordt het niveau zo goed mogelijk afgestemd op de waarde van de vergoede prestatie. Dat leidt dan tot een heuse ‘nomenclatuur’. Vermits het onlogisch was/is dat de vergoeding van de apotheker lineair gebonden is met de waarde van het product dat hij aflevert, heeft men in 2010 gekozen voor één vast honorarium per verpakking. Uiteraard blijft men met dit vergoedingssysteem steeds afhankelijk van het aantal verpakkingen / prestaties.
De Capitatie.
Dit is een betaling per patiënt voor het leveren van een afgesproken pakket van producten en/of zorgen gedurende een bepaalde periode. Je kan het als een ‘abonnement’ bekijken. Het is in elk geval een “bluts met de buil” systeem, waarbij het vastgelegd bedrag geldt, ongeacht mogelijke verschillen tussen de zorgbehoeften van patiënten. Tenzij het systeem verfijnd wordt door het ‘stratificeren’ van de patiënten in een (beperkt) aantal cohorten of types.
Bekendste voorbeelden zijn de vergoeding die een arts krijgt voor het bijhouden van een GMD (Globaal Medisch Dossier) of de vergoeding van een arts in een medisch huis (waar de patiënten ‘ingeschreven’ worden).
Het TPE-honorarium is de eerste (eerder onaangename) kennismaking van de apothekers met een capitatie system. Het maakt de zorgverstrekker niet langer afhankelijk van het aantal verstrekkingen voor één patiënt. Maar men blijft wel afhankelijk van het aantal patiënten dat men opvolgt. Uiteraard moet men een oplossing voorzien wanneer een patiënt toch ‘elders’ dan bij zijn vast huisapotheker bediend moet worden (wat logischerwijze dan wél ‘per prestatie’ zal zijn).
Het Forfait.
Dit is een vast bedrag, toegekend per zorgverstrekker voor een bepaalde periode. Een forfait staat dus eigenlijk los van het precieze aantal verstrekkingen of het aantal patiënten. Het meest extreme voorbeeld is het maandloon van een arts in een universitair ziekenhuis. Maar ook de recent toegekende ‘informaticapremie’ voor apothekers of de ‘praktijkpremie’ die huisartsen kunnen bekomen, zijn voorbeelden van forfaits.
Incentives
Dit zijn premies die worden toegekend voor het behalen van een bepaalde kwaliteit of (therapeutische) resultaten. Het horen prikkels te zijn om de zorgverstrekker aan te sporen om afgesproken, vastgelegde kwaliteitsindicatoren of gezondheidsdoelstellingen te halen. Lieven Annemans citeert de literatuur die aanraadt om ongeveer 10% van de vergoedingsmassa aan incentives te besteden. Bij minder is de prikkel meestal te klein om het gedrag fundamenteel om te buigen naar echte kwaliteitsverbetering; bij te hoge bedragen, mikt men vaak alleen op het halen van de betrokken benchmark, zonder oog voor een algemene verbetering van de zorg, terwijl dat net het doel is.
Om incentives toe te kennen moeten dus kwaliteitsindicatoren, benchmarks en/of (therapeutische) resultaten meetbaar gemaakt worden en de nodige gegevens moeten gedeeld of verzameld worden. Dit is vandaag zeker niet de gewoonte en wanneer men dit doet, gebeurt het te sporadisch (punctueel) en vaak met te veel administratieve rompslomp.

NB: wil je het debat zuiver houden, dan moet je eigenlijk afspreken om deze termen niet door elkaar te gebruiken. Zo worden ‘capitaties’ vaak (ten onrechte) ‘forfaits’ genoemd, omdat de bedragen forfaitair berekend werden; maar eigenlijk hangt hun toekenning vast aan één patiënt gedurende een bepaalde periode.

Een aantal ‘forfaits’ worden (ten onrechte) ‘incentives’ genoemd, omdat je geacht wordt om er een bepaalde infrastructuur voor te hebben of een aantal prestatie moet voor leveren. Maar hun toekenning leidt niet echt tot een meetbare kwaliteitsverbetering of (gemeten) therapeutische outcomes.

Inbakken om misbruik te voorkomen
De kunst is natuurlijk om met de vier bovenstaande basismodaliteiten of types van vergoeding een goede mix te maken. Zeker met de moderne, geïnformatiseerde systemen kan een vergoedingssysteem een wat complexere mengvorm worden.

Het is wel belangrijk om er aan te denken het ‘claimen’ van een vergoeding of het ‘meten’ wanneer een vergoeding gegeven moet worden, zoveel mogelijk ‘in te bakken’ in het normale registratieproces van de zorg en/of alleszins zo ‘onbewust’ mogelijk te laten verlopen. Dat vermindert niet alleen de kans op scheeftrekken, misbruik of ronduit fraude; het zorgt er ook voor dat de administratieve last tot het absolute minimum beperkt wordt.

Vanuit het oogpunt van de betaler
Naast de vier basisvormen hierboven, vind je vaak nog andere benaderingen en systemen die nog modaliteiten toevoegen die voor de betaler nuttig kunnen zijn en/of die de zaken breder en vaak multidisciplinair bekijken.

Never-event-non-payment
Dit is een vergoeding die wordt toegekend omdat een behandeling of complicatie vermeden wordt. Het meest mythische voorbeeld (dat wel steeds geciteerd wordt), is China waar artsen (ooit ?) alleen vergoed zouden zijn, indien hun patiënt niet ziek werd. Klassieker is een vergoeding voor het vermijden van (een bepaald aantal) ziekenhuis opnames of exacerbaties.
Bundeled payment
Dit is in principe een capitatie waarbij de betaler een bedrag betaalt voor het geheel van een behandeling en waarbij de zorgverstrekkers op eigen houtje onderling afrekenen. Een voorbeeld zou een bedrag kunnen zijn, toegekend voor het beheren van een medicatieschema voor een patiënt gedurende een aantal maanden. Huisarts, huisapotheker en thuisverpleegkundige verdelen onderling het werk en spreken daarbij ook af hoe het geld verdeeld wordt.
Persoonsgerichte Financiering of Rugzak financiering
Dit model wordt uitgebreid uit de doeken gedaan in het boek “Transformeren om te Overleven” van Pieter Van Herck. Men berekent bijvoorbeeld hoeveel een patiënt met een bepaalde pathologie (en complexiteitsgraad) gemiddeld kost. Dat bedrag staat ter beschikking van de patiënt, die het zelf naar believen kan uitgeven.
Een aantal varianten is mogelijk. Aan de ene zijde van het spectrum kan de patiënt zelf geen cash geld krijgen, maar hij kan de ziekteverzekering wel vragen de kosten te vergoeden van de prestaties die hij zelf heeft gekozen. Het andere extreem is dat de patiënt gewoon het cash geld krijgt en het kan besteden aan wat hij wil (desnoods zelfs aan iets anders dan klassieke ziektekosten).
No-Cure-No-Pay
De ziekteverzekering betaalt alleen uit, wanneer de patiënt “genezen” is. Uiteraard is dit een model dat zorgverstrekkers doet huiveren, want alles hangt af van het succes van de behandeling. Minister Schippers in Nederland zette Xolair (injecteerbaar medicament tegen astma) op dit model.
Dan moeten alle zorgverstrekkers plotseling 180° anders gaan werken:
- het bedrijf en de voorschrijvers moeten niet ‘zoveel mogelijk’, maar wel ‘zo juist mogelijk’ de patiënten selecteren (lees: de stratified medicines benadering en bv. companion diagnostics ontwikkelen);
- het bedrijf en de apothekers moeten focussen op therapietrouw en optimaal gebruik, teneinde de kans op succes te vergroten;
- alle betrokkenen, samen met de betaler moeten een akkoord bereiken en uitvoeren voor de criteria en meetinstrumenten die toelaten zeer snel te meten wat het therapeutisch resultaat is van de behandeling van elke individuele patiënt. In deze context moeten we in België goed kijken naar het TARDIS model, dat door de reumatologen uitgewerkt werd voor de anti-TNF medicatie.

En de patiënt…?
Deze modellen regelen alleen de financiën tussen de betaler en de uitvoerders. Hoe het persoonlijk aandeel van de patiënt wordt berekend, is nog een verhaal op zich.

Daar zouden we allicht veel meer moeten over nadenken in termen van ‘betrokkenheid’, empowerment en ‘positieve motivatie’ voor het geheel van de gezondheid , eerder dan van ‘financiële verantwoordelijkheid’.

Stof om verder over na te denken…

Dirk BROECKX – 21 februari 2016

REAGEER

Spelenderwijze

http://www.de7de.be — 31/01/2016

‘Health litteracy’ en ‘patient empowerment’ versterken.
Therapietrouw en gezonde levenswijzen bevorderen.
Een coherente internetstrategie.
Sociale ongelijkheden wegwerken.

Samen met de drie doelstellingen van Triple Aim (*) mogen die vier bouwstenen van een moderne aanpak van (chronische) zorg nooit ontbreken in een strategisch plan.

Creatief nadenken helpt om ze haast allemaal samen in één klap te realiseren.

Spelenderwijze !

Quiz 1 : KAVA
De jaarlijkse KAVA quiz was vorige week aan zijn 13^de editie toe. Als quizmaster observeer ik telkens wat er gebeurt: stel mensen vragen – ook de meest gekke – en ze gaan op zoek naar het antwoord. Ze pijnigen met de hele ploeg het geheugen, denken logisch na of gokken. Je hoort de hersenen letterlijk draaien. De competitie tussen de ploegen komt vanzelf op gang. Iedereen wil winnen of tracht toch een realistische en eervolle plaats te bemachtigen.

Het is allemaal voor de fun. Sinds enkele jaren hebben we (gelukkig) de prijzentafel afgeschaft en er wordt dus alleen voor de eer en een (eigenlijk spuuglelijke) wisselbeker gespeeld. De zin om te winnen is er alleen maar groter door geworden…

Spelenderwijze oefenen we onze hersenen en blijken we gezamenlijk veel meer te weten dan iemand apart kon vermoeden.

Quiz 2 : Patiënten quizzen rond Diabetes
Wil je mensen iets leren, geef ze dan zeker geen folder, een voordracht of een les. De educatieve creativiteit in de gezondheidszorg beperkt zich spijtig genoeg nog te vaak tot die archaïsche hulpmiddelen. Ze prikkelen de geest niet tot nadenken, echt begrijpen en inzichten verwerven. Je weet ook niet wat er in het geheugen blijft hangen (meestal niet veel).

Schotel mensen open vragen voor en laat ze eerst zelf nadenken over wat ze al weten. Vul dan aan wat fout is of ontbreekt. Werk desgevallend met meerkeuze vragen (als je het proces van leren nog iets meer in een bepaalde richting wil sturen); men kan gokken, maar is sowieso zelf aan het nadenken, wikken en wegen.

Onze universele reflex naar nieuwsgierigheid spitst meteen de aandacht en onze competitieve drang komt helemaal boven als de vragen in de vorm van een quiz worden gepresenteerd.

Na elk antwoord volgt een evaluatie (punten verdienen!). Een fout antwoord kan worden rechtgezet met de nodige achtergrond informatie erbij. Bij een juist antwoord kan extra informatie toegevoegd worden. In beide gevallen kunnen aanvullende ‘tips & tricks’ worden toegevoegd en aangeleerd.

Een simpele query in google (‘quiz diabetes’) leverde meteen een resem voorbeelden op. Probeer er eens eentje uit deze (beperkte) selectie. Wedden dat je nog iets bijleert ?

Bond Moyson: Diabates Quiz voor Gevorderden (richt zich naar patiënten; ook beschikbaar ‘voor beginners’)
Diabetesliga DiabEATquiz (hier vind je de uitleg over de app of het kaartspel en kan je app downloaden)
American Heart Association: Healthy Heart Quiz (een heel kort quizje dat je wel goesting geeft en leidt naar meer info)

Quiz 3 : Quiz voor Professionals
Ook zorgverstrekkers zouden beter spelenderwijze kunnen bijscholen. Een mooi voorbeeld is de Medical Quiz pagina van Univadis, “een service van MSD”. Hoewel er niks op tegen is dat farmaceutische bedrijven input leveren, zou men wel moeten gaan werken aan één gezamenlijk technisch platform waarop dit soort tools worden verzameld en aangereikt. (Een taak voor Pharma.be of Medeon ?)

Niet alleen komt dat de overzichtelijkheid en toegankelijk ten goede; het zal ook meer materiaal van diverse bronnen kunnen ontsluiten (universiteiten, navormingsinstituten, beroepsverenigingen en – waarom niet – individuele zorgverstrekkers die hun knowhow willen delen.

Naast zuiver wetenschappelijke vorming, is spelenderwijze communicatie- en motivatie vaardigheden aanleren tussen haakjes ook een must.

De hoekstenen
Terug naar de vier hoekstenen van de aanpak van chronische zorg, waarmee ik begon. Waarom zou er steeds een quiz in elk nieuw zorgmodel moeten zitten ?

Kijk eens even naar de performantie van een quiz over een pathologie of therapie ten opzichte van elk van de genoemde elementen (en voeg voor jezelf nog maar argumenten toe):

‘Health litteracy’ en ‘patient empowerment’ versterken (actief leren; rechtstreekse betrokkenheid verhogen; beter geïnformeerd zijn leidt naar betere interactie met de zorgverstrekkers. Patiënten kunnen ook worden ingeschakeld om vragen en antwoorden te helpen opstellen of valideren…).
Therapietrouw en gezonde levenswijzen bevorderen (de quiz kan zelfs een middel zijn om de therapietrouw in kaart te brengen door er ‘al spelend’ naar te vragen; in de ‘juiste antwoorden’ bij bepaalde vragen kunnen heel wat tips verborgen worden naar gezondere levenswijzen).
Een coherente internetstrategie (het informatie aanbod van de zorgverstrekkers naar de patiënten is vandaag nog zeer bescheiden en zou via quizzen spelenderwijze kunnen groeien).
Sociale ongelijkheden wegwerken (een quiz kan vlot en goedkoop aan de cultuur, taal en interessesfeer van elke sociale cohorte worden aangepast; de achterstand op vlak van health litteracy wegwerken is een must)
Populatiemanagement (voor elk type doelgroep of subgroep kan een aangepast aanbod worden voorzien).
Kwaliteit in de ogen van de patiënt (naast ‘wetenschappelijke’ items – waaraan spontaan wordt gedacht; zie bovenstaande voorbeelden – kunnen ook items ter bevordering van levenskwaliteit worden toegevoegd; het leren ‘managen’ van de ziekte en de therapie in de context van het dagelijkse leven is meestal de belangrijkste behoefte voor de patiënt)
Kost per capita verlagen (een quiz maken, via tablets, smartphone of websites ter beschikking stellen en regelmatig aanpassen / updaten / vernieuwen kost haast niets. Diverse taalversies maken: idem).

Quiz 4: (*) Triple Aim
De drie doelstellingen van Triple Aim moeten we stilaan van buiten kunnen opsommen. Maar geven we er al genoeg concreet gestalte aan ?

Doe even de test (het duurt minder dan twee minuten): KLIK HIER

Dirk BROECKX -- 31 januari 2016

REAGEER

Transformeren om te Overleven in de Zorg -- Pieter Van Herck

http://www.de7de.be — 14/01/2016

“Transformeren om te Overleven...” werd (mede) geïnspireerd door het gelijknamige werk van Herman Toch over marketing. Van Herck poneert dat de gezondheidszorg in een nieuw tijdperk is beland en dat we ook daarom zeer fundamenteel het hele model van de zorg moeten durven hertekenen. Technologie, waarden en (vooral ook) businessmodellen zullen moeten veranderen.

Technologie
Het boek steekt van wal met het oplijsten van nieuwe medische technologieën. Dit geeft een goed beeld van de veranderingen in de aanpak van de zorg en van de impact die we mogen verwachten bij het gebruik van o.m. biotech, biomarkers, gentechnologie en nanotechnologie.

Ook de digitalisering van de zorg komt uitgebreid aan bod. Een (te) kort hoofdstuk over Big data verkent de weg naar meer kennis over ziekte en optimaliseren van de therapie. Naast klassiek wetenschappelijk onderzoek moeten we allemaal leren open te staan om systematisch meetgegevens over elke patiënt (= verzameld door de zorgverstrekkers en door de patiënt zelf) te registreren, te poolen en te (laten) onderzoeken op patronen en indicatoren.

(Bekijk bij gelegenheid ook nog eens wat daarover veel uitgebreider beschreven was in “De Big Data Revolutie”)

Emotioneel ligt data verzameling zeer gevoelig in de gezondheidszorg. Dat we allemaal onbewust de nodige data aanleveren waarmee we op onze smartphone of GPS files in het verkeer kunnen zien en volgen, doet ons niks. Waarom zouden we dan niet – even anoniem – data kunnen gebruiken om nevenwerkingen en optimale therapeutische resultaten te identificeren en onderling te communiceren ?

De7de schenkt u i.s.m. Uitgeverij Lannoo 20% korting bij aankoop van dit boek. De korting is enkel geldig via de specifieke link van Lannooshop, zolang de voorraad strekt. De korting wordt verrekend nadat u het boek hebt toegevoegd aan uw winkelmandje. KLIK HIER

Meer dan technologie
Bij de start van dit deel van het boek citeert de auteur Richard Barker die (terecht) stelt dat er naast die medisch-technische “biologische” doorbraken ook nieuwe inzichten zijn op “psychologisch” vlak, zoals welzijn en welgevoelen van patiënten, gedrag op vlak van gezonde levenswijze en therapietrouw, health litteracy en echte betrokkenheid. En ook contextuele elementen zoals de inzet van mantelzorg, sociale ongelijkheid, financiële draagkracht...
Een analyse van de doorbraken die zich aankondigen in deze laatste domeinen ontbreken grotendeels in het overzicht. Dat is allicht te verklaren door de VOKA achtergrond van Van Herck, waardoor de technische, technologische en bedrijfsmatig ondersteunde transformaties waarschijnlijk wat prioriteit kregen.

Ik denk dat we die “zachtere” sectoren niet mogen veronachtzamen wanneer we aan transformatie van de zorg denken. Ze kunnen minstens even veel bijdragen tot fundamentele veranderingen in zorg- en betaalmodellen; daarenboven kunnen tools in deze domeinen vaak met veel beperktere investeringen en sneller ontwikkeld worden.

Waarden
Transformaties botsen vaak op “deontologische” weerstand. De traditionele waarden in de gezondheidszorg moeten ongetwijfeld bewaard en gerespecteerd worden, maar hoe ga je bijvoorbeeld om met privacy in een omgeving waarin gegevens steeds vlotter gedeeld (kunnen) worden ? Hoe versterk je de vrije keuze van de patiënt in een wereld met complexe genetische diagnose mogelijkheden en therapieën ?

Van Herck behandelt een reeks “casussen” waarbij hij ethische vraagstukken benadert die zich stellen bij mobile health, robotica, synthetische biologie... Het panel van experts dat het boek vooraf doornam reageert doorheen het hele boek in korte kaderstukjes. Opvallend genoeg bieden weinig onder hen progressieve denkpistes aan. Sommigen zitten nog in het stadium van “vragen stellen”, eerder dan creatieve en haalbare oplossingen aanreiken. Hoe dan ook opent dit boek het debat en dat is goed.

Een andere belangrijke vraag die zich steeds meer stelt is het maken van de juiste keuzes: welke nieuwe technieken en mogelijkheden verdienen te worden ontwikkeld ? Wat zullen we (kunnen) terugbetalen ? Hoe gaan we de juiste keuzes maken ?

Het lijkt evident dat het een permanent proces moet worden van meten en evalueren. Er is nood aan een cultuur van veel meer systematisch gestructureerd en gestandaardiseerd registreren van therapeutisch zinvolle “real life data”, ook en vooral bij elke nieuwe vorm van behandeling. Dat laat toe om, van bij de start, een beeld te vormen over gebruik en resultaten. En en passant krijgt men ook een beter beeld van de diverse kosten en mogelijke winsten doorheen het hele zorgproces.

Financiële prikkels en zorgmodellen
Van Herck stelt drie rolmodellen voor, die zorgverstrekkers moeten gaan spelen: de “probleemoplossser”, de “evidencebased gids” en de “netwerker en coördinator”. Hij koppelt aan elke rol de mogelijke betaalvormen van de toekomst.

De probleemoplosser kan verder betaald worden “per prestatie”, omdat hij punctueel tussenkomt. De evidence-based gids zal vooral betaald worden voor de extra toegevoegde waarde of de therapeutische resultaten die hij kan helpen realiseren (pay for performance, shared savings, never event non-payment). De netwerker en coördinator zal het moeten hebben van abonnementen.

Vervolgens overloopt de auteur een reeks innoverende betaalmodellen. Hier wordt stilaan een zwak punt van dit boek duidelijk: hoewel er zeer veel voorbeelden vermeld worden, graaft men nooit dieper naar mogelijke concrete toepassingen. Je krijgt de indruk dat je zelf maar moet uitzoeken hoe men elk van die modellen in de praktijk brengt of wat de specifieke winstpunten ervan zijn.

NB: het volgend boek dat ik hier zal bespreken (“Briljante Business Modellen in de Zorg”) geeft veel meer concrete voorbeelden van (bestaande) nieuwe modellen, maar is in hetzelfde bedje ziek, wanneer het erop aankomt om in detail te beschrijven hoe ze werken.

Persoonsgerichte financiering
Van Herck lijkt sterk te geloven in “persoonsgerichte finaciering”, waarbij de patiënt zelf zijn eigen budget kan beheren, met professionele ondersteuning. Daarbij moet de patiënt zelf doelstellingen en gewenste uitkomsten bepalen en kan hij zelf een zorgplan (laten) opstellen.

Het feit dat de patiënt zelfs cash betalingen kan krijgen en zelf het recht heeft het geld uit te geven zoals hij wenst, vergroot aanzienlijk de kans dat hij value for money zal krijgen. De betrokkenheid van de patiënt bij zijn zorg wordt – alleszins vanuit financieel standpunt – totaal en elke keuze ligt uiteindelijk in de handen van de patiënt. Die hoeft zich ook niet langer te beperken tot wat vandaag als klassieke zorg aangeboden wordt. Algemeen welzijn (van lichaam en geest) kan een onderdeel van het eigen zorgpakket worden, als de patiënt dat wenst.

Het is alleszins een model dat menige wenkbrauw zal doen fronsen. Veel zal afhangen van de coaching die de patiënt krijgt bij het maken van zijn keuzes, het opstellen van zijn zorgtraject en het kiezen van zijn zorgteam. Mits voldoende (totale ?) transparantie van het hele proces, zal allicht misbruik vermeden kunnen worden. Hoe dan ook schiet het boek hier tekort om die processen overtuigend in beeld te brengen. Maar dat neemt niet weg dat we aan het denken worden gezet.

Slimme zorg en een lerend zorgsysteem
Het boek eindigt met een beschrijving hoe een nieuw zorgsysteem “zelflerend” kan worden. Het geeft voorbeelden (o.m. Patients like Me) van modellen die mikken op permanent bijsturen van taken van zorgverstrekkers, doelstellingen van de zorg en manieren om deze te bereiken via systematische registratie en evaluatie van de (zee van) gegevens die gegenereerd worden.

Ook hier wordt een model vooruit geschoven waarbij de patiënt helemaal centraal staat. Op zich is dat een nobel doel, alleen is het de vraag hoe men dat effectief kan hard maken. De moeilijkheden die zullen moeten overwonnen worden inzake sociale ongelijkheden en health illiteracy worden niet echt aangekaart, laat staan dat er denkpistes worden voorgesteld om ze aan te pakken.

Gaan we er zo geraken ?
Ja, als het erom draait om zorgvertrekkers, overheid en vooral het hele ‘middenveld’ van betrokken belangenorganisaties aan het denken te zetten. Transformeren is change management en dat veronderstelt eerst een fase van mentale assimilatie van het probleem en de mogelijke oplossingen. Om de geesten los te maken en het debat aan te zwengelen hebben we meer (veel meer) van dit soort boeken nodig.

Neen, als het er om draait om effectief modellen uit te werken. Dat is de volgende stap in change management, namelijk samen aan de tekentafel gaan zitten en bepalen wat de – samen – gaan doen. Op dat vlak schiet “Transformeren om te Overleven” wat tekort. We hebben nood aan meer stories van nieuwe modellen: hoe ze precies werken, hoe ze ‘beleefd worden’ door de diverse stakeholders (patiënten, zorgverstrekkers, instellingen, payors en overheid)...

Ik heb inmiddels veel boeken verzameld en gelezen over de transformatie in de zorg. Weinigen geven voldoende gedetailleerde bouwstenen om meteen concrete modellen in ons zorgbestel uit te kunnen tekenen. Vooral het financiële luik is meestal onduidelijk. Welke (huidige en toekomstige) kosten moeten we vooral bekijken ? Hoe geef je de juiste prikkels en (vooral) hoe voorkom je misbruik of scheeftrekken van het model ? Hoe zorg je voor een veilige overstap en motiveer je bijgevolg alle betrokkenen om effectief anders te gaan werken en daar anders voor betaald te worden ?

Het debat is geopend en het wordt snel actueel: op 2 februari aanstaande zal het RIZIV een oproep naar voorstellen lanceren voor transformatie van de chronische zorg. Dan zullen lokale equipes (in de zorgregio’s) samen voorstellen moeten gaan uitdenken. In eerste instantie moeten ze hun intenties kenbaar maken. Het is zinvol om dan minstens “een goed idee” te hebben van waar je naartoe wil lokaal. Daar kan dit boek (en ook het volgende dat ik hier zal bespreken) bij helpen.

Dirk BROECKX – 21 januari 2016

Transformeren om te Overleven in de Zorg
(Healthcare in het Nieuwe Tijdperk)
© 2015 - Pieter Van Herck & Uitgeverij Lannoo nv, Tielt
ISBN 978 94 014 2720 3

REAGEER

Nieuwjaarbrief: 2016 wordt een kanteljaar (Vier Goede Voornemens)

http://www.de7de.be — 7/01/2016

Ik droomde vannacht dat ik als jonge apotheker mijn nieuwjaarsbrief mocht voorlezen voor Tante Maggie en Nonkel Jo – in de droom waren ze mijn voogden geworden na het overlijden van mijn ouders.

Als thema koos ik “2016 wordt een kanteljaar”, waarin onder meer een pact voor mijn boeiend beroep centraal zal staan. Ik zette daarom vier bijzondere “goede voornemens” op een rijtje.

In tegenstelling met veel nieuwjaarbrieven die dezer dagen worden voorgelezen, trachtte ik niet te wollig en voluntaristisch te zijn; mijn verlangens en voornemens zijn realistisch en haalbaar. Ik geloof alleszins dat we – alle apothekers samen – met dergelijke (en andere) verlangens van het komende jaar een memorabel scharniermoment kunnen maken.

De droom eindigde – zoals vaak gebeurt – net voor Nonkel Jo en Tante Maggie zouden reageren.

Wordt vervolgd ?

Beste Tante Maggie en Nonkel Jo,

Als jonge apotheker heb ik een mooie carrière voor de boeg en dus kijk ik hoopvol uit naar een boeiend jaar 2016. Het belooft een scharnierjaar te worden, want de ambities zijn groot en de plannen liggen klaar of worden de volgende maanden verder uitgeschreven:

om de chronische zorg grondig te gaan vernieuwen met Triple Aim doelstellingen;
om de volgende Eerstelijns Conferentie in Werkgroepen voor te bereiden;
om het KB 78 te hervormen en ons takenpakket te herbekijken;
om de spreidingswet aan te passen;
om via het Actieplan eGezondheid meaningful use van gegevensuitwisseling the new normal te maken, met betere, multidisciplinaire samenwerking;
om eindelijk écht met telemonitoring en Mobile Health te kunnen starten;
en vooral om patiënten betere zorg te bieden…

Mag ik u vier goede voornemens voorleggen, die ik als jonge apotheker graag zou willen realiseren, maar waarvoor jullie daadwerkelijke goedkeuring en steun noodzakelijk is. Ze ogen – voor een nieuwjaarbrief – misschien nogal droog en technisch, maar er staat nu eenmaal veel op het spel.

En ja, er zijn allicht nog veel meer goede voornemens te formuleren, maar deze zou ik alvast graag in een pact met u willen bekrachtigen.

1. Focus op gezondheidsproductie en outcomes
Patiënten hebben het meest te winnen bij de hervorming van de (chronische) zorg indien zorgverleners hun aandacht verleggen van wat ze zelf doen naar wat ze voor de patiënt produceren. Gezondheidszorg in de apotheek draait niet om geneesmiddelen en prestaties; wat telt is de gezondheidsproductie en de (therapeutische) outcome voor de patiënt.

Ik zou dus niet langer willen tellen hoeveel verpakkingen of pilletjes ik aflever, maar wel de farmaceutische zorg en vooral de gezondheidsoutput zo tastbaar en meetbaar mogelijk maken. Het wordt misschien niet makkelijk om van een honorarium per verpakking naar een capitatie per patiënt over te stappen. En het is niet evident om kwaliteitsindicatoren en meetpunten vast te leggen, waardoor we de therapeutische resultaten in kaart kunnen brengen. Maar ‘bottom-up’ moeten we die oefening aandurven, zodat het een basis wordt waarop we vergoed kunnen worden of waarop een redelijk deel van ons inkomen via incentives kan toegekend worden.

2. Gedragskunde, Empowerment en Health Litteracy
“Gezondheid is Gedrag”. Preventie en therapietrouw kunnen we als apothekers wel ondersteunen, maar uiteindelijk is het elk individu en elke patiënt die, door zijn (haar) gedrag, bepaalt wat er met zijn (haar) gezondheid gebeurt.

Daarnaast zijn er aanzienlijke sociale verschillen met een dramatisch effect op de gezondheid. Dat kost niet alleen vele levensjaren; het zorgt voor – eigenlijk vermijdbaar – verlies van gezonde levensjaren; voor langer leven met chronische aandoeningen en bijgevolg voor hogere gezondheidskosten.

Daar moeten we iets aan doen, met veel creativiteit, out of the box. Als apotheker wil ik me daarom meer gaan bezig houden met gedragskunde en met het aanpakken van de oorzaken van die sociale verschillen.

Door de lage drempel van de apotheek kan ik werken aan het verbeteren van health litteracy en kunnen mijn collega’s en ik ontdekken wat mensen motiveert om (on)gezond te leven.

Dat ga ik niet alleen doen met raadgeven, argumenteren en rationele dingen. Daarvoor moet ik tijd kunnen vrijmaken om patiënten zelf met mij te laten praten over wat bij hen leeft, waarvoor ze schrik hebben, wat ze zelf denken en kunnen, wat ze precies van mij en hun zorg verwachten. Ik wil dus niet alleen werken aan hun medicatie, maar vooral aan het verbeteren van hun levenskwaliteit en persoonlijke inzichten en verwachtingen.

Door patiënten op die manier integraal te betrekken bij de productie van hun zorg, denk ik dat we aan echte patient empowerment aan het werken zijn.

De nodige tijd daarvoor zal geld en time management vragen; ik kom er dadelijk nog op terug.

3. Huisapotheker en Nulde Lijn
Ik hoop dat in 2016 de plaats van de officina apotheker in het gezondheidslandschap duidelijker en “rijker” zal worden. Het imago van ‘raadgevende winkelier’ afschudden wordt niet evident, maar ik denk dat we het kunnen, indien jullie ons een praktische en duidelijk (politiek en publiek) zichtbare invulling willen geven. We zullen de moed moeten hebben om onze vergoeding te verschuiven van ‘afleveren van medicatie’ naar ‘farmaceutisch zorgverstrekker’.

Ik hou niet zo van veel semantiek – vaak leidt dat tot maandenlange discussies, waar patiënten niet beter van worden – maar misschien hebben we toch behoefte aan enkele eenvoudig omschreven nieuwe concepten:

– De huisapotheker moet het ‘farmaceutisch spiegelbeeld’ worden van de GMD houdende huisarts:

Op vraag van de patiënt werkt zijn huisapotheker nauw samen met diens huisarts om het gebruik van geneesmiddelen, relevante gezondheidsproducten en medische hulpmiddelen compleet in kaart te brengen (GFD + Medicatieschema) en te optimaliseren (medication review, health litteracy, empowerment). Arts en apotheker (en andere zorggroepen) hebben hierin een elkaar ondersteunende en aanvullende taak.

– De apotheker staat ook op de nulde lijn:

Triage van de meest uiteenlopende klachten en gezondheidssignalen die via de laagdrempelige toegang letterlijk binnenlopen; desgevallend doorverwijzen naar de juiste zorgverlening (wachtpost, huisarts, spoed, specialist, kiné, thuisverpleging…); kostenefficiënte sensibilisering en depistage rond diverse (chronische en/of zeldzame) aandoeningen.

We mogen niet langer schrik hebben van een gaatje te prikken in de patiënt, voor POCT of PST (point of care testing, patient selftesting). Waarom zouden we, zeer laagdrempelig en aanvullend bij wat artsen en verpleegkundigen al doen, moeilijk bereikbare patiënten die toch bij ons binnen lopen niet mogen vaccineren, als we daar de nodige opleiding voor hebben gekregen ?

Deze taken zijn nadrukkelijk aanvullend bij het reeds bestaande zorgaanbod; ze vervangen niets, maar vergroten de kansen op goede gezondheid voor de patiënten. Dat complementair karakter vertaalt zich in het constant delen van gegevens die hierbij systematisch geregistreerd worden. We verwachten trouwens dat deze stroom van gegevens en de hele cultuur van data sharing in beide richtingen loopt, dus ook van de artsen naar ons !

4. De noodzakelijke dubbele garantie
Tot slot kom ik terug op een thema dat ik al herhaaldelijk heb aangesneden.

Willen we al die goed voornemens realiseren, dan gaan we de vergoeding ook grondig moeten laten kantelen. Ik maakte er al allusie op. Zeker binnen een economische context waar moeilijk of niet extra geld kan worden gevonden, zullen we ook hier creatief moeten zijn en (administratieve) taken automatiseren of schrappen om tijd vrij te maken voor de zorg van de patiënt en de gezondheidsproductie tastbaar en meetbaar te maken.

We gaan daarbij de moed moeten hebben om de (economische) tak waarop we zitten af te zagen. Ons (nog niet zo lang geleden vernieuwde) vergoedingssysteem moet ook kantelen.

Dat doe je slechts indien je staalharde garanties hebt, verankerd in de wet, dat je bij die omslag naar meer waardevolle zorg geen geld verliest. Ik hoop dus, beste Tante Maggie en Nokel Jo, dat de apothekers (misschien als goede testcase, ook voor andere zorgberoepen) een “dubbele garantie” op macro-economisch vlak zullen krijgen. Wij garanderen dat je geen euro meer dan voor een jaar gebudgetteerd werd, zal uitgeven. Wij vragen dat men, van voor de start van het jaar, vastlegt hoe elke laatste euro van dat budget ook goed aan ons besteed zal worden.

Beste Tante Maggie en Nonkel Jo,

Samen kunnen we van 2016 een prachtig kanteljaar van maken. Ik wens ons dus het allerbeste en vooral veel gezondheid. Voor uzelf, maar vooral voor de patiënten, waarvoor we samen verantwoordelijk zijn.

Dirk BROECKX – 7 januari 2016

REAGEER

Koen Kas - 10-1-2016- koen.kas@inbioveritas.com

Timely US 'support' for your latest (and as always great) article on the role of pharmacists:

Can pharmacists help fill the growing primary care gap?
(Source: The Converstaion Jan.5th 2016)

Lieven Zwaenepoel - 11-1-2016 - lieven.zwaenepoel@apb.be

Moest ik even eloquent zijn, dan zou ik het zelf geschreven kunnen hebben!
Bij APB hebben we ook "vier goede voornemens":

1. De rol van de apotheker laten evolueren met de focus op de patiënt i.p.v. het product en op zorg i.p.v. distributie. Zo kunnen we de toegevoegde waarde van die apotheker vergroten.

2. Een sterke alliantie vormen met de verschillende geledingen van het korps: lokale, regionale en federale verenigingen. Maar ook navormingsinstituten, faculteiten farmaceutische wetenschappen, wachtdienstorganisatie, etc. #Tous ensemble, zoals de Rode Duivels.

3. Vorming, ondersteuning en informatie zal voor onze leden essentieel zijn om dit kanteljaar ten volle mee te "maken". Performante software en beschikbaarheid van eGezondheidsdiensten zullen daar zeker voor nodig zijn.

4. Ten slotte: er is heel wat opgestart dat we absoluut verder moeten zetten. Ik denk maar aan de Europese Richtlijn over "falsified medicines" die we zullen moeten implementeren, de ontwikkeling van de Dienst voor Geneesmiddelenonderzoek, de kwaliteitscontrole van magistrale bereidingen, etc.

Niet van de poes, dus. Een hele uitdaging en vooral ook een geweldige opportuniteit om met het apothekerskorps Gezondheidszorg 2.0 aan te pakken en waar te maken.

Familiale Hypercholesterolemie (FH)

http://www.de7de.be — 14/12/2015

Met 25.000 zijn ze. Eén op 400 Belgen lijdt aan Familiale hypercholesterolemie (FH), maar de meesten weten het niet.
Ik wist ook van niks, maar zag al snel dat het een prachtige casus is om aan ons huidig zorgbestel te sleutelen. Dat hebben we heel hard nodig: relatief eenvoudige, duidelijk afgelijnde patiënten populaties waarbij we elk onderdeel van de zorg kunnen aanscherpen en beter coördineren.
Zo kunnen we “voor hetzelfde geld” meer patiënten extra gezonde levensjaren bezorgen. In casu kunnen we zelfs tienduizenden Belgen behoeden voor veel miserie, hoge gezondheidskosten en vroegtijdig overlijden.

Familiale watte…?
Ik kende het niet en jij allicht ook niet; hoewel er een behoorlijke kans is dat jij of iemand in je omgeving het wel heeft. Tijdens een recente parlementaire conferentie leerde ik op twee uurtjes wat FH is en wat we eraan kunnen doen. Ga naar www.belchol.be als je meer details wil.

Familiale hypercholesterolemie (FH) is een ziekte van genetische oorsprong die wordt gekenmerkt door een zeer hoge cholesterolspiegel vanaf jonge leeftijd. Het kan complicaties in hart en bloedvaten of in de hersenen veroorzaken, en dit vanaf 30 (mannen) of 40 jaar (vrouwen). Met een vroegtijdige diagnose (indien mogelijk vóór 30 jaar, maar ideaal al vanaf de kindertijd) en met een aangepaste behandeling is het mogelijk deze cardiovasculaire complicaties te voorkomen.

Oorzaak en gevolgen
Vermits we van elk gen allemaal twee kopieën hebben zijn er twee vormen van FH mogelijk:

Als slechts één gen aangetast (gemuteerd) is, heb je “heterozygote” vorm; de meest gebruikelijke. Dat defecte gen veroorzaakt een storing in het onderscheppen van de LDL-lipoproteïnen door de lever. Dat lukt slechts voor de helft en het LDL-cholesterolgehalte verdubbelt dus. Het risico op ernstig hart- en vaatlijden wordt ruim vijf maal hoger: de helft van de mannen en 30% van de vrouwen zullen voor hun 60ste ernstige aantastingen van de slagaders krijgen.
De homozygote vorm is zeldzamer en veel ernstiger omdat dan beide kopieën van het gen abnormaal zijn. Het onderscheppingssysteem is volledig aangetast, en het LDL-cholesterolgehalte bereikt soms een tienvoud van de gewone waarden. Reeds vanaf de kindertijd ontstaan hartproblemen. Gelukkig komt deze toestand veel uitzonderlijker voor, maar zonder tijdige diagnose loopt het meestal fataal af op zeer jonge leeftijd.

Opsporen en behandeling
Een eenvoudig bloedproefje (lipiden en cholesterol) is voldoende om te beginnen. Een genetische test laat vervolgens een ondubbelzinnige diagnose toe (en meteen kent men de vorm: homo- of heterozygoot).

De behandeling is niet eens ingewikkeld, maar veronderstelt wel dat men vakkundig de cholesterolspiegel onder controle houdt met statines of fibraten. Dus gewone medicatie, zoals voor klassieke hypercholeseterolemie.

Voor FH bestaan er duidelijke praktijkrichtlijnen en – mits genetische bepaling – wordt de behandeling volledig terugbetaald in categorie A (gratis, wegens levensnoodzakelijke medicatie).

Alleen dieet volgen volstaat niet (want de cholesterol die men sowieso heeft, wordt onvoldoende afgebroken). Maar uiteraard moeten de patiënten wel opletten voor hun voeding en bronnen vermijden die de cholesterol verhogen. Het is ook evident dat alle andere risicofactoren moeten gemeden worden (roken, alcohol, diabetes, obesitas, sedentair leven, hypertensie).

Wat is dan het probleem ?
Op het eerste zicht is dit dus een aandoening die (relatief) zeldzaam is en perfect behandeld kan worden. So… What’s the problem ?

Om te beginnen kent 90% van de Belgen zijn cholesterolniveau niet. Daarnaast zijn we ons allemaal veel te weinig bewust van deze ziekte. Niet alleen bij het brede publiek, maar zelfs bij zorgverstrekkers staat het pitje van de “health literacy” zeer laag. (Ook bij mezelf !). En tenslotte hebben we – juist daarom – niet de goede reflex: wanneer we een patiënt met hoge cholesterol zien, zouden we haast automatisch moeten denken aan de andere leden van zijn familie en dus een “cascade screening” doen.

Wat er moet gebeuren
Al meteen tijdens de parlementaire conferentie werd het duidelijk hoe we er allemaal samen, op een relatief eenvoudige manier, veel aan kunnen doen:

de “health litteracy” verhogen bij het publiek, maar ook – in de eerste plaats – bij de zorgverstrekkers. (Ik begin er hier alvast aan…)
de screening substantieel verbeteren via complementaire circuits die via systematische registratie en indicatoren veel beter gecoördineerd werken.
bij de behandeling beter de richtlijnen toepassen teneinde onder- en overgebruik te vermijden: vandaag wordt te veel medicatie aan patiënten gegeven, die dat in feite niet nodig hebben, terwijl anderen niets (niet gediagnosticeerd) of te weinig voorgeschreven krijgen.
specifieke aandacht voor gedragskunde en –psychologie, want er is op alle niveaus een cultuuromslag nodig om een andere, betere koers te gaan varen. Dat doe je niet alleen met rationele argumenten of een verstandige aanpak. Er zal ook aandacht moeten komen voor change management, onderzoek naar de “motivationele strategieën”, socio-culturele verschillen en dus een aanpak-op-maat van percepties, verwachtingen en cultuur.

Screening en opvolging “come il faut” in de toekomst
Wat ik bedoel met “complementaire circuits die via systematische registratie en indicatoren veel beter gecoördineerd werken” is eigenlijk dat elke stakeholder een onderling aanvullend takenpakket moet opnemen, zonder oeverloze discussie omdat er “overlap” is met elkaar of dat we ogenschijnlijk “op elkaars terrein komen”.

Mits goed gestandaardiseerd en gecodeerd registreren, krijgen we immers allemaal een goed beeld van wat er voor een bepaalde patiënt (en zijn familie) al gebeurd is, maar ook een overzicht “hoe onze populatie het doet ten opzichte van de hele regio of het hele land”.

De technologie, standaarden en programma’s om zo te gaan werken, staan klaar in het Actieplan eGezondheid; met name de hoofdstukken of Standaarden en over Registers en de ondersteuning om de juiste applicaties in elk elektronisch patiëntendossier (EMD/EPD) in te bouwen.
Artsen screenen uiteraard, maar krijgen binnenkort dan na (automatische) registratie van de (gecodeerde) diagnose meteen een suggestie welke andere familieleden even onder de loep zouden kunnen worden genomen. Mits koppeling van de juiste informatie, zou het register hen zelfs automatisch een uitnodiging kunnen zenden namens hun GMD houdende arts.

Artsen zullen na registratie van de diagnose ook (vanzelf) de richtlijnen aangereikt krijgen – waarmee ze zelf verantwoorde therapeutische keuzes kunnen maken – en zo mogelijk nog meer vanzelf wordt de Hoofdstuk IV administratie geregeld, waardoor de patiënt meteen de gepaste (volledige) terugbetaling krijgt.

Ook apothekers en ziekenfondsen
Apothekers zien meer volk dan artsen en kunnen dus – met kennis van zaken – beter sensibiliseren, pre-screenen (meer bewust lettend op relevante klachten, geneesmiddelengebruik, gedeeld farmaceutisch dossier en familiale antecedenten). De software kan ook hier – in de toekomst – beter verbanden opsporen, zelfs tussen dossiers van familieleden.

En waarom zouden ze geen voordelige cholesteroltest aanbieden ? Als dat voor de deur van de supermarkt kan, dan moet dat in de apotheek zeker kunnen. Daarmee verwijzen ze dan meer systematisch door naar de arts, die sneller en beter diagnoses zal stellen. Aan de ander kant krijgen apothekers hopelijk ook eindelijk extra informatie mee voor zover de diagnose meekomt met het voorschrift en/of het terugbetalingsattest. Zo kunnen ze helpen om familiale verbanden op te sporen en motiveren ze efficiënter om tijdig naar de arts te gaan.
Ziekenfondsen weten ook welke medicatie wordt genomen en kennen – vaak nog beter dan de zorgverstrekkers – de precieze (genetische) familiale verbanden. In wedersamengestelde gezinnen niet steeds evident. Die kennis kunnen ze ook benutten om gericht te sensibiliseren en te pre-screenen.

De “Gids Hervorming Chronic Care” kwam deze week uit (met vraag naar een eerste feedback vanop het terrein). Begin volgend jaar zal men voorstellen kunnen indienen om lokale proefprojecten te starten voor een grondige hervorming van de zorg.

Hopelijk komt FH daarbij ook vaak op tafel, want de inhoudelijke en organisatorische hervormingen die mogelijk zijn, bieden mooie perspectieven. Stel u eens voor dat we er daarbij ook creatieve nieuwe vergoedingsmodellen zouden op kunnen plakken ? Ik zie het al gebeuren dat we een “serious game” zouden opzetten, met een soort “X-Price” voor de zorgregio die er het eerst in slaagt om FH voor meer dan 95% onder controle te krijgen…

Dirk BROECKX – 14 december 2015

REAGEER

14 december 2015 : Frank Vander Stichele (frank.vander.stichele@telenet.be)

Kan een boeiende challenge zijn voor de gezondheidswerkers. Ook hier is Vitalink een onmisbare tool om die metingen, van wie ze ook zijn, bij te houden. Die gegevens zouden dan weer vlot bereikbaar moeten zijn voor de patient : een app met nuttige en professioneel geregistreerde gezondheidsparameters als motivator om vol te houden.

Plan eGezondheid en Pilootprojecten Chronic Care

http://www.de7de.be — 1/12/2015

Op dee documnentatiepagina vin dje links naar materiaal rond het "Plan eGezondheid 2013-2018" en "Pilootprojecten Geïntegreerde Zorg voor Chronisch Zieken".

Alle documenten rond het "Plan eGezondheid 2013-2018": www.plan-egezondheid.be, scroll naar beneden en klik op elk van de actiepunten (AP 1 - 20) voor de tekst van het plan, goedgekeurd door de Interministeriële Conferentie.

De tekst (pdf 185pag.) van het volledige detailplan
De site betreffende de hervorming van chronische zorg: www.chroniccare.be

De voorlopige "Gids Pilootprojecten Geïntegreerde Zorg voor Chronisch Zieken" (pdf 45pag.)
xxx

Mobile Health Delivers (Are we deaf, dumb and blind ?)

http://www.de7de.be — 28/11/2015

I’m a regular MedCityNews reader, just to follow the latest developments in eHealth and ‘Obama care’. Although I haven’t been able to track the original study, I was quite interested to read about a three month diabetes patient empowerment trial, showing quite interesting outcome results. Even more interesting is the 'willingness to pay' part of the study.

Being triggered on this line of thought, I remembered hearing about positive results in a similar Belgian cardiovascular tele-rehabilitation study in the news a few weeks ago. The ‘Telerehab III’ study was easy to find and frankly, the results are astonishing. Not only because they also show very positive outcome results, but because the mobile health intervention has a clearly ‘dominant’ cost-effective effect.

Are we deaf, dumb and blind ? Why don’t we dig much deeper in this obvious goldmine of health ?
Why do companies continue to invest billions in a drugs for some rare diseases and omit to spend a fraction of that amount and a much shorter time to develop simple and highly cost-effective ‘mobile health – patient empowerment’ tools ?

MedCityNews
I cite this week’s MedCityNews editorial (and regret not having been able to find the original study yet; it might be the mDAWN project that was referred to):

A three-month experiment with bimonthly text messages, a Web portal and home-based medical devices produced an average weight decrease of 3.5 pounds and a mean reduction in haemoglobin A1c levels from 7.41 to 6.77 percent. (NB: anything below 7 percent indicates good control of Type 2 diabetes).

Participants received Wi-Fi blood-pressure monitors and weight scales, to upload data automatically to a secure website. They also self-reported blood-glucose levels from monitors they already had. Patients and their caregivers could see the same data trends as the clinicians managing their diabetes. They also received health tips and reminders through a portal and via text messaging, as well as access to a semi-facilitated discussion board with other members of the study group.

At the end of the three months, all participants rated the program favourably, and a 56 percent said they would be willing to foot the bill for the technology, about $100 up front and $20 a month for on going service.

“They saw value because they felt empowered, healthier and more in control of their lives by the increased self-awareness; many created self-care routines and habits from the data and feedback their received”, Kendall Ho (director of the eHealth Strategy Office at the University of British Columbia in Vancouver) said. “This new sense of self-confidence carried over into their expectations of future interactions with their doctor, as patients noted that they were now able have a more knowledgeable conversation and were more confident in knowing which questions to ask. In essence, participants felt they were now more ‘activated’ patients who would be more involved in making decisions about their care with their doctors.”

The Belgian YorBody platform
Two years ago I looked at the possibility to start distributing the Limburg mHealth tool YorBody in pharmacies. It’s a accelerometer, combined with an app on your smartphone and a common digital platform, originally designed for cardiovascular rehabilitation (after heart surgery and bypass operations). This platform can also be used for an practically unlimited number of purposes to motivate patients to move, get up a flight of stairs again, walk around the block every day, exercise more or even learn to run a marathon in six months.

Just to give you an idea of the ‘investment’ needed: I was looking at promoting this platform trough the pharmacies that participated in the P4F (Prepare for the Future) training, I was giving at that time. It would cost patients / users something like €30 the first month (this fee would include the provision of the specific accelerometer, installing the app, logging on to the platform and choosing the appropriate exercise program) and a monthly subscription of somewhere between €10 and €5 (depending on the number of months one would pay up front).

Telerehab III
What could you achieve with this kind of money? Just read what the Telerehab III study revealed:

Background: Notwithstanding the cardiovascular disease epidemic, current budgetary constraints do not allow for budget expansion of conventional cardiac rehabilitation programs. Consequently, there is an increasing need for cost effectiveness studies of alternative strategies such as tele-rehabilitation. The present study evaluated the cost effectiveness of a comprehensive cardiac tele-rehabilitation program.

Design and methods: This multi-centre randomized controlled trial comprised 140 cardiac rehabilitation patients, randomized (1:1) to a 24-week tele-rehabilitation program in addition to conventional cardiac rehabilitation (intervention group) or to conventional cardiac rehabilitation alone (control group). The incremental cost-effectiveness ratio was calculated based on intervention and health care costs (incremental cost), and the differential incremental quality adjusted life years (QALYs) gained.

Results: The total average cost per patient was significantly lower in the intervention group (€2156±€126) than in the control group (€2720±€276) (p=0.01) with an overall incremental cost of €–564.40. Dividing this incremental cost by the baseline adjusted differential incremental QALYs (0.026 QALYs) yielded an incremental cost-effectiveness ratio of

€-21,707/QALY. The number of days lost due to cardiovascular rehospitalisations in the intervention group (0.33±0.15) was significantly lower than in the control group (0.79±0.20) (p=0.037).

Conclusions: This paper shows the addition of cardiac tele-rehabilitation to conventional centre-based cardiac rehabilitation to be more effective and efficient than centre-based cardiac rehabilitation alone. These results are useful for policymakers charged with deciding how limited health care resources should best be allocated in the era of exploding need.

Dominant cost-effectiveness
New treatments have to show a positive ICER (Incremental Cost-Effectiveness Ratio) . This is the extra cost per quality adjusted (really healthy) life year. That’s the definition of a QALY. If you’re not familiar yet with health-economic concepts, read Lieven Anneman’s excellent book about this subject.

To be considered "cost-effective", new treatments have to stay in the light green area, below the ICER threshold. But even those who cost €16.000 per QALY gained get reimbursed.

It is rare that a new treatment winds up in the dark green, ‘dominant’ area.
That means that you can win QALY’s while spending LESS money.
And strangely enough, that’s exactly what both studies above prove.

Are we deaf, dumb and blind ?
The question is : what is keeping us from digging deeper in this goldmine of health ? Why can’t we see the obvious health and cost benefits ? Why don’t we invest in developing these simple mHealth tools ? Why don’t we define and open up the necessary standardised, safe, high quality data- and knowledge platforms ?

Is it because it's too easy ?
Or that it is unfamiliar ground we will be walking on ?
Or that it will empower patients (who will no longer be patiently waiting for us to help them, but will rather start helping themselves) ?
Or that some / most of this stuff is no longer ‘exclusive’ or patentable and therefor not lucrative enough to put a lot of money in ?

My prediction is that the obvious is not going to stay invisible much longer.

Sooner, rather than later, some kind of ‘Ryan Air-’ or 'Uber'-like stakeholder will come and change healthcare forever. mHealth and the kind of applications that are described above, will be at the heart of this revolution.

We better start investing and developing ourselves, if we don’t want to wind up like the larger or smaller traditional players like PanAm or Sabena, that no longer fly the skies.

Dirk BROECKX – 28 November 2015

REACT

The Spirit of the Valley - Peter Hinssen, Harry Demey, Steven Van Belleghem & Friends

http://www.de7de.be — 14/11/2015

Hinssen en c° doen het weer. In één adem las ik "The Spirit of the Valley" uit, een reisverslag met indrukken uit hun trip naar Silicon Valley in gezelschap van een bende ondernemende pioniers van morgen. Het is “extreme inspiratie uit het nieuwe wilde westen”, zoals de ondertitel belooft.

Het boek is een mix van indrukken van de reisgenoten, anekdotes en verwijzingen naar diverse publicaties die de drie auteurs sprokkelden en uitschreven aan het einde van hun inspiratiereis. Ik haalde er voor mezelf negen wijze lessen uit. Hopelijk scherpen die de goesting aan om zelf het boek te ontdekken.

Ik herkende het gevoel dat die vrolijke bende moet hebben gehad bij het bezoeken van al die iconische bedrijven en ondernemers. Tijdens onze laatste trip naar ginder kon ik er ook niet aan weerstaan om even op die “gewijde grond” te staan (maar voor alle duidelijkheid: ik deed het zonder de begeleiding van Peter en c°).

1. Deel je ideeën; sluit ze niet op
Start-ups in the valley pakken uit met hun ideeën en projecten, zonder schroom en terughoudendheid.

Hier in België hebben we dan schrik dat ideeën gepikt zullen worden. Ginder praten ze er honderduit over, terwijl ze er nog aan bezig zijn. Zo worden ideeën veel breder afgetoetst en permanent verbeterd.

Overigens: diezelfde idee – van “je ideeën steeds delen” – lag ruim vijf jaar geleden aan de basis van “de7de”. Ik gooi mijn ideeën ook graag te grabbel, zonder dat ik ooit het gevoel heb gehad daarbij iets te hebben verloren. In tegendeel: je krijgt veel meer terug dan je geeft, in de vorm van feedback, bijsturing, vragen om projecten concreet te helpen realiseren, nieuwe ideeën…

2. Missie, Waarden en Purpose
De diepere doelstelling en ambitie van een bedrijf of project is de motor achter elke vernieuwing. Het helpt ook de activiteiten in een netwerksamenwerking beter te coördineren, zonder dat zware structuren, gedetailleerde langetermijnplanning of een strakke governance noodzakelijk zijn. Want iedereen weet waar men naartoe wil, kan dus zijn eigen acties daarop afstemmen en die van anderen daartegen aftoetsen.

Denk er ook aan: waarden en missie horen gericht te zijn op de persoon (de klant), niet op het product of de dienst. De purpose (of ‘doelstelling’ zoals we zagen in Verdraaide Organisaties) omschrijft zo helder en eenvoudig mogelijk de menselijke meerwaarde die we willen bieden voor het individu of voor de samenleving.

3. Omgaan met “druk” bij problemen
Wanneer wij hier bij ons onder druk staan omwille van een probleem, dan lossen we dat op en dan vinken we het af als “afgewerkt”. In the valley is het oplossen van een probleem slechts een eerste stap. Het is als het ware de inspiratie om verder en breder te kijken en dus vervolgens die ‘oplossing’ nog te verbeteren. Het doel is dan niet zozeer om verdere, gelijkaardige problemen te voorkomen; wel om nog efficiëntere, elegantere of betere oplossingen te vinden.

Een probleem is een uitdaging om het beste van jezelf te geven. (Waar heb ik dat nog zien staan ?)

4. Kijk je vooruit of achteruit bij ontwikkelingen?
Om tot nieuwe business modellen (zorgmodellen?) te komen, moet men routines doorbreken. Tijdens een eerste fase zoekt men naar nieuwe dingen en tracht men te bewijzen dat die werken (effectiviteit). Eenmaal zover, probeert men de efficiëntie te verhogen (meer of beter produceren voor een lagere kost).

Maar vaak zit men tijdens dit het hele proces nog vast in bestaande routines (paradigma’s). Men werkt en bouwt verder op modellen uit het verleden, in plaats van ‘de routine’ helemaal los te laten en echt innoverend te denken en werken.

5. Weerstand van gevestigde belangen(groepen)
Monopolies, protectionisme of afschermen van gevestigde belangen, worden in the valley stelselmatig onder druk gezet; zeker indien de gebruikers of the crowd ook iets anders wil. Daarom zal een Uber-achtig model uiteindelijk doorbreken, hoezeer taxibedrijven wereldwijd ook zullen protesteren en procederen.

23andMe, het bedrijf dat het complete genoom analyseert voor geen geld, krijgt de wind van voor van de FDA, maar blijft toch veder timmeren aan de weg omdat de technologie nu eenmaal bestaat en er een duidelijke markt van geïnteresseerden is.

Heb je zelf gevestigde belangen te verdedigen, verschuil je dan niet achter een concurrentiebeperkende reglementering. Zoek liever zelf naar het verbeteren of disruptief innoveren van wat je doet en blijf daardoor mogelijke belagers voor.

6. Echt out-of-the-box
Om nog even bij Uber te blijven. De traditionele stakeholders zien dat concept als een vervalsing van de concurrentie voor taxi’s. Uber zelf denkt veel breder dan ‘het vervangen of verbeteren van taxi’s’. Hun purpose is ‘het optimaliseren van personenvervoer’.

Twee fundamentele verschillen liggen aan de basis van die zienswijze:

men denkt niet in termen van “wat is goed/beter voor de leverancier”, maar wel “wat is beter voor de gebruiker”;
men denkt (in dit voorbeeld) niet in termen van “taxicentrale”, “werkingsgebied”, “tarieven”, “vergunning”, maar wel in termen van “gegevensuitwisseling”, “gebruiksgemak”, “matchen van behoeften en aanbod”.

7. Crowd-
Co-creatie, collaborative economy, sharing economy… Van crowdfunding tot wisdom of the crowds. Begin maar te wennen aan de participatieve klant. De financiële-, diensten-, logistieke- en transportsector zijn er al voluit mee geconfronteerd. De gezondheidssector wordt de volgende. Nauw samenwerken met de eindgebruiker leidt tot nieuwe business modellen en verplicht bedrijven om de klant (patiënt) echt centraal te stellen. De kans dat de klant de gevestigde bedrijven gewoon aan de kant zet en zelf iets nieuws begint wordt anders bijzonder groot!

We praten in de gezondheidszorg wel regelmatig over Patient Empowerment. Bitter weinig zorgverstrekkers of farma-bedrijven kunnen echter in drie zinnen uitleggen wat ze daar heel concreet en tastbaar voor doen.
Wie vraagt patiënten structureel wat ze precies willen en hoe ze first hand bij het “gezondheidsproductieproces” betrokken willen worden ?

De hele empowerment- of crowd- beweging leidt waarschijnlijk tot fundamentele maatschappelijke veranderingen, waarbij groepen of gemeenschappen hun eigen ding gaan doen, zonder zich nog veel van de rest van hun omgeving of van de gevestigde economische orde aan te trekken.

8. The Paradox of Choice
Best grappig om in dit disruptief vernieuwend boek een verwijzing aan te treffen naar “The Paradox of Choice” van Barry Schwartz. Ik besprak dat hier al in maart 2011. Herlees die bespreking maar eens, want de wijze lessen uit dat boek zijn nog steeds actueel.

Leg de overvloed aan verschillende doseringen, verpakkingsgroottes en galenische vormen die de meeste farmaceutische bedrijven steeds breder etaleren eens naast de soberheid van het gamma van wereldleider Apple…

En in de geneesmiddelenbranche geldt de keuze paradox daarenboven steeds dubbel, vermits er altijd minstens twee ‘kiezende partijen’ zijn:

de arts en de patiënt bij voorgeschreven medicatie
de patiënt en de apotheker bij voorschriftvrije producten.

Een te complexe keuze en een te uitgebreid gamma medicijnen of gezondheidsproducten werken dus dubbel verlammend wanneer men gaat beslissen wat men wil gebruiken.

En dan is er nog de gebruiksvriendelijkheid. Kijken we even terug naar het voorbeeld van Apple: van buiten is er geen vijsje te zien en er is maar één bedieningsknop. De complexiteit zit van binnen, onzichtbaar voor de gebruiker. Maar het eindresultaat is een aangename ervaring en gebruikers die (gratis) de beste ambassadeurs worden van het bedrijf.

9. Ondernemerschap
Vertrouwen en maximale verantwoordelijkheid geven; ruimte voor fouten en trial-and-error; resultaten meten en belonen; passie kweken en mensen begeesteren, zodat ze zichzelf overtreffen...

Ondernemerschap wordt wel aangeprezen, maar maken we binnen onze bedrijven wel voldoende ruimte om het effectief te ontwikkelen? Durven we echte intrapreneurs in de bedrijven te kweken? Geven we ze een vruchtbare voedingsbodem, opdat ze hun ondernemerschap – in alle vrijheid – blijven uitoefenen binnen het bedrijf of binnen het netwerk dat we daarvoor opzetten?

Ondernemerschap = ‘Falen mag. Opgeven niet’.

Dirk BROECKX - 14 november 2015

(Met oprechte dank aan Wim AERTS: dit boek was mijn interessantste verjaardagscadeau dit jaar !)

The Spirit of The Valley (Extreme Inspirarie uit het nieuwe wilde westen)
© 2015 De Auteurs en Lannoo Campus
ISBN: 978 94 014 2655 8

REAGEER

PacMed � Big Data Outcomes Feedback

http://www.de7de.be — 7/11/2015

Big Data in de zorg komt eraan. PacMed, een jonge startup in Nederland, gaat praktijkdata van duizenden huisartsen verzamelen en daaruit praktijkrichtlijnen “op maat van de individuele patiënt” halen. Ik durf erop te wedden dat het gaat lukken. De twee jonge leeuwen die deze droom willen realiseren, hebben immers een glasheldere visie en een sterk concept uitgedacht. In a nutshell:

Big Data – Real Life
Start Small – Think Big
Outcomes monitoring

Tijdens het recent Medisch Informatica Congres ontdekte ik een pareltje van een project: PacMed. Twee jonge leeuwen, de Nederlanders Willem Herter en Wouter Kroese, hebben zich tot doel gesteld patiëntengegevens van duizenden huisartsen anoniem te poolen. Op basis hiervan zullen ze de deelnemende artsen snel en concreet suggesties teruggeven voor effectievere behandelingen. Een sterk staaltje van heel realistisch denken en ontwikkelen van Big Data in de zorg.

Bekijk het VIDEO INTERVIEW met Willem en Wouter.
(Als toemaatje zie dan ook een stukje over ‘Clinical Building Blocks’ : standaardisatie van codering en registratie van patiëntengegevens).

Big Data – Real Life
Hoewel praktijkrichtlijnen zeer EBM gefundeerd zijn, gaat PacMed ervan uit dat ze in de praktijk moeilijk toepasbaar zijn. Men kan zelfs de vraag stellen of ze wel altijd geldig zijn voor real life patiënten. Die zijn immers niet “uitgezuiverd” zoals de patiënten in de klinische studies en RCT’s die aan de basis liggen van de richtlijnen, maar eerder een allegaartje van individuen met verschillende achtergrond, levenswijzen en co-morbiditeiten. Wat werkt in geval van een urinewegontsteking bij een jonge vrouw die geen andere klachten heeft, zal misschien minder goed werken bij een oudere dame die ook nog hoge bloeddruk, diabetes en een verzwakte nierfunctie heeft.

PacMed wil hierop een antwoord bieden door de gegevens van zoveel mogelijk huisartsen te verzamelen en er via big data algoritmes patronen en correlaties uit te halen. Hoe hebben al die artsen tienduizenden patiënten met een urineweginfectie behandeld ? Wat zijn de resultaten indien we de patiënten met gelijkaardige karakteristieken, levensstijl of co-morbiditeiten groeperen en analyseren ? Dus vanuit praktijk data wil men feedback geven aan de deelnemende huisartsen welke aanpak al dan niet betere resultaten geeft.

In dit model zit dus niet alleen een kwaliteitsverbetering via feedback vanuit real life data. Vermits het proces van gegevensinput, analyse en feedback permanent blijft lopen, wordt het in feite een 'zelflerend' en zelfverbeterend systeem. Waarschijnlijk zal de big data aanpak op veel wetenschappelijke achterdocht stuiten, zeker van de kant van de fanatieke believers van RCT’s. Daarom zal men snel met positieve resultaten moeten komen en daarvoor zorgt het tweede luik van dit verhaal.

(Herlees nog eens de boekbespreking "DE BIG DATA REVOLUTIE", waarin de verschillen met de klassieke wetenschappelijke aanpak uiteen worden gezet)

Start Small – Think Big
PacMed heeft nog een tweede baanbrekende aanpak: in plaats van eerst een heel theoretisch model op te zetten, dat meteen alle problemen tracht aan te pakken die men zou kunnen tegen komen, vertrekken de initiatiefnemers van een premisse die ze op een zeer beperkt domein willen uittesten. Ze kozen voor urineweginfecties en passen hun model alleen daarop toe. Daardoor kunnen ze meteen starten en al doende leren.

Want op langere termijn hopen ze natuurlijk dat hun aanpak voor veel meer pathologieën, zorgverstrekkers en patiënten zou kunnen worden gebruikt. Maar door beperkt en snel te beginnen, winnen ze niet alleen tijd en snelheid; ze sparen ook veel geld en moeite uit, indien het model moet worden bijgestuurd of – onverhoopt – toch niet zou werken.

‘Snelheid’ wint het steeds meer van ‘perfectie’. Good enough is daarbij de juiste kwaliteitsstandaard, zeker wanneer het om praktische werkprocessen gaat en de hele aanpak een permanente verbeteringsstrategie omvat.

Outcomes monitoring
Dit model is briljant omdat het nog een derde doorbraak zal forceren. Het staat of valt immers met het permanent en stelselmatig in kaart brengen van outcomes, de resultaten van behandelingen of minstens een meer permanente opvolging van de toestand van de patiënt.

Dat is op zich de meest fundamentele cultuuromslag in de gezondheidssector, die altijd nauwkeurig heeft gemeten wat men deed (prestaties, medicatie, behandelingen), maar bitter weinig registreerde wat het resultaat hiervan was, laat staan “hoeveel gezondheid geproduceerd werd”.

Ik ben dus zeer benieuwd hoe dit initiatief verder zal lopen. In elk geval is het hoopvol dat tijdens het MIC congres meteen extra opportuniteiten werden aangereikt. Ik denk bv. dat het Belgische TARDIS initiatief veel zou te winnen hebben bij een PacMed aanpak om voortdurend de gebruiksrichtlijnen te optimaliseren (TARDIS is een registratieplatform voor patiëntengegevens rond het gebruik en de resultaten van anti-TNF medicatie bij reumatoïde aandoeningen. Het initiatief wordt gefinancierd door het RIZIV en inhoudelijk beheerd door de vereniging van de reumatologen).

Dirk BROECKX – 7 november 2015

REAGEER

PS: Bij nader toezien moet ik het schema over het (her)gebruik van digitale patiëntengegevens aanpassen aan deze nieuwe eviolutie.

In de linker bovenhoek hoort voortaan "Big Data - Outcomes Feedback" thuis. Dat situeert zich inderdaad ergens tussen "populatiemanegent" en het "registreren en delen van individuele patiëntengegevens"...

Actionplan eHealth 2013-2018

http://www.de7de.be — 21/10/2015

In June 2015 it took seven work sessions with over 200 Belgian stakeholders to rewrite the original "Actionplan eHealth", dating from the end of 2012. Over the summer their proposals were validated by the nine cabinets and the different administrations, involved in the electronic exchange of patient data.

The result is the "Actionplan eHealth 2013-2018" : a detailed description how the Belgian stakeholders want to roll out a fully functional system to improve patient care trough more collaboration and data exchange between healthcare providers and institutions.

This article is a synopsis of the 20 chapters, condensed in just 4 pages. Visit he new website

www.plan-egezondheid.be

and discover the summarized descriptions for each of the 20 chapters / action points of the plan. Clicking on each title below, gives you immetiate access to the more detalied chapters of the plan.

NB: "short term" means ± by 2016 - begin 2017;
"long term" means ± by the end of 2017 - 2018.

AP 1 Sharing the patient summary file between doctors
The “Sumehr” (Summary Electronic Health record) is an extraction / synopsis of the EPF (Electronic Patient File) a general practitioner keeps. It provides the essential information about a patient to other doctors / specilalist / on-call centres / hospital admission.

The short time aim is to generalise the use of Sumehr’s by GP’s and to start the exchange with hospitals and on-call-centres (“wachtposten”).
The long term aim is to develop a second generation of Sumehr’s that will allow more integration of data from different sources (e.g. the vaccination scheme from Vaccinnet; the common medication scheme; see AP 4)

AP 2 The Hospital Electronic Patient File
Hospitals will have to use more standardised and integrated EPF’s, allowing to share all relevant data between hospitals and other healthcare providers. The concept of Meaningfull Use will be the main driver.

The short term aim is that every hospital has an internal ICT plan (planning the necessary migrations over the next 4-5 years).
The long term goal is to finance the development of 3 or 4 modern Hospital EPF solutions in an ”accelerator program”. This will be a “bottom-up” initiative, probably starting from a number of existing, good solutions and financed by the authorities.

AP3 Sharing a common Medication scheme
Sharing medication information is probably the most effective and elegant way to start interdisciplinary collaboration. two approaches are combined:
Pharmacists will be obliged to compile and share a common medication delivery history, an overview of delivered medication over the last 12 months (GFD – Gedeeld Farmaceutisch Dossier – shared pharmaceutical file).
Doctors, pharmacists and nurses are encouraged to share a common medication scheme, a picture of the medication and dosage a patient is taking right now.

The short term aim is to generalise their use throughout the ambulatory (first line) care and to extend their use into nursing homes and hospitals.
The long term goal is to combine the separate platforms into an integrated data flow, from prescription, reimbursement and delivery into follow-up and improving therapeutic adherence and outcome monitoring (the "VIDIS" concept).

AP4 Electronic Prescribing
Generalizing computer-assisted prescribing and safe transmission of prescriptions.

The short term aim is to upscale the use of the Recip-e platform for medication prescriptions in ambulatory care to the hospitals (for out-patients) and to other care sectors (nursing, physiotherapy, imagery and clinical laboratory prescriptions)
The long term goal is to “dematerialize” all types of prescriptions (paperless).

AP 5 Sharing patient data between hospitals & psychiatric wards and nursing homes (AP7)
This action point is intimately linked with AP2 (the Hospital EPF).

The short term aim is to define and use more standards in different types of data exchange within the (existing) hospital hubs and to generalize the use of the meta-hub as a reference register, where data are available concerning a patient. Nursing homes will develop standardised EPF’s and will be linked to the meta-hub.
The long term goal is to extend the exchange to ambulatory specialists and extramural lab’s, for all types of diagnostic data, in particular (complex) radiological images.

AP 6 “Sharing to collaborate”
Starting as much as possible from the existing patient data exchange systems, “collaborative platforms” will provide “windows” to each healthcare profession, allowing them look at each others data; each to the extend of his own necessities. The individual consent of the patient is crucial for the necessary trust in this kind of exchange and use of his personal data.

The short term aim is to document which relevant data each healthcare profession has to bring to the “collaborative platform” (= making it available for each other and for other types of professionals) and to elaborate EPF’s for those professions that don’t yet have a standardised EPF.
The long term goal is to define the “windows” and the necessary filters, allowing each profession to efficiently get access to the data that are relevant for them, filtered and presented in an clear and practical way.
The "collaborartive platform & windows" concept will also be used to give patients acces (see also AP 10) and to re-use data for scientific purposes (obviously with strick respect of privacy !).

AP 8 BelRAI (a uniform patient evaluation instrument)
BelRAI will become a uniform and standardized instrument to evaluate the dependency of each patient in need of medical- and social support.
The detailed plan, that was already elaborated by the ad hoc Working Party with federal and regional stakeholders, will be executed.

AP 9 Incentives for use
All (financial) incentives will be linked to the effective use of e-health services. In time, they should become part of the basic healthcare model and –reimbursement.

AP10 Access to patient data
The Plan provides a framework to give patients access to all their relevant data and to provide them with a platform on which to collect and share personal data they generate themselves.

The short term aim is to develop the ad hoc framework and to solve the problem of access to data of minors (parents / trusted person).
The long term goal is to provide access to all data in the context of AP 6 (providing a sharing platform and “windows” to view each other data, not only to all professionals but also to the patients).

AP11 Communication & training and ICT-support (AP12)
Learning to use e-health services is mainly a “change management” problem. A comprehensive, permanent communication plan and several training & support initiatives must help both patients and healthcare providers to understand and get familiar with the use and benefits of sharing patient data.

In the short run a consistent communication plan will be put in motion (the website on which the plan is presented and the federal communication initiative concerning the “informed patient consent” are the first visible results). Helpdesks will be better coordinated and a digital training platform will allow providers to learn and practice multidisciplinary data exchange.
‘User days’ will bring together all the stakeholders to discuss and exchange information on all relevant issues 3 x per year.
The long term goal is to include the use of e-health services in every basic- and continuing education curriculum and to make e-health proficiency a part of the competence profile of every healthcare provider.

AP13 Standards and terminology
The original Plan focused mainly on the implementation of SNOMED to standardise terminology in hospitals and medical practice. That part of the plan is now elaborated in detail in the first part of this action point.
But the scope has become much larger: we need standards for data, messages and functions in every type of exchange and service. The new plan provides e.g. better technical interoperability for lab results, using international standards.

The short term aim is to collect and compile existing standards for data, messages and functions as described in many existing “cookbooks” of e-health services.
The long term goal is to develop the “connector” model, developing a standardised ICT solution / module for each profession. The connector module describes how the software should interact with all the available services at once. This is a holistic approach, developed in close collaboration with each professional group. It describes the interaction with the “basic services” of the eHealth Platform and the different e-health services (including encryption/decryption) on one side. On the other side the exchange between the connector module and the software of the end user is reduced to simply transferring a set of (standardised) data blocks per service.

AP 14 MyCareNet
The past 3 years, the MyCareNet platform already rolled-out a number of solutions for the electronic consultation of ‘insurability’ and reimbursement authorisations along with the first e-factoring solutions.

The short term aim is to extend these solutions to almost all types of care and professions.
The long term goal is to completely digitalise the document flow of ‘care certificates’ . Today, doctors write >3 million of them (on paper) each year, by which patients get reimbursed.

AP 15 Administrative simplification
The plan describes four administrative paper flows that will be digitalised: HANDICARE (establishing handicap of patients), OCCUPATIONAL DISEASES E-FORMS, MEDIPRIMA (standardising the reimbursement of medical care by local social services (OCMW / CPAS) and BACK TO WORK (reintegration of disabled persons).

AP 16 Traceability of medical devices and medication
This action point implements the European directives on standardized traceability.

AP 17 eHealtBox and CoBRHA
eHealthBox is a standardized solution for the exchange of all types of messages between two known providers. It is already well used for the exchange of diagnostic data from hopsitals and labs to GP’s.
CoBRHA is a standardized “address book” of all registered healthcare providers and institutions.

The short term goals are to extend the use of eHealthBox to all types of users and to develop more standards for messages, also allowing automatic processing of the data upon reception. The data of every provider will be available in CoBRHA and a “unique electronic counter” will be developed, providing a simple update solution for their own relevant data.

AP 18 Consolidation of all Health Registers
Providing information for health registers is a time consuming activity, although necessary for policy- and scientific purposes.

The short term aim is to make a comprehensive inventory of all existing health registers, including their description and the standards used for collecting the data. Business processes for collection will be streamlined and new registries will have to adapt the streamlined and standardized approach from the start.
The long term goal is to work on a consolidated “health data” platform and to implement the “Clinical Building Blocks” approach (cq. Standaarden NICTIZ)

AP 19 Mobile Health
mHealth is a completely new chapter. Over the last years the importance of an integrated policy has become evident. The free market, with an abundance of app’s and devices can not be stopped. But patients need more guidance on the quality, reliability and confidentiality of the applications. And the health insurance has to decide which relevant and EBM application deserve to be prescribed and reimbursed.

The short term aim is to develop a regulatory and legal framework for mHealth applications, with a focus on telemonitoring. A platform, allowing patients to download and share data will be developed. Five specific areas are chosen: stroke, cardiovascular care, diabetes, mental health and chronic pain.
The long term goal is to evaluate this policy in order to adapt and extend it.

AP 20 Governance, roll-out and monitoring the execution of the plan
This was the Achilles heel of the original plan. In the mean time, the redistribution of competences over 9 ministries has only increased the need for coordination of policies, governance, budgets and execution.

The short term aim is to name a Program Manager (responsible for the overall coordination & execution) and Project Managers for every action point. Each will be supervised by an administration of cabinet, providing the necessary political drive.
This action point also contains a number of very practical elements: an expert panel will clarify professional responsibilities while using (or not using) shared patient data. Software for health professionals in the future will be registered (in order to use the basic services of the eHealth Platform) and receive permission to use specific e-health services. This should give a better view of the effective implementation of these services in the different software solutions, proposed to healthcare professionals.
The long term goal is the full realisation of this Actionplan eHealth by the end of 2018…

Dirk BROECKX – 21 October 2015

REACT

Lexicon (explaining a number of concepts and terms, commonly used in e-health in Belgium)

CLICK HERE FOR DUTCH

CLICK HERE FOR FRENCH

Overview of the extended descriptions of the action points (in Dutch and French):

http://www.plan-egezondheid.be/wp-content/uploads/Actiepunt-1.pdf

http://www.plan-egezondheid.be/wp-content/uploads/Actiepunt-2.pdf

http://www.plan-egezondheid.be/wp-content/uploads/Actiepunt-3.pdf

http://www.plan-egezondheid.be/wp-content/uploads/Actiepunt-4.pdf

http://www.plan-egezondheid.be/wp-content/uploads/Actiepunt-5.pdf

http://www.plan-egezondheid.be/wp-content/uploads/Actiepunt-7.pdf

http://www.plan-egezondheid.be/wp-content/uploads/Actiepunt-6.pdf

http://www.plan-egezondheid.be/wp-content/uploads/Actiepunt-8.pdf

http://www.plan-egezondheid.be/wp-content/uploads/Actiepunt-9.pdf

http://www.plan-egezondheid.be/wp-content/uploads/Actiepunt-10.pdf

http://www.plan-egezondheid.be/wp-content/uploads/Actiepunt-11.pdf

http://www.plan-egezondheid.be/wp-content/uploads/Actiepunt-12.pdf

http://www.plan-egezondheid.be/actiepunten/13-standaarden-en-terminologiebeleid.pdf

http://www.plan-egezondheid.be/wp-content/uploads/Actiepunt-14.pdf

http://www.plan-egezondheid.be/wp-content/uploads/Actiepunt-15.pdf

http://www.plan-egezondheid.be/wp-content/uploads/Actiepunt-16.pdf

http://www.plan-egezondheid.be/wp-content/uploads/Actiepunt-17.pdf

http://www.plan-egezondheid.be/wp-content/uploads/Actiepunt-18.pdf

http://www.plan-egezondheid.be/wp-content/uploads/Actiepunt-19.pdf

http://www.plan-egezondheid.be/wp-content/uploads/Actiepunt-20.pdf

Medicines Optimisation and Monitoring

http://www.de7de.be — 7/10/2015

Drug Related Problems lead to problems
“Pharmacists should stop talking about Drug Related Problems”. Laurence Brown, Professor and Associate Dean at the School of Pharmacy of the Chapman University (CA) started his keynote at the recent FIP congress with this controversial advice.

The yearly FIP Congress (Fédération Internationale Pharmaceutique) brings together the ‘fine fleur’ of pharmacy from all over the world. The core of this event is talking about pharmaceutical care and more specifically about resolving Drug Relate Problems (DRP’s). The most recent edition, last week in Düsseldorf (Germany) was no exception, with over 2.000 pharmacists attending.

This blog is a little sample of the congress, more specifically the “Medicines Optimisation around the World” session, organized by the “Community Pharmacy” section.

Is Laurence Brown going mad, imploring the profession to stop talking about what is most crucial today? Not at all. He just understands how we think and percieve.

“When pharmacists call doctors to resolve drug relate problems, the latter only hear the word ‘problems’. In the US they immediately fear prosecution for malpractice, if a patient file or a mail that would be sent in this matter would refer to a ‘problem’ that would arise from a doctor’s prescription”. Talking about problems with prescribers or patients – when they don’t take their medication appropriately – is counter productive. People are humans and they get defensive when they get the impression they are the source of the problem.

“Drug Related Problems lead to communication problems”, quipped a participant and he was right.

Brown pointed the way to understand why it is so difficult for some pharmacists in certain cases to call doctors and be accepted as a valuable partner in the health team.

Medicines Optimisation (”Geneesmiddelen optimalisatie”)
“Let’s start talking about ‘Medicines Optimalisation’ instead”, suggested Brown. That way a doctor or a patient thinks he is already doing all right and the pharmacist only tries to make it even better.

It seems only to be a semantic sleight of hand and from a rational point of view it makes very little difference. But ‘between our ears’ – what we emotionally perceive – it is a completely different message we receive.

Most caretakers have trouble thinking along those lines. Our mind, the way we perceive things, think about them, act to them and get motivated, is not rational at all. But if your training only teaches you pharmaceutical science and evidence based medicine, after a couple of years it gets very difficult to understand that ‘solving drug related problems’ is something fundamentally different from “medicines optimisation’.

Flipping the mental switch
Over the last week, ever since I heard Laurence Brown in Düsseldorf and had the epiphany that explained why DRP’s lead to problems, I have tried to throw some mental switches and consciously and systematically use the words “medicines optimisation” (“geneesmiddelen optimalisatie”).

Nurses probably don’t talk to doctors about the care related problems they see. Over the years they have developed a more ancillary and complementary approach. It has put them in pole position to take over a number of tasks, when doctors will be more and more swamped by the rising needs of an ageing population with a lot of chronic disorders.

If we, pharmacists, want to be accepted in that ‘care team of the future’, we also need to be perceived as qualified partners, helping to optimise medicines and medication use.

Monitoring
Brown also stated that we don’t monitor enough. “In healthcare today, we are used to think in terms of seeing patients, prescribing and delivering medicines. Afterwards the patient walks out and we don’t see or hear from him/her anymore. Is the patient doing better ? Is he dead, sick or alive and well ? We don’t know”

Modern healthcare should be about monitoring what the outcomes are of what we do. Measuring health production might not be easy, certainly not if you would try to express that production in QALY’s or DALY’s (Quality Adjusted Life Years / Disease Adjusted Life Years).

But we should start thinking about getting, registering and analysing data from patients after they walk out of our practices or pharmacies. How is their blood pressure (hypertension), cholesterol (hyperlipidemia), peak flow (asthma, COPD), mental status (depression), etc.

Investing in a platform, standards, filters and handy interfaces to give patients “personal health records” they can store their own data in (and make them available to their care team) should become one of the most urgent issues if we want to ‘disruptively change’ healthcare provision.

Dirk Broeckx – 7 October 2015

REACT

Autonomous Employees and Net-Working

http://www.de7de.be — 28/09/2015

I was fascinated, reading in this morning’s newspaper (“Standaard”) an article about autonomous employees at Nyrstar. In this zinc factory, workers have increased their productivity up to 30% in certain processes. The secret: no hierarchy, as little as possible pre-determined structure and rules and a lot of encouragement to find out for themselves what works best.

Read the (Dutch) article HERE (Source: © De Standaard 28 September 2015)

Nyrstar
Obviously, the gain by 30% is not universal. Certain manufacturing processes are automated and people mainly supervise. But as soon as the output depends more on personal interventions, free thinking and acting not only speeds things up. It also avoids waste of time. And energy goes up, while frustration and disagreement disappear.

A messy process
When things go wrong employees stop blaming it on the brass or on other services lagging behind. They know it depends on themselves to call and find out – together – how to get the show back on the road. Servicing of machines and repairs typically go smoother; often breakdowns are simply avoided, since people feel responsible to call in somebody even before machines or the supply chain break down.

At Nyrstar the boss is called Fred (not “director” anymore). Staff and personnel work together in “improvement teams”, where anything and everything can be put on the table. At first glance it seems a messy approach, but it’s bloody efficient. Coming in early or staying a little later is not an issue anymore, since results are counted, rather than hours. (Remember last book: ‘why do we count the hours we work, instead of the output we generate ?’)

Flexibility, a polyvalent approach and taking as much responsibility as possible is encouraged. Errors can be made, as long as one learns and improves the overall process every time.

Action Plan eHealth
The last couple of months we have been working on the revision of the Belgian eHealth Action Plan 2013-2018. Two years ago the original plan was written by a mixed group of some 300 representatives from all stakeholder groups (doctors, nurses, hospitals, pharmacists, administrations, authorities…). Everybody was invited to contribute to the plan and could write portions of the final text.

Although a lot has been executed, governance and monitoring could be improved. And over the last two years we have learned why some things slowly start working and others don’t. Getting eHealth on track is mostly mental change management. The IT part is not really rocket science.

Just before the summer we repeated the process during seven working sessions. This time we were ‘only’ 200, but the end result is a much more detailed plan, containing dozens of very specific, SMART-defined actions.

Mental switches to be turned
The speed with which the plan is (re)written has always surprised most traditional professional representatives. They are used to long and slow official consultations in an abundant number of committees, where every intervention is prepared and every word and comma in the text counts. The output is most of the time either an ugly compromise or a top-down dictate.

It takes some mental throwing of switches to get used to the collaborative approach where a large group of mixed stakeholders throw all their issues on the table and try to figure out together how to solve them. Some participants quickly understood that everybody had to win, when they wrote themselves a proposal for a solution, put it on the table and amended it on the fly, while the discussion was going on. With a little sense of synthesis one could distil a workable solution after a good discussion, not only taking into account one’s own interests, but also those of the (majority of the) others.

Speed beats perfection
The result that lies on the table is not written in stone. It is an excellent guideline, that will help project leaders and stakeholders to know where they should go in the next 3 to 4 years. Hopefully the execution will be as collaborative a process as the conception of the (re)written plan has been.

Of course, it’s all about finding the right balance between sticking to the vision and the (general) objectives and at the same time allowing flexibility in working out the right solutions. But that’s another mental switch people have to flip: learning to take responsibility ‘as good as you can’, without fear for repercussions. In a network you achieve things together; therefore you (only) have a common reasonability to achieve the best possible output.

“Speed beats perfection”. I still remember that ‘new limit’ from Peter Hinssens’ ‘The New Normal’. It is entirely valid here and doesn’t mean you don’t mind quality. It’s about not seeking perfection before you start, since that will bring you in a state of constant ‘ wait to start till we make it even better. Rather go for: “plan, act, evaluate”… and start the cycle all over again. With improvements from the things you have learned in the mean time.

Chronic Care Redesign
While the Action Plan eHealth is an exercise in ‘autonomous net-working’ that is already underway, a second major program is picking up speed: a federal project, seeking a number of regional pilot projects aiming to locally redesign chronic care, based on the Triple Aim.

The first calls for candidates to coach and steer the project were expected before September 15^th. In the next couple of months the real call for projects will probably be launched.

This project is one of the most ambitious I have ever seen, certainly in Belgium. It will not only require to apply all the lessons learned in smaller scale pilots that were subsidised in recent years; we must also expect to apply approaches like the ones that re-energised Nyrstar and other companies.

Locked in a solid grid
Probably a lot of healthcare workers and institutions are working so hard, with their nose on the steering wheel, that they haven’t had the opportunity to see how others have restructured their way of working. Care and reimbursement of care is locked in a solid grid of rules, regulations and traditions that will be hard to break. Resistance to change will be immense and most of the stakeholders might even deny that there is a need to change the healthcare paradigm and –model.

Reading about a zinc factory where people have thrown the traditional system of organising their work overboard to find efficiency and job satisfaction, might help to ease some stiffness of mind or resistance to change.

Dirk BROECKX – 28 September 2015

REACT

Verdraaide Organisaties -- Wouter Hart

http://www.de7de.be — 14/09/2015

Reviewing books in English while they are written in Dutch doesn’t make much sense. Therefore I add an English summary at the end of this article.

Structuur en procedures zijn uiteraard noodzakelijk in elke organisatie of project. Soms stellen we vast dat ze hun doel voorbij schieten, namelijk ordelijk en efficiënt ‘de bedoeling’ van de organisatie of het project helpen te realiseren.

Wouter Hart illustreert perfect wat er speelt bij dat delicate evenwicht tussen een ruime mate van vrijheid en creativiteit om de onderliggende bedoeling van je acties te bereiken, met toch net voldoende regels en controle om dat resultaat efficiënt en reproduceerbaar te bereiken.

Een boek naar mijn hart, dat andermaal een stukje blootlegt van de onderbewuste mechanismen die spelen ‘onder de waterlijn’ van ons rationeel en bewust denken.

Een eenvoudig model in drie cirkels...
Dit boek lezen is een belevenis. Een keurige mix van storytelling, een krachtige boodschap en een heldere structuur die je ook concrete handvaten bijbrengt, klaar om meteen toe te passen. Elk hoofdstuk opent met een citaat.

The intuitive mind is a sacred gift and the rational mind is a faithfull servant.
We’ve created a society that honors the servant and has forgotten the gift.”
(Albert Einstein).

‘Verdraaide Organisaties’ gaat over die wisselwerking tussen creatief omgaan met ‘de bedoeling’ van wat we doen en ‘de systeemwereld’ die we in het leven roepen, waarin we regels en structuur vastleggen om dat doel te bereiken. Wouter Hart stelt dit voor als drie cirkels, waarbij de bedoeling centraal staat. Daar rond tekent hij ‘de leefwereld’: de realiteit waarin we de dingen echt doen en beleven. De buitenste laag is ‘de systeemwereld’, waarin we (vaak ‘op papier’) missie, beleid, procedures, KPI’s, budgetten, tijdmeting... vastleggen.

... en een pijl
De vraag die de auteur stelt is in welke richting je werkt in dit model. Dat stelt hij voor als een pijl. Die zou in principe vanuit het centrum, de bedoeling, naar buiten gericht moeten zijn. Dan hou je steeds de onderliggende bedoeling als uitgangspunt en organiseer je de leefwereld en de systeemwereld om dat doel te bereiken.

De systeemwereld zou ‘lean’ ten dienste moeten staan van ‘de bedoeling’.

Logisch, niet ?

En toch zijn er legio voorbeelden (in het boek, maar ook in onze eigen leefwereld) waarbij de richting van de pijl eigenlijk omgedraaid wordt.

De regels en het systeem krijgen de overhand en gaan soms een eigen leven leiden. We werken ‘volgens het boekje’ en dus schieten we ons doel totaal voorbij of verliezen het alleszins uit het oog.

Daarom moet je volgens Hart regelmatig de vraag stellen “Wat was de bedoeling ook alweer ?”.
En dus de pijl terug in de juiste richting zetten.

Variatie
Tijdig herkennen waar het fout loopt en de pijl terug in de juiste richting krijgen, is natuurlijk de kunst. Want laat het duidelijk zijn: regels en structuur zijn wel degelijk noodzakelijk om je bedoeling te kunnen realiseren, zeker wanneer je in een organisatie of project met allerlei mensen samen ‘de bedoeling’ wil realiseren. Daarbij overloopt de auteur alle relevante aspecten die bij het zoeken van het noodzakelijke evenwicht van belang zijn: betrokkenheid, eigenaarschap, flexibiliteit en motivatie zijn nooit veraf.

Via het ‘variatieschema’ introduceert hij een geheugensteuntje om de nodige vrijheidsgraden in te schatten voor een bepaald proces. Voorbeelden helpen te begrijpen; die put de auteur gelukkig vaak uit de sfeer van de zorg.

Bij een heupoperatie komt een behoorlijk grote mate van ‘standaardisatie’ en de nodige ‘garantie op het eindresultaat’ kijken (via EBM vastgelegde zorgprotocollen). Maar bij palliatieve zorg zijn meestal de ‘behoeften uniek’ en is dus ook veel meer ‘creativiteit’ nodig (via soepel aangepaste, zelfs unieke oplossingen, op maat van wat de patiënt en de familie wenst). Diabeteszorg en Revalidatie zijn andere voorbeelden waar een specifieke mix en variatie nodig is.

Humanitas en zijn vier leidende principes
Ik was aangenaam verrast dat de auteur regelmatig Humanitas als voorbeeld neemt.

Die Nederlandse organisatie biedt ouderen in woonzorgcentra in essentie wat ze verlangen, namelijk ‘een omgeving waarin ze gelukkig oud kunnen worden (en sterven)’.

Dat is ‘de bedoeling’ en alle huisregels zijn daarop gericht. Want het ‘verzorgen’ van ouderen is volgens directeur Hans Becker slechts een deel van de opdracht van een WZC. Dus vertaalde hij de echte bedoeling in vier leidende principes. Die worden afgetoetst voor een ‘regel’ vastgelegd of een beslissing’ genomen wordt.

‘Zorg met de handen op de rug’: wat kunnen of willen de bewoners zelf nog doen? Laat ze dat doen! Willen ze meehelpen in de keuken? Voorlezen voor elkaar? ’s Avonds een kaartje leggen en elkaar in bed stoppen? Why not?
de ‘Ja-cultuur’: op elke vraag wordt zoveel mogelijk ‘ja’ geantwoord, zelfs als dat leidt tot heel persoonlijke en sterk gevarieerde oplossingen, op maat van elke resident.
‘Use it or lose it’: bewoners worden actief aangemoedigd om zoveel mogelijk en zo lang mogelijk dingen zelf te doen. Verzorgenden nemen pas over wanneer de bewoner iets zelf echt niet meer kan.
tenslotte zorgt de ‘extended family aanpak’ voor een cultuur waarbij het ‘familiegevoel’ zo groot mogelijk wordt gehouden, zodat familie en vrienden het leuk vinden op bezoek te komen.

Simpele vuistregels
Het draait dus allemaal rond de focus op wat klanten echt willen en nodig hebben, eerder dan wat we (als organisatie of project) denken voor hen te moeten doen. Herlees 'The Power of Purpose' over het heel concrete voorbeeld van BNM (waar het nog steeds fout aan het lopen is!) dat ik in vorige blog beschreef om te begrijpen wat het verschil is.

Eigenaarschap bij de klant leggen en co-creatie zijn zeker de makkelijkste middelen om de pijl in de juiste richting te draaien: van bedoeling naar systeem (en niet omgekeerd).
Elke vergadering of bijeenkomst beginnen met ‘de bedoeling’ even terug voor ogen te houden, is ook simpel maar sterk om de focus en de pijl te houden waar het hoort. In een project of organisatie kan dat vaak volstaan om in de leefwereld (wat we gewoon doen) de juiste focus vanzelf te bewaren, zonder veel regels en strakke procedures. Dat spaart ook geld en tijd.
Het concept van het ‘hitteschild’ dat een manager rond zijn ploeg of activiteit zou moeten leggen is nog zo’n interessant concept. Ontdek dat zelf maar bij het lezen van het boek.

Van geld en uitgaven naar gezondheidsproductie
Waarom evalueren we prestaties trouwens haast stelselmatig op basis van gerapporteerde uren en uitgaven? Moeten we niet eerder peilen naar de echte toegevoegde waarde voor de klant?

Zo kom je bij de gezondheidszorg terug uit bij de paradox dat we wel weten hoeveel we uitgeven, maar niet hoeveel ‘gezondheid’ we daarmee hebben geproduceerd. Door systematisch op zoek te gaan hoe we ‘gezondheidsproductie’ meetbaar zouden kunnen maken, zullen we waarschijnlijk een heel pak administratieve en financiële regels en sturingsmechanismen kunnen afschaffen of ze minstens drastisch afslanken.

Dirk BROECKX – 14 september 2015

Verdraaide Organisaties – Wouter Hart
© Kluwer – Vakmedianet, Deventer
ISBN 978 90 13 10573 5
ISBN e-boek 978 90 13 10574 2

Summary
‘Inversed Organisations’ should probably be the title of this marvellous book that regrettably doesn’t exist in English yet. It’s about pointing the arrow in the right direction in organisations: do you work with the real ‘purpose’ of what you want to achieve always in mind? Or do rules and ‘the system’ get priority?

Wouter Hart, the author, uses simple models and a lot of examples (storytelling) to let you feel how things can go wrong if protocols and internal rules of projects and organisations become more important than the real reason why we do things. He draws 3 circles: the “purpose”, the “real world” and the “system”. The innermost circle is what the customer really wants and needs. That should be the starting point of the ‘arrow’, pointing you in the right direction in the real world. Protocols, rules and reporting are of course necessary to prevent inefficiency or chaos in the execution. The ‘system’ should provide just that. But often it starts to lead it’s own life. When that happens and you lose the focus on the real purpose, the arrow is pointing the wrong way.

Structure and a well-organized system are usefull, but just how much ‘standardisation’ and ‘guarantees’ do you really need ? Or do you require more freedom instead; to stay ‘creative’ and produce ‘tailor made’ solutions ? The Variability Scheme helps to understand and define the type of rules you need.

Starting each meeting with the question “what is the real purpose of what we are working on?” might be the most simple but efficient guideline this book offers.

REAGEER - REACT

The Power of Purpose

http://www.de7de.be — 7/09/2015

How much guidance do we require to do good ? In most cases “Good Practices”, a quality manual or a detailed ‘cookbook’ of specific rules show you the way. Organisations have ‘a system’ that tells you what to do.

Could we do with less ? Would it be more efficient if we could simply focus on the ‘purpose’ we want to achieve ?

Next week I will propose the book “Verdraaide Organisaties” by Wouter Hart. Unfortunately it exists only on Dutch. But it deserves a much wider audience. If you want to make a quick buck, contact the author and bid for the English publishing rights; I hope it’s not to late!

Please have a little patience. I promise to reveal the core message of this book real soon, but in the mean time, a real life example can show the difference it makes if you let ‘purpose’ guide you, instead of ‘the system’.

Purpose
We do things for a purpose. We want to achieve something. A doctor treats patients to cure them. We eat healthy food to prevent overweight and heart disease. We drive safely to prevent people being killed or injured.

A little over a year ago, Belgian pharmacists were encouraged to start “Coaching New Medication” (CNM = BNM = Begeleiding Nieuwe Medicatie). When a patient is diagnosed with asthma and starts a new treatment with cortisone puffers, the pharmacist is supposed to give intensive counselling on the use and the purpose of the medication. Although ‘accompaniment’ is the literal translation of what the pharmacist is supposed to offer, coaching is probably the better description.

The purpose of CNM is very simple: to empower the patient. Get him/her to really understand why he has to use this particular puffer and make sure he uses it correctly and regularly; on his own.

System
For budgetary reasons this new service was limited to asthma patients. An ‘evidence based’ list of six different issues should be addressed during the first encounter (knowledge about asthma; what the medication does; why you have to take this treatment regularly, for a long time; how the specific puffer / medical device works; an ACT test is to be taken to assess the knowledge and behaviour of patient; ideally the patient has to take his first puff immediately, in the pharmacy).

In order to avoid abuse, pharmacists were required to add a (rather long) report to the reimbursement claim, attesting that all these issues were addressed. Ideally pharmacists are supposed to give the patient an appointment and ask them to come back a few days later for such a coaching session.

All these rules were introduced with the best intensions; to make sure the original purpose is achieved (‘to empower the patient’) and that every pharmacist ‘follows the rules’ and delivers a high quality of service.

System beats Purpose
Over a year later; only a few thousand CNM’s have been done. Most pharmacists have done one or none. A few that started, quit. Special training sessions try to revive the initiative, but it’s an uphill battle.

Most doctors don’t bother too much to discern asthma and COPD. Patients want to start immediately and don’t understand why a separate appointment is necessary. Learning six things in a single session is highly ineffective and confusing. Pharmacists wonder if anybody will ever bother to look at the exhaustive reports they have to make.

The original purpose is defeated. Patients still get good advice with every new treatment, but they don’t get the personal, more intensive coaching they probably require. The budget is wasted and almost everybody is frustrated.

The power of Purpose
Focusing on Purpose is motivating. It helps you to aim only for the ultimate result. It also guides you to make choices along the way. Purpose works like a GPS: it can bring you back on track, when you get lost along the way.

Suppose we would start CNM all over again and only use the purpose as a guideline.

Empowering patients means you get them personally involved in their treatment. Coaching can be done in many ways. Instead of a strict set of rules, pharmacists should have gotten a ‘communication toolbox’ with suggestions on how they can get the patient to explain himself what he already knows; a few cue cards on a tablet could help to explain the disease, the effect of the drug or the way the puffer works. The main focus of CNM should be real ‘coaching’, meaning you let people show you what they already know or can do. You let them try again, giving one hint for improvement at a time, until they know; on their own.

Pharmacists should invite patients to determine themselves when and how they want to learn the six things they need to know. Everybody should focus on the Purpose, not the System.

Purpose is like Vision
Purpose and Vision are like brother and sister. Both show you what direction to take, without imposing a specific route to get there. They are both much stronger guidelines than one might think, because they oblige you to think and find out your own route to your goal.

Getting things done should not be just executing what you have been ordered. It should be a creative process, adapting the solutions you offer to your clients and the other stakeholders that are involved (in this example: the patient and the health insurance).

Dirk BROECKX – 7 September 2015

To download a printable version of this blog CLICK HERE

NB: this pdf is only for yourself. I hope you understand that I prefer that people visit this site, instead of getting what I write from somewhere else. Just point others to www.de7de.be , let them discover themselves and encourage them to sing up for free. Thank you !

REACT

Flu Vaccination in Pharmacies: let�s go Out of the Box

http://www.de7de.be — 21/08/2015

A few weeks ago the Belgian Royal Academy of Medicine published a remarkable advice, stating that nurses could vaccinate patients independently. MD’s should still ‘prescribe’ vaccines, but nurses could inject them without a doctor at their side. Why didn’t they extend the advice to pharmacists, certainly for flu shots ?

EPSA, the European Pharmacy Students Association, calls for flu vaccination in pharmacies, based on a number of advantages for both patients and general health. Canadian pharmacists have a useful guideline and have proven it’s perfectly feasible.

Why ?
The most important argument in favour of flu vaccination onsite is probably the extremely low threshold pharmacies offer. People can walk in without appointment; vaccines are administered immediately. For EPSA it is evident this will help to increase the coverage of vaccination. In English pilots some 19% of patients said they otherwise wouldn’t have gotten a flu shot.

Selecting the right target population is also perfectly possible. Most indications (diabetes, lung- and heart conditions, etc.) can be linked to the use of certain medications and/or age. Pharmacists should propose vaccination upon checking the medication scheme or drug history (now available online).

Vaccination could even become an integral part of the role of the ‘family pharmacist’; a concept that is slowly making it’s way, a family pharmacist being the pharmacist ‘of first choice’ of the patient, a.o. responsible for keeping the patient’s pharmaceutical record up to date (without excluding the occasional possibility of seeing another pharmacist e.g. after hours, on holiday, on the road…).

Information on every vaccination that has been administered can be easily registered on systems like ‘Vaccinet’, containing the vaccination data of the complete Flemish population. Such platforms should also become the place where doctors indicate who should or shouldn’t be vaccinated. This allows the treating physician to stay in control of the vaccination regimen of his patients. And obviously authorities (respecting privacy) will know and be able to follow the general vaccination rate, online, 24/7.

The most important reasons “why” vaccination by pharmacists should get the green light are benefits for the health of patients and the ease with which enough of them can get their flu shot, year after year.

Why Not ?
Obviously the most important red light is the legal ban, prohibiting pharmacists sticking little holes in their patients. Why shouldn’t or couldn’t this be changed ?

The medical risk- and precaution arguments the Royal Academy developed for nurses, are perfectly applicable for pharmacists. Just look at the guidelines Canadian pharmacists have been using for some time (CLICK HERE) and you will recognise all the same elements: necessary preliminary training, safety precautions, good practice guidelines…

The biggest obstacles are certainly not of a ‘medical’ kind. An unfortunate lack of mutual trust between doctors and pharmacists is often translated in a lot of scientific, practical and legal arguments. In the end, the reasons ‘why not’ are mostly of an ‘emotional’ and ‘financial’ kind.

I recently put myself up for evaluating a number of master proof theses of pharmacy students. One was about the way doctors perceive “BNM” (Begeleiding Nieuwe Medicatie = Training New Medication). This is a service pharmacists in Belgium since last year are supposed to propose to patients who get a 'first time' asthma treatment with a cortisone inhaler. They can get two times twenty minutes of specific training in optimal use of their treatment. I was appalled reading how petty and negatively doctors (both GP’s and specialists) reacted to the competence and the additional remuneration of pharmacists. The only positive thing was the fact that the more doctors and pharmacists knew and trusted each other locally, the better the new service was accepted.

The most important reason “why not”, rather than anything else, is simply the lack of trust between the medical and pharmaceutical profession.

Pay for outcome
The key to get over these obstacles is the way vaccination in pharmacies is positioned.

If the different stakeholders perceive it as a means for pharmacists to sell more products or steal work and income from doctors, it will never succeed. A whole new ‘marketing approach’ is required, far away form the typical ‘payment for delivering products’ pharmacists are known for.

I don’t know how much Canadian pharmacists make on a vaccine they deliver. They get an additional fee for the vaccination between 10 and 20$. Is this cheaper or more expensive than the fee doctors (or nurses) get ?

I don’t know and I don’t care: why not completely abandon the ‘product’ and even the ‘service’ as source of payment and simply go for ‘pay for outcome’ ?

Let’s get Out of the Box
Let’s think along some new lines. Modern entrepreneurs should take some risks. And they should collaborate ('net-work'). Forget ‘product’ and ‘service’ and don’t make a benefit on the vaccine or even on the vaccination itself. A really disruptive remuneration system should be aimed at increasing the vaccination rate of the whole medical team around a number of patients. Don’t let GP’s and pharmacists work separately; give them common goals. How ?

In Belgium the majority of patients – certainly those of the target population for flu vaccination – have a “GMD” (Globaal Medisch Dossier = Comprehensive Medical Record). The health insurance pays GP’s a yearly capitation fee for keeping this file up to date and keeps a record of which patient has a GMD with which doctor.

Now let’s suppose you would link these data to the vaccination data of Vacinnet (see above) on a common digital platform. Each spring both professions (together or separately) use the platform to tag those patients that should get a flu vaccination (something we already do, but separately; not on a common platform).

In the summer of each year, the platform calculates (and communicates) targets for each individually, but also for each ‘team’ of a doctor and family pharmacist together. The platform proposes their possible remuneration if they would vaccinate 30, 40, 50, 60, 70, 80, 90% of their patients. The amount could be a remuneration ‘per patient’, but only payable when the next percentage threshold is reached. The payment should be slightly less if they reach their objective alone and slightly more if they work together. In this last case, the remuneration can be fairly split between the team (doctor and pharmacist).

See what happens. Perceptions will all of a sudden change. To start with, both individuals are ‘in the same boat’. They don’t have to look at individual interventions or patients any more. Reaching targets can still be done separately, but the chances of success (and their remuneration) can be substantially bigger if they start working together.

Basically it means caretakers would get paid for shared data on results. The focus of remuneration and administration is no longer on individual vaccinations or delivering certain products. Mainly the outcome counts: reaching the highest possible threshold. The better the results, the more they benefit.

Seems logical, certainly if you have no problems letting go of the old ways of thinking; what I propose to do…

Dirk BROECKX – August 21^th 2015

To download a printable version of this blog CLICK HERE

NB: this pdf is only for yourself. I hope you understand that I prefer that people visit this site, instead of getting what I write from somewhere else. Just point others to www.de7de.be , let them discover themselves and encourage them to sing up for free. Thank you!

Background :

EPSA article on Pharmacists (Dutch article):
http://www.gezondheid.be/index.cfm?fuseaction=art&art_id=19320

Royal Academy of Medicine advice on Nurses (Dutch article):
http://www.gezondheid.be/index.cfm?fuseaction=art&art_id=19242

Canadian Guidelines (English pdf):
http://www.pharmacists.ca/cpha-ca/assets/File/education-practice-resources/Flu2014-Guide_EN.pdf

REACT

The Network Always Wins � Peter Hinssen

http://www.de7de.be — 14/08/2015

In October 2010 I put Peter Hinssen’s
“The New Normal” in the spotlight on this site. (CLICK HERE).

It’s still as fresh and ‘must read’ as ever. Peter recently completed the disruptive vision he launched five years ago in his new book
“The Network Always Wins”.

It’s a book about ‘speed’, ‘customers’ and ‘organisations’. It digs deeper into the paradigm of the ‘S-curve’ that obsesses the author (and myself) and how to survive ‘the flip’ – that steepest, middle part of each change curve – when following old habits and rules is no longer enough, since new rules and ways of doing things are rapidly taking over.

These new rules and ways are all linked to the concept of ‘networks’. This book explains what networks really are and why it is a matter of fact that they always win…

VUCA and VACINE
Peter Hinssen proposes his disruptive ideas in a most agreeable and convincing way through storytelling. Stories and historic anecdotes give insights and help to understand that disruption and change is of all ages.

He opens with the story of Herman Kahn, founder of (a.o.) the RAND foundation. In 1967 he produced a report (“The year 2000: A framework for speculation on the Next Thirty-Three Years”) in which he described a number of new technologies, most of which would be invented (and change the world) in the following decades. Kahn worked with models, but realised that they often led to wrong predictions because of ‘imponderables’.

Hinssen uses the acronym VUCA: we live in a world that is becoming more and more Volatile, Uncertain, Complex and Ambiguous. The antidote is VACINE: you have to develop Velocity, Agility, Creativity, Innovation, Network and Experimentation.

Speed and Networks
The internal clock of your company or organisation must be no slower than the external clock (of the environment, sector or world you work in).

Building normal airplanes is something that many people and companies know a lot about; building supersonic airplanes requires a whole new set of rules and knowledge. Only a few companies master it (and only for military planes). The most difficult thing is to build an airplane that can do both. That is where the network comes in, in order to combine the know-how of more than one field.

Look at distribution today. Classic stores falter and internet sales seem to take over. But the winners will be those companies that ‘network’ between both types of sales and distribution. They will combine elements of both online info-and-sales with the logistics and the look-and-feel that brick and mortar shops can offer. Apple knows and invests in both a unique internet platform and a network of stores. At speed !

Linearity is dead
Peter uses the image of a dual pendulum. There is a simple formula to predict the movement of a normal, single pendulum (although in itself not ‘linear’). Append a second, different pendulum at the end of the first one and the movement becomes erratic and much more difficult to predict.

In networks, similar ‘movements’ occur. The strategy of one company is quite predictable. But combine several companies, with different capabilities in a network and the interactions and combined dynamics can rapidly become ‘unpredictable’. A network of different players can achieve moves in the market that no company alone could ever achieve.

The Core Vocabulary of Complex Systems
Hinssen proposes a vocabulary with new concepts that we should master:

Instead of having a master plan, things ‘emerge’ (like the flow of lava out of a volcano).
Complex systems have ‘connectivity’. Like a spaghetti: you pull a string here and the whole plate moves and is affected.
They also have ‘coevolution’: networks not only adapt to their changing environment; they get to change their environment at the same time.
They are ‘not perfect’, favour ‘variety and diversity’ and are ‘self-organising’.

Information (and education), flowing like a river
This chapter bursts with stories about people who used information in unprecedented ways to do great (and often funny) things. Learn not to see information as a pond (a database) in which you fish for data. If you do it alone, in your own little pond, or with a few others in a common pond, you will never catch as much as if you could fish in a large, common river that combines information from all possible sources. Of course, many more will be fishing in the same river. The one with the best ‘filters’ will catch the most, best or biggest fishes. In a world that overflows with information, it is no longer a question to master the information. It’s about fishing with the right ‘filters’, that extract what you need from that river in the most effective and efficient way.

And evidently information and ‘filters’ flow faster in a network than through a single, let alone hierarchically organised company.

Hinssen pays particular attention to ‘education’ as a specific type of ‘information sharing’. Obviously, if we really want to pick up speed, we will have to organize education in ‘networks’, rather than in separate institutions or institutes. Think about patient education: today, everybody does it alone (authorities, universities, patient- and professional organisations, pharmaceutical companies…); each on it’s own island. Why not let education ‘flow’ on large platforms that we share, use and develop together, as a network ?

When markets become networks
Philip Kottler’s and David Ogilvy’s stories open the chapter on marketing and publicity. The old rules of both disciplines don’t work anymore in a market that plays along the tunes of Firefly, Amazon, Netflix and who knows what new start-ups that will turn the old models even more upside down the next couple of years.

Consumers have taken over and can do so with apps, information sources and tools that not only empower them, but along the way generate enough new (free flowing) information to make even more fundamental changes possible in the near future. The basic mechanism behind all these changes, once again, is the network. Seth Godin (another one of Hinssen’s stories) says it's a ‘tribal’ approach: groups of consumers dynamically get together around new products and services, both to co-create and to promote them.

Think about Kickstarter to understand how new marketing works, getting from a (crazy) idea, over a phase of both feedback and crowd funding to an outcome where consumers fall in love with the product they have co-created, even before they finally get it. Then the cycle starts all over again; without any formal structure or master plan; ‘emerging’, ‘co-evolving’, ‘self-organizing’ and ‘not perfect’… VUCA and VACINE at the same time.

Healthcare: Averages are out
Peter spends a short but very interesting chapter on the future of healthcare. He argues that it still has a long way to go from a value chain (constructed around products) to an ecosystem, built around individual patients. Today we treat patients based on clinical trials that show what is supposed to be the best treatment, based on statistically representative “averages” of results. Technology, genomics, free flowing information and patient empowerment are rapidly changing these old rules. Networks of caretakers, suppliers and authorities will have to replace the old paradigm of clinical trials when healthcare will rapidly become a matter of ‘n=1’, in the era of the individual treatment.

Technically, that is what we need. But emotionally, huge hurdles will have to be taken. ‘Trust’ will be a major driver or obstacle in every model of future healthcare. Hinssen shows a diagram with two axes: over the first one trust shifts between ‘Community’ to ‘Institutions’; on the second axis it shifts between ‘reactive’ and ‘proactive’, leading to four ‘scenarios’

Collaborative Wellbeing
Health-as-a-Service
Third Party Power
Group Action Power to the People.

Read all about it !

Examples and Strategy
I will now let you down.

In my personal copy, the last chapters of Peters Hinssen’s book are full of dog’s ears, marking pages that contain ideas and insights that are the most valuable. I won’t reveal what they really are, except for a few hints: Peter not only gives a lot of examples of start-ups that are revolutionizing whole sectors, using network ways; he also reveals a number of strategic leads that help you to avoid being a ‘frozen’ organisation (focusing on ‘structure’ and control), in order to become a ‘super-fluid’ organisation that nurtures the networks within and around themselves activating innovation, experimentation and real involvement of everybody in each process.

This part of the book is for yourself to discover. Just do it !

Conclusion
Peter Hinssen brilliantly compares what is happening all around us today with boiling water. You heat it up to 99°C and nothing happens. The water only becomes hotter. But then at 100°C, things change instantly, when the water starts boiling. That is ‘the flip’. That specific point in the S-curve when old rules no longer work and networks take over. In an instant everything changes.

Many markets have already gone beyond this point. I think the healthcare sector is slowly moving up somewhere between 90 and 99°C. The question is not as much when we will reach the boiling point. The real question will be whether you will be ready when it happens.

Dirk BROECKX – August 14^th 2015

“The Network Always Wins”
© 2014 Across Technology
ISBN 9780071848718

To download a printable version of this blog CLICK HERE

PS: The original subtitle of the book was: “How to survive in the age of uncertainty”.

For unknown reasons the publisher changed it in “How to Influence Customers, Stay Relevant, and Transform Your Organization to Move Faster than the Market”.

Somehow, I preferred the original subtitle…

REACT

Stop All Way

http://www.de7de.be — 8/08/2015

In English !?
After five years of publishing this blog in Flemish (Dutch), I decided to tack and start writing in English. An unbelievable journey across the world has lead me to get to know a group of Australian pharmacists that I want to offer the opportunity to follow not only what I do, but also the thoughts I want to share. And furthermore after 23 editions the next Pharmaceutical Management Course of IFB will start (next October) in English and on a new location. Reasons aplenty to write and share in a language everybody can understand.

And for all: please use the red “REACT” button, below. Whether you agree or not: use “the art of voice” !

It took me some time to understand the concept of the traffic sign “STOP ALL WAY” (or “STOP 4 WAY”). And then it dawned on me that this simple and cheap safety rule at crossroads in the United States helps to understand a basic rule in network collaboration. In a ‘flat”, non hierarchical organisation, such as a network, how does one determine who should “give way” to the interests of others ? How do you determine priorities ? STOP ALL WAY gives the answer.

In July we toured a couple of weeks trough South-Western USA. As a European, it took some time to (re)adjust to the “Stop All Way” signs and I never got around to understand how you can turn right at a red light. I quickly learned to look for traffic lights beyond the crossing. You don’t stop “at” the light. I had to figure out where you were supposed to stop, long enough before. Luckily enough, my wife was a constant reminder and guide in these matters, probably saving a lot of American lives and avoiding serious injury during our trip.

New rules for new environments
Network collaboration is fun. It’s far more efficient than classical “contractual” collaboration because you don’t need a lot of red tape.

Writing statutes and first putting into place precise internal rules and intricate businessplans slow down classical forms of collaboration. At least a bunch of contracts and precise one-to-one agreements have to be arranged before you can even start working.

‘Networking’ projects allows participants to come on board and “hop off” more easily. Typically objectives and action plans are dynamically readjusted “on the fly”. Supple spin-offs allow new projects to be added without restraint.

‘Networking’ creates a whole new environment in which to operate. That requires some new rules. In one of the next blogs, I will tell you about the 8 basic rules of network collaboration that have helped me to develop speed and results in all the – smaller and larger – projects I have participated in over the last years. But let’s get back to “STOP ALL WAY” first.

On the road
In Europe the STOP sign is only used when secondary roads cross main roads. You have to stop and give way until it is safe to move on. In the US the same STOP is used, but with a FOR ALL (or 4 WAY) add-on. It is put on all four sides of the same crossing. All vehicles arriving at the crossroad have to come to a full stop (even if nobody else seems to be around !) and then cross in the order they arrived: first come, first served.

As I said: it took some time to get used to the fact that after stopping, you have to figure out who arrived and stopped first. At first glance it slows down the flow of traffic, certainly if you get to a number of consecutive STOPs. You have to be more alert and look out for other drivers. And together you have to make choices without much fuss or doubts. A good dose of gentlemanship and some empathy can help. If you’re not in a hurry, you can also wave your priority.

After a couple of days of practice on the road, I got it more or less right. It dawned on me how similar things are when you work together in a network.

Getting across decision crossroads
Partners in network collaborations typically start working towards a common goal, without first establishing all the minute rules for each and every contingency. Often action plans will change when new partners come aboard; new opportunities are discovered; unexpected obstacles are encountered. At regular intervals “decision crossroads” have to be dealt with when several participating parties are confronted with new challenges that require rapid, just and equitable decisions. Each one arrives at these “crossroads” with his own priorities and interests. Since you haven’t planned every contingency in advance, you need a good rule of thumb to get across these decision “crossroads”. That’s when STOP ALL WAYS comes in handy.

Just like on the road, everyone should stop and acknowledge and respect each other. As on the road, each direction can be the first to get right of way, depending on a simple and automatic ruling that is respectfully executed without external monitoring. If an issue is not important to you, wave your priority; you accumulate credit with your partners that might come in handy later.

Yes, but…
Well it’s true: on the road it looks simpler, since it is just the first to arrive that gets priority. But looking a bit closer, some other rules apply when more complex situations have to be dealt with: several cars arriving at the same time; cars that have to turn left or right; rows of cars that have been waiting for some time before it’s their turn to cross; etc.

I won’t go into detail what the code of conduct says, but a number of logical algorithms govern these situations, leading to an equitable and all-in-all rapid solution for everyone.

And that’s exactly why I saw an analogy with “decision crossroads” in networking. Work out some logical and equitable rules how you get to decisions rapidly, making sure there are no constant losers or winners and get on with it.

“Speed” and “Trust” are the cornerstones of every successful network. STOP ALL WAYS, decide and get on with it will get you to your objective and goals more easily.

Dirk BROECKX – 7 august 2015

(Download a printable pdf of this edition : CLICK HERE)

PS: … and always stay creative ! While looking for an illustration, I couldn’t help but smile and agree with the guys that made this variation to the same theme.

REACT

We care to change and we change to care

http://www.de7de.be — 28/07/2015

Chapeau ! Een jaartje na het aantreden van de nieuwe regering sluiten Maggie De Block, pharma.be en Febelgen onder bovenstaande ‘disruptieve’ titel een waardevol en boeiend toekomstpakt af. Het wordt in een hip kleedje, zeer bevattelijk gepresenteerd.

Kijk verder dan de cijfers – die de pers breed uitsmeerde – en lees de brochure helemaal . Tussen (en op) de lijnen kreeg ik een heuse ‘blik in de toekomst’. De poort naar fundamentele veranderingen staat open en daar hebben we nu – meer dan ooit – nood aan.

Broodkruimels
In een column in De Tijd omschrijft Leo Neels vandaag dit pakt als een stap in een jarenlang proces van onderhandelingen. Hij verduidelijkt de context en het belang van dit akkoord. Indien je de opeenvolgende ‘toekomst pakten’ tussen de farma industrie en (achtereenvolgens) Frank Vandenbroucke, Rudy Demotte en Laurette Onkelinckx als broodkruimels op een lang pad zou aanzien, dan legt Maggie De Block een fors bruin brood aan het (voorlopige) einde van dit spoor.

In tegenstelling tot haar voorgangers bulkt de tekst van concrete actiepunten die de budgettaire benadering van al haar voorgangers ver overstijgt.

Hip en historisch
Het kabinet publiceerde meteen bij de ondertekening een vlot lezende brochure. Een beetje hip (‘du jamais vu’) wordt de samengevatte, maar toch behoorlijk gedetailleerde lijst van actiepunten doorspekt met kaderstukjes. Daarin worden enkele van de belangrijkste historische mijlpalen van de geneesmiddelensector in ons land geschetst. Het lijkt het mentaal referentiekader, waarin dit akkoord moet gelezen worden.

De bedoeling is duidelijk: we hebben nood aan een nieuwe aanpak, willen we verder in ‘de gele trui’ blijven rijden en/of terug aanknopen met de voortrekkersrol die ons land inzake geneesmiddelen steeds heeft gespeeld.

Ook ‘voordien nooit gezien’, is een akkoord waarbij Overheid, pharma.be en Febelgen hun vaak strijdige belangen zo verregaand op één lijn zetten. Tegenover de gevraagde financiële offers (met name van het “na octrooi” segment), staan duidelijke engagementen om ‘de taart groter te maken’. Het is dan ook een alles behalve wollige tekst. Een Febelgen perstekst onderstreept het gegeven akkoord.

Bij een eerste lezing nummerde ik in de marge niet minder dan 43 concrete actiepunten en 11 meer algemeen geformuleerde doelstellingen die de partijen samen willen realiseren.

Eerst de patiënt, dan pas het geld
Ik telde die 54 tekstfragmenten alleen in de eerste drie hoofdstukken. Die gaan over Toegankelijkheid, Groei en Innovatie en het Deontologisch Kader. Daarna volgt nog een vierde hoofdstuk over Budgettaire Duurzaamheid en Voorspelbaarheid, waarin nog een resem financiële engagementen staan

Naar dat laatste hoofdstuk kijken bedrijfsleiders en politiek uiteraard het meeste uit. Logisch en ‘traditioneel’. Ook de pers besteedde gisteren het meeste aandacht aan de financiële aspecten. Maar in de brochure nodigt Maggie je wel uit om eerst de drie andere hoofdstukken te bekijken. Het schutblad zegt trouwens waar het om gaat: “Toekomstpact voor de patiënt met de farmaceutische industrie”.

Het woord patiënt komt 90 maal voor in deze tekst…

Om de appetijt te wekken, koos ik kriskras enkele passages uit de eerste twee hoofdstukken.

Toegankelijkheid
(pag 9)
In het kader van risicodelende overeenkomsten (art. 81) zal de overheid een aanmoedigend beleid voeren voor contracten waarbij het gerealiseerde gezondheidsresultaat bij de patiënt centraal staat (‘Pay for Performance’), ten nadele van louter financiële overeenkomsten. Dit kadert in de algemene beleidsvisie van de Minister die erop gericht is de kwaliteit van zorg voor de patiënt te maximaliseren.

(pag12)
Er zal meer objectieve informatie verschaft worden aan de voorschrijvers, onder meer in samenwerking met EBMPracticeNet via elektronische beslissingsondersteuningssystemen voor de voorschrijvers en de patiënten die in zowel in de softwarepakketten van de zorgverstrekkers, als in het Elektronische Patiëntendossier of de smartphones van de gebruikers worden geïntegreerd. Applicaties die de therapietrouw vergroten dienen dan als een kwaliteit verbeterende eigenschap van een terugbetalingsdossier worden gezien.

(pag 12)
Er wordt een kennissysteem van patiënten registers uitgewerkt die onderlinge communicatie tussen registers mogelijk maakt, analoog met het efficiënter verzamelen van epidemiologische gegevens via healthdata.be, in samenwerking met onze EU partners, en met respect voor de privacy.

Groei en innovatie
In dit hoofdstuk legt men vast hoe we koploper willen blijven in het klinisch onderzoek. De noodzakelijke basis wordt gelegd voor een nieuw paradigma voor het opzetten en betaalbaar maken van meer klinische studies.

(pag 16)
Er zullen vereenvoudigde systemen worden ingevoerd voor een gecoördineerde evaluatie door het FAGG en de ethische comités. Het werven van patiënten zal worden vereenvoudigd, onder meer door registers en databases op elkaar af te stemmen, via het bouwen van een collaboratief netwerk van gespecialiseerde centra of via de beschikbaarheid van gecentraliseerde informatie omtrent lopende klinische proeven in België. De overheid zal haar steun verlenen aan een pilootproject dat in alle universitaire ziekenhuizen loopt waarbij elektronische patiëntendossiers met de nodige garanties voor de privacy, automatisch worden gescand. Indien positief geëvalueerd, zal de federale regering de werkzaamheden voor het uitwerken van een wettelijk kader aanvangen.

(pag.18)
We onderzoeken hoe de industrie voor wetenschappelijke epidemiologische onderzoeksdoeleindentoegang kan krijgen tot geanonimiseerde data omtrent het gebruik van geneesmiddelen in de gezondheidszorg. De mogelijkheid tot gebruik van databanken (zoals bijvoorbeeld Farmanet of de permanente steekproef van het IMA) in functie van gegevensverzameling, bijvoorbeeld in het kader van een terugbetalingsprocedure, en na onomkeerbare anonimisatie (en dus enkel op basis van een specifieke informatiebehoefte), wordt in kaart gebracht en uitgerold. Dit gebeurt op basis van een protocol dat bij iedere aanvraagdoor een objectieve derde partij wordt geëvalueerd (‘trusted third party’) of met de beschikbare gegevens op de gestelde vraag een pertinent antwoord kan worden geboden. Er zal over gewaakt worden dat deze aanvragen snel en aan kostprijs worden afgehandeld.

(Pag.18)
Maar dat betekent dat het ook steeds duurder en moeilijker wordt voldoende deelnemers te vinden voor klinische proeven bestemd voor zeer specifieke patiëntengroepen. In lijn met onder andere de aanbevelingen van het Europese Geneesmiddelenagentschap (EMA), moedigen we daarom voorwaardelijke terugbetalingsovereenkomsten na (die onder andere in het kader van de artikel 81 procedure verder vorm kunnen krijgen) die een minder grote focus leggen op data uit klinische proeven, maar een grotere op ‘real world data’. Steun zal daarom worden verleend aan systemen die deze “reële data” op geanonimiseerde manier en met respect van de privacy, kunnen verzamelen en ontsluiten. Dit belet overigens niet dat we, zoals reeds gesteld, inzetten op het aantrekkelijk blijven voor het uitvoeren van klinische proeven.

(Pag.19)
In navolging van de Wereldgezondheidsorganisatie zullen initiatieven worden ontwikkeld om het rationeel gebruik van antibiotica (voor menselijk en diergeneeskundig gebruik) aan te moedigen. In overleg met de geneesmiddelenindustrie, BAPCOC, AMCRA en indien mogelijk in samenwerking met andere lidstaten zal een nieuw business model ontwikkeld worden dat zowel de productie van oude als de ontwikkeling van nieuwe antibiotica en andere anti-infectieuze middelen garandeert. Een data collectiesysteem , beheerd door de overheid , wordt daarom ontwikkeld.

Conclusie
Is alles nu koek-en-ei in Farmaland ? Zeker niet. Het uitvoeren van dit pakt wordt een gigantische uitdaging, zowel vanuit wettelijk oogpunt als op vlak van change management. Binnen de bedrijven, maar vooral ook daarbuiten, zullen de mentaliteit en de prioriteiten diepgaand moeten veranderen.

Dat is alleszins het zwakkere punt van dit akkoord: heel wat andere partijen zullen moeten meewerken om het te helpen realiseren. Die zaten niet mee aan de onderhandelingstafel en hun handtekening staat niet onder de tekst. Stakeholders zoals de artsen, de apothekers, directies van ziekenhuizen en zorginstellingen moeten er nu zo snel mogelijk bij betrokken worden en hun deel van de puzzel uitwerken. Want de gezondheid- en geneesmiddelensector is complex en iedereen zal mee in de boot moeten, willen we een dergelijke bocht naar de toekomst daadwerkelijk kunnen nemen.

Dirk BROECKX – 28 juli 2015 (www.de7de.be)

De tekst van de brochure kan je HIER DOWNLOADEN

NIEUW: druk de column af en lees later: PRINT TEKST

REAGEER

Exponentiele Organisaties -- Salim Ismail & Yuri Van Geest

http://www.de7de.be — 7/06/2015

Dit boek moet je gewoon lezen. Aan de hand van een uitgebreid literatuur onderzoek en eigen analyse ontrafelen de auteurs waarom grote en kleinere bedrijven de afgelopen jaren "exponentiële" resultaten hebben neergezet. De ondertitel van het boek belooft terecht een antwoord op de vraag: "Waarom nieuwe organisaties tien keer beter, sneller en goedkoper zijn - en hoe jij dat ook wordt".

De term "disruptief" is constant aanwezig. Ismail en Van Geest leggen uit wat het echt betekent en hoe je ook zelf baanbrekend kan werken. Hun analyse is opgebouwd rond de acroniemen IDEAS en SCALE. Met een eigen mix van die elementen kan je een persoonlijk recept verkrijgen voor snelheid van ontwikkeling en groei.

De oefening begint met het bedenken van je "MTP" (massive disruptive purpose): het uiteindelijke doel van ExO's (Exponentiële Organisaties) wijst steeds naar een aanbod dat de klant een fundamentele meerwaarde biedt tegenover wat vandaag al bestaat. Product, service en businessmodel worden fundamenteel anders aangepakt.

Te doen... en zeker niet te doen.
Hoe komt het dat Google, Facebook, Tesla, AirBNB of Whatsapp op minder dan geen tijd uitgroeiden tot wereldwijde succes stories ?

Wat doen ze anders dan hun concurrenten en waar halen ze de inspiratie en het business model om hele economische sectoren ondersteboven te halen of gewoon heel nieuwe markten open te breken? En dat allemaal aan een exponentiële snelheid...

De farma sector krijgt al in de inleiding van het boek een veeg uit de pan. Toen de pipeline van nieuwe moleculen opdroogde, begonnen bedrijven te fusioneren om innovatie "in te kopen", in plaats van zich op te splitsen in kleinere, beweeglijke en creatieve units. Wanneer je verder leest, blijkt die laatste strategie slechts één van een klein dozijn ingrediënten van ExO's te zijn, die de geneesmiddelen sector ogenschijnlijk systematisch laat links liggen.

MTP
Een "massief transformerend doel" (massive disruptive purpose) nastreven, lijkt soms onhaalbaar, maar wanneer je de MTP's van de bekendste ExO's er op naleest, omschrijven ze daarin heel helder "een hoger doel" dat hun klanten gewoon geeft wat ze altijd al gewild hebben, maar vaak nog nooit konden krijgen.

Een MTP is geen platgetreden mission statement. Het is het "idee achter het doel", dat de hele organisatie aan het denken moet zetten, ruim buiten de lijntjes.

"Ideeën die het waard zijn te verspreiden", belooft TEDex.
"Zorgen voor radicale doorbraken ten gunste van de mensheid", beloont de X-Prize Foundation.

Maar ook dichter bij huis: "Ik wilde elke arts in Afrika een betaalbaar high-end desktop diagnosetoestel voor AIDS geven". Dat was het doel waarmee Rudy Pauwels aan de Biocartis Idylla begon te werken.

SCALE
Creativiteit, groei en (gezonde) onzekerheid komen van vijf ingrediënten die ExO's typeren:

Staff on Demand
Community & Crowd
Algorithms
Leveraged Assets
Engagement

ExO's hebben zelf meestal zeer weinig personeel. Het makkelijkst is een groot stuk van het werk door de klanten zelf te laten doen (denk aan bookings.com waar je op het platform zelf je hele boeking kan regelen en ook de horeca zaken hun eigen aanbod beheren). Sommige besteden hun werk gewoon uit. Soms meteen aan hun Community van volgers of aan de Crowd, die zowel kan investeren als ideeën leveren...

De eerste helft van het boek ontdek je ook de andere ingrediënten aan de hand van concrete voorbeelden. Uiteraard wijst alles naar creativiteit en "lean" organiseren. Bovenal durven ExO's de gevestigde regels overboord te gooien, waardoor ze plots veel productiever kunnen worden dan hun traditionele collega's. Bij bedrijven als Uber (die het algoritme ontwikkelde om klanten en chauffeurs bij elkaar te brengen), weten we dat dit de klassieke taxi's in het verkeerde keelgat schoot. Maar in plaats van te staken, zouden de taxichauffeurs beter samenwerken om een beter algoritme te ontwikkelen en uit te rollen.

ExO's hebben ook weinig eigen assets. Huren is beter dan kopen. Het maakt je wendbaarder (desnoods kan je ook goedkoper stoppen als iets niet lukt) en beter schaalbaar, zeker tijdens een exponentiële groeifase, wanneer je de infrastructuur betrekt bij gespecialiseerde bedrijven (die vaak zelf ook ExO karaktertrekken hebben).

Het belangrijkste ingrediënt lijkt "betrokkenheid" (engagement): binnen de bedrijven wordt iedereen betrokken bij alles. Nogmaals het voorbeeld van Biocartis: het hele team is er doordrongen van hun MTP en werkt (in een overigens zeer vlak organigram) aan het realiseren van de droom van hun CEO.

IDEAS
Structuur, controle en stabiliteit in ExO's komen van vijf ingrediënten:

Interfaces
Dashboards
Experimentation
Autonomy
Social

Net als met SCALE hoef je niet alle ingrediënten te gebruiken om een ExO te worden. Een minimum aan structuur en controle is echter wel nodig. Maar ExO's gebruiken daar alles behalve grote of trage systemen voor; meestal kunnen ze van minuut tot minuut op hun dashboard volgen wat er gebeurt. Handige interfaces zorgen ervoor dat men ondanks alles rechtstreeks vat kan hebben op het bedrijfsproces. Een noodzaak, omdat de meeste van de activiteiten van ExO's buiten hun rechtstreekse toezicht gebeuren, want een hoge mate van autonomie op elk niveau van hun activiteiten, zorgt voor extra motivatie en inzet.

Een goede kennis van gedragspsychologie helpt alleszins, want zowat alles bij ExO's draait rond het vrijmaken van creativiteit en inzet. Medewerkers, klanten en de hele crowd kunnen motiveren, is dus een sleutel tot succes.

Van groot tot (heel) klein
De meeste voorbeelden uit het boek komen van de grootste en meest bekende "disruptieve" bedrijven. Een hele resem ervan zijn al massief in de VS, maar zijn zo snel gegroeid dat je er misschien nog nooit van gehoord hebt hier in Europa.

Maar het is alleszins niet zo dat alleen multinationals of giga bedrijven, die een hele sector hebben getransformeerd ExO kunnen worden. Ook kleine, lokale niche bedrijven kunnen de recepten van dit boek gebruiken en aan snelheid en groeipotentieel winnen.

Achteraan het boek vind je een tool waarmee je je eigen ExO score kan berekenen. Je leert er twee dingen mee: je hoeft echt niet alle ingrediënten te bezitten en je kan er -- ook in je eigen organisatie -- dus ook stapsgewijze mee vooruitgaan.

Aan de hand van enkele gekende en minder gekende voorbeelden zie je dat elk bedrijf zijn eigen mix heeft van eigenschappen, die zijn exponentiële groei verklaart.

De laatste hoofdstukken geven aan hoe je op elk niveau (ook individueel) hiermee aan de slag kan. We kunnen misschien niet allemaal vanuit een garage uitgroeien tot het meest waardevolle bedrijf ter wereld, maar we kunnen ons wel allemaal onttrekken aan de klassieke wetten van de bedrijfsmatige zwaartekracht en ons stukje van de markt fundamenteel transformeren.

Zoals gezegd: een boek om te lezen, wil je een aanpak leren die jezelf en je bedrijf 'future proof' kan maken.

Dirk BROECKX -- 7 juni 2015

Exponentiële Organisaties - Salim Ismail & Yuri Van Geest
(Waarom nieuwe organisaties tien keer beter, sneller en goedkoper zijn - en hoe jij dat ook wordt)

ISBN 978 90 470 0833 0

www.exponentialorgs.com

REAGEER

Respect !

http://www.de7de.be — 21/05/2015

De constructieve zelfkritiek van Julien Brabants (GSK) in de Standaard van deze week verdient respect. Hij pleit voor een radicaal nieuw paradigma in de geneesmiddelensector. Het lage natrappen van Dirk Van Duppen (daags nadien) getuigt dan weer van een totaal gebrek aan diplomatie en empathie – nochtans twee eigenschappen waar grote nood aan is bij change management.

Maar kijken beide heren wel ver en breed genoeg, om de juiste oplossingen te vinden?

Focus op volume, niet prijs
“Zijn wij farmabedrijven wereldvreemd geworden? De torenhoge kosten van sommige medicijnen en de budgettaire schaarste van de overheid maken dat de farmaceutische bedrijven hun maatschappelijk draagvlak zien smelten”, schreef Julien Brabants, directeur overheidsrelaties van GlaxoSmithKline, op 20 mei jl. in de Standaard.

Enkele spontane reacties op dit artikel zetten me aan om iets te verduidelijken: wat ik hier schrijf is strikt persoonlijk en heeft geen enkele link met de diverse opdrachten die ik uitvoer of trainingen die ik begeleid.

Er zijn nu eenmaal maatschappelijke veranderingen op til en de omgeving van de gezondheidssector is in volle evolutie. Dan moet je écht "out of the box" durven denken en 'overwegen' (daarom nog niet meteen 'doen'). En ik heb de wijsheid ook niet in pacht maar wil alleen het debat aanwakkeren.

Reageer dus gerust en indien gewenst -- al dan niet anoniem -- voeg ik reacties graag toe !

Dirk BROECKX

Hij riep zijn collega’s ertoe op zich verantwoordelijker op te stellen en niet langer met duur onderzoek te zwaaien om buitensporige prijzen te vragen.Hij stelde ook een radikaal nieuwe benadering voor, maar besloot: “De vraag blijft of die innoverende farmaceutische bedrijven een nieuwe aanpak aankunnen. Wij denken van wel, want de farmabedrijven zijn in eerste instantie wereldspelers. De mondiale vraag naar geneesmiddelen blijft enorm stijgen, wat in de opkomende markten de prijs substantieel zal drukken. Zo zien we dat de jaarlijkse wereldwijde omzet van oncologische geneesmiddelen ongeveer 100 miljard dollar bedraagt en dat die middelen bijna uitsluitend in de westerse wereld gebruikt worden, met andere woorden: door slechts 0,5 procent van de wereldbevolking. Als dat 1 of 2 procent wordt (ook in India worden mensen geconfronteerd met kanker), is het niet onrealistisch dat innovatie in de toekomst minder duur wordt.

Maar dan moet de industrie wel opteren voor een (mondiaal) volumegedreven ondernemingsmodel, en niet het prijsgedreven model van vandaag. Daarenboven zal de farma-industrie dan weer beter sporen met wat de maatschappij van haar verwacht.”

De vraag die ik me daarbij stel is: is zich richten op volume, eerder dan prijs, zoals Julien Brabants voorstelt wel de beste ‘nieuwe weg’?

Voor de beste geneesmiddelen de beste prijzen bedingen
Ik bespaar u de moddergooierij waarmee Dirk Van Duppen (Geneeskunde voor het Volk) zijn repliek de dag nadien begint. Waar het hart van vol is, loopt de mond emotioneel van over. Hij is het merkwaardig genoeg met Brabants eens, maar kan het niet laten er nog een Kiwi-sausje boven op te doen: “De industrie moet opteren voor een volumegedreven ondernemingsmodel en niet het prijsgedreven model van vandaag. Maar dan moet ook de ‘overheid sterk in haar schoenen staan’ om ‘fair play af te dwingen’(…). Dat is precies de logica van het kiwimodel. De collectieve koopkracht van onze gemeenschappelijke ziekteverzekering gebruiken om via, bijvoorbeeld, openbare aanbestedingen voor de beste geneesmiddelen de beste prijzen te bedingen”.

Kijken beide heren wel ver genoeg, wanneer ze het betaalmodel blijven koppelen aan het volume of de prijs van het geneesmiddel? Er zijn immers minstens vier andere – meer disruptieve – modellen, gebaseerd op ‘samenwerking’ en ‘co-creatie’. Daarvoor heb je wel wederzijds respect en vertrouwen nodig !

1. Xolair
Minister Schippers voerde in Nederland een ‘no cure no pay’ systeem in voor Xolair (een astma behandeling via subcutane injectie). Het wordt dus slechts terugbetaald bij een patiënt, wanneer het werkt.

Zoals elk van volgende modellen, roept ook dit disruptieve verandermodel meteen grote weerstand op, want het druist in tegen alles wat we reglementair, praktisch en cultureel gewoon zijn. Maar wanneer alle stakeholders over die barrières stappen, kunnen ze leren samenwerken in een nieuw model:

men moet zorgvuldiger voorschrijven: men gaat langer voor ‘volume’ maar artsen, bedrijf en eventueel derden werken samen om patiënten efficiënt en objectief te screenen of er een reële kans is dat de therapie zal werken. ‘Startified medicines’ loert om de hoek;
men moet maximaal inzetten op compliance en adherence: door de therapie optimaal te gebruiken, wordt de kans op genezen gemaximaliseerd;
maar de belangrijkste verschuiving is dat men allemaal samen moet afspreken hoe men vaststelt dat het werkt. Plots moeten artsen, bedrijf en payor samenwerken en afspraken maken hoe men eerlijk bepaalt of de patiënt wel effectief gezonder wordt. Dat is iets wat we vandaag niet (systematisch) doen: we schrijven medicatie voor, leveren af en hopen dan maar dat er iets van komt. Als arts of apotheker bij een volgend contact al de vraag stelt of de therapie geholpen heeft, wordt dat nergens geregistreerd of gehonoreerd.

Daar draait het om: betere outcomes voor eenzelfde of een lagere kostprijs.

2. TARDIS
Na een aanloop onder de naam eSAFE startte het RIZIV in maart jl. het TARDIS platform op, samen met de beroepsvereniging van de reumatologen en de ziekenfondsen. Het doel is de artsen meer vrijheid te geven bij het gebruiken van anti-TNF medicatie (gebruikt bij reuma). In ruil daarvoor moet de arts op een gezamenlijk beheerd platform een (behoorlijk) compleet patiëntendossier bijhouden, waarin niet alleen de gebruikte medicatie, maar ook de behaalde therapeutische resultaten worden gedocumenteerd.

Niet alleen ontstaat zo een completer ‘register’, waarmee aan benchmarking, kwaliteitsverbetering en ‘leren van elkaar’ kan worden gedaan. Het oorspronkelijk doel was – ook hier – de overheid (de payor) en de betrokken bedrijven de nodige informatie te bezorgen, waarmee over de echte toegevoegde waarde van de behandeling kan worden onderhandeld. Daarbij spelen prijs van een verpakking, noch het gebruikte volmume op zich niet langer een rol; men kan daarbij steeds dichter gaan benaderen ‘hoeveel gezondheid er geproduceerd is’.

Daar draait het om: systematisch meetbare en ‘terugbetaalbare’ gezondheid outcomes !

3. NOACs
Ongeveer een jaar geleden kregen we in de apotheek dikke ‘PRAC enveloppen’ binnen over de nieuwe orale anticoalgulantia (NOACs). Die geneesmiddelen kunnen de oude ‘bloedverdunners’ vervangen teneinde bloedklonter-vorming te vermijden. ‘PRAC enveloppen’ bevatten standaard een exhaustieve bundel documentatie, verplicht opgesteld en toegezonden door farmaceutische bedrijven (in opdracht van het EMA, Europees Geneesmiddelenagentschap). Het doel is zorgverstrekkers te wijzen op risico’s bij het gebruik van bepaalde producten.

In de praktijk gaan 99% van de enveloppen recht de vuilbak in. Niet alleen omwille van hun volume, maar ook wegens het ‘onverteerbaar’ karakter van de (verplichte) informatie. ‘Alles kan beter’, dachten toen een aantal Peilapothekers in Antwerpen, omdat patiënten die NOAC’s gebruiken absoluut goede en begrijpelijke informatie en begeleiding nodig hebben. De nieuwe behandeling verschilt immers sterk van de vroeger gebruikte medicatie.

Om te beginnen met één bedrijf, maar vervolgens ook met twee ‘concullega’s’ ervan, ‘verteerden’ een groepje apothekers de complete beschikbare documentatie. Het resultaat is een handleiding van een twintigtal overzichtelijke en zeer pragmatisch opgevatte pagina’s. Die resumeren niet alleen alles wat in de PRAC enveloppen stond, maar ook wat in de dikke pakken informatie- & promotiemateriaal van de drie respectievelijke bedrijven staat. Die handige documentatie geeft daarenboven in één oogopslag alle nuttige info ‘transversaal’ weer, d.w.z. doorheen de hele therapeutische klasse. Gelijkaardige informatie van de diverse producten en merken staat netjes naast elkaar. Als kersje op de taart werd de (papieren) brochure omgezet in een digitale tool die in de apotheeksoftware kan ingebed worden.

Farmaceutische bedrijven kunnen (mogen?) die transversale aanpak niet brengen. Ze zijn ook extreem beperkt in wat ze naar patiënten mogen communiceren. Een groep zorgverstrekkers kan dat wel ‘onder eigen redactionele verantwoordelijkheid’ en brengt daardoor in feite een innovatieve, ‘transversale’ dus veel meer ‘onafhankelijke’ toekomstige vorm van marketing: helemaal niet merkgebonden of commercieel gericht; wel met het oog op optimaal gebruik ten behoeve van de patiënt.

Daar draait het om: transversale, minder commerciële en vooral veel goedkopere ‘marketing’.

4. The Breathe League
En tot slot kom ik ook nog even terug op de vierde piste, namelijk via telemonitoring en app’s de patiënt een eigen dashboard geven (en een soort ‘GPS’), waarmee hij (of zij) gemotiveerd wordt en nauwer betrokken wordt bij het opvolgen van zijn behandeling en gezondheidstoestand.

Kijk nog eens even vorige bijdrage er op na: “Pierrot en de Breathe League: vier jaar later”, hoewel ik niet in de fout van Van Duppen wil vervallen door steeds maar eenzelfde refreintje te blijven herhalen J

Waar het hier tot slot om draait is ‘patient empowerment’, betere longitudinale opvolging en focus op motivatie tot gezond gedrag.

Dirk BROECKX – 21 mei 2015

REAGEER

Pierrot en de Breathe League : vier jaar later

http://www.de7de.be — 14/05/2015

Precies vier jaar geleden schreef ik het verhaal van Pierrot. Een jongetje met astma, die via een leuke toepassing spelenderwijze zich beter ging verzorgen. Onbegrijpelijk genoeg bestaat dat stukje toekomst intussen nog steeds niet. In de gezondheidszorg investeert men blijkbaar liever miljarden in “innovatieve geneesmiddelen” dan enkele miljoenen in een leuke tool die patiënten zou motiveren en “empoweren” om beter te zorgen voor hun eigen gezondheid…

Wegwijzer naar een nieuw domein
Precies vier jaar geleden schreef ik het ‘mini toekomstscenario’ Pierrot en de Breathe League (zie kader). Het is een schets hoe een jong kind met astma via ‘gamification’ en smart telemonitoring geholpen wordt om zijn gezondheidsprobleem spelenderwijze onder controle te houden en zich regelmatig te verzorgen.

Het was toen voor mij een wegwijzer naar het ontdekken van een totaal nieuw en ogenschijnlijk onontgonnen kennisgebied, dat ik de afgelopen jaren heb ontdekt: de impact van gedragspsychologie en de effecten van motivatie op gezondheid en gedrag.

In de marketing en de reclame heeft men die kennis en de technieken die gedrag kunnen beïnvloeden al lang ontdekt. Om ons leuk en spelenderwijze koffie, mayonaise of hamburger aan te smeren, wordt dat domein al dagelijks gebruikt. Maar om een kind (of een volwassene) te helpen dagelijks zijn medicatie te gebruiken, doen we dat niet.

Onbegrijpelijk
Ik besloot destijds het toekomstverhaal Pierrot en de Breathe League met de zin “We schrijven 2015 of zo.” Ik praatte er ook regelmatig over en preciseerde telkens dat er op het verhaal en het concept (zowel de spacer als het platform, de competitieformule en zelfs de naam) geen enkel patent rustte. Iedereen was (en is nog steeds) vrij om de nodige tools te ontwikkelen en mag ze voor mijn part zelfs onder patent brengen.

Maar tot mijn grote verbazing en spijt heeft vier jaar later nog steeds niemand een dergelijk of gelijkaardig concept ontwikkeld. Het zou nochtans véél minder hebben gekost en veel meer ’gezondheid hebben geproduceerd’ dan veel ‘innovatieve’ inhalatoren die inmiddels op de markt zijn gekomen.

Geen enkele daarvan geeft de gebruiker feedback of de medicatie optimaal en regelmatig wordt gebruikt.
Geen enkele meet dagelijks hoe het nu precies zit met de longcapaciteit of peakflow.
Geen enkele prikkelt de speelsheid en de competitiedrang die we allemaal in ons hebben en die een krachtige motivatie kunnen zijn om ons gedrag te optimaliseren.

Disruptie
Twee jaar geleden was het concept van de spacer wel het onderwerp van een eindwerk van een studente productontwikkeling aan de Antwerpse academie. Maar nadien kwam het blijkbaar toch niet in productie. En in de VS was er even sprake van het ontwikkelen van een App die een eindje in de richting ging van die van Pierrot, maar ook dat bleef een droom.

Pierrot en de “Breathe League”

Pierrot (14 jaar) heeft astma. Zijn puffer gebruiken is een belevenis geworden. Hij gebruikt hem terwijl hij naar zijn smartphone kijkt, want dan “ziet” hij – met een kleurrijke interface – hoe diep hij kan in- en uitademen. Na het puffen verschijnt zijn score, want hij maakt deel uit van een lokaal (virtueel) “Breathe League” team. Samen met 5 leeftijdgenootjes met astma (waarvan hij alleen de nicknames en tags kent, niet hun echte namen), vormt hij een ploeg in de regionale Breathe League. Dat is competitie waarbij de ploegen van telkens vijf jonge astma patiëntjes samen trachten de beste scores neer te zetten. Ze krijgen punten voor de peakflows die ze halen en voor de regelmaat van gebruik van hun puffers. De ploeg van Pierrot staat voorlopig nog vierde in de League, maar de verschillen zijn heel klein, dus misschien lukt het tegen volgende week om opnieuw in de top drie te geraken.

Achter de schermen

Op de puffer van Pierrot staat een spacer, die meteen ook een eenvoudige peakflowmeter is. Er zit een stukje (eigenlijk eenvoudige) elektronica in, die een aantal nieuwe functies aan de puffer toevoegt. Wanneer men bij elk gebruik driemaal diep in- en uit te ademt, wordt elektronisch de dosis toegediend (tijdens de derde inademing); voordien heeft het toestel al een meting gedaan die een beeld geeft van de ademcapaciteit van de patiënt. Via Bluetooth stuurt de puffer de resultaten naar een App op de smartphone van Pierrot.

Het in- en uitademen wordt heel leuk visueel voorgesteld, waardoor hij de luchtstroom in kleuren “ziet”. De eindmeting wordt automatisch door de App doorgezonden naar de server (in the cloud) van de lokale patiëntenvereniging. Die organiseert de Breathe League. Dat initiatief verbindt de jongeren meteen virtueel met elkaar. Die community geeft een dynamiek om te motiveren tot een zeer hoge therapietrouw. Vermits de ouders van Pierrot toestemming hebben gegeven, krijgt de huisarts een seintje wanneer Pierrot plots minder goed zou gaan presteren. Dat gebeurt wel niet zo vaak, want de positieve druk van de ploeggeest zorgt er meestal voor dat hij goed scoort. Maar als het nodig is kan de arts meteen bijspringen.

We schrijven 2015, of zo ;-) ?

Ik blijf stilletjes hopen dat een farmaceutisch bedrijf dat werkzaam is op het vlak van astma of COPD vroeg of laat zal wakker schieten. Of misschien moet ik gewoon hopen op een disruptische ontwikkeling vanuit de hoek van Google of Apple ? Want die jongens zijn de gezondheidszorg ook aan het ontdekken en die zien de kerntaak van deze sector niet als “innovatieve geneesmiddelen ontwikkelen”, maar als aantrekkelijke “consument/patiënt-gerichte IT oplossingen aanreiken”.

Pizza met groenten
In de onvolprezen reeks over voeding, die de Standaard de afgelopen maanden heeft geproduceerd, stond vanochtend een interessant (maar haast even treurig) artikel “Lessen in Gezond Eten”. Het GO!-atheneum De Toverfluit in Sint-Jans-Molenbeek leer allochtone kinderen gezond eten te maken en te appreciëren. Thuis wordt veel te zoet en te vettig gekookt en zelfs op school krijgt men de cultuur van mierenzoete fruitsapjes en frisdranken maar moeilijk onder controle.

Maar men probeert en waarschijnlijk volgt men – ook hier – de juiste weg: de pizza die op de bijgaande foto met kaas wordt bestrooid, overtuigde me in eerste instantie niet echt dat men ‘gezond’ bezig was. Maar het bleek pizza met groenten te zijn en dat is slim. Want het moet niet meteen rauwe groenkost en rijstwafels te zijn. Bouw gerust op wat mensen leuk vinden (pizza eten) en schuif het gezondere beleg (de groenten) gerust in aangepaste vorm naar binnen. De eerste stappen zijn gezet.

Veel woorden, maar hoe zit het met de daden ?
Het verhaal van de gezonde voeding in de school eindigde ook treurig, want het initiatief startte hoopvol toen van Frank Vandenbroucke nog minister van Sociale Zaken was. Inmiddels is de geldkraan opnieuw zo goed als dicht en moet men het stellen met wat folders en veel (eigen) goede moed en overtuiging. Blijkbaar is het makkelijker te praten over ‘gezondheid en preventie’, dan er met eenvoudige en leuke dingen ook effectief iets aan te (laten) doen.

Maar ik geef de moed niet op.

Het verhaal van Pierrot is nog steeds mijn wegwijzer en ik ontdekt nog elke dag nieuwe stukjes van de wondere wereld van de gedragspsychologie en motivatie wanneer ik met patiënten bezig ben.

Dirk BROECKX – 14 mei 2015

REAGEER

Luc Kleynjans (20 mei 2015):

We willen toch niet dat kinderen (en volwassenen) wegens de inertie van de groot industrie in de hoek worden geduwd van ziekte en miserie. Nog veel kans dat ze bij de arts en bij ons in de apotheek ook nog wat overdonderd worden met het bezwerend vingertje ... Om steeds goed hun puffer te gebruiken want anders gaat het nog slechter met hun...
Pierrot herinnert me aan de triestige clown in het circus, ook deze kinderen hebben er niet voor gekozen. Laat staan dat we degelijk begeleidend en motiverend materiaal hebben in de apotheek.

Waarom doen we het niet zelf, als groep.
Even oplijsten wat nodig is, de nodige mensen aanspreken, de eerste studies er bij halen... En dan heel het project lanceren ... Als goed doel, als start up, of wat de beste constructie ook is om dit te realiseren.
Dat is voor mij een motivatie om nog door te gaan en ook te tonen welke richting we echt willen dat de multinationals gaan.

Misschien ambitieus, maar niet onmogelijk. En de doelgroep geniet ieders sympathie en ze hebben ook recht op een gezonde toekomst.

Lijst jij op wat er al bestaat ?
Dank voor me weer eens wakker te schudden...
Luc

Beste Luc,

Kijk eens even op "Kickstarter". Daar zou een dergelijk project allicht meteen aanslaan. Maar dan nog moet iemand de kar trekken met voldoende technische of management kennis en kunde om een dergelijk project te leiden.
Heeft ienmand zin? Ik garandeer dat hij/zij het gevoel zal krijgen de wereld echt en eigenhandig te veranderen !

De �Dark Matter� van de sociale ongelijkheid �revisited�

http://www.de7de.be — 28/04/2015

Op 7 maart jl. verscheen hier een artikel over sociale ongelijkheid. Daarin wees ik op de enorme verschillen in “gezonde levensjaren” tussen de bevolkingsgroepen met hoogste, respectievelijk de laagste opleidingsniveaus. De extra jaren “in slechte gezondheid” vormen een zware last (kost) voor de sociale zekerheid. Deze problematiek zou dus veel meer aandacht moeten krijgen.

In een reactie zond Ri De Ridder me recenter cijfermateriaal, met de vraag hierop terug te komen, wat ik bij deze graag doe. In een notendop:

De verschillen in “te verwachten gezonde levensjaren” en in “jaren van chronische ziekten” tussen de hoogst en de laagst geschoolde bevolkingsgroepen zijn minder groot dan oorspronkelijk becijferd, maar ze zijn nog steeds dramatisch hoog !

Wat een blogger blij maakt
Een blog schrijven wordt pas leuk wanneer de lezers reageren of participeren, zelfs indien je daarbij op fouten wordt gewezen. Door op elkaars schouders te staan kunnen we hogerop geraken.

Ik vond het dan ook boeiend dat Ri De Ridder (RIZIV) reageerde op het artikel “Sociale Ongelijkheid : 'dark matter' in de gezondheidszorg” dat hier verscheen op 7 maart 2015. Hij was verwonderd over de gebruikte cijfers en voerde commentaren en relevante artikels aan met de vraag de hele zaak nog eens terug te bekijken.

Dank aan Dr. Françoise Renard van het WIV die een uitgebreide analyse bezorgde en ondermeer verwees naar de publicatie "De Sociale Ongelijkheden in België" (NL) “Les inégalités sociales de santé en Belgique” (FR) (2010) van Herman Van Oyen e.a., waaruit de volgende (recentere) cijfers worden geciteerd. De cijfers waarop ik me in maart baseerde dateerden van ± 1991. Nu volgt recenter cijfermateriaal, waarbij weliswaar cijfers van 2001 gecombineerd worden met cijfers uit een andere census van 2004.

Disclaimer
Laat ik meteen toch maar (voor één keer) een disclaimer zetten: ik ben geen epidemioloog, noch een number cruncher. Mijn wetenschappelijke kennis is sowieso beperkt. Ik zet dan ook alleen maar de meest opmerkelijke cijfers onbevangen naast elkaar om aandacht te vangen voor een bijzonder maatschappelijk probleem. Een beetje vervorming van het beeld dat ik hier breng omwille van (beperkte) methodologische fouten, doet geen afbreuk aan de ernst van het probleem.

Wie er helemaal het fijne van wil weten en alle wetenschappelijke nuances wil ontdekken, gelieve (minstens) het volledige cijfermateriaal en de bijhorende commentaren te overlopen in de documenten die je hierboven (blauwe tekst) kan downloaden. Of neem contact op met de experts van het WIV.

De verdeling over de verschillende niveaus van opleiding
In “Dark Matter” van 7 maart werd de groep met het hoogste (universitaire) opleidingsniveau vergeleken met de groep ‘zonder diploma’. Deze laatste groep blijkt een kleine minderheid te zijn (5% bij de vrouwen en 4% bij de mannen).
Teneinde een maatschappelijk relevant(er) beeld te brengen is het allicht zinvoller om de vergelijking te maken tussen de groep met hogere (universitaire) opleiding (24% van de vrouwen en 25% van de mannen) en deze die alleen een diploma lagere school hebben (19% van de vrouwen en 16% van de mannen).

Maar kijk verderop toch ook even naar de vergelijking met die kleinere groep "zonder diploma": de cijfers zijn ronduit dramatisch.

Mortaliteit
Op basis van de recentere cijfers heb ik het beeld van vorige blog opnieuw samengesteld. Aan het einde van dit artikel vind je de tabellen waaruit ik heb geput. De levensverwachting (tot overlijden) op 25 jaar bij mannen en vrouwen (in tabel 2.3.1. en 2.3.1.) en de levensverwachting op 25 jaar ‘in goede gezondheid’ (in tabel 3.1.1 en 3.1.2.).

Omdat je bij de cijfers altijd de 25 jaar moet bijtellen, heb ik dat in de volgende grafieken meteen gedaan. Zo krijg je meteen een beeld van de totale leeftijd bij overlijden en verderop het totaal aantal jaren in goede gezondheid.

Voor wat de mortaliteit betreft, is het verschil tussen de groep met ‘hoger onderwijs’ en de groep met ‘lager onderwijs’ groter geworden. Daarbij vallen enkele cijfers op:

- Het verschil is aanzienlijk groter voor mannen dan voor vrouwen. Met hoger onderwijs leven mannen 5,7 jaar langer; vrouwen “slechts” 3,7.

- Het verschil bij vergelijking tussen ‘hoger onderwijs’ en ‘geen diploma’ is aanzienlijk groter: met hoger onderwijs leven mannen 7,4 jaar langer; vrouwen 5,9.

- Kijk ook even naar tabel 2.4. Die toont het aantal ‘extra levensjaren’ die over een periode van 10 jaar gewonnen werden (tussen 1991 en 2001) : ‘zonder diploma’ hebben vrouwen nauwelijks winst en deze mannen hebben zelfs levensverwachting verloren (zie de negatieve cijfers). Terwijl met hoger onderwijs op 25 jaar iedereen meer dan twee jaar levensverwachting heeft gewonnen (mannen 2,35 jaren en vrouwen 2,21).

De slogan ‘elke twee jaar winnen we een extra levensjaar’ moet dus met een korrel zout worden genomen en de gewonnen levensjaren zijn zeer ongelijk verdeeld!

Gezonde levensjaren
Voor wat het aantal levensjaren in goede gezondheid betreft (nog steeds gemeten op de leeftijd van 25 jaar), is het verschil tussen de groep met ‘hoger onderwijs’ en de groep met ‘lager onderwijs’ kleiner geworden.

Daarbij vallen ook volgende cijfers op:

- Bij de vrouwen (waar we vorige keer ook de spotlight op zetten) is de verwachting in de groep ‘hoger onderwijs’ met 2 jaar gedaald (van 74,1 naar 72,1) en in de groep ‘zonder diploma’ met 4,5 jaar gestegen (van 49,4 naar 53,9).

- De verschillen tussen de groepen is daardoor kleiner geworden, maar nog altijd dramatisch hoog: Vrouwen met ‘hoger onderwijs’ leven 10,8 jaar langer in goede gezondheid dan vrouwen in de groep ‘lager onderwijs’ en zelfs 18,2 jaar langer dan de groep ‘zonder diploma’!

- Bij de mannen is het verschil resp. 9,6 en 18,5 extra gezonde levensjaren.

Ongezonde levensjaren en de kost van (chronische) ziekte
In de blog van maart becijferde ik voor het eerst het (verschil in) aantal ‘ongezonde’ levensjaren. Dergelijke ‘verwachte levensjaren in ongezonde toestand’ zijn niet alleen vanuit sociaal oogpunt oneerlijk verdeeld. Denk ook aan de link met de extra kost die deze ongezonde jaren veroorzaken in de ziekteverzekering en de extra workload voor de gezondheidszorg.

Gelukkig zijn de cijfers hier lager dan wat ik in maart meldde.

- Gemeten op 25-jarige leeftijd, hebben vrouwen met ‘lager onderwijs’ volgend perspectief:

tot 61,3 jaar leven ze (gemiddeld) in goede gezondheid
ze worden 81,2 jaar oud.
het verschil is 19,9 ongezonde levensjaren.

- Dat is 7,6 jaar meer dan vouwen met ‘hoger onderwijs’. Die hebben als perspectief:

tot 72,1 jaar leven ze (gemiddeld) in goede gezondheid
ze worden 84,4 jaar oud
het verschil is : 12,3 ongezonde levensjaren.

- Let wel: wanneer we de vergelijking maken met de groep ‘zonder diploma’, dan wordt het verschil plots 12,8 jaar !
Want die laagste sociale groep heeft als perspectief:

slechts tot 53,9 jaar leven ze (gemiddeld) in goede gezondheid
ze worden slechts 79,0 jaar oud
dit wil zeggen : 25,1 ongezonde levensjaren !

Health Literacy
Klassiek zoeken onderzoekers in deze context de oorzaak om te beginnen bij de klassieke ‘boosdoeners’: roken, zwaarlijvigheid, alcohol gebruik, enz.

Men onderzoekt ook vaak (beperkte piloot-)projecten met ‘interventies’ die de bedreigde groepen moeten helpen. Naar het voorbeeld van de rest van de zorg (het ‘acute’ zorgmodel), hoopt men door iets ‘toe te voegen’ aan de het bestaande zorgaanbod, een beter resultaat te krijgen.

Persoonlijk denk ik dat het grootste verschil zit in de zeer fundamentele aanpak van ‘health literacy’

Een werkzame definitie hiervan zou kunnen zijn:
De parate kennis en het mentale beeld dat een individu heeft over zijn eigen lichaam en hoe het werkt; over zijn eigen gezondheidstoestand en mogelijke risico’s. Alsook het (relatieve) belang dat men aan die kennis en het toepassen ervan geeft.

Dat laatste is een onderdeel van de cultuur en de opvoeding. P4F deelnemers denken dan meteen aan het niet-rationele deel, onder de waterlijn, van het ‘ijsberg’-model dat ons gedrag bepaalt.

Hogere sociale klassen hebben niet alleen veel meer toegang tot informatie bronnen (het internet; media; de 'boekskes'...). Het zit ook ingebakken in de cultuur en opvoeding van de hogere klassen. Lagere sociale klassen hebben die toegang in principe ook, maar het relatieve belang dat eraan gehecht wordt in hun leeefwereld is veel kleiner. Dit is een hypothese, maar ze verdient eens grondiger bekeken te worden.

De oplossing ligt dus niet in ‘vroeger en meer lessen over gezondheid in het onderwijs’. We moeten binnendringen en vertrouwd worden met die andere ‘cultuur’ en in alle geledingen van zorg én opvoeding hiermee leren rekening houden.

Zo werkt je lichaam
Tot slot een verhaal.
Toen mijn kinderen een jaar of tien waren, abonneerde ik me op de reeks “Zo werkt je lichaam”. Het bleek een peperduur engagement te zijn, want gedurende een jaar of twee kregen we maandelijks een mooi boek (tekst- en tekenverhaal) en een videocassette (tekenfilm), samen met een gepeperde rekening.
In "Zo werkt je lichaam" ontdekken een jongen en een meisje de werking van het hele lichaam, onder begeleiding van een ‘mentor’ (een wijze man met een zeer lange grijze baard).

Toen mijn kinderen vele jaren later aan de universiteit resp. farmacie en veeartsenijkunde gingen studeren, bleek dat ze de meeste, zelfs behoorlijk complexe concepten van de fysiologie al kenden. Ze hadden spelenderwijze en waarschijnlijk ‘onderbewust’ de stof al geleerd als kind.

Leren over gezondheid en er relatief meer belang aan hechten doe je door de boodschap te verpakken in een geschikte vorm. Boeiende verhaaltjes en spelenderwijze leren, zijn daarbij belangrijker dan 100% wetenschappelijke accuraatheid en volledigheid.

Misschien moeten we gewoon eens goed nadenken en beginnen te investeren in stripverhalen en tekenfilms wanneer we nieuwe bijsluiters of gezondheidscampagnes ontwikkelen.
Misschien moet de overheid een raamcontract afsluiten met de scenaristen van ‘Thuis, ‘Familie’ en allicht ook ‘Ketnet’ om gezondheidseducatie gewoon in te bouwen in verhaallijnen over de populairtse feuilleton personnages. Zo sijpelen kennis en belang vanzelf binnen bij bredere lagen van de bevolking.
Misschien moeten we ons gewoon de vraag stellen hoe mensen in de laagste sociale klassen hun kinderen (en zichzelf) opvoeden in het algemeen en gezondheidsinformatie op hùn golflengte en toonaard laten binnensijpelen...

Dirk BROECKX – 28 april 2015

REAGEER

Madeleine Janssen (29 april 2015)
Bedankt voor je analyse.
Ik kan me ook helemaal scharen achter je oproep in het slot. Ook in onderzoek stellen we heel vaak vast dat "mensen niet houden van leren".....maar dat door story-telling eenzelfde boodschap (maar anders verpakt) wel geabsorbeerd wordt en vaak ook geïmplementeerd wordt in het eigen handelen.

When Digital becomes Human � Steven Van Belleghem

http://www.de7de.be — 21/04/2015

Steven Van Belleghem strikes again!

Na “The Conversation Manager”, komt hij met een reeks nieuwe inzichten in de digitale wereld van morgen. Laat u niet afschrikken door de Engelse titel. De inhoud is Nederlandstalig en staat bol van voorbeelden van de laatste nieuwe – bekende en minder gekende – marketing- en communicatie ontwikkelingen.

Twee assen = vier kwadranten
Het uitgangspunt van dit boek zijn vier verschillende 'werelden' of scenario's voor bedrijven in de toekomst, waarbij twee assen de leidraad zijn:

in welke mate evolueer je van ‘analoog’ naar ‘digitaal’ ?
in welke mate evolueer je van een 'rationele' benadering van je klanten naar een (h)echte persoonlijke en ‘emotionele’ relatie ?

Dat geeft vier verschillende kwadranten:

1. "When Digital Becomes Human": de perfecte combinatie van digitaal en menselijk / emotioneel; dit is dus in feite het te beogen droomscenario.

2. "Vechtersmarkt": je gaat voluit digitaal, maar zonder de menselijke component te ontwikkelen; er wacht je een harde strijd om de goedkoopste en meest efficiënte te zijn.

3. "Vandaag sterk, maar morgen onvoldoende": je ontwikkelt een aanbod met sterke 'beleving', veel cocreatie en een zeer persoonlijke en emotionele band met je klanten, maar je veronachtzaamt het ontwikkelen van je digitaal kanaal / platform.

4. "De Snelle Dood": al wie niet fundamenteel innoveert en dus noch digitaal, noch relationeel zich sterk ontwikkelt, is gedoemd om te verdwijnen.

De7de schenkt u i.s.m. Uitgeverij Lannoo 20% korting bij aankoop van dit boek.
De korting is enkel geldig via www.lannooshop.be/de7de, zolang de voorraad strekt. De korting wordt verrekend nadat u het boek hebt toegevoegd aan uw winkelmandje. Betalen kan veilig online of via overschrijving.

Vandaag kunnen bedrijven nog succesvol zijn met een 'rationeel' aanbod en ze kunnen 'analoog' nog goed presteren. Maar als ze niet snel evolueren, is hun lot bezegeld.

Weinig fraaie toekomstbeelden
Het boek zit boordevol voorbeelden van sectoren en bedrijven die (soms tot het extreme) gegroeid zijn op de digitale of de relationele as. Toch kreeg ik een behoorlijk deprimerend gevoel bij het lezen. Want tenzij je aanbod zowel digitaal als emotioneel optimaal ontwikkeld wordt, is elk van de drie laatste scenario’s op kortere of langere termijn eigenlijk een nachtmerrie:

wie stagneert, sterft een snelle dood;
wie (alleen) voluit voor ‘digitaal’ gaat, staat een uiterst competitieve markt te wachten, waar prijs en snelheid of efficiëntie bij het beleveren centraal zullen staan;
wie vandaag (alleen) een sterke emotionele band uitbouwt, met klanten die 'verliefd zijn' op je aanbod, riskeert toch te verliezen, tenzij hij ook een sterke digitale component uitbouwt.

Zeker in de gezondheidssector is dat slecht nieuws, want men klampt zich nog steeds vast aan een hoofdzakelijk 'rationeel' (wetenschappelijk onderbouwd) aanbod en zet tergend traag de overstap naar een totaal geïntegreerde digitale omgeving. Indien we patiënten niet snel als 'mensen' gaan benaderen en hen geen gebruiksvriendelijk digitaal aanbod serveren, ziet de toekomst er zeer somber uit.

Digitaal
Van Belleghem legt uitstekend de onderliggende mechanismen en stappen bloot die leiden tot de noodzakelijke transformaties. e-Commerce werd bijvoorbeeld pas succesvol, toen het wantrouwen werd weggewerkt, door klanten een veilig gevoel te geven bij het betalen en – de vooral – in geval ze iets verkeerd of defect thuisgeleverd kregen.

Hij reikt je ook een goede "digital first = customer first" strategie aan. Daarbij zijn zowel de front- als de backoffice geconstrueerd om de behoeften van de klant maximaal te dienen. Dat is dus het tegenovergestelde van het huidige e-health aanbod dat hoofdzakelijk bedoeld is om de administratie en uitwisseling van gegevens tussen zorgverstrekkers te ondersteunen of te automatiseren!

De volgende stap is het bouwen van een ‘digitaal ecosysteem’ met doorgedreven standaardisatie en automatisering. Het moet de springplank worden naar volledige 'selfservice': de klant / patiënt zit steeds meer aan het stuur en kan geleidelijk aan 'alles zelf doen'.

Lees het hoofdstukje 'Selfcontrol in de Gezondheidssector' en je vraagt je terecht af of de aanbodzijde – de met name de zorgverstrekkers en de farmaceutische industrie – terdege begrijpt hoe fundamenteel de veranderingen / bedreigingen zullen zijn, wanneer patiënten de digitale mogelijkheden gaan benutten die vandaag al door giganten als Apple, Samsung of Google worden klaargestoomd. Het zou niet de eerste sector zijn die 'digitaal gefagocyteerd' zou worden, omdat men te laat begrijpt dat alles draait om data. De tussentitel 'Elk bedrijf is een informatiebedrijf’ spreek voor zichzelf.

Big Data is de (voorlopig) laatste stap op de digitale as. Of liever: 'Big Relevance'. Want het zijn uiteraard niet de gegevens, maar wel wat men ermee doet in het belang van de klant / consument / patiënt dat telt. De auteur spreekt expliciet in het enkelvoud over ‘de’ klant, want Big Relevance gaat over het individualiseren van het aanbod op basis van de zee van gegevens die men vandaag kan verzamelen. Van Belleghem vraagt zich af of we dit 'awesome' dan wel 'creepy' vinden...?

Menselijk
Het deel over een meer humane benadering begint paradoxaal met de vraag hoever robotisering wel zal gaan. Raadgeven, met andere woorden het vertrekken van ‘rationele', zuiver feitelijke informatie, zal waarschijnlijk steeds beter en sneller door een computer kunnen gebeuren. Maar mensen wensen gelukkig méér dan objectieve gegevens: ze hebben behoefte aan emotionele elementen, zoals empathie, creativiteit, verrassende of vernieuwende dingen, die een glimlach op de lippen toveren. En daar scoren computers (voorlopig toch nog) niet goed in.

Van Belleghem pleit voor 'Heartketing' . Die overtreffende trap van marketing verweeft een efficiënte digitale aanpak met een warm-menselijke emotionele binding met de klanten. De eerste sporen van ‘When Digital becomes Human’ duiken nu pas op.

Klantentrouw hangt niet langer af van korting of klantenkaarten, wanneer men het hart van de klant verovert met een empathische, creatieve en persoonlijke toets, die van elk contact een 'belevenis' maken.

Authenticiteit en eerlijkheid zijn hier troef. Doe zoals Patagonia, die in een reclameboodschap over zijn nieuwste lijn van jassen aan zijn klanten zei: 'Don't buy this jacket'. Achterliggende gedachte: we verkopen onze kleding eigenlijk alleen graag als je ze echt nodig hebt; we hebben liever dat je ze langer draagt; dan hoef je er ook minder van te kopen! Want Patagonia wil staan voor duurzaamheid en heeft nadrukkelijk het belang van zijn klanten als eerste prioriteit, niet zijn eigen – korte termijn – gewin.

Crowd
Uiteindelijk zal alles draaien om ‘empathie’, ‘passie’ en ‘creativiteit’; de drie componenten van de menselijke interface. Dat zal mensen steeds met elkaar blijven verbinden. En dat is meteen de laatste stap op de menselijke as: crowdsourcing (informatie delen), crowdfunding (samen micro-investeren), crowdservice (elkaar helpen) en crowdcommerce (terug rechtstreeks met elkaar handel drijven).

Het zijn stuk voor stuk zeer logische en zeer menselijke activiteiten, die echter slechts mogelijk zijn dank zij een sterke digitale component.

Zo komen we tot de apotheose: When Digital becomes Human. Een ontstellend kort hoofdstukje, dat de eindpunten van de twee assen gewoon met elkaar verbindt. Heartketing en de vier Crowd-vormen enerzijds; een Digitaal Ecosyseem en Big Data / Relevance anderzijds. Aan de lezer om zijn creativiteit los te laten op de talloze combinaties die je met deze denkpistes kan maken...

Dirk BROECKX – 21 april 2014

When Digital becomes Human – Steven Van Belleghem

(Klantenrelaties in Transforatie)

ISBN 978 90 8203 376 2

REAGEER

Luc Kleynjans (23 april 2015):
Reeds gelezen, absoluut top.
Aansluitend : "Van Retail naar Omnichannel" van Gino Van Ossel.
Absolute topprioriteit.

Dirk: OK. Voeg ik toe op het lijstje. Maar dat wordt drummen, want er staan nog drie andere prima boeken (al gelezen) te wachten op bespreking. Dus: feel free om zelf eens een bespreking in te zenden. Dan publiceer ik die met plezier !

In Sickness and in Health -- Marleen Wynants (Crosstalks)

http://www.de7de.be — 20/04/2015

Bron: bol.com

People want to live longer and remain healthy. Through series of seminars, workshops and publications from 2005 to 2008, CROSSTALKS gave incentive to a more integrated and more efficient health care, starting from the challenges to accessible and safe medicine for everybody.

Health is not a matter of politics only, health care is. Through a continuing process of exchange, CROSSTALKS wants to generate a growth model with added value for all the stakeholders in health care. A crucial factor in this project is the open collaboration and knowledge exchange between academics, the corporate world, doctors, pharmacists, patients, sickness funds, social partners and politicians.

ABOUT THE EDITOR
Marleen Wynants is an independent publicist with a master in Germanic Languages and in Audio-visual Communication Media from KULeuven. She started working as a music producer and content researcher for the official Belgian Radio and Television in its pre-commercial stage. Since 1984 she has written articles and columns for the major media groups and magazines in Belgium, focusing on ICT, art and science. At present she is the director of CROSSTALKS, the university and industry network of Vrije Universiteit Brussel –

ISBN :9054875496

Het Onvoltooide Land -- Jos Bouveroux & Luc Huyse

http://www.de7de.be — 19/04/2015

Bron: Bol.com

De NV België is al vele jaren een bouwwerf. Blauwdruk na blauwdruk rolt van de tekentafels. Maar het politieke metselwerk is nooit af. De taalwetgeving van de vroege jaren zestig trok een grens tussen noord en zuid, maar veroorzaakte meteen nieuwe burentwisten. Elke grondwetsherziening die daarna kwam, moest de laatste zijn. Telkens bleek snel dat de ene hervorming de nood aan weer een volgende verwekte.
Bouveroux en Huyse tekenen een eigenzinnig beeld van dat moeizame puzzelwerk. Hun aandacht blijft niet steken bij het getimmer in de Wetstraat. Zij kijken naar de rol van allerlei economische krachten, laten zien hoe godsdienst en vrijzinnigheid het communautaire rijpingsproces hebben vertraagd en wijzen op de cruciale interventies van het buitenland in de evolutie van 'de kwestie'.
Het onvoltooide land is een terugblik op zestig jaar verbouwing van België. Tegelijkertijd tast het af wat nog komen kan.
Het onvoltooide land is ook de titel van een televisiereeks op Canvas.

ISBN : 9056179179

De Gebalanceerde Leider -- Michele Mees

http://www.de7de.be — 18/04/2015

Bron: Bol.com

Ik geloof dat het in evenwicht brengen van masculiene en feminiene waarden een belang- rijke bijdrage kan leveren tot het welzijn en de ontwikkeling van mannen én vrouwen, van bedrijven en van de maatschappij. In dit boek onderzoek ik wat een dergelijk evenwicht inhoudt, hoe het kan gerealiseerd worden en welke impact het kan hebben.

De inzichten in dit boek komen niet enkel van mezelf. Ze zijn gebaseerd op de kennis die we binnen ons bedrijf hebben opgebouwd en uiteraard op onze gecombineerde persoonlijke ervaringen. Zowel de individuele coachings van leidinggevenden, de feedback van honderden vrouwen die onze opleidingen volgden als de input van de mannen en vrouwen waarmee we work- shops en seminaries hielden, hebben mee de inhoud van dit boek bepaald. De inspirerende gesprekken met topmanagers die aan het schrijven van dit boek vooraf gingen, stimuleerden me om de zaken zo scherp mogelijk te formuleren: Gebalanceerd leiderschap is niet hetzelfde als een beter evenwicht tussen mannen en vrouwen.

Gebalanceerd leiderschap gaat over het ontwikkelen, benutten en waarderen van zowel masculiene als feminiene waarden en gedrag. Dat houdt een versterking van feminiene waarden in, die traditioneel werden onderbenut en ondergewaardeerd. Ik spreek bewust niet over mannen en vrouwen, maar over masculien en feminien. Omdat het niet echt gaat om de vraag of het een man is of een vrouw. Het gaat om het vinden van een 6evenwicht tussen masculiene en feminiene eigenschappen. En die dragen we allemaal in ons mee, ongeacht of we vrouw of man zijn.

Jammer genoeg komen beide niet in dezelfde mate aan bod in bedrijven en organisaties met een overwegend homogene masculiene cultuur, waardoor zowel vrouwen als mannen slechts een stukje van hun potentieel aanboren en verder ontwikkelen. Een groot deel blijft dus onderbenut en onontwikkeld. Beschouw dit boek als een uitnodiging om meer te leren over de masculiene en feminiene zijde in elk van ons en hoe een onevenwicht tussen beide leidt tot verstoring. Het biedt een nieuwe bril om naar de werkelijkheid te kijken. Dit boek is bedoeld voor mannen én vrouwen die willen ontdekken hoe een betere balans tussen hun innerlijke masculiene en feminiene zijde bijdraagt tot hun persoonlijk geluk en tot productievere professionele relaties met anderen. Het is ook gericht tot managers die voorbij de genderbalans willen kijken om te ontdekken wat een gebalanceerde organisatie werkelijk inhoudt. Ten slotte is het een uitnodiging aan iedereen om meer ruimte te creëren voor de nood- zakelijke bijdrage van feminiene waarden zodat we met zijn allen de vruchten van een betere balans kunnen plukken.

ISBN :9789081038775

De 7 eigenschappen van effectief Leiderschap -- Stephen R. Covey

http://www.de7de.be — 17/04/2015

Bron: Bol.com

Het boek De zeven eigenschappen van effectief leiderschap behoeft nauwelijks nog introductie. Het vormt al jarenlang en wereldwijd een inspiratiebron voor iedereen. Covey heeft met zijn boek een miljoenenpubliek bereikt. Hij leert ons hoe we de kwaliteit van ons persoonlijk leven, diensten en organisaties kunnen verbeteren. Zijn inzichten hebben het leven en werken van velen ingrijpend veranderd. Zijn filosofie is van alle tijden en blijkt steeds opnieuw jonge generaties aan te spreken.

Recensie
Een gemakkelijk lezend studieboek voor mbo-opgeleiden en hoger. Via de zeven gepostuleerde 'eigenschappen' worden de persoonlijke ervaringen van de schrijver als vader en als bedrijfsadviseur, met macht en invloed, bevoegdheid en verantwoordelijkheid, zelfdiscipline en planmatige aanpak etc. de lezer als spiegel voorgehouden. Het boek handelt eigenlijk over gedrag en gedragsverandering (effectiviteit, efficiëntie, tijdmanagement, delegeren, betrouwbaarheid etc.) en daarnaast over leiderschap. Het leiden (een visie uitdragen) wordt daarbij duidelijk onderscheiden van het managen (het beheersen van een proces). Het uitvoeren van de na elk hoofdstuk gegeven praktische aanbevelingen garandeert niet een effectief leiderschap of efficiënt management, maar een bewuster ervaren van het eigen gedrag en dat van anderen. Het boek bevat bijlagen.

ISBN :9047054644

L'economie de la sante pour non economistes -- Lieven Annemans

http://www.de7de.be — 16/04/2015

Source: Book.be

Cet ouvrage a un double objectif. Il entend tout d’abord donner une vision positive du rôle de la pensée économique dans les soins de santé. L’économie de la santé est encore trop souvent synonyme d’économies et de pression financière. L’économie de la santé traite en fait de l’allocation optimale des ressources financières disponibles. Une bonne application de la pensée économique dans les soins de santé implique que l’on considère le secteur des soins de santé comme un secteur productif, qui a pour but de produire de la santé, en veillant à ce que les gens vivent plus longtemps et en meilleure santé. Mais qui dit “productif” dit aussi “productivité”: la société doit tenter de favoriser au maximum la santé avec les moyens disponibles, et c’est pour cela qu’il faut donner la priorité aux interventions (préventives ou curatives) qui rapportent le plus de santé par euro investi.

L’évaluation économique en santé est une des méthodes utilisées pour faire de tels choix. Cela nous amène au deuxième objectif de ce livre, à savoir approfondir et expliquer la méthode des évaluations économiques en santé. Les non-économistes (médecins, pharmaciens, …) sont de plus en plus souvent confrontés aux résultats de telles évaluations, par ex. dans des revues médicales. Mais ils ne lisent pas souvent ces articles, parce qu’ils ne les comprennent pas. Ce livre veut remédier à ce problème. Il veut fournir aux personnes non spécialisées en économie des outils pour participer aux discussions et débattre des choix à faire dans les soins de santé.

Lieven Annemans (1964) est professeur en économie de la santé à la Faculté de Médecine et des Sciences de la Santé de l’Université de Gand (Belgique). Il enseigne également la Pharmaco-épidemiologie à la Faculté des Sciences Pharmaceutiques de la même université. Il est également professeur en Pharmaco-économie et enseigne les Aspects économiques de l’activité physique à la Vrije Universiteit Brussel (VUB). Il est Président du Vlaamse GezondheidsRaad (VGR) (Conseil Flamand de Santé) et ancien président de l’association internationale de la pharmaco-économie (ISPOR). Il s’est surtout spécialisé dans les évaluations économiques en santé relatives aux technologies médicales, aux médicaments et aux programmes de soins dans différents domaines (cardiologie, dermatologie, diabète, gastro-entérologie, infectiologie, biologie clinique, oto-rhino-laryngologie, oncologie, ophtalmologie, orthopédie, psychiatrie et urologie).

ISBN :9789038212524

Why should anybody be led by you ? -- Rob Goffee & Gareth Jones

http://www.de7de.be — 15/04/2015

Source: Bol.com

Are you an authentic leader? Too many companies are managed not by leaders but by mere role players and faceless bureaucrats. What would it take to replace these empty suits with real leaders--men and women who are confident in who they are and what they stand for and who truly inspire people to achieve extraordinary results?

Rob Goffee and Gareth Jones argue that leaders don't become great by aspiring to a list of universal character traits. Rather, effective leaders are authentic: they deploy individual strengths to engage followers' hearts, minds, and souls. Authentic leaders are skillful at consistently being themselves, even as they alter their behavior to respond effectively to changing contexts.

In short, the authors present a powerful case: that it takes being yourself, in context, with skill to be a successful, authentic leader--and they show you how to do exactly that. In this lively and practical book, Goffee and Jones draw from extensive research to reveal how to hone and deploy your unique leadership assets while managing the inherent tensions at the heart of successful leadership: when to show emotion and when to withhold it, how to get close to followers while maintaining an appropriate role distance, and maintaining your individuality while conforming enough to gain traction and lead change. Underscoring the inherently social nature of leadership, the book also explores how leaders can stay attuned to the needs and expectations of followers. Why Should Anyone Be Led by You? will forever change how we view, develop, and practice the art of leadership, wherever we live and work.

ISBN :

NOACs�, TARDIS en Moore

http://www.de7de.be — 14/04/2015

We vieren deze maand zowel vijftig jaar “Wet van Moore” als de geboorte van “TARDIS”. Over het eerste zal je dezer dagen allicht iets lezen in de krant. Over het tweede vind je meer dan waarschijnlijk niks.

Toch is het een mijlpaal voor de Belgische gezondheidszorg waar we misschien over vijftig jaar ook op terug zullen blikken. Het is immers het eerste digitale platform waarop patiëntengegevens voor meerdere doeleinden, geïntegreerd opgeslagen en gebruikt worden. En de NOAC’s...? Lees verder !

Moore
De Wet van Moore stelt dat het aantal transistors in een geïntegreerde schakeling door de technologische vooruitgang elke 2 jaar verdubbelt. Gordon Moore is een van de oprichters van Chipsfabrikant Intel. Hij poneerde de wet in 1965 op basis van de allereerste computerchips die ontwikkeld werden. Leg de eerste grafiek (uit het oorspronkelijke artikel) naast de meest recente gegevens (zie figuren).Je ziet hoe embryonaal de evolutie was waarop Moore zich baseerde om zijn “wet” te formuleren en hoe gigantisch de groei de afgelopen 50 jaar wel is geweest, want de y-as is logaritmisch!

Wat Moore er destijds niet bij kon bedenken, is dat die tweejaarlijkse verdubbeling van de capaciteit in feite aan gelijke prijs gebeurt. Daarenboven verschuiven technologische ontwikkelingen (op vlak van design en productie van chips) elk decennium de bovengrens van de wet. Door transistors verticaal en driedimensionaal te positioneren, verwacht men dat de tweejaarlijkse verdubbeling (aan dezelfde prijs) nog minstens 10 jaar kan verder gaan.

Uiteraard geldt de Wet van Moore alleen voor computerchips, maar het blijft me intrigeren dat we in de geneesmiddelensector precies de omgekeerde logica heel normaal vinden: de “gezondheidsproductie” van geneesmiddelen steeg de afgelopen vijftig jaar zeker niet exponentieel, maar de prijzen van nieuwe geneesmiddelen verdubbelden gedurende diezelfde periode wel haast om de twee jaar (ik overdrijf een beetje, maar niet heel veel).

Komen we niet stilaan in een fase waar we – omwille van budgettaire beperkingen ? – bij gelijke prijs, wel degelijk meer gezondheidsoutput moeten gaan produceren ?

Wanneer ik die vraag in debatten (zoals IFB FarmaCafé) stel, krijg ik telkens het deksel op de neus: “Onmogelijk !”, “Elke nieuw geneesmiddel is nu eenmaal duurder dan het vorige…”

Maar kan dat nog wel blijven duren ? En hoe kunnen we dat veranderen ?

Gibson
“The future is already here — it’s just not very evenly distributed.”

Deze uitspraak is van William Gibson, een sciencefiction auteur die ook de term Cyberspace lanceerde (in het boek Neuromancer, gepubliceerd in 1984). Net als Moore slaagt hij erin de toekomst te voorspellen. Niet door transistors te tellen op chips, maar door goed om zich heen te kijken en nieuwe of vernieuwende patronen te herkennen. Ze zijn de embryo’s van wat komen gaat.

Zo voorspelde Gibson van enkele embryonale IT ontwikkelingen een toekomst waarin een wereldwijd digitaal web bestaat. Hij deed dit in het jaar dat de eerste Apple Macintosh werd gelanceerd, die nog helemaal niet aan een netwerk gekoppeld kon worden en een jaar voor de eerste URL werd toegekend.

Passen we de uitspraak van Gibson toe op de gezondheidszorg en de ontwikkeling van geneesmiddelen, dan komen we uit bij TARDIS en de NOAC’s

TARDIS
Bij de lancering van TARDIS publiceerde het RIZIV volgende historiek op zijn website:

“Begin 2000, met de start van de vergoeding van de 1e anti-TNF, hebben de reumatologen de wens geformuleerd om patiëntendossiers te kunnen hebben met epidemiologische gegevens in het kader van de behandeling van reumatoïde polyartritis.

Als antwoord op die vraag is de SAFE-tool (Shared Arthritis File for Electronic use) ontwikkeld en ontstaan.

Om de kwaliteit van de gegevens te verhogen wilden de reumatologen, overtuigd van het grote belang dat SAFE kan betekenen, evolueren naar een verplichte registratie in SAFE. Bovendien leek het, in het licht van de administratieve vereenvoudiging, logisch om de verplichte registratie te linken aan de mogelijkheid om online de vergoeding van biologische geneesmiddelen aan te vragen in het kader van de behandeling van reumatoïde polyartritis.

SAFE heeft dus plaatsgemaakt voor TARDIS, een volledig vernieuwde versie die toelaat gegevens in individuele patiëntendossiers in te voeren, een nationaal register voor alle Belgische patiënten te creëren maar ook tegelijk online de vergoeding bij ziekenfondsen op een beveiligde en rechtstreekse manier aan te vragen.

Vandaag heeft TARDIS slechts betrekking op de biologische geneesmiddelen voor de behandeling van reumatoïde artritis. De volgende fasen beogen de uitbreiding van het gebruik ervan tot andere therapeutische indicaties en andere geneesmiddelen”.

De Koninklijke Belgische Vereniging voor Reumatologen, die SAFE en TARDIS mee hebben helpen ontwikkelen en die hun leden aanmoedigen het geïntegreerde platform te gebruiken, hebben daarmee geschiedenis geschreven. Allicht was de drijfveer eerder een vlottere terugbetaling en minder paperassen, maar meteen werd de basis gelegd om het gebruik van medicatie en de outcomes voor totale populaties te kunnen opvolgen en analyseren.

Dit is het embryo van een nieuw tijdperk waarin co-creatie en samenwerking centraal staan – zelfs tussen partijen die elkaar tot voor kort als ‘vijanden’ bekeken – en waarbij waardevolle, exhaustieve gegevens over gebruik en resultaten natuurlijk voortvloeien uit de dagelijkse behandeling van patiënten.

Hier ligt het embryo voor klinisch onderzoek in de toekomst.

NOAC’s transversale marketing
In alle stilte mocht ik getuige zijn van een ander embryonaal ontstaan van een nieuw fenomeen. Nauwelijks een jaar geleden stelden een aantal Antwerpse apothekers (leden van het netwerk van Peilapotheken van KAVA) vast dat de NOAC’s (Nieuwe Orale Anti-Coagulantia) waardevolle geneesmiddelen waren, waarover we echter te weinig parate kennis hadden om onze job goed te doen.

We kregen wel dikke pakken met waarschuwende PRAC dossiers in de bus en de (drie) bedrijven die deze producten op de markt brachten, trachtten elk de troeven van hun product voor het voetlicht te brengen, maar toch bleven deze apothekers op hun honger zitten voor wat betreft heldere en praktijkgerichte informatie.

Men ging samen zitten met enkele ‘durvers’ van één van de fabrikanten. Op basis van alle beschikbare documentatie werd een handige samenvatting geschreven door de apothekers, waarin ze bondig en efficiënt de nodige parate kennis bundelden, aangevuld met een hoofdstuk what if vragen (met oplossingen voor problemen of situaties die slechts uitzonderlijk voorkomen).

Dat zorgverstrekkers hun eigen documentatie schreven voor een nieuwe klasse geneesmiddelen is uitzonderlijk. Dat ze alle betrokken bedrijven bereid vonden om dit gezamenlijk te laten doen, is du jamais vu. Want de volgende stap was inderdaad deze brochure uit te breiden, zodat alle NOAC’s naast elkaar gedocumenteerd werden. Niet vanuit het oogpunt van “wie is de beste”; wel vanuit het oogpunt “we moeten de patiënt optimaal kunnen begeleiden, ongeacht welk product hij/zij gebruikt”.

Het eindproduct van deze co-creatie is een handige brochure die door de auteurs, de bedrijven en een academisch panel gevalideerd werd. Ze wordt aangeboden in de context van een avondopleiding (ook door apothekers) en men krijgt er nog ‘neutrale’ patiëntenfolders en een online consulteerbare documentatietool bij. De kostprijs voor dit alles is een fractie van wat elk bedrijf afzonderlijk aan zijn marketing besteedde. Uiteraard durven de productverantwoordelijken het vandaag nog niet aan om hun hele marketing door de apothekers te laten voeren.

Maar ook hier ligt het embryo voor de marketing van de toekomst.

The future is already here… Leer de stukjes van de toekomstpuzzel herkennen en bouw er op voort. Misschien zullen we zo ooit Moore’s Wet ook in de geneesmiddelensector zien verschijnen.

Dirk BROECKX – 14 april 2015

REAGEER

Co-active Coaching -- Karen Kimsey-House, Laura Whitworth & Phillip Sandahl

http://www.de7de.be — 13/04/2015

Source: Bol.com

"Co-Active Coaching remains the bible of coaching guides. . . .

No other book gives you the tools, the skills, and the fundamentals to succeed.
Stephen Covey, author of The Seven Habits of Highly Effective People

Completely revised and updated.
More than 100,000 copies sold!

ISBN : 9781857885675

The 7 Habits of Highy Effective People -- Stephen R. Covey

http://www.de7de.be — 12/04/2015

Source: Bol.com

When it was first published in 1989, The 7 Habits of Highly Effective People was an almost instant bestseller—and quickly became a permanent part of the cultural lexicon. With over 25 million copies sold worldwide in over 40 languages since its first publication, this book continues to help millions of readers become more effective in both their personal and professional lives.

This is one of the rare books that has influenced presidents, CEOs, educators, and individuals all over the world not only to improve their businesses and careers but to live with integrity, service, dignity, and success in all areas of life. It has had an undeniable impact for the past 25 years—and will no doubt continue to be influential for many more.

Endorsements
"Every so often a book comes along that not only alters the lives of readers but leaves an imprint on the culture itself. The 7 Habits is one of those books." —Daniel Pink, author of Drive and To Sell Is Human

"The 7 Habits encompass timeless principles that can help guide any company toward success." —Tony Hsieh, New York Times bestselling author of Delivering Happiness and CEO of Zappos.com, Inc.

"There are very few business books that are essential reading for anyone who wants to make a difference. This is one of the great ones." —Seth Godin, author of The Icarus Deception

"No person lasts forever, but books and ideas can endure. Stephen R. Covey's life is done, but his work is not. It continues, right here in this book as alive today as when first written." —Jim Collins

"Twenty-five years after it first appeared, the wisdom of The 7 Habits is more relevant than ever. On an individual level people are burning out, and on a collective level we are burning up the planet. So Dr. Covey's emphasis on self-renewal, and his understanding that leadership and creativity require us to tap into our own physical, mental, and spiritual resources, are exactly what we need now." —Arianna Huffington

Met meer dan vijfentwintig miljoen verkochte titels in meer dan veertig landen is The 7 Habits of Highly Effective People met recht een bestseller te noemen.

ISBN : 9781451639612

Scenarios for Success -- Bill Sharpe & Kees van der Heijden

http://www.de7de.be — 11/04/2015

Source: Bol.com

Properly researched and intelligently deployed, scenario planning is today's most powerful tool for understanding and preparing for an uncertain future. Yet it remains a niche approach, poorly understood by leaders at large. To bring it into the strategy mainstream, leaders need advice on how to turn concepts (scenarios) into actions (strategy).

Scenarios for Success delivers a unique and coherent account of the state of the scenario planning art. It is aimed particularly at those trying to implement its findings. Striking a balance between theory and practice, the contributors show how and why the core techniques of scenario thinking have endured and are still valuable, while bringing new tools and processes that keep scenario planning in touch with modern realities.

ISBN :9780470512982

Winning -- Jack Welch

http://www.de7de.be — 10/04/2015

Source : Bol.com

The ultimate business how-to book by the icon of American business and one of the world's most revered and respected leaders, Jack Welch, former CEO of General Electric.

WINNING explores the changes of recent times and the new economic realities and it identifies the central, immutable principals of doing business right and doing it well.

WINNING is devoted to the real "stuff" of work, looking both inside the company, from leadership to picking winners to making change happen, and outside the company, at competition, strategy and mergers. And it focuses on managing your career - from finding the right job to achieve work-life balance.

ISBN : 9780061240171

De Genetische Revolutie -- Jean-Jacques Cassiman

http://www.de7de.be — 9/04/2015

Bron: Bol.com

Samenvatting:

Alle letters van je dna door een machine laten lezen (sequencen), voor een prijs die elk jaar daalt en binnen het bereik van elk van ons gaat liggen. Beter begrijpen wie je bent, wat je sterke en je zwakke punten zijn, en of je aanleg hebt voor hart- en vaatziekten bijvoorbeeld. De genetische revolutie zal de wereld op zijn kop zetten. Maar hoe? Professor Jean-Jacques Cassiman maakt deze fascinerende ontwikkelingen van op de eerste linie mee.
In dit boek gunt hij een blik achter de schermen van de genetische en medische laboratoria, waar de geheimen van het leven steeds verder worden blootgelegd. Genetische testen, gentherapie, stamcellen, nieuwe organen maken, geneeskunde op maat, langer leven, het verbeteren van de menselijke soort, ... de mogelijkheden die zich aandienen zijn duizelingwekkend. De risico's voor de gezondheidszorg en onze samenleving ook. Cassiman deelt zijn bedenkingen en vragen met veel wijsheid. Zodat we ons zelf een beeld kunnen vormen van toekomst die we wensen.
Jean-Jacques Cassiman is emeritus hoogleraar aan de KULeuven. Hij was er afdelingshoofd van het Centrum voor Menselijke Erfelijkheid en doceerde Erfelijkheidsleer en Embryologie. Naast zijn onderzoek was hij verantwoordelijk voor het laboratorium voor Forensische Genetica en Moleculaire Archeologie. Hij leidde een Europees net-werk van honderden laboratoria en onderzoeksgroepen die de verschillende aspecten van de genetische dienstverlening onderzoeken. Tot in 1999 was hij secretaris-generaal van de European Society of Human Genetics (eshg) en tot in 2007 liaison-officer tussen de eshg en de International Federation of Human Genetics Societies. In 2008 was hij president van de European Society for Human Genetics.

ISBN : 9460581064

Het Geneesmiddel -- Walter Van den Broeck

http://www.de7de.be — 8/04/2015

bron: Bol.com

Werking en ontwikkeling van medicijnen
Er zijn talloze medicijngidsen op de markt, maar er is geen boek dat ook laat zien hoe al die medicijnen nou eigenlijk werken. Het geneesmiddel doet dat wel. Op een toegankelijke, humoristische, wetenschappelijk verantwoorde wijze legt de auteur uit op welke wijzen geneesmiddelen werken. Zo volgen we medicijnen op hun reis door het lichaam en leren we waarom behandelingen niet altijd aanslaan. En passant behandelt de auteur de gangbare geneesmiddelen. Dit degelijke en toegankelijke boek zorgt ervoor dat je je dokter weer begrijpt.

Eindelijk een boek dat uitlegt hoe uw medicijnen werken!

Recensie
Dit 82ste deel van de 'Wetenschappelijke bibliotheek' van het tijdschrift 'Natuurwetenschap & techniek' is van de hand van een apotheker, die onderzoeker is op het gebied van geneesmiddelen en moleculaire biologie. De lay-out is weer van goede kwaliteit en de afbeeldingen, merendeels in kleur, ondersteunen de tekst voortreffelijk. De onderwerpen zijn in volgorde: 'Waartoe dienen geneesmiddelen?'; 'Hoe worden we ziek?'; 'Werkingsstrategieen'; 'Receptoren, enzymen etc.'; 'Hoe weet een geneesmiddel waar het moet zijn?'; 'Vaccins en antistoffen'; 'Planten en kruiden'; 'Placebo-effect'; 'Bijwerkingen'; 'Ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen'; 'Gentechnologie' en 'Waarom worden we ziek?' Een uitstekend boek met algemene achtergrondinformatie over geneesmiddelen voor een groot publiek. Met literatuuropgave en register.

Dr. B. Baljet

Praten met Reuzen - xxx

http://www.de7de.be — 7/04/2015

Bron: Bol.com

Reuzen zijn meedogenloos, opportunistisch en egocentrisch. Maar die kwaliteiten volstaan niet. Net zoals Peter Pan kunnen reuzen immers ook vliegen, gaat alles schijnbaar moeiteloos en hebben ze zowat dagelijks een nieuw idee.
Of ze nu CEO of minister, man of vrouw, jong of oud zijn. Een ding hebben ze gemeen: je kan alleen met hen communiceren onder hun voorwaarden. En die lijken vaak ongerijmd en zijn moeilijk te doorgronden.
Hoe praat je met CEO's, beleidsmakers en andere reuzen? Een steeds belangrijkere vraag voor wie zijn doelstellingen wil realiseren, steun voor een project wil krijgen of aast op een nieuwe opdracht of functie.

Praten met reuzen leert je hoe je plannen, boodschap of project kan doordingen tot reuzen. Met talloze voorbeelden van echte reuzen, hoe je 'dwergen op stelten' kan herkennen en hoe je torens kan bouwen om met reuzen op hun niveau te praten. De inzichten uit dit boek zijn gebaseerd op de jarenlange ervaring van de auteur met reuzen.

Noël Slangen is medeoprichter van het strategisch adviesbureau Groep C en ongetwijfeld de bekendste communicatieadviseur van België. Hij werkte voor talloze beleidsmakers, topmanagers en bedrijven, maar werd vooral bekend als communicatieadviseur van verschillende eerste ministers en van de Belgische regering. Slangen is ook gastdocent aan verschillende universiteiten en publiceert geregeld boeken en bijdragen over strategie, communicatie en maatschappijtrends.

Recensie
In dit boek bespreekt de Vlaamse communicatieadviseur Noel Slangen wat echt leiderschap betekent. Hij baseert zich daarbij op zijn lange ervaring als medewerker van een aantal leiderfiguren, waaronder topmanagers en verschillende eerste ministers. De auteur wil zowel inzicht bijbrengen in de kenmerken van echte leidersfiguren ('reuzen') als handvatten aanreiken om met hen om te gaan. Eerst beschrijft Slangen hoe je reuzen kunt herkennen en gaat hij in op de vraag waarom mensen zo graag voor hen willen werken. Verder bespreekt de auteur onder meer hoe leiders met macht omgaan, hoe je de taal van de leider kunt leren spreken, hoe je efficient kunt vergaderen met leiderfiguren, hoe je het best een presentatie kunt houden en hoe je het gedrag van leiders moet interpreteren. Volgens de auteur is reusachtigheid geen techniek, maar een gave; wat niet-reuzen wel kunnen leren is hoe ze met leiderfiguren moeten omgaan. Een helder en vlotlezend boek dat doorspekt is met tal van anekdotes. Elk hoofdstuk sluit af met een samenvatting in puntjes; achteraan volgt een bibliografie. Hardcover, sobere lay-out.

Redactie Vlabin-VBC

ISBN : 9789077442623

RIZIV Infospot: Polyfarmacie bij Ouderen

http://www.de7de.be — 21/03/2015

Precies een jaar geleden publiceerde het RIZIV de Infospot "Poylfarmacie bij Ouderen".
Over enkele dagen start de Tarificatie per Eenheid (TPE) bij levering van geneesmiddelen in de woonzorcentra (ROB/RVT). De oorspronkelijke bedoeling van die maatregel is het rationaliseren van het geneesmiddelengebruik, met name bij de vele patiënten die 5 of meer geneesmiddelen chronisch gebruiken.

In de drukte en chaos die de opstart van TPE dezer dagen veroorzaakt, zullen de meeste betrokken apothekers spijtig goenoeg geen tijd hebben om die Infospot te lezen. De invoering van TPE reduceert hun rol de eerstvolgende maanden immers hoofdzakelijk tot logistieke boekhouders die pillen en dozen moeten tellen om correct te tariferen.

Voor diegenen die ondanks alles toch tijd zouden kunnen vrijmaken om rationeler en optimaler geneesmiddelengebruik te ondersteunen, bevat deze inforspot uiterst waardevolle informatie.

De tekst van de infospot spreekt voor zich, dus KLIK HIER om hem te lezen:
RIZIV Infospot januari-maart 2014 "Polyfarmacie bij Ouderen"

Maar lees aub tot het einde: de wijze woorden inzake de toepassing van de De Beers lijst (en het bijhorende cijfermateriaal), verdienen alle aandacht !

De Infospot situeert het probleem. Maar hoe lossen we dat best op?

Zorgmodel Polyfarmacie: een alternatief dat ligt te wachten
Van september tot december 2014 hebben een aantal experten van Apo@WZC, APB en OPHACO in alle stilte een alternatief probeerden te formuleren voor de TPE. Hun 'huiswerk' ligt al enkele maanden te wachten op een vervolg. Maar ook hier zuigt de invoering van de tarificatie per eenheid spijtg genoeg alle energie naar zich toe, zodat de voorgestelde en meer fundamentele aanpak voorlopig op de plank blijft liggen.

Indien bepaalde apothekers de volgende weken nood hebben aan een positief beeld om de moraal wat op te krikken (of indien de overheid het uiteindelijk toch over een andere boeg wil gooien): ziehier een korte 'preview', met de voornaamste krachtlijnen van het Zorgmodel Polymedicatie.

Uitgangspunten
Het uitgangspunt van het 'Zorgmodel Polymedicatie' is een globaal en goed doordacht patiëntgericht model aan te reiken aan de overheid en de andere stakeholders (ziekenfondsen, zorgverstrekkers, leveranciers…), waarin de toegevoegde waarde op vlak van farmaceutische zorg en geneesmiddelenlogistiek gemaximaliseerd wordt, zowel in het belang van de individuele patiënt als van de volksgezondheid en de ziekteverzekering.

Daarenboven geloofde de werkgroep dat het Zorgmodel Polymedicatie niet het exclusieve terrein mag worden van een kleine groep grote apotheken of ketens. Het is een model dat in principe in alle apotheken moet uitgevoerd worden.

De werkgroep heeft de belangrijkste vier aspecten uitgewerkt, zodat – samen, in overleg met de andere stakeholders – snel een concreet en haalbaar model aan de patiënt zou kunnen worden aangeboden:

een realistische, duidelijk omschreven definitie van de aangeboden zorg;
een pragmatische segmentering van de patiëntenpopulatie (met het oog op zorg en vergoeding op maat);
een budgettair haalbaar, maar vooral motiverend alternatief model qua vergoeding;
de nodige planning en het ‘change management’ op het terrein.

Drivers
Een holistisch ‘Zorgmodel Polymedicatie’ is een noodzakelijk onderdeel van het gezondheidsbeleid voor de oudere populatie op korte, middellange en lange termijn. Een aangepast beleid, in het bijzonder voor polymedicatie patiënten, wordt het volgend decennium noodzakelijk omwille van (o.m.) volgende belangrijke maatschappelijke ‘drivers’ :

de onvermijdelijke vergrijzing van de bevolking;
een stagnerend of krimpend aantal zorgverstrekkers;
de (haast epidemische) toename van bepaalde chronische ziekten;
het probleem van de sociale ongelijkheid, met grote verschillen op vlak van verwachte gezonde levensjaren;
beperkte budgettaire middelen en geen of nauwelijks groei van de uitgaven,
waardoor efficiëntiewinst en het beperken van ‘cost per capita’ centraal moeten staan;
desondanks een grotere kwaliteit en veiligheid,
met het accent op rationeel gebruik van geneesmiddelen;
de noodzaak om hierbij maximaal gebruik te maken van digitale gegevensuitwisseling, op basis van e-health diensten zoals BelRAI, Vitalink, Recip-e, MyCareNet, enz.

Doelgroepen
Polymedicatie patiënten vormen een belangrijke, specifieke groep van chronische patiënten.

TPE richt zich op de patiënten in instellingen (WZC). Die vormen vandaag de hoofdmoot van de beoogde populatie en hebben vaak het meest complete zorgpakket nodig.
Naast residenten in rustoorden, worden we vandaag al geconfronteerd met complexe, niet-zelfredzame poly-pathologische patiënten in de thuiszorg. Die groep zal de volgende jaren -- onder invloed van de vergrijizng -- snel veel groter worden.
Tenslotte is er een grote groep polymedicatie patiënten die nog voldoende zelfredzaam zijn op zelfstandige basis hun medicatie te gebruiken, maar die toch ook behoefte hebben aan specifieke farmaceutische zorg.

Het Zorgmodel gaat dus uit van een pragmatische stratificatie van de totale doelgroep, zodat elke subgroep een optimaal pakket van zorg en logistiek kan krijgen, met een aangepast vergoedingsmodel voor elk. Waar mogelijk gebeurt deze stratificatie op basis van feitelijk vast te stellen parameters (bv. plaats van verblijf of aantal geneesmiddelen), teneinde manipulatie van de indeling te vermijden. Voor wat de ‘medisch-sociale’ zorgbehoevendheid betreft zal allicht in de nabije toekomst het BelRAI instrument dienstig kunnen zijn.

Enkele Krachtlijnen van het Zorgmodel Polymedicatie

1. Standaard: Medicatieschema en Medicatie-nazicht
Het Polymedicatie Zorgmodel voorziet dat elke patiënt die 5 geneesmiddelen of meer gebruikt standaard een medicatieschema moet krijgen.

Dit schema wordt door de apotheker en/of door de GMD houdende arts opgesteld en onderhouden. Het wordt elektronisch gedeeld (van zodra dit vlot mogelijk is) en de patiënt heeft een papieren versie (voorlopig, tot ook dit digitaal kan).

Het medicatieschema is meer dan een omlijsting van de afgeleverde medicatie en de posologie. Het is het resultaat van een analyse en eventuele bijsturing, waarbij geneesmiddelen gebonden problemen worden opgespoord en opgelost (waar nodig in overleg tussen patiënt, arts en apotheker). Medicatie-nazicht is dus eveneens een standaard onderdeel van dit zorgmodel.

In principe moet een ‘huisapotheker’ (ook wel ‘referentie apotheker genoemd) naar vrije keuze van de patiënt het medicatieschema beheren, parallel met het Globaal Medisch Dossier beheerd bij de ‘huisarts’. Samen met het Gedeeld Farmaceutisch Dossier vormt het medicatieschema bij polymedicatie patiënten de basis waarop het gebruik van geneesmiddelen voor de patiënt wordt geoptimaliseerd. Uiteraard wordt al het nodige gedaan opdat de patiënt zou instemmen met het elektronisch delen van alle relevante informatie (consent).

Het vergoedingsmodel voorziet hiervoor een basisvergoeding in de vorm van capitatie (een ‘abonnement’ formule per patiënt voor een bepaalde duurtijd).

2. Optioneel: Klinisch medicatie-nazichten en Medisch Farmaceutisch Overleg (MFO)
Wanneer nodig voorziet het Polymedicatie Zorgmodel dat de apotheker en de arts, desgevallend samen met mantelzorgers, (thuis-)verpleging of verzorgenden, intensiever samenwerken en formeel overleg plegen. Dit is een optie die ingeschakeld wordt wanneer de complexiteit van het medicatiepakket nog verder vergroot en/of de patiënt specifieke behoeften heeft. Het protocol in bijlage legt uit wanneer en hoe dit gebeurt.

Het vergoedingsmodel voorziet hiervoor een optionele, aanvullende vergoeding in de vorm van capitatie, aangepast aan de nodige inzet in tijd en type van vergaderingen.

3. Optioneel: Individuele Medicatie Voorbereiding (IMV)
Het zorgmodel gaat ervan uit dat een deel van de polymedicatie patiënten verder met klassieke verpakkingen kan bediend worden. Maar wanneer het nodig is voor de patiënt of wanneer de omgeving of omkadering waarin hij verblijft dit nodig maakt, dan kan de medicatie individueel voorbereid worden. Het protocol voorziet een aantal vormen waarin dit kan gebeuren.

IMV omvat steeds drie delen:

de voorbereiding van de uitvul- of productiefiles
de technische akte van het verdelen of verpakken
de aflevering / verdeling naar de patiënt.

Dit kan helemaal door de ‘huisapotheker’ zelf gebeuren, maar hij kan de tweede stap (de technische akte) ook delegeren aan een andere, erkende apotheker.

Het vergoedingsmodel voorziet voor het geheel van de verschillende componenten een optionele, aanvullende vergoeding in de vorm van capitatie, aangepast aan het aantal geneesmiddelen dat de patiënt gebruikt.

Dirk BROECKX -- 21 maart 2015

REAGEER

Co-creatieboek eHealth � 45 auteurs

http://www.de7de.be — 14/03/2015

‘eHealth heeft geen business case, de behandeling/product heeft er een’.

Dat is allicht het meest fundamentele leerpunt uit het unieke “Co-creatieboek eHealth”, geschreven door 54 auteurs. Samen met 200 proeflezers, die co-creëerden, kwam dit boek tot stand onder impuls van NICTIZ (nog maar eens). Het is verplichte literatuur voor al wie beleidsmatig of hands-on bezig is met het implementeren van e-health.

Geen business case op zich
De belangrijkste les die ik uit dit boek onthoud, is dat e-health op zich geen business case heeft, maar dat het wel een essentieel deel is van elk nieuw zorgmodel. En dat laatste heeft wél een business case.

Je hoort het de laatste tijd gelukkig al wat minder, maar wie beweert dat je met e-health kan besparen, dwaalt. De kost of investering zit niet zozeer in de hardware of software, wel het change management (de moeite en de tijd die nodig is om het gebruik vlot en algemeen ingeburgerd te krijgen). En terwijl je daar (vaak) de tanden op stuk bijt, realiseer je je pas dat e-health in feite alleen maar zin heeft (en ook vanzelf zal gebruikt worden) wanneer het een noodzakelijk en ‘onvermijdelijk’ – maar ook nuttig – onderdeel is van een nieuwe aanpak in de zorg; van een nieuw zorgmodel; van een innoverend, geïntegreerd en langdurig zorgproces.

Nieuwe vormen van zorg moeten de drijfveer zijn voor gebruik. En het zorgmodel moet op zich aantrekkelijk en ‘voordelig’ zijn, niet alleen voor de overheid (ziekteverzekering), maar ook voor de patiënt

Twee semantische voetnootjes:

1. Waarom “e-health” en “eHealth”? In de schrijfwijze maken we een onderscheid tussen het algemeen gebruik van e-health (waarvan de definitie verderop in de tekst staat); dan schrijven we “e-health”. Wanneer het in de engere zin van het woord over het overheidsplatform en zijn diensten gaat, dan schrijven we “eHealth”.

2. Alles wat in cursief staat op deze pagina is min of meer letterlijk geciteerd uit het boek. Soms is de tekst wat ingekort of lichtjes aangepast, om de leesbaarheid te verhogen.

En het moet bovenal aantrekkelijk zijn in de ogen van de zorgverstrekkers (allemaal samen). Investeer dus in het aantrekkelijk maken van medicatieschema’s en mensen zullen vanzelf de nodige tools en applicaties beginnen te gebruiken. Geef incentives aan wie ze maakt en gebruikt en de rest volgt vanzelf.

Maar laten we beginnen bij het begin:

De Definitie van e-health
Van robots in de care tot serious gaming in de fysiotherapie; van apps tot online communities; van e-consults voor patiënten tot beeldcommunicatie tussen zorgverleners. Het is allemaal “e-health” en die spraakverwarring is typisch voor het gebrek aan gemeenschappelijke ‘gedragen’ visie. Het boek start dan ook met het geven van een simpele en pragmatische definitie:

eHealth is het gebruik van nieuwe informatie en communicatietechnologieën, en met name internet-technologie, om gezondheid en gezondheidszorg te ondersteunen of te verbeteren.

Aangevuld (pag. 42) met een overzicht van een mogelijke indeling van eHealth-toepassingen naar technologie. En we schakelen meteen door naar enkele lijstjes, die de waarde en zin van dit boek en van e-health goed samenvatten:

Vaststellingen op het terrein
We zijn er nog lang niet (zelfs in Nederland !):

eHealth op de werkvloer is helaas vaak nog geen kwestie van ‘plug and play’;
procesinnovatie is ingewikkeld;
zorggebruikers en zorgverleners ervaren bij sommige toepassingen onvoldoende meerwaarde;
beoogde gebruikers zijn niet altijd bekend met de mogelijkheden.

De aanbevelingen van Nictiz zijn:

Maak zorggebruikers duidelijk wat er kan.
Geef online dossierinzage aan patiënten, om te beginnen in het medicatiedossier.
Versterk de informatie-uitwisseling.
Vergroot de eHealth-deskundigheid onder zorgverleners.

Een dilemma bij eHealth is dat we vaak de mogelijkheden van een integraal systeem wel zien, maar dat het in de praktijk moeilijk is om tot die integraliteit te komen. Wij pleiten dan ook voor een fasering van implementatie. Voer systemen bijvoorbeeld in per proces en afdeling en ga pas verder als het foutloos draait.

10 Strategische Aanbevelingen:

De technologie is niet het probleem, alles is er al: De aandacht zal daarom vooral moeten uitgaan naar het grootschalig implementeren van wat er al is en al werkt.
Focus met subsidies op implementatie in plaats van ontwikkeling: grootschalige implementatie van eHealth vormt een grote uitdaging.
Implementeer in co-creatie tussen zorggebruiker én zorgverlener: een andere oorzaak van het lage eHealthgebruik is dat innovaties veelal aanbod- en technologiegericht worden ontwikkeld. Implementatie vindt veelal plaats op basis van “oplossing zoekt probleem” in plaats van andersom.
Laat eHealth-oplossingen meer onderdeel zijn van bestaande netwerken, social media, collectiviteiten en communities.
Geef zorggebruikers meer invloed en inspraak door een Persoonsgebonden eHealth Budget. Om de invloed van zorggebruikers rond zelfmanagement en eHealth te vergroten, moeten zij de mogelijkheid krijgen om zelf te bepalen welke vorm van eHealth het beste bij hen past.
Differentieer naar context en populaties: de zorgproblematiek en urgentie voor eHealth is context- en populatiegericht bepaald. Om eHealth succesvol op te schalen, wordt het de kunst om te laveren tussen “maatwerk” en “standaardisatie”. Standaardisatie als basis voor de techniek is gewenst om de schaalvoordelen te realiseren. Maatwerk daarentegen is gewenst voor de eindgebruiker om een oplossing op maat te krijgen
Met eHealth nieuwe markten, verdienmodellen en kansen pakken: eHealth wordt door veel zorgverleners nog als een bedreiging gezien. Zij vrezen overbodig te worden of minder geld te krijgen. eHealth kan echter ook worden ingezet om kansen te pakken.
Greenfield als veranderstrategie: het creëren van een nieuw label naast de bestaande (legacy) organisatie. Onderdeel van een veranderstrategie kan zijn dat jonge en/of andere meer veranderingsgezinde artsen en zorgprofessionals meer mogelijkheden krijgen om de “lead” te nemen in de verandering. Op dit moment lopen honderden haio’s en technische geneeskundigen tijdens hun werkervaringstages het risico dat de niet-veranderingsgezinde artsen en zorgprofessionals de innovativiteit remmen cq teniet doen.
Integreer bestaande eHealth-kennis in opleidingen en stimuleer assemblage: het feitelijke gebruik van eHealth-innovaties in de praktijk en de mogelijkheden die deze innovaties bieden, liggen helaas nog geregeld ver uit elkaar. Om de acceptatie van eHealth bij zorgprofessionals te vergroten is het nodig om eHealth-kennis en –ervaring, en de praktijk van het werken met beschikbare en bewezen innovaties in de opleidingen van de zorgprofessionals te integreren.
Crowdfunding kan een goed alternatief zijn om financiering voor een innovator of zorgverlener te realiseren.

Zelfredzaamheid aanmoedigen. De patiënt is “eigenaar”
Wie zelf bloeddrukmeting gegevens (digitaal) kan voorleggen aan de arts (en apotheker !) zou korting moeten krijgen. Zorg ervoor dat patiënten steeds toegang moeten (kunnen) krijgen tot hun eigen gegevens.

Vandaag schermen we als zorgverstrekkers de gegevens veel te veel af naar de patiënt. Discussie met (vooral) artsen beginnen meestal vanuit de premisse dat toegang tot alle gegevens de patiënten gaat schaden (of minstens dat ze er niks van gaan snappen). Terwijl je eigenlijk moet beginnen met de vele situaties waarbij e-health de patiënt meer zal betrekken bij (de coördinatie van) zijn zorg. Wij zijn slechts de bewaarders van gegevens die eigendom zijn van de patiënt en die verzameld werden bij het leveren van zorg, betaald door de gemeenschap.

Experimenteren aanmoedigen
Zorg voor regelarme zones waarbinnen geëxperimenteerd kan worden.

Vandaag is KB 78 het vaste en onwrikbare obstakel dat vrij(er) delen van gegevens, schuiven met rollen en echte samenwerking telkens weer afremt of onmogelijk maakt. Het KB is er ogenschijnlijk niet om de patiënt te beschermen, maar wel als laatste juridische reddingsboei om schotten, silo’s en schrik voor territoriumverlies nog zo lang mogelijk boven water te houden.

Wijknetwerken
Op pag.80 wordt een moedige lans gebroken om Wijknetwerken op te starten, inclusief een wijkwebsite, waar patiënten, mantelzorgers en alle zorgverstrekkers elkaar digitaal kunnen ‘vinden’. Het voordeel hiervan is dat iedereen op gelijke voet kan bijdragen aan het uitbouwen van het lokale netwerk. Vandaag is het in België aartsmoeilijk een lokaal netwerk te laten functionneren, tenzij de huisartsen eerst mee zijn. En dat durft hier en daar nog wel eens haperen (om het voorzichtig te zeggen).

Ik dacht meteen aan het voorbeeld van Living it Up uit Schotland, waar gemeentelijke websites / portalen alle elementen van welzijn, sociaal netwerk en gezondheidszorg integreren en samen aanbieden.

Behoeften en percepties
Er wordt ook lang stilgestaan – met flink wat voorbeelden en verhalen – bij de percepties en behoeften van patiënten en zorgverstrekkers. Dat geeft inzicht in de verschillende drijfveren en obstakels, bekeken door de bril van de diverse stakeholders. Implementeren is immer ¾ change management en dat begint bij mensen ‘goesting’ laten krijgen. Begrijpen wat hen tegenhoudt (klassiek: geen geld en geen tijd) of wat hen kan aanmoedigen (hands-on ervaren dat je als patiënt zelfredzaamheid en rust gaat winnen; voor de zorgverstrekker: gebruiksgemak en de zekerheid dat je geen tijd gaat verliezen, maar integendeel kan winnen).

Succesverhalen van peers zijn beter dan argumenten of theoretische beschouwingen. (Omgekeerd blijft het me verbazen hoe weinig we echt en grondig testen en proefrijden in België. Vandaar dat we ook te weinig doorleefde succesverhalen hebben, want die zouden uit grondige testfases vanzelf naar voor moeten komen). Enkele bijdragen van jonge artsen zorgen voor een frisse wind, boordevol vernieuwende praktische toepassingen.

Ruim 40 pagina’s catalogus
Van pag. 158 tot 202 wordt een haast eindeloos aanbod beschreven van bestaande e-health toepassingen, apps en services , die vandaag al gebruikt worden in Nederland. Ze staan netjes alfabetisch, telkens met een woordje uitleg waarom en hoe ze gebruikt worden.

Een beetje sombere toekomstvisie
Wat zal de rol van eHealth zijn in 2025?
Als het tempo van de komende 11 jaar gelijk is aan dat van de afgelopen 11 jaar, dan wordt het effect niet zo groot ! Want om eHealth de groei te laten doormaken die het verdient zal daadwerkelijk werk gemaakt moeten worden van het herontwerpen van zorg met inzet van innovatieve technieken, veranderde werkprocessen, onderwijs en preventie. Stapsgewijs zullen nieuwe diensten geïntroduceerd, opgeschaald en vergoed moeten worden ten koste van bestaande dure zorgprocessen. Hierbij heeft het de voorkeur om te beginnen met het laaghangend fruit: het uitbouwen van diensten die zich reeds bewezen hebben en die hun weg bij een groot aantal zorgverleners en vragers gevonden hebben.

eHealth zal het mogelijk maken dat regionale ziekenhuizen zich beperken tot zorg voor moeilijke, ernstige en sociaal zwakkere patiënten in hooggespecialiseerde zorg. In tal van perifere centra in de woonwijk - huisartsenpraktijken, apothekers, opticiens, fysiotherapiepraktijken en anderen - zal de routinematige zorg dichtbij de patiënt geleverd worden door mantelzorgers en paramedici onder regie en supervisie van de huisarts en de medisch specialist. Bij gelijkblijvende budgetten kan deze innovatieve efficiënte zorg alleen ten koste van bestaande dure zorg gerealiseerd worden.

Caleidoscoop van meningen
Het Co-creatieboek eHealth is een compilatie van tientallen artikels, bijeen gebracht in de laatste helft van 2014, waarbij 250 Nederlandse experten hun meningen en ervaringen bundelden rond het implementeren van e-health. Ze kwamen uit alle hoeken: patiëntenorganisaties, zorgverzekeraars, instellingen en zorgverstrekkers, software leveranciers, overheid…

Hoewel je soms de typisch Nederlandse situaties en omstandigheden er wat moet uitfilteren, zou dit boek (dat alleen gratis, in pdf versie bestaat) verplichte lectuur moeten zijn voor al wie – ook in ons land – bezig is met het implementeren van e-health. De auteurs adviseren hun minister van Volksgezondheid nadrukkelijk het boek helemaal te lezen. Ik hoop dus ook stilletjes dat Maggie De Block en haar medewerkers het ook gaan doen…

Maar stel de verwachtingen juist in, want het is best overweldigend: de 336 pagina’s barsten van schier eindeloze hoodstukjes, elk met een eigen invalshoek. Halfweg moet je even doorbijten om de parels (zelfs briljanten) tussen de bergen opinies, change- en implementatiemodellen te vinden:

een heldere uitleg hoe het Amerikaanse concept van ‘Meaningful use’ eigenlijk echt in elkaar zit (pag. 272).
een sterk gedocumenteerd stuk over Zelfmeting (pag. 277).
Zorgfunders is een crowdfunding initiatief dat navolging vredient (pag. 293)

Het is een inspirerende caleidoscoop van meningen en lessons learned die je wil onthouden en toepassen.

Dirk BROECKX – 14 maart 2015

Co-creatieboek eHealth
Downloadbaar: KLIK HIER
of: http://www.zorginnovatieboek.nl/wp-content/uploads/Cocreatie_eHealthboek.pdf

REAGEER

Sociale Ongelijkheid : 'dark matter' in de gezondheidszorg

http://www.de7de.be — 7/03/2015

In de astronomie weet iedereen inmiddels hoe belangrijk ‘dark matter’ is. Toch kan niemand omschrijven wat die ‘donkere materie’ – die we niet kunnen zien of meten – precies is of hoe het zijn aanzienlijke gravitatie-invloed in sterrenstelsels eigenlijk uitoefent.

In de gezondheidszorg is iets gelijkaardigs aan de hand met de sociale ongelijkheid. Iedereen erkent de impact ervan op de volksgezondheid, de zorg en de ziekteverzekering. Maar we weten er eigenlijk bitter weinig van, kunnen het fenomeen niet zien of meten en weten ook niet hoe groot de impact er echt van is, laat staan hoe we er iets aan kunnen doen.

Twee slides van Jean Hermesse (CM) tijdens zijn recente presentatie in de IFB Managementcursus, waren een ‘eyeopener’. Plots werd de impact van deze ‘dark matter’ in ons gezondheidsbestel zichtbaar. Meteen werd duidelijk dat sociale ongelijkheid minstens een even grote uitdaging is als de vergrijzing, die volop toeslaat.

25 jaar verschil in gezonde levensjaren
Een WIV studie die Jean Hermesse al geruime tijd citeerde in zijn presentatie voor de IFB Managementcursus, toont het verschil in “verwachte gezonde levensjaren op de leeftijd van 25 jaar”, uitgesplitst per opleidingsniveau en per geslacht. (Zie volgende grafiek).

De zwarte balkjes zijn de vrouwen (de grijze de mannen). Bovenaan staan mensen met een universitair diploma; onderaan die zonder enig diploma. Let op: om de totale leeftijd te berekenen, moet je bij de cijfers in de grafieken steeds 25 jaar bijtellen. De studie schat immers de verwachte levensjaren wanneer men 25 jaar is.

Het grootste verschil zie je bij de vrouwen. Met een universitair diploma zal je gemiddeld haast 25 jaar langer ‘in goede gezondheid’ leven dan zonder enig diploma. (‘In goede gezondheid’ kan je vertalen als ‘zonder belangrijke aandoeningen, die de levenskwaliteit aantasten’).

De meest geschoolde cohorte vrouwen zal gemiddeld tot hun 74^ste in goede gezondheid leven; de ongeschoolde slechts tot ongeveer hun 50^ste levensjaar.

Uiteraard zijn de verschillen kleiner naarmate je mensen met andere opleidingsniveaus met elkaar vergelijkt, maar zelfs tussen iemand met hoger onderwijs van het korte type en iemand met technische scholing, blijft het verschil aanzienlijk.

3,5 jaar verschil in mortaliteit
Tijdens de recentste passage in de Managementcursus, kregen we nu ook de mortaliteitscijfers te zien uit dezelfde studie. Het verschil in verwachte levensjaren tot overlijden is ook groot, maar minder extreem, namelijk 3,5 jaar. (Zie volgende grafiek).

Vrouwen met universitair diploma zullen gemiddeld 83 jaar worden; zonder diploma is dat gemiddeld maar 80 jaar.

20 jaar langer (chronisch) ziek
Wanneer je echter beide cijfers combineert, kom je tot een onthutsende vaststelling: vrouwen met de hoogste opleiding zullen gemiddeld ongeveer 9 jaar ziek zijn (‘gezond’ tot 74 en overlijden op 83); vrouwen zonder diploma wacht een leven met gemiddeld 30 jaar – hoofdzakelijk chronische – aandoeningen (‘gezond’ tot 50 en overlijden op 80).

Dat is de ware gedaante van de sociale ongelijkheid. De ‘dark matter’ in de gezondheidszorg is plots in concrete cijfers gevat en meetbaar: de ongeschoolde cohorte is ruim drie maal langer (chronisch) ziek en heeft dus ruim twee decennia langer chronische zorg nodig.

Je hoeft niet Maggie De Block of Jo Van Deurzen te heten om te weten dat hier een formidabele uitdaging ligt, maar ook een kans om het volgend decennium de zorg leefbaar en betaalbaar te houden.

Van waar dat enorme verschil ?
Gezondheid heeft meerdere determinanten. De gezondheidszorg zelf is niet de belangrijkste driver van goede gezondheid. Huisvesting, voeding, leefgewoonten, tewerkstelling (inkomen) en ‘health litteracy’ / gezondheidsopvoeding zijn minstens even belangrijk (of zelfs veel belangrijker). Dat zijn factoren die de sociale ongelijkheid mee verklaren en waar dus op gewerkt moet worden.

Maar vandaag wordt in de (chronische) gezondheidszorg de kloof nog verder vergroot door verschillen in prioriteiten en ‘cultuur’ ten opzichte van gezondheid, gezond leven, preventie en verzorging. Bij hoger opgeleiden behoren sporten, fitness, een waaier aan gezondheidsliteratuur (en zelfs Pascal Naessens?) allicht tot de evidente dingen des levens. Onderaan de sociale ladder ligt dat anders.

Theoretisch heeft overigens iedereen toegang tot dezelfde ziekenhuizen en dezelfde zorgverstrekkers, maar hoger opgeleiden hebben een beter netwerk en filteren dus makkelijker het ‘betere’ aanbod uit. Preventiecampagnes worden opgesteld door hoger opgeleiden voor hoger opgeleiden. Ze mikken onvoldoende op de laagst opgeleiden, die vaak moeilijker te bereiken zijn door taal- en sociale verschillen. Therapietrouw, zelfredzaamheid en ‘empowerment’ worden vandaag vooral op maat van de hoger opgeleiden aangeboden en aangemoedigd. Wat doen we specifiek voor de laagst- of ongeschoolden?

Dé uitdaging voor volgende decennium
Ongeveer 70% van de gezondheidskosten houden verband met chronische ziekten. Een ferme portie daarvan gaat bijna steeds naar de zorg tijdens het laatste levensjaar. Maar een aanzienlijk deel van alle gezondheidskosten is gewoon gebonden aan het aantal jaren dat men ziek is. Die enorme kloof tussen hoger en lager opgeleiden wegwerken, wordt dus dé uitdaging van het volgend decennium.

Dat gaan we niet doen door de ‘Onslows’ van Keeping up Appearences te af te doen als een karikatuur of door lagergeschoolden te stigmatiseren. En 'meer zorg' aanbieden (meer van hetzelfde dat we nu al doen) zal ook niet helpen. We moeten in tegendeel begrijpen waar de verschillen zitten qua motivatie of percepties. Het identificeren en opruimen van mentale obstakels die aan de basis liggen van die enorme gezondheidskloof wordt de grootste uitdaging.

Opwaardering van het buikgevoel
De oplossing om de kloof te dichten ligt dus niet in rationele vaststellingen en wetenschappelijke argumenten. Daarmee ga je ‘ongezond gedrag’ niet bestrijden. Willen we iedereen een kans geven op een lang en gezond leven, dan zullen we ‘onder de waterlijn’ moeten leren werken: in ons emotioneel limbisch systeem, eerder dan met onze rationele neocortex.

Want belangrijke beslissingen die ons gedrag inzake gezondheid bepalen, worden niet ‘met verstand’ maar ‘op gevoel’ genomen. Daar is op zich niks verkeerd of abnormaal aan, want de belangrijkste beslissingen in ons leven nemen we ook zo. Of gebruikte je soms een checklist en een puntensysteem om een geschikte partner te vinden?

Het slechte nieuws is dat we in een heel andere wereld terecht gaan komen. Zorgverstrekkers en gezondheidswetenschappers hebben het moeilijk de rationele, objectieve, fysio-pathologische wetenschap, waar we gewoonlijk mee bezig zijn, even los te laten.

Het goed nieuws is dat een motivatie-, gezondheidseducatie- of empowerment-programma ontwikkelen voor lager- of ongeschoolden geen miljarden kost en alleszins kosteneffectiever zal zijn dan veel dingen waar nu geld aan uitgegeven wordt.

Volgende maand wil ik dan ook graag verder op verkenning gaan naar een ander stuk ‘dark matter’ in de gezondheidszorg, namelijk de onderschatte en miskende wereld van motivatie, gedrag en gezondheid.

Dirk BROECKX – 7 maart 2015

REAGEER

Geri Brouwers op 12 maart 2015:
Zeer goede bijdrage Dirk. Als de cijfers kunnen bevestigd worden over de komende jaren, is dit een hele kluif om als Belgenland een grote stap vooruit te zetten. Het verschil lijkt inderdaad te enorm om alleen door een mono-variabele (onderwijs/ al dan niet, meer of min) verklaard te worden. De socio-emotionele variabelen die je opwerpt zijn voor mij zeker variabelen. Zijn drill-downs van deze cijfers beschikbaar? Bvb. ivm. tewerkstelling (aantal jaren tewerkgesteld vs goede leefjaren)? Regionale verschillen (stedelijk vs industrie vs landelijk)? Is dit in alle landen ook zo (ivm. uitsluiten van socio-culturele ruis op de cijfers)?
Een hele kluif, maar zeer interessant. Thanks, Geri

Johan Van Calster op 12 maart 2015:
Ik ga akkoord met je bevindingen in dit commentaarstuk over Sociale Ongelijkheid en de dark matter. En ook met het 'stappenplan' om dit te benaderen en ten goede te keren.
Wel is het belangrijk om de betrokkenen te bereiken. Alle sensibiliserings initiaieven ten spijt, ze zullen niets uithalen als ze niet tot het emotionele lymbische niveau doordringen. Ik heb ooit deelgenomen aan de workshop over gezondheid en armoede, deel over geneesmiddelen. De laag onder de radar bereik je uiterst moeilijk. Hier gaat het wel niet tot de duistere onderkant, maar wel over een groot deel mensen waar de best opgezette campagnes niet doordringen. Hoe we die kunnen bereiken is ook een heel grote uitdaging.

mHealth: de Doe-het-zelf-Patient en Telemonitoring

http://www.de7de.be — 21/02/2015

Nictiz blijft me verbazen en plezieren met -- typisch Nederlandse -- efficiënte documenten die de weg wijzen in het bonte e-health landschap.

Het Trendition rapport "De Doe-het-zelf-Patiënt en de Huisarts" balt op nauwelijks 20 pagina's samen wat we moeten doen om mHealth en telemonitoring op de rails te krijgen.

Uitgangspunt is een bevraging van huisartsen over het onderwerp, gecombineerd met gegevens uit de (eveneens onvolprezen) NICTIZ e-health Barometer. Zo komt men tot een viertal essentiële aanbevelingen en conclusies. Precies de dingen waarvoor we de volgende maanden/jaren ook bij ons de handen uit de mouwen moeten voor steken.

1. Voor- en nadelen (feiten of emoties?)
In de enquête wijzen artsen op voor- en nadelen:

+ Eerdere detectie van problemen
+ Startsignalen die leiden naar verder onderzoek
+ Minder consulten, dus minder ziektekosten
+ Patiëntvriendelijk

- Onrust
- Meer werk voor de huisarts
- Meer consulten, dus meer ziektekosten
- Zelfmeetapparaten zijn niet geijkt

Spijtig genoeg werden alleen artsen geënqueteerd. Men lijkt nog steeds te denken dat zij de enigen zijn die hierbij betrokken zijn. Andere zorgverstrekkers, zoals apothekers, tandartsen, verpleegkundigen of kinesitherapeuten zijn stakeholders die -- in een moderne chronische zorgaanpak -- eigenlijk nooit meer op het tweede plan geschoven mogen worden.

Het vergroten van de betrokkenheid van de patiënt bij zijn zorg, wordt door de ondervraagde artsen niet vernoemd, maar is zeker een essentieel voordeel. Empowerment begint bij het rechtstreeks en daadwerkelijk betrekken van de patiënt bij de productie van zijn zorg. mHealth is daar een schitterende tool voor. De 'zelfmeting' is vaak belangrijker dan 'het meetresultaat'. (Een meting hoeft niet noodzakelijk perfect nauwkeurig te zijn. Het feit dat men zich meet is op zich al waardevol !)

Verder valt op dat de positieve aspecten voordelen zijn voor patiënten, terwijl de negatieve percepties eerder van persoonlijke en emotionele aard zijn. Daarenboven zal blijken dat elk van deze negatieve punten geheel of gedeeltelijk opgevangen kan worden door de aanbevelingen die volgen.

2. Standaarden
Het mHealth landschap schreeuwt om standaarden. Honderden fabrikanten, duizenden toestellen en tienduizenden apps en applicaties verdringen zich om een stukje van deze explosief groeiende markt in te pikken. Je ziet door de bomen het bos niet meer en de gegevens die geproduceerd worden zijn haast nooit 'interoperable': ze missen een doorgedreven standaardisatie en een gemeenschappelijk platform waarop ze gedeeld kunnen worden.

Data standaarden voor de diverse waarden, uitwisselingsstandaarden om ze te verzenden of te delen en een gemeenschappelijk platform om ze op te bewaren zijn noodzakelijk. Bij dat laatste hoort een standaard aanpak voor een eigen patiëntendossier, dat de patiënt zelf kan gebruiken om meetwaarden of een journaal vlot en gebruiksvriendelijk op te bewaren en te delen met de zorgverstrekkers rondom hem/haar

3. Keurmerk
De technologie evolueert zo snel dat er een gigantisch aanbod van toestellen en applicaties ontstaat. Het Trendition rapport schuift een aantal mogelijke indelingen naar voor om het overzicht te bewaren: 'carriables' (kleine, persoonlijke apparaatjes), 'wearables' (in kledij of op het lichaam) en binnenkort ook steeds meer 'insidables' (in het lichaam opgenomen) vinden er een plaatsje in.

Hoewel alle medische hulpmiddelen (toestellen, maar ook app's) een Europees keurmerk moeten dragen, is er een unanieme roep naar een meer doorgedreven evaluatie van de kwaliteit en betrouwbaarheid. Is dit omdat de Europese keuring zich baseert op onvoldoende strenge normen, dan wel omdat deze normen wel kijken naar technische kwaliteit, maar onvoldoende garanderen dat de metingen medisch relevante en betrouwbare resultaten moeten garanderen?

Het Trendition rapport schuift zinvolle criteria naar voor: gebruiksgemak; maximale afwijking; foutmarge; herhaalbaarheid van de meetwaarden; weinig fout positieve waarden; evidence based 'nuttige' toepassing...
Er wordt vaak ook gehamerd op de noodzaak van 'ijking' van het appartaat. Die cultuur komt overgewaaid uit het klinisch labo en is begrijpelijk. Veel moderne toestelletjes voorzien dit ook terdege. Maar vlot en regelmatig meten, zelfs met een systematisch reproduceerbare (kleine) fout, is belangrijker dan 100% accuraatheid. Gooi het kind dus niet met het badwater weg, omdat men eist dat eenzelfde kwaliteit moet worden gehaald als in labo-omstandigheden !

Hoe dan ook: de gezondheidsoverheid (liefst op Europees niveau) heeft er alle belang bij om patiënten en zorgverstrekkers vlot toegankelijke informatie te bezorgen die kan helpen te kiezen voor mHealth toebehoren waarop je kan betrouwen. Eerder dan een extra keurmerk is vooral 'transversale' en onafhankelijke informatie nodig, die gelijkaardige toestellen en toepassingen naast elkaar zet en het kaf van het koren scheidt.

4. Efficiënt gebruik bevorderen
Niet iedereen moet zichzelf (zomaar) meten. Wie zich meet moet het goed (leren) doen. Geproduceerde gegevens moeten vlot, uniform en overzichtelijk 'doorheen de tijd' opgeslagen worden. Zorgverstrekkers moeten er -- zonder extra werk -- een handzaam overzicht van krijgen. Cijfers of een berg 'data' zeggen niets; een grafiekje geeft bv. meteen ook een trend weer.

In feite moet je hier denken aan een 'dashboard' (net als in je wagen), waarop je in één oogopslag kan zien welke waarden 'in het groen' en welke 'in het oranje of rood' staan. Zowel de patiënt als de zorgverstrekkers moeten hierdoor niet langer aparte waarden (cijfers) verwerken of interpreteren, maar kunnen 'binnen één seconde' zien welke waarden goed staan of waar er problemen zijn

En uiteraard is een 'stratificatie' van patiënten nodig: er is even veel nood aan het gericht aanraden van meer gebruik van mHealth als er nood is aan het ontraden van het gebruik indien dit zou leiden tot onrust (vals positieve waarden; a priori ongeruste of negatief ingestelde patiënten...) of indien de patiënt onvoldoende begeleiding krijgt om (te leren) goed te meten. mHealth is meer dan een goed toestel of applicatie vinden. Het vraagt ook de juiste coaching en de apotheker is misschien de gedroomde partner om beide functies op te nemen..

Beleidsdoelen
Nederlandse bewindslieden hebben de lat heel hoog gelegd in hun beleidsdoelen:

binnen vijf jaar moet 80% van chronische zieken direct toegang krijgen tot bepaalde medische gegevens;
binnen vijf jaar moeten 75% van de chronisch zieken of kwetsbare ouderen zelfstandig metingen kunnen uitvoeren;
binnen vijf jaar moet iedereen (!) die zorg of ondersteuning thuis ontvangt via beeldschem en domotica 24/7 kunnen communiceren met zorgverleners.

Uit de eHealth Barometer blijkt één en ander nog maar waar te zijn voor hooguit 2 of 3% van de patiënten.
Maar dat mag niet verhinderen dat men hoog mikt. (De pijl zakt tijdens de vlucht !). En hoe onvoorstelbaar hoog de overheid in Nederland de lat ook legt; het is eigenlijk gewoon boeren-gezond-verstand dat men in de zorg radicaal voor massale toepassing van mHealth kiest.
Zorgverstrekkers die zich daarbij al te halstarrig aan het verleden vastklampen, zullen pas ervaren hoe zinloos dit is, wanneer ze op een dag zelf in de zieken- of ouderenzorg terecht zullen komen.

Na-apen aub !
NICTIZ is het Nederlandse instituut voor ICT in de zorg, zeg maar het eHealth Platform van onze Noorderburen. Onderzoek en standaardisatie staan hoog in het vaandel. Vandaar enkele opmerkelijke werkstukken, die we zeker ook bij ons zouden moeten 'na-apen.

Je vindt een overzicht van de vele publicaties HIER.

Kijk ook eens naar de eHealth Monitor (in tekst en ook in een leuke infografic !).

Bijzonder leerrijk wanneer je de lessen wil trekken uit het verleden en valkuilen wil vemijden in een project is "Het Co-creatie eHealth Boek".

En het meest waardevolle werkstuk is zeker 'ICT-standaarden in de zorg'. Dat boek geeft een overzicht van de belangrijkste standaarden die universeel bruikbaar zijn bij e-health toepassingen. Elke standaard wordt op één bladzijde voorgesteld: wat kan je ermee doen, wie onderhoudt de standaard, waar of hoe kan je hem vinden en gebruiken...

Conclusie
Er is werk aan de winkel om mHealth -- ook in België -- goed van de grond te krijgen. Vooral het 'middenveld' zal uit zijn pijp moeten komen: koepels van aanbieders (UNAMEC !), van zorgverstrekkers (Domus, BVAS, Kartel, APB,...) en van patiënten (VVP, LUSS...) moeten elkaar vinden. Samen naar de overheid (FAGG, RIZIV, FOD...) stappen zal de zaken bespoedigen.
Op de herneming van Ronde Tafel eHealth wordt het hoofdstuk mHealth allicht 'the place to be' !

Dirk BROECKX -- 21 februari 20155

http://www.nictiz.nl/module/360/1109/Zelfmetingen_rapport_TrendITion.pdf

http://www.nictiz.nl/page/eHealth/eHealth-monitor

http://www.nictiz.nl/module/360/1117/English%20infographic%20eHealth-monitor%202014.pdf

http://www.nictiz.nl/page/Publicaties

http://www.nictiz.nl/module/360/689/ICT-standaarden%20in%20de%20zorg.pd

Uit Liefde voor de Klant � Els Dhaeze

http://www.de7de.be — 14/02/2015

Geven om te krijgen
Dit boek lag al geruime tijd te wachten op bespreking. Valentijn is een uitgelezen dag om dat te doen. Want om klanten (patiënten) echt goed te bedienen moet je inderdaad liefde uitstralen. ‘Geven om te krijgen’ is een leidmotiv van Els Dhaeze.

Respecteer om gerespecteerd te worden. Wees gul met je aandacht voor je klant om ‘top of mind’ aandacht te krijgen. Erken fouten en wees ook gul bij het verontschuldigen om fouten recht te zetten. Je hoeft ook helemaal niet ‘financieel’ gul te zijn: een persoonlijke attentie kan een negatieve ervaring omzetten in een positieve belevenis, die van een (eerst) ontevreden klant plots een ‘ambassadeur’ kan maken, die mond-tot-mond reclame maakt voor jou.

Je eigen ‘klantengedrag’ onder de loep
Lijkt dat allemaal wat melig, naïef of idealistisch ? Dan biedt ‘Uit Liefde voor de Klant’ je een waaier van concrete tips om je ‘zachte’ kant naar je klanten (patiënten) toe te versterken. Het zal je resultaten goed doen en je mag de hard-sell technieken thuis laten.

Zonder schroom duikt Els Dhaeze in de emotionele, subjectieve, gepercipieerde aspecten van de klantrelatie.

Verwacht geen cijfers. Het is één grote oefening van empathie voor de (onbewuste) denk- en leefwereld van de klant.

De eerste helft van het boek gaat trouwens niet over wat jij kan doen voor je klanten. Je begint met het analyseren van wat je zelf denkt en voelt wanneer je goede en slechte klantenervaringen beleeft. Wil je ‘belevenis marketing’ gebruiken, moet je eerst helemaal vertrouw geraken met wat (eigen) belevenis is en welke dingen er een invloed op uitoefenen.

In samenwerking met Uitgeverij Lannoo kan u voor dit boek 20 % korting krijgen (*). U betaalt slechts € 19,99 in plaats van € 24,99 bij aankoop via www.lannooshop.be/de7de
Betalen kan veilig online of via overschrijving.

De juiste vragen leren stellen (‘Een neen heb je; een ja kan je krijgen’), spontaan complimenten geven aan wie je bedient (‘Dankjewel’ zeggen aan de dame die de tafels afruimt in een fastfood restaurant) of als klant heel vriendelijk en met de glimlach een verkoper aanspreken, vergroot je kans om als klant te krijgen wat je echt wil (en er daarenboven een goed gevoel bij te krijgen).

Luisteren doorheen veel lagen
In het tweede deel leer je klantgericht te denken en handelen.

Als CEO van een klantgericht bedrijf moet je door heel veel lagen heen je klanten begrijpen. Binnen je eigen bedrijf moet je doorheen de lagen van je eigen structuur (middel management, HR, marketing,…) om te weten wat de medewerkers die in contact staan met de klant precies horen en voelen. En aan de kant van de koper, moet je soms ook doorheen meerdere lagen: de (in)koper waarmee je bedrijf handelt, is niet noodzakelijk zelf de eindgebruiker en vertelt je dus vaak ook niet wat de uiteindelijke ervaring is bij het ‘beleven’ van je product of dienst ‘in real life’.

In een echt klantgericht bedrijf moet die ‘intieme’ kennis van de klant doordringen tot bij elke medewerker. In feite moeten ook de mensen die nooit rechtstreeks in contact zijn met de klant ook weten en voelen hoe hun bedrijf, de producten en de diensten die het aanbiedt, gepercipieerd worden door de eindgebruikers. (Open deur dagen, waarbij het hele bedrijf de klanten kan ontmoeten, zijn dus zeer zinvol. Zorg er dan wel voor dat de medewerkers met de klanten en niet met elkaar staan te praten!)

Communicatie van een hogere orde
Tijdens een verkoopgesprek luisteren we vaak naar klanten ‘om te antwoorden’. We horen dingen en denken meteen hoe we daarop kunnen (moeten !) reageren. Zo gaan veel belangrijke signalen verloren, want eigenlijk moeten we aandachtiger luisteren om echt te begrijpen wat klanten bedoelen, voelen, willen…

Opnieuw wordt het belang duidelijk van echte empathie voor de klant. Hoe hij/zij je product en je service percipieert. Pas wanneer je –mits geïnteresseerd doorvragen – de onderliggende boodschappen en gevoelens bloot legt kan je correct en efficiënt bijsturen (met meer echt tevreden klanten en dus meer winst als resultaat).

Klantenreis
Investeren in liefde voor de klant kost niet noodzakelijk veel geld. In tegendeel. Echt luisteren naar wat de klant zegt, kost niets. Of toch: je moet je eigen ego en gedacht wel even opzij zetten en je inleven in hoe ‘de overkant’ denkt. Voor wie vol is van zichzelf en zijn eigen product of dienst, kan dat zowel lastig als ontnuchterend zijn.

Het boek hamert niet op technieken. Maar subtiel worden wel enkele tools aangereikt. Een analyse van een ‘klantenreis’ (de vele stappen die een klant of patiënt zet van bij het verkennen van de markt over het beslissings- of aankoopproces tot de beleving van het product en de ‘dienst na verkoop’). Onbewust dacht ik hier even terug aan de passage uit Steve Job’s biografie waarin verteld wordt hoeveel aandacht gaat naar de verpakking van de producten (omwille van de beleving die Apple bewust wil geven bij het uitpakken ervan).

Verhalen, teasers en community
Als man had ik het bij een eerste lezing wel moeilijk, want je moet letterlijk ‘multi tasken’ (een typisch vrouwelijke eigenschap, naar verluit).

Verhalen en tips wisselen voortdurend af met ‘testjes’, denkoefeningen en lijstjes die gevraagd worden te maken.

Regelmatig stoot je op pagina’s met teasende titels of vragen, midden in een hoofdstuk. Pas na verloop van tijd realiseerde ik me dat ze niet een nieuw hoofdstuk, maar een zijsprong bij de lectuur aangaven, verwijzend naar andere pagina’s of delen van het boek.

Aan het einde van elk deel word je uitgenodigd om je ervaringen te delen op de website, met de bedoeling dat je van elkaars ervaringen kan delen. Het doel is een community te gaan vormen die leert van elkaar. Je kan ook in house workshops aanvragen met de auteur, wil je samen met haar je eigen bedrijf een boost geven van liefde voor je klanten.
Dit boek mag je – net als echte liefde – niet rationeel benaderen. Lees en laat je gevoelens, belevingen en emoties de vrije loop. Want liefde ontwikkelen voor je klanten is als het assimileren van een nieuwe cultuur. Op reis in een vreemd land, aangetrokken door de plaatselijke cultuur, moet je je ook eerst helemaal laten onderdompelen en meegaan in de plaatselijke gewoonten, alvorens je je echt thuis gaat voelen.

Dirk BROECKX – 14 februari 2015

Uit Liefde voor de Klant
(Maak al je Medewerkers Klantbewust)

ISBN 978 94 014 2170 6 www.uitliefdevoordeklant.be

REAGEER

Triple Aim wordt �hot�

http://www.de7de.be — 7/02/2015

Het wordt steeds duidelijker dat binnen de hervorming van de chronische zorg – die de FOD Volksgezondheid en het RIZIV in overleg met ‘het terrein’ aan het voorbereiden zijn – de Triple Aim aanpak een centrale plaats zal innemen.

Hoewel voor velen nog een grote onbekende, bevat het model boeiende facetten, die precies de huidige behoeften mooi beantwoorden en die een oplossing bieden om enkele grote ‘pijnpunten’ van het huidige model op te lossen.

Populatie Management
Zoals de naam het zegt, beoogt Triple Aim drie doelstellingen.

In een (lokale) populatie één of enkele clusters van patiënten identificeren die het doelwit zullen worden van de twee andere doelstellingen.

Hier laat het model al veel vrijheid: je kan beginnen met kleine groepen en een enge scope (bv. alleen slecht geregelde COPD- of diabetespatiënten in een gemeente of alleen dergelijke patiënten die bediend worden door één lokale kring van huisartsen en huisapothekers). Maar je kan ook een veel groter doelwit nemen (bv. alle patiënten die hoge, vermijdbare kosten veroorzaken in een LMN regio (Lokaal Multidisciplinair Netwerk)).

Sowieso begint de oefening met het verzamelen en bestuderen van (geanonimiseerde) populatiegegevens. In het eerste (‘kring’) voorbeeld kunnen de lokale zorgverstrekkers de nodige gegevens uit hun eigen computersystemen halen (mits ze zorgvuldig te registreren). In het ‘LMN’-voorbeeld kan beroep worden gedaan op cijfers van het IMA (Intermutualistisch Agentschap).

Je start met een filtering volgens de filosofie achter de Lorenz curve (zie figuur'). Je gaat op zoek naar de 'zwaarste' patiënten. Globaal gezien veroorzaakt de meest ‘kostbare’ 5% van de populatie 53% van de ziektekosten. In die groep ga je verder filteren, op zoek naar vermijdbare problemen of -kosten.
(Bron illustratie: AIM)

Verbeteren van de gepercipieerde kwaliteit van de zorg
De tweede doelstelling is niet zozeer de zo geïdentificeerde patiënten te willen ‘genezen’. Het doel is wel om de meetbare en ervaren kwaliteit van de zorg -- dus vooral de kwaliteit van hun leven -- te verbeteren.

Een beetje moeilijk om je die aanpak heel concreet voor te stellen, maar het gaat er dus niet om ‘hun labo waarden’ te verbeteren, wel dat de patiënten zichzelf beter voelen. We mikken er vooral op dat ze beter kunnen functioneren, werken, leven…

Uiteraard is dit geen ‘wollige’ doelstelling. De kunst bestaat er hier in om met specifieke gezondheidsdoelstellingen te werken en de ‘gezondheidsproductie’ effectief meetbaar te maken. Dat overstijgt het op punt stellen van de biologische parameters. Die zijn weliswaar een noodzakelijk middel om zeker te zijn dat men EBM ‘juist bezig is’, maar dat is slechts het ‘Olympisch minimum’.

Triple Aim wil veel verder gaan en de patiënt en zijn levenskwaliteit terug centraal stellen.

Reduceren van kost per capita

‘Besparen’ is een noodzakelijk vloek in de ziekteverzekering. Maar de klassieke aanpak van ‘snoeien’, van ‘verlagen van de kost per prestatie’ of van ‘verminderen van het volume’ zetten we even opzij.

In de plaats wordt gevraagd de efficiëntie van de zorg te verhogen: Hoe kan je met de beschikbare middelen (d.w.z. zowel 'geld' als 'zorgverstrekkers') meer gezondheid produceren ?
Je kan o.m. mikken op:

het herschikken van de bestaande vergoedingsmassa. (‘Je krijgt evenveel geld, maar wordt betaald om andere, efficiëntere dingen te doen dan daarvoor’);
het herverdelen van taken (‘ik neem een taak over van jou, omdat ik ze kosten-efficiënter kan uitvoeren; daardoor heb jij weer tijd voor iets dat jij beter kan’).
maar je kan ook mikken om bepaalde kosten gewoon te vermijden. Wat je wint mag/kan je dan herinvesteren in extra zorg of nieuwe zorgelementen.

Video’s
Niets beter dan storytelling om snel te begrijpen waar het eigenlijk over gaat. Bekijk dus even de video’s (Bron: MediPlanetTV)

Marc Bruynseels van het Jan Van Es Instituut uit Almere (NL) legt uit hoe je T.A. lokaal kan vertalen en aansluitend vertelt Rebecca Ramsay hoe ze Triple Aim startten in Portland, Oregon (USA)

Ri de Ridder vertaalt Triple Aim naar een toekomstvisie voor België.

En het verhaal van Donna Henderson over ‘Living it Up’ uit Schotland is allicht de mooiste en meest verregaande vorm van ‘Triple Aim’ die je ooit zal zien en horen ! Ik wou dat ik in zo’n gemeente kon oud worden.

Grote kuis
Indien we deze weg opgaan, dan kunnen we allicht meteen een reeks andere, nijpende problemen van ons huidig model oplossen:

Beter en meer lokaal multidisciplinair samenwerken.
De schotten tussen de taakverdeling (en de budgetten) van de zorgberoepen verwijderen.
Veel meer luisteren naar patiënten.
Gezondheidsdoelstellingen gezamenlijk formuleren en nastreven.
Veel doelgerichter en beter gecoördineerd werken.
Klassieke ‘besparingen’ vermijden en toch de kosten (zelf !) strakker onder controle houden.
…

Het zal een ferme dosis cultuur verandering en dus change management vergen, maar het loont de moeite om grondig na te denken, plannen te maken en te experimenteren.

Dirk Broeckx – 7 februari 2015

Territoriumgevechten of Netwerken

http://www.de7de.be — 7/01/2015

‘Samenwerken’ is één van de vier belangrijkste elementen van elk nieuw zorgmodel. In theorie kan haast niemand er tegen zijn, maar in de praktijk loopt het nog lang niet goed. We zijn bang onze autonomie te verliezen of zelfs een deel van onze taken door de vingers te zien glippen. En toch moeten we er aan beginnen. Hoe doe je dat ?

Contouren en krachtlijnen

Het kan misvorming of masochisme zijn, maar ik lees graag RIZIV documenten. Zeker wanneer ze over de toekomst gaan. Recent behoorden het nieuwe MedicoMut akkoord en de Oriëntatienota over ‘langdurige geïntegreerde zorg’ (het nieuwe buzz word voor ‘chronische zorg’) tot het lekkere leesvoer.

Op en tussen de lijnen zie ik beelden verschijnen van de toekomst van ons zorgsysteem. De contouren en krachtlijnen worden steeds duidelijker:

longitudinaal, patiënt-centraal denken en handelen
(niet “per prestatie en vandaag” maar “per patiënt en voor een langere duurtijd”);
EBM en protocol als leidraad
(niet “zoals ik het gewoon ben te doen” maar “zoals we dat samen en op basis van evidentie hebben gepland, maar waar we om goede redenen nog steeds van mogen afwijken”);
kwaliteitsindicatoren en benchmarken worden het nieuwe normaal
(niet “ik denk dat ik het goed doe” maar “we produceren al doende de data die we nodig hebben om onze kwaliteit naar elkaar toe transparant te maken, om ervan te leren”);
samenwerken en netwerken
(niet “ik kan het allemaal en trek mijn plan” maar “we verdelen het werk en kunnen op elkaar rekenen, in vertrouwen”);

Nieuwe ingrediënten en smaken in de keuken
Er zijn allicht nog veel meer essentiële karakteristieken te benoemen, maar elk goed zorgmodel van de toekomst bevat een mix van bovenstaande vier elementen. Het zijn geen alledaagse ingrediënten in onze zorgkeuken. Ze lijken (van op afstand) lekker en sommigen willen er wel eens van proeven. Maar de meeste kijken er argwanend naar en staan zeker niet te springen om er dagelijks mee te koken.

Dus moeten we ons de vraag stellen hoe we van droom naar daad kunnen geraken. Dat is een change management vraagstuk. Zo zit je meteen op het terrein van gedrag en motivatie. Processen 'onder de waterlijn' van onze geest. Argumenteren en wetenschappelijk bewijzen zijn nuttig, maar niet doorslaggevend om mensen – en zeker zorgverstrekkers – te helpen hun gewoontes los te laten en nieuwe dingen uit te proberen en te aanvaarden. Cultuur, gewoontes en percepties verander je zo niet. Daarvoor moet je niet vergeten te werken op niveau van emoties en 'gevoel'.

Experimenteren, vertrekkend van concrete casussen
Want ja, veranderen is een proces van kennismaken, overwegen, proberen en dan pas aanvaarden en toepassen. Elk nieuw zorgmodel en elke verandering van werkwijze moet dus omkaderd worden met een begeleidings- of change management plan.

Het RIZIV heeft dit goed begrepen en zet maximaal in op “experimenteren”. Dat is niet niet zomaar ‘proberen’. Het is een aanpak die goed gestructureerd moet verlopen, zonder daarom ‘doodgeregeld’ te worden. Creativiteit, co-creatie en enthousiasme zijn even belangrijk of nog belangrijker (?) dan structureren, meten en evalueren. Zowel bij het uittekenen van concepten als bij het plannen van de concrete uitvoering, helpt het te vertrekken van een aantal concrete casussen (patiënten verhalen die een zo getrouw mogelijk beeld geven van de reële omstandigheden).

Dat helpt om niet te verzuipen in veel theorie en eerder te focussen op wat essentieel is voor de uiteindelijke beneficiary (de patiënt) en wat praktisch en pragmatisch het meest efficiënt is te doen.

Een mooie maar inefficiënte archipel

Van de vier bovenstaande krachtlijnen is allicht de laatste de moeilijkste. Want een cultuur van echt samenwerken hebben we nauwelijks. Bekijk het huidige landschap van de zorg en je ziet een archipel van eilandjes. Mooi om zien, maar weinig efficiënt wanneer je als patiënt van het ene naar het andere moet.

Maar het is niet alleen een zaak om bruggen te bouwen. Het delen van taken en verantwoordelijkheden in de zorg gaat veel verder dan enkele magere ‘passerelles’ voorzien.

Medicatie eilanden
Neem het probleem van de medicatie. Diverse artsen schrijven voor, meerdere apotheken kunnen afleveren, de patiënt kan tussendoor nog eens opgenomen en ontslagen worden uit een ziekenhuis. Vandaag houdt elk van hen een ‘gedeeltelijk’ dossier bij over de medicatie, gebaseerd op een (lastige en steeds onvolledige) anamnese of een bevraging van de patiënt, aangevuld met wat de arts zelf voorschrijft of wat hij/zij als GMD houder registreert vanuit verslagen van bezochte collega’s. Apothekers hebben een eigen farmaceutisch dossier en – als ze een beetje vooruitziend zijn – de aanzet van een digitaal ‘gedeeld farmaceutisch dossier’. Een aanzet, want zo lang niet alle apothekers gemotiveerd worden om elke aflevering (vanzelf) te registreren op het gedeelde platform, blijft de kans bestaan dat een patiëntendossier onvolledig is, ook wanneer de patiënt instemt met het delen van zijn gegevens.

Aan den lijve ondervinden wat het betekent
Allicht zijn de twee meest relevante redenen waarom we aarzelend staan tegenover het systematisch delen van de nodige gegevens over medicatie:

we hebben zelf nog niet of onvoldoende meegemaakt als patiënt wat er allemaal kan fout lopen bij gebrek aan goed en vlot gedeelde medicatie informatie. (Anders was je vanzelf overtuigd van het nut of de noodzaak);
we hebben territoriumangst. Bewust of onbewust vinden we dat de informatie die we zelf hebben verzameld te veel waarde heeft om ze ‘zomaar’ te delen. (Of vinden we het misschien niet leuk dat anderen kunnen zien wat wij hebben gedaan: schrik van op de vingers te worden bekeken is ook een vorm van territoriumangst).

Hoe helpen we onszelf daar van af ?

Netwerken met buikgevoel
Net als ‘liefde’ is ‘netwerken’ een werkwoord. Beschouw lokale samenwerking dus als een ‘mariage de raison’ en ga dus lokaal eens samen aan tafel zitten om aan ‘relatietherapie’ te doen. ook hier is vertrekken van enkele real life casussen een prima uitgangspunt. Want dan ervaar je het best waar de knelpunten zitten, welke de meest relevante gegevens zijn en waarom of hoe je ze best kan delen.

Denk er ook aan dat elkaar overtuigen geen kwestie is van argumenteren met (voor jezelf) rationele elementen. Mensen veranderen veeleer van gedacht wanneer hun buikgevoel – hun emoties – aangesproken worden en ze ‘voelen’ dat iets moet gebeuren. Juist daarom zijn cases (in feite ‘verhalen’) zo’n krachtig instrument. Net als bij storytelling kan elk individu er zijn eigen ‘waarheid’ in vinden. De reden waarom iemand wil gaan samenwerken is niet steeds dezelfde waarom iemand anders dat wil; drijfveren hoeven niet dezelfde te zijn, om toch vruchtbaar en in vertrouwen gegevens te delen en samen te werken.

The future is already here.
Wacht dus niet te lang om aan morgen te timmeren.

Ik begin dinsdag a.s. alvast aan een nieuwe reeks van 20 sessie ‘Prepare for the Future (P4F 2015)’.
En ik heb er zin in!

Dirk BROECKX – 7 januari 2015

REAGEER

Telemedicine Critical Succes Factors

http://www.de7de.be — 21/12/2014

Exact 5 jaar geleden startte ik deze blog. In het archief op deze site vind je intussen 180 bijlagen -- precies 3 per maand -- waaronder een zestigtal boekbesprekingen. Hartelijk dank aan alle trouwe lezers en ik wens jullie allemaal bij deze Prettige Kerstdagen en een Gelukkig Nieuwjaar !

Ze lijken evident, maar de 18 kritische succes factoren die Momentum identificeerde, vormen een sterke leidraad wanneer we binnenkort ook in België “geneeskunde op afstand” serieus zullen moeten uitbouwen.

Onderzoekers uit de ICT sector bekeken een 30-tal projecten. Uit het verloop ervan leidden ze de factoren af die bepalend waren voor hun succes (of falen).

Het document Momentum: Towards a Personalised Blueprint - for doers, by doers is een ferme boterham (111 pag.), maar het beloont je met inzichten in een nieuw domein dat zowel technologisch al qua organisatie, motivatie en gedrag grote uitdagingen inhoudt.

Een vlag die drie ladingen dekt
“Telemedicine” is een container term, die ik meestal tracht te vermijden omdat er drie verschillende types van toepassingen onder vallen. Om verwarring te vermijden specifieer ik graag meteen of het gaat over:

Telediagnose : onderzoek op afstand, met het oog op diagnose door de arts.
Telemonitoring : werken met meetresultaten die (gediagnosticeerde) patiënten genereren.
Teleconsultatie : een virtueel huisbezoek of overleg tussen zorgverstrekkers.

In deze studie zitten projecten van alle aard, dus is het gebruik van de algemene term hier logisch.

Kop vooruit ? Ja, maar doordacht
Een probleem met veel projecten in ICT (zeker in de gezondheidszorg) is dat men vaak boordevol enthousiasme ‘met de kop vooruit’ begint. Het idee waarmee men start lijkt zo briljant, dat men in de meeste gevallen vergeet dat je op het parcours valkuilen en betonnen muren zal tegenkomen. Een gebrek aan voorstudie, een behoorlijke structuur en voldoende “meetbaarheid” leidt daarom vaak tot verrassingen, vertragingen en mislukkingen. Ik spreek uit ervaring !

Even de tijd nemen om op te lijsten hoe je project staat ten opzichte van de achttien onderstaande factoren, kan veel miserie achteraf besparen. Ook als een project al loopt, doe je er goed aan de analyse even te maken. Je weet dan meteen waar je zwakke plekken en bedreigingen liggen.

Klaverblad en Storytelling
De onderzoekers deelden de succesfactoren niet alleen in volgens hun projectmatige aard, maar ook of het ‘persoonsgebonden’, ‘planmatige’ of ‘executieve’ factoren zijn.

Zo kwamen ze tot een ‘klaverblad’ indeling, die toelaat de factoren te hergroeperen bij het opstellen van een plan of bij de uitvoering ervan: Hoe bereid ik de mensen mentaal voor ? Waaraan moet ik denken bij het opstellen van het plan ? En wat is belangrijk bij de uitvoering ervan ?.

Niets is beter om te snappen waarover het gaat dan een goed verhaal: Storytelling. In een bijlage worden een aantal concrete telemedicine projecten (LINK) voorgesteld en wordt uitgelegd waarom ze al dan niet succesvol waren. Dat maakt het werken met de succes factoren meteen een pak concreter.

Bij de bespreking van onderstaande succes factoren is er ook steeds een hoofdstukje “lessons learned from cases”, waarin concrete voorbeelden worden aangehaald hoe men er in slaagde om voor elke factor succesvol te zijn.

Succes factoren voor de uitrol strategie
1) Ensure that there is cultural readiness for the telemedicine service.
2) Ensure leadership through a champion.
3) Come to a consensus on the advantages of telemedicine in meeting compelling need(s).
4) Pull together the resources needed for deployment (Finance, People, Information, Time)

Leuke noot: elke succesfactor wordt aan de hand van een grappig beeld voorgesteld, bv.

Organisatorisch change management
5) Address the needs of the primary client(s).
6) Involve healthcare professionals and decision-makers.
7) Prepare and implement a business plan.
8) Prepare and implement a change management plan.
9) Put the patient at the centre of the service.

Interessante tip: Onder 4.3.2. vind je bv. een kant-en-klare structuur voor een business plan

Succes factoren op vlak van reglementering en veiligheid
10) Assess the conditions under which the service is legal.
11) Identify and apply relevant legal and security guidelines.
12) Involve legal and security experts.
13) Ensure that telemedicine doers and users are “privacy aware”.

Interessante tip: bekijk zeker het concept van “privacy awareness training" in de context van de lopende informed consent issues in België!

Technologische succes factoren
14) Ensure that the appropriate information technology infrastructure and eHealth infrastructure are available.
15) Ensure that the technology is user-friendly.
16) Put in place the technology and processes needed to monitor the service.
17) Establish and maintain good procurement processes.
18) Guarantee that the technology has the potential for scale-up.

Interoperabiliteit, standaarden en een gemeenschappelijk platform waarop gegevens gedeeld kunnen worden, zijn tegelijk het hart en de Achillespees van elk project.

Conclusie
Momentum (hierna volgt een uitgebreide uitleg over de organisatie) beoogt de uitdagingen in kaart te brengen en de kritische succes factoren te bepalen die het gebruik van dit soort toepassingen kan bevorderen. Aan het einde van het document vind je ook een voorstel van “indicatoren”, die kunnen helpen het succes van (piloot)projecten meetbaar te maken. Dit is geen theoretisch verhaal, maar een grondige en leerrijke analyse voor al wie lezen of leren wil.

Dirk BROECKX – 21 december 2014

REAGEER

MOMENTUM

European Momentum for Mainstreaming Telemedicine Deployment in Daily Practice

MOMENTUM has, at its heart, building a European momentum for telemedicine to ensure the provision of high quality routine care for its people. Stakeholders will be closely involved.

The MOMENTUM Thematic Network will develop a European Union-wide multi-stakeholder platform. At the core of the platform are the practitioners of telemedicine – those involved with its day-to-day delivery. Its wider community includes stakeholder groups, other actors and the broader public. MOMENTUM has a core set of objectives.

It is about creating a platform across which the key players can share their knowledge and experience in deploying telemedicine services into routine care so as to build a body of good practice. Working together, they will define a Blueprint that validates a consolidated set of methods supporting the telemedicine service implementation process. Results count.

MOMENTUM's outcome will be a vibrant and sustainable network of telemedicine stakeholders. Their responsibilities are to develop and maintain a European Telemedicine Deployment Blueprint that will achieve three results.

• It will assist countries and telemedicine practitioners in their telemedicine implementations, and validate the work of past initiatives.

• It will document the roadblocks – the lack of robust methods to support the telemedicine implementation process is perceived as one of them – that obstruct telemedicine implementation in daily practice.

• It will propose a set of policy recommendations: these will help to create the enabling environments needed to accelerate overall telemedicine deployment in Europe.

It will be a core tool: it will be fundamental to assessing the legal and organisational issues to be addressed in mainstreaming telemedicine at European, regional and local levels. Hence, it will deal with base-line legislation through to local practice guidelines.

MOMENTUM's ultimate goal is turn telemedicine into a sustainable mechanism.

Meer info op de EU website (LINK1) en de eigen website van Momentum (LINK2)

De Limieten van de Markt � Paul De Grauwe

http://www.de7de.be — 14/12/2014

Er is iets eigenaardig aan de gang wanneer een overtuigd liberaal als Paul De Grauwe een boek schrijft waarin hij ervoor pleit dat de vrije markt door de overheid aan banden moet worden gelegd. Aan de hand van historische en actuele voorbeelden legt hij de limieten van het kapitalisme en van de politiek bloot. Ongebreideld hebben beiden de neiging te vervallen in extremen. Dus gaat de auteur op zoek naar het noodzakelijke evenwicht tussen het vrije initiatief en de corrigerende hand van de overheid.

De Grauwe’s conclusie is streng: “Als we niet tot de actie overgaan, zullen onze kleinkinderen ons niet vergeven dat we niets ondernomen hebben om hen te redden. Dat is op zich voldoende motivering om te blijven doorgaan”.

Botsen op limieten
De slotwoorden van dit boek lijken wel een echo van een zelfde bezwering, in 1972 te boek gesteld door de leden van de Club van Rome (“De Grenzen van de Groei”). Toen al voorspelden ze weinig goeds voor het milieu en de duurzaamheid van de economie, indien de economische boom niet bijgestuurd zou worden. Vlak na de ‘golden sixties’ kwam de waarschuwing veel te vroeg en vandaag is het misschien te laat.

We weten inmiddels allemaal al dat het met het milieu en de economie niet goed gaat. Maar waarom raakt het systeem ontregeld en krijgen we het niet in evenwicht? De Grauwe begint bij de limieten van het kapitalisme. En ook Systeem I en II duiken weer op: we denken en beslissen niet rationeel, hoewel we onszelf van het tegendeel proberen te overtuigen. Ook in de economie gebruiken we ons buikgevoel, eerder dan ons verstand, om beslissingen te nemen. Zo beslissen op wereldniveau is natuurlijk spelen met vuur.

In samenwerking met Uitgeverij Lannoo kan u voor dit boek 20 % korting krijgen (*). U betaalt slechts €15,99 in plaats van €19,99 bij aankoop via www.lannooshop.be/de7de
Betalen kan veilig online of via overschrijving.

Externe en interne limieten van het kapitalisme
‘Extern’ wil zeggen dat er geen rechtstreeks verband bestaat tussen ons gedrag en de consequenties ervan voor onszelf. In de economie botsen we bijvoorbeeld op een limiet door de roofbouw op het milieu (die een individuele consument niet meteen voelt of een bedrijf niet alleen kan corrigeren) of kuddegedrag op financiële markten (door individuele hebzucht die leidt tot bubbels... die vervolgens barsten) of het beschikken over publieke middelen (wegen, leidingen en platformen benutten we liefst gratis, eerder dan er vrijwillig voor te betalen).

Daarnaast zijn er ook ‘interne’ limieten, omdat we de consequenties van ons gedrag wel meteen voelen. Zoals de waarde die we toekennen aan een goed (wat goedkoop lijkt voor de ene is duur voor de andere), verschillen in motivatie (is geld de belangrijkste drijfveer of zijn er ook andere waarden die ons in beweging brengen?) of de manier waarop we omgaan met concurrentie en samenwerking (vechten we tegen elkaar of leren we samenwerken?).

... en van de politiek
Ook de politiek kent zijn ‘externe’ en ‘interne’ grenzen. Want hoewel gebouwd op solidariteit en verdraagzaamheid voor elkaars problemen en oplossingen botst de politiek “extern” bijvoorbeeld op vriendjespolitiek of onbeslistheid. En “intern” is het moeilijk het juiste evenwicht te vinden tussen herverdelen en efficiëntie. Waar trek je zelf de grenzen in de sociale zekerheid?

Wie doet beter?
Aan de hand van een aantal macro-economische indicatoren zoekt De Grauwe in Europa en de wereld naar best practices inzake het evenwicht tussen de vrije markt en de regelende overheid.

Dan merk je pas hoe waardevol het is om mensen op hun 65^ste op pensioen sturen in België (;-)
Zo kunnen ze in de London School of Economics tenminste een nieuwe carrière bouwen en houden ze ons met sterke cijfers een spiegel voor.

Vooroordelen sneuvelen. Hoge loonkosten hoeven geen handicap te zijn, leren we in Scandinavië. Want indien hoge lonen leiden tot een hogere productiviteit en meer koopkracht, kan je daarmee betere collectieve voorzieningen en een sterke sociale zekerheid financieren. De loonkost drukken door inkomsten uit werkgeversbijdragen te vervangen door andere vormen van indirecte belastingen (BTW en andere) is dus geen wondermiddel. Het is belangrijker verstandig en efficiënt om te springen met de beschikbare middelen.

De Euro als blok aan het been
Einde jaren '90 kwam Paul De Grauwe de Euro ‘uitleggen’ tijdens de IFB Managementcursus. We wisten toen haast niets van de nieuwe munt en Europa was toen bang van een zwakke Euro naast een sterke Dollar ! Het pakte wel anders uit.

De Grauwe was toen pro Euro; nu klinkt het anders. De eenheidsmunt laat niet toe koerscorrecties uit te voeren via selectieve devaluaties, wanneer een lidstaat het water aan de lippen staat. Hij wijst beschuldigend naar de financiële markten die bepaalde landen economisch hebben gewurgd. Daarom moet de Europese Centrale Bank de ‘lender of last resort’ worden. Het geld dat bij gebrek aan vertrouwen werkeloos wordt opgepot en niets opbrengt, moet verstandig terug in omloop worden gebracht.

Kritiek op Piketty
Voor wie niet door het boek van Piketty geraakt: lees de pittige analyse in dit boek. De Grauwe vat de kernboodschap van Piketty mooi samen en ziet, net als hem, met lede ogen het hele systeem botsen op zijn grenzen. Maar in tegenstelling met Piketty hoopt De Grauwe dat de democratie wel tijdig zal ingrijpen wanneer de herverdeling echt in het gedrang komt.

Maar kan dit eigenlijk wel? Het inkomen van de Belgen is nog behoorlijk gelijkmatig verdeeld, zodat een vermogensbelasting, alleen op de hoogste inkomens, slechts een druppel op de hete plaats zal zijn voor het herfinancieren van onze sociale zekerheid.

Een reformistisch scenario
Botsen kapitalisme en overheid frontaal of is een zachtere landing mogelijk?

De auteur schetst in het laatste hoofdstuk een plausibel scenario waarin tijdig een evenwicht wordt gevonden. En hoewel hij ervan overtuigd is dat slingerbewegingen zullen blijven bestaan, denkt Paul De Grauwe toch dat een gulden middenweg mogelijk is via een sterke democratie (die ecologie en herverdeling ter harte neemt) en veel meer samenwerking tussen landen in de hele wereld.

Maar hij is tevens zeer streng, want persoonlijk ziet hij de toekomst toch zwart in. Vandaar zijn vingerwijzing: we zijn het aan onze kleinkinderen verplicht te blijven proberen.

Conclusie
Besturen doe je best niet op basis van slogans of vooroordelen; wel aan de hand van een rustige en verstandige analyse, waarin je opnieuw vertrekt van de meest fundamentele doelstellingen van zowel het kapitalisme als de overheid.

“De Limieten van de Macht” helpen om zich een beter beeld te vormen van de problemen en mogelijke oplossingen voor de diepe crisis van de wereldeconomie en de geopolitiek.

Dirk BROECKX – 14 december 2014

De Limieten van de Markt
(De Slinger tussen Overheid en Kapitalisme)
© 2014 Uitgeverij Lannoo en Paul De Grauwe
ISBN 978 94 014 1391 6

REAGEER

David, Goliath en Benchmarking

http://www.de7de.be — 7/12/2014

In de weekendkrant viel mijn oog op twee artikels die ogenschijnlijk niets met elkaar of met de geneesmiddelensector te maken hebben. Het zijn doordenkertjes. Ze openen de ogen en geven inzicht in een realiteit die snel op ons af komt; razendsnelle evoluties waar we – rijdend met de neus op het stuur – veel te weinig aandacht voor hebben.

Aandacht voor “echte” kwaliteit, die “bottom up” wordt meetbaar gemaakt, wordt een absolute prioriteit voor iedereen in de sector. In beide artikels vond ik inspiratie om de vraag te beantwoorden hoe we dat kunnen realiseren.

Bijkomstig pittig detail: klik op de link naar de artikels (in de tekst) en je ontdekt meteen de nieuwe aanpak van De Standaard.

Tegen alle verwachtingen en doemscenario’s in, groeit die krant gestaag zowel in papieren oplage als in digitaal aanbod. Ze heeft geen schrik van nieuwe business- en communicatie modellen, maar experimenteert voortdurend zelf. Daardoor vervelt ze gestadig en pro-actief van een uitsluitend “papieren” omgeving naar een nieuw, dynamisch digitaal aanbod dat open staat voor al wie nieuws wil proeven en lezen.

Echte Kwaliteit
Lees om te beginnen even het korte stukje over Info over kwaliteit ziekenhuizen op één website. Op vijf jaar tijd maakten de ziekenhuizen zelf de bocht naar het meetbaar maken en publiceren van hun kwaliteit. Samen met wetenschappelijke artsenverenigingen ontwikkelden ze zelf de nodige indicatoren voor een resem pathologieën en specialismen. Die worden nu door elk ziekenhuis gebruikt en de resultaten worden door de ruime meerderheid intern gepubliceerd.Tegen medio 2015 zullen ze, naast elkaar, op één website verschijnen.

Dit realiseren was allicht geen sinecure. Toch hoorden we er buiten die sector nauwelijks iets van. Dat geeft een dubbel sterk signaal vanwege de ziekenhuis sector: “Aandacht voor de kwaliteit die we patiënten bieden, staat hoog op onze agenda” en “Kwaliteit meten we niet alleen binnenskamers; we hebben ook de moed om ermee naar buiten te komen”.

Dat is wat ik noem “echte kwaliteit”. Niet erover praten, maar het doen. Transparant.
Il faut le faire.

Oefen op het ontwikkelen van indicatoren
In de nieuwe Prepare for the Future training (P4F 2015) zit een oefening waarbij de deelnemers moeten proberen om indicatoren uit te denken. Het is uiteraard slechts een vingeroefening, om de geest al wat soepel te maken voor het grote werk.

De opdracht is:

denk eens na hoe we Structuur- Proces- en Outcome-indicatoren kunnen definiëren die respectievelijk 'infrastructuur en opleiding', 'procedures en protocollen', 'resultaten van ons werk en therapeutische effecten' meetbaar en vergelijkbaar kunnen maken.
doe die oefening twee maal: bedenk eerst wat volgens jou, als apotheker (of fabrikant van medicatie of medische hulpmiddelen) belangrijk is. En doe de oefening dan nog eens een tweede keer, door de bril van de patiënt…

Benieuwd wat er uit komt en waar de verschillen zullen zitten tussen beide kolommen. Tijdens de try-outs vonden de deelnemers alvast probleemloos een reeks interessante en haalbare indicatoren.

Bottom Up voor Energie
Het tweede artikel is iets uitgebreider. Het was David tegen Goliath en David won vertelt een boeiend verhaal en bevat een confronterende les.

In Duitsland nemen de burgers de productie van alternatieve, hernieuwbare energie in de hand. Milieu en werkgelegenheid hebben er baat bij. En het participatieve model, op niveau van regio of zelfs gemeente, zorgt voor rechtstreekse betrokkenheid en verantwoordelijkheid. Kersje op de taart: Duitsland riskeert geen black-outs en hoeft niet over afsluitplannen te dubben !

De gemeente Schönau wordt in het artikel opgevoerd als voorbeeld hoe de bevolking zichzelf helemaal onafhankelijk wil en kan maken van de grote bedrijven die energie aanbieden. Ze kochten het lokale netwerk op en produceren binnenkort zelf voldoende groene stroom (uit een breed pallet van technologieën) om haast geheel zelfbedruipend te zijn. Daar waren enkele belangrijke wetswijzigingen voor nodig en een diepgaande mentale omslag.

De reglementering moest oude paradigma’s loslaten (dat elektriciteit alleen onder de hoede van grote mastodonten van bedrijven kon worden geleverd) en de bevolking moest ervan overtuigd zijn dat ze anders moesten leren omgaan met hun energie. Het resultaat is een sector van hernieuwbare energie, die voor meer dan de helft in handen is van consumenten en landbouwers (zie grafiek).

Coöperatieve Gezondheid en Kwaliteit

Regelgeving en dus ook kwaliteit van de gezondheid is steeds een top down zaak geweest. De overheid legt de regels vast en wij voeren ze uit. Stel u eens voor dat de organisatie van de zorg, inclusief de manier waarop we werken aan de kwaliteit en duurzaamheid ervan, zou aangepakt worden zoals Schönau zijn stroomvoorziening heeft georganiseerd en gerealiseerd. Stel je eens voor dat de grote lijnen en prioriteiten in de gezondheidszorg en ziekteverzekering van bovenaf zouden blijven komen, maar dat de praktische uitvoering ervan in handen zou komen van lokale “coöperatieve” zorginstanties…

LMN’s of Zorgregio’s die het voortouw nemen... Producenten en consumenten van de zorg die face to face, elkaar letterlijk in de ogen kijkend, afspraken maken hoe ze het leveren en gebruiken van zorg willen organiseren. Afgestemd op de plaatselijke behoeften. Met prioriteiten die men gezamenlijk bepaalt en opvolgt. Met KPI’s en kwaliteitsindicatoren die men in overleg heeft vastgelegd en monitort...

Onvoorstelbaar, zal u allicht zeggen.

Het verhaal in de krant over de energieproductie in Duitsland leek me even ongelooflijk. En toch lukt het. In een maatschappelijk domein (stroomvoorziening) dat een haast even groot en vitaal belang heeft als de gezondheidszorg.

Dirk BROECKX – 7 december 2014

REAGEER

En voor wie echt heel lui was (of als de link niet meer zou werken naar De Standaard)
Ziehier een LINK naar de tekst van de artikels (Bron: De Standaard 6 december 2014)

Zeven Stappen op weg naar Triple Aim

http://www.de7de.be — 21/11/2014

'Triple Aim" is een boeiende aanpak in de gezondheidszorg, die in één klap meerdere problemen van het huidige, ‘acute’ zorgmodel aanpakt. Die radikaal andere aanpak levert daarenboven ‘winst’ op voor elke stakeholder. Maar hoe begin je eraan ?

Het Jan van Es Instituut in Nederland publiceerde afgelopen zomer een ‘zeven stappen plan’. Twintig pagina’s lectuur om te snappen waar het over gaat en hoe je dit model zelf, lokaal zou kunnen beginnen uitproberen.

Triple Aim (voor wie nog niet helemaal mee is)
Triple Aim is een (chronisch)-zorgmodel dat drie doelstellingen of drie ‘andere manieren om naar zorg te kijken’ combineert:

Het verbeteren van de gezondheid van een gedefinieerde populatie.
Het verbeteren van de ervaren kwaliteit van de zorg.
Het verlagen van de kosten per hoofd van de bevolking.

Je kijkt dus op drie “nieuwe” manieren naar het zorgsysteem:

Je vertrekt niet van een individuele zorgplanning, per patiënt, maar organiseert en coördineert de zorg – in principe op lokaal vlak – meteen voor een bewust bepaalde patiëntenpopulatie;
je vertrekt – voor de verandering – niet van wat je als zorgverstrekker denkt te moeten doen, maar begint met wat voor de patiënt het belangrijkst is;
je tracht de kosten/baten verhouding te verhogen en mikt dus op efficiëntie: meer en betere zorg en/of meer patiënten verzorgd, voor hetzelfde geld.

Vooral die laatste doelstelling klinkt de “overheid / ziekteverzekering / betaler” als muziek in de oren. Maar vermits de tweede doelstelling vooral gericht is op het welzijn en de tevredenheid van de patiënt en de eerste doelstelling meteen tot meer lokale samenwerking moet leiden, biedt Triple Aim ‘winst’ voor elke stakeholder.

KLIK HIER om het document "De 7 Stappen op Weg naar Triple Aim" te downloaden
De eerste stap is het bepalen van de beoogde patiëntenpopulatie. Je zoekt dan naar vermijdbare risico’s en kosten.

De risicopiramide van Kaizer Permanente
Gezondheidsrisico’s in grote lijnen herkenen en kwantificeren, kan je best door te denken aan de risicopiramide van Kaizer Permanente.

Je herkent hier ook meteen ‘de Kop’ (grote populaties die met zelfmanagement en ketenzorg moeten benaderd worden) en ‘Polymedication / Polypathologie’ (het puntje van de piramide, waar professionele zorg het zwaarst doorwegen.

De Lorenz Curve
Vanuit zuiver kostenperspectief kan ook de Lorenz curve helpen om te begrijpen waar we op zoek naar zijn.

Ziehier -- met dank aan Jean Hermesse NIC -- de meest recente Lorenz curve voor de hele ziekteverzekering. De "laatste" 5% van de bevolking genereert 53% van de kosten.

Ook op lokaal vlak zal je dergelijke ongelijke verdeling vinden wanneer je een populatie rangschikt volgens stijgende zorgkosten. De laatste centielen veroorzaken de hoogste kosten omdat ze specifieke en meervoudige problemen hebben. Sommige daarvan zijn "onvermijdelijk", maar aan andere kan je wel iets doen.

Het is evident dat een zeer gerichte aandacht en doelmatige keuzes bij de aanpak van de zorg bij deze patiënten met een (relatief) geringe inspanning de kost per capita het sterkst kan doen dalen.

Kijken naar risico’s bij populaties in plaats van naar aandoeningen van patiënten
De eerste stap van Triple Aim is in feite ‘risicostratificatie’. Die moet je wel ‘lokaal’ doen, dus voor een bepaalde regio, bv. een stad of gemeente, een arrondissement, een LMN of een Zorgregio... Want op vlak van gezondheidsrisico's is het zeker niet 'one size fits all'.

Indien je even alleen zou kijken naar de uitgaven, zou je deze analyse al meteen kunnen starten, indien je voor een bepaalde regio de kostengegevens van ziekenfondsen of RIZIV zou (mogen) bestuderen.

De tweede stap is het bepalen van subpopultaie doelen. Ook hier wrijft de aanpak tegen de haren in, want we zijn gewoon om individuele doelen te bepalen, per patiënt, terwijl men hier op zoek is naar min of meer homogene subpopulaties waar je een gezamenlijke (en dus efficiëntere) aanpak kan voor bedenken. Let wel: die oefeningen moet je lokaal doen, want een Triple Aim oefening in Borgerhout, mikt op andere populaties en doelen dan die in Brasschaat.

Lokaal ‘netwerken’ aan een integraal zorgpakket
Op dit punt in de denkoefening, wordt duidelijk welke stakeholders er allemaal betrokken zijn bij een optimale aanpak. Als derde stap van het proces moeten die allemaal ‘binnengetrokken’ worden in het proces. Pas de regels van ‘netwerksamenwerking’ toe, indien je snel en constructief wil vooruit gaan:

duidelijk definiëren van de doelstellingen van de samenwerking;
werken met ‘open deur’ voor iedereen die zich betrokken (aangetrokken ?) voelt;
co-creatie van oplossingen;
onderhandelen om knelpunten weg te werken...

De vierde stap is het uitwerken van een integraal zorgpakket of zorgplan. Wie gaat wat doen ? Welke nieuwe elementen voegen we toe, opdat de zorg efficiënter zou worden ?

Die eerste vraag zal allicht leiden tot wat territoriumangst, want we gaan echt moeten samenwerken en krijgen dus vaak het gevoel dat we op elkaars werkveld komen.
De tweede vraag beantwoorden leidt vaak tot het integreren van sociale of heel praktische ‘services’. Meestal voeg je in deze stap specifieke dingen toe aan het 'zorgpakket' die de patiënt motiveren om in te stappen en actief deel te nemen aan het hele verhaal.

Precies bij dat laatste komt de meerwaarde van Triple Aim helemaal boven water, want hier zal je 'op lokale maat' eindelijk dingen gaan doen die de enorme sociale ongelijkheden in (de outcomes van) de gezondheidszorg kunnen reduceren.

Integrale businesscase
Het is evident dat je Triple Aim niet kan financieren met de huidige versnipperde vergoedingsmodellen en silo's. Om te beginnen moet je de deelnemers zicht geven op het geheel van de kosten en (gezondheids)risico’s van hun complete populatie. Vermits taken vaak ‘gedeeld’ worden uitgevoerd, is een individuele vergoeding, per prestatie aan een patiënt, niet zinvol. Je moet dus de moed hebben daarvoor nieuwe businessmodellen en vergoedingsystemen uit te denken. De overheid (betaler) kan dit proces bevorderen door een 'veilig economisch kader' te creëren. (Kijk nog eens even naar punt 9 uit "Mijn Lijstje", waar het over de 'dubbele garantie' gaat.

Uiteraard kan een belangrijke motivator zijn om (een deel van) de kostenreductie terug te investeren in het verder uitbouwen en optimaliseren van deze aanpak.

Evalueren en leren
De laatste twee stappen voorzien enerzijds regelmatige, cyclische evaluatie en bijsturing van het proces en anderzijds het leren van elkaar. Het eerste doe je lokaal, binnen het eigen project; het tweede doe je tussen diverse projecten, die niet noodzakelijk ‘vergelijkbaar’ hoeven te zijn. Zoals gezegd: een Triple Aim oefening in Borgerhout, mikt op andere populaties en leidt dus naar een ander zorgpakket dan die in Brasschaat; precies omwille van die verschillende aanpak is het toch zinvol dat je ervaringen en resultaten uitwisselt en leert van elkaar.

Eén van de eerste Triple Aim projecten in Portland (Oregon, VS) startte als een experiment op één locatie. Toen dat bleek te werken, paste men uitsluitend de 'olievlek startegie' toe: wie wilde starten, moest eerst 'in d eleer gaan' bij een bestaand project en mocht dan, op basis van wat men hands-on geleerd had, op zichzelf beginnen... Bekijk ook even het video interview met Rebecca Ramsey hoe men het daar deed.

Eén integrator
Triple Aim staat ver van onze huidige leefwereld in de zorg. Het is uitdaging om de overstap te wagen en de grootste obstakels staan op de weg naar heus geïntegreerde zorg en echte samenwerking. Daarom is het belangrijk dat één ‘integrator’ de verantwoordelijkheid op zich neemt om die overstap te doen slagen. Dat kan één stakeholder of zelfs één individu zijn, maar dat zou ook bv. de LMN of een lokale vereniging / kring kunnen zijn, die deze taak op zich wil nemen.

Integrator zijn, hoeft zeker niet te betekenen dat je de ‘baas’ bent van het hele verhaal; wel dat je de motor achter de beweging bent.

Op weg naar populatiegerichte zorg
Ruim twee jaar geleden, eigenlijk nog voor Triple Aim goed en wel op de tafel lag, publiceerde het Jan van Es Instituut ook al een white paper over de aanpak van populatiegerichte zorg. Het is ook bondige lectuur (eveneens 20 pagina’s), die een aantal bijkomende en ondersteunende aspecten belichten.

Voor wie er zin in heeft raad ik dus beide teksten van harte aan. En wie nog verder wil ‘bouwen’ of volgen: zowel tijdens de hele groepsoefening van de IFB Managementcursus als tijdens de namiddagen van Prepare for the Future (P4F 2015) komt Triple Aim aan bod. In beide gevallen proberen we via het Business Model Canvas er concreet gestalte aan te geven, respectievelijk vanuit het oogpunt van de hele zorgsector en van de officina apothekers.

Dirk BROECKX – 21 november 2014

REAGEER

Ri De Ridder (22 november 2014):

Dirk, schitterende synthese van waar triple aim op staat!

De Snelheid van Vertrouwen � Stephen M.R. COVEY

http://www.de7de.be — 14/11/2014

Vertrouwen kan je opbouwen. Je kan er sneller door werken en vermijdt kosten. Bekijk het als een kredietlijn waarop je stortingen kan uitvoeren door correct te handelen. Fouten of verkeerde gedragingen putten je krediet uit.

Indien je , net als ik, lak hebt aan advocaten en treuzelen bij het uitvoeren van projecten, investeer dan eens even in het lezen van ‘De Snelheid van Vertrouwen’.

Het is geen boek, heet van de naald, maar de boodschap is meer dan ooit super relevant.

Slim vertrouwen
Ik zou niet meer kunnen werken zonder ‘de snelheid van vertrouwen’, want wanneer vertrouwen toeneemt, verhoogt de snelheid waarmee je vooruit gaat en verlagen de kosten. Dat geldt zowel in persoonlijke relaties, als voor je werk of projecten waaraan je deelneemt. Is het vertrouwen zoek, dan loopt alles veel stroever en nemen de kosten heel snel toe.

Dat is de basis waarop ik de afgelopen jaren elk project heb opgebouwd.

Vaak werk ik zonder contract. Duidelijke afspraken vooraf, permanente en complete transparantie tijdens het werken, co-creatie en verantwoordelijkheid voor resultaten. Je verliest geen tijd en energie in het maken van gedetailleerde plannen (die je nadien toch moet aanpassen) of in het opstellen en nakijken van ellenlange contracten. En je hebt veel minder juridische stokken in de wielen.

Verwar vertrouwen niet met ‘blind’ vertrouwen, want dan loopt het natuurlijk mis. Werken op basis van ‘trust’, doe je beredeneerd. In dit boek leert Covey je hoe dat begint bij jezelf, zodat mensen weten wat ze aan je hebben. In dezelfde moeite leer je wat speelt wanneer je met anderen op basis van vertrouwen wil samenwerken. (Het meest recente boek van dezelfde auteur heet ‘Slim Vertrouwen’ en gaat dieper in op het veilig zakendoen op basis van de voorgestelde principes).

Vertrouw eerst jezelf
Vertrouwen is opgebouwd in cirkels. De belangrijkste, binnenste cirkel (waar Covey ook het langst blijft bij stilstaan) is vertrouwen in jezelf. Dat is opgebouwd uit vier kernen van geloofwaardigheid: integriteit, intenties, capaciteiten en resultaten.

Netwerksamenwerking & Speed of Trust
Precies vijf jaar geleden startte ik hier ‘de7de’ en nam ik de aanloop naar de ‘Prepare for the Future (P4F)’ training.
Twee jaar geleden waren we met zo’n 300 betrokkenen bezig het eHealth Actieplan 2013-2018 te schrijven.
En net een jaar geleden startte ik ‘éénlijn.be’, het project van de eerstelijn gezondheidswerkers in opdracht van Zorg en Gezondheid (Vlaamse Gemeenschap) om samenwerking via uitwisseling van patiëntengegevens te bevorderen.

Drie verjaardagen die twee dingen gemeen hebben: het zijn allemaal ‘netwerk samenwerkingsverbanden’ en ze zijn stuk voor stuk gebaseerd op The Speed of Trust.

Toen ik dus vorige week, bij een grote kuis van mijn bureau, het boek van Stephen Covey vast nam, realiseerde ik me plots hoeveel ik er uit leerde, toen ik het in 2008 las.

Het volstaat niet dat je integer bent (maar die fundamentele karaktertrek is wel noodzakelijk). Je moet ook duidelijke intenties uitstralen, zodat mensen weten wat ze mogen verwachten. En je moet die goede bedoelingen ook realiseren. Om resultaten te kunnen voorleggen, moet je dus ook sleutelen aan je capaciteiten.

Geen woorden maar daden
De tweede cirkel is relatievertrouwen. Dertien gedragingen komen aan bod die – al dan niet – aantonen dat je ‘betrouwbaar’ bent. Want vertrouwen bouw je alleen op met daden.

Respect tonen, luisteren, transparantie creëren, fouten erkennen en herstellen... Het lijkt allemaal evident, maar Covey slaagt erin om, via voortdurend en efficiënt verhalen te vertellen, je een spiegel voor te houden en je eigen gedrag voor elk punt grondig te evalueren.

Hier komt ook het concept van ‘vertrouwenskrediet’ aan bod. Iedereen heeft daar een bepaalde hoeveelheid van op zijn persoonlijke conto staan. Alleen door wat je doet kan je die kredietlijn verhogen (of verlagen). Zo wordt het meteen ook duidelijk dat het gezegde ‘vertrouwen komt te voet, maar vertrekt te paard’ gerelativeerd moet worden. Verloren vertrouwen kan wel degelijk – en zelfs behoorlijk snel – hersteld worden, maar alleen door prompt en correct te handelen.

De drie buitenste cirkels
Het laatste derde van het boek gaat Covey iets sneller over de cirkels van ‘organisatievertrouwen’, ‘marktvertrouwen’ en ‘maatschappelijk vertrouwen’. Hoe ontwikkel ik een cultuur van vertrouwen binnen mijn afdeling of bedrijf of hoe vervang ik vertragende en kostelijke systemen door ‘the speed of trust’?

Hoe bouw ik vertrouwen op rond mijn merk of binnen mijn markt of sector? Hoe kan ik binnen de maatschappij verantwoord handelen? De principes zijn natuurlijk dezelfde, maar de toepassing heb je hier niet meer persoonlijk en rechtstreeks in de hand.

Empirisch ontdekken
Vijf cirkels van vertrouwen, vier kernen van geloofwaardigheid, dertien gedragingen... Het lijkt veel theorie, maar die strakke structuur van het boek heeft zin. Elk deeltje is doorspekt met verhalen, zodat je alle aangereikte concepten empirisch ontdekt en leert ‘aan te voelen’.

Een prettig detail: regelmatig last de auteur korte adempauzes in met citaten. Er zitten leuke doordenkers bij, zoals:

Het beste moment om een boom te planten is twintig jaar geleden.
Het op één na beste moment is vandaag. (Chinees spreekwoord)

De appel valt niet ver van de boom. Stephen A.M. Covey is de zoon van die andere Stephen Covey, die de ‘De Zeven Eigenschappen van Effectief Leiderschap’ schreef.

Ik ontmoette Covey jr. in 2008 tijdens een seminarie in Antwerpen. Ik ben er de Bank J. van Breda nog steeds dankbaar voor dat ik het op de eerste rij mocht meemaken. Hij is een formidabele en begeesterende spreker. Zijn boek ligt helemaal in diezelfde lijn:meer dan ooit relevant en vhet erveelt nooit.

Dirk BROECKX – 14 november 2014

De Snelheid van Vertrouwen (Dat wat alles verandert) – Stephen M.R. COVEY
© 2006 CoveyLink en © 2008 Uitgeverij Business Contact, Amsterdam
ISBN 978 90 470 0087 7

The Speed of Trust (The one thing that changes everything)
ISBN 978 07 432 9560 4

REAGEER

Zijn we klaar voor de toekomst?

http://www.de7de.be — 7/11/2014

We rijden allemaal elke dag zo hard ‘met de neus op het stuur’, dat we soms vergeten te kijken waar we inmiddels zijn aangekomen en waar we nu verder naartoe moeten.

Rondom ons zijn de meeste dienstensectoren al fundamenteel van gedaante en business model veranderd (banken, reizen, muziek…). In de gezondheidszorg en in de apotheek voltrekt zich de volgende jaren ongetwijfeld een gelijkaardige transformatie. Ziekenhuizen en RIZIV maken plannen. VAN en APB denken na over een nieuwe strategie.

Niet achter een bureau in Brussel
Nieuwe zorgmodellen kan je niet alleen achter een bureau in Brussel uittekenen. Het ontwikkelen van de nodige visie op de toekomst en het aftoetsen wat haalbaar is, moet ook op de werkvloer gebeuren. Op het terrein, samen met een voldoende brede kopgroep van mensen die vooruit willen, moet je nagaan of nieuwe concepten haalbaar zijn; of ze effectief een meerwaarde bieden voor de patiënten, voor de volksgezondheid en voor de ziekteverzekering.

Denken of zeggen dat iets werkt, is niet langer voldoende.

Zichtbaar, Meetbaar en Betaalbaar
Maggy De Block heeft duidelijk laten verstaan dat ze evidence based wil werken. Het RIZIV en Vlaanderen geven signalen dat (betalend !) experimenteren met nieuwe zorgmodellen mogelijk is. Op voorwaarde dat men bewijst dat die ook echt beter werken. Het zichtbaar, meetbaar en betaalbaar maken van een reeks concrete vormen van voortgezette farmaceutische zorg wordt dus essentieel.

KAVA initiatieven zoals de Opinion Leaders en de Peilapotheken gaan hier voluit voor. De volgende stap is een grotere groep bereiken: enkele honderden Vlaamse collega’s die bereid zijn het huidig zorgmodel mentaal even los te laten en – met vallen en opstaan – een innoverend zorgaanbod voor hun klanten (patiënten en ziekteverzekering) uit te proberen.

Een koude douche
Precies vijf jaar geleden besliste ik te stoppen op APB en de Prepare for the Future (P4F) training te ontwikkelen. Het doel was en is samen met collega’s – op het terrein – de toekomst gestalte te geven.

Ik ging in 2009 een aantal opinion leaders interviewen.

Fons Van Dijck was de eerste. Het werd meteen een schokbehandeling. Hij stelde koudweg dat de volgende decennia alle monopolies zullen sneuvelen en hij daagde de apothekers uit om een ‘Plan B’ op te stellen: “Wat ga je doen, wanneer je huidige core business geen geld meer oplevert ? Wat ga je doen en hoe zal je daarvoor betaald worden, wanneer je geen geneesmiddelen meer aflevert ?”

(KLIK in de afbeelding om de video te zien)

Het leek toen een waanzinnige oefening. Maar is dat nog wel zo ?

Economisch Drijfzand
Vandaag leveren we producten af aan patiënten, we geven raad en (basis-)farmaceutische zorg. We worden per afgeleverd doosje vergoed via een honorarium.

Moderne apotheekrobotten, gekoppeld aan betrouwbare, digitale informatiebronnen kunnen een groot stuk van dat werk overnemen. Hoewel de vergoeding per verpakking de afgelopen jaren heeft bewezen minder nefast te zijn dan een margesysteem, is vergoed worden per afgeleverd geneesmiddel eigenlijk economisch drijfzand (denk aan de grote verpakkingen, het ineen stuiken van de prijzen van generieken en binnenkort het tariferen per eenheid).

Daarenboven is ons business model (wat we doen en hoe we daarvoor betaald worden) helemaal niet meer aangepast aan de realiteit: we stoppen vandaag tijd en energie in de triage functie (patiënten die met elk mogelijk problemen langs komen), in preventie en screening. Onbetaald. Er is geen aangepaste vergoeding voor het opvolgen van chronische patiënten; het aanleren van telemonitoring en self-testing; het opsporen en oplossen van geneesmiddelen gebonden problemen en gebrekkige therapietrouw...

We doen dat allemaal wel, maar het is onvoldoende zichtbaar voor de buitenwereld. Want we meten en registreren het niet en dus worden we er niet voor betaald.

Maak je apotheek Future Proof
In de nieuwe cyclus P4F 2015 proberen we in kleine groepen en aan de hand van concrete voorbeelden of casussen een nieuwe visie op ons werk gestalte te geven. We bekijken wat er bestaat (innoverende initiatieven, proefprojecten, nieuwe tools) en leren die meteen toe te passen.

Wat maakt jouw apotheek aantrekkelijk en future proof ?
Wat is een efficiënte internetstrategie (gegevensuitwisseling, het aanbieden van betrouwbare informatie, wat doe je met een eigen site...) ?
Voortgezette Farmaceutische Zorg dagelijks toepassen (obstakels wegruimen om vlot te leren werken met BNM, Medicatieschema’s, IMV…)
Je impact leren vergroten op motivatie en gedrag van mensen, met het oog op meer patiënten tevredenheid, gezondere levenswijzen, preventie en therapietrouw.

Vier types chronische patiënten
De vergrijzing en ongezonde leefgewoonten zorgen voor een exploderende groep chronische patiënten. Dé chronisch patiënt bestaan niet. Ik onderscheid minstens vier types en voor elk ervan moeten we een aangepaste zorg ontwikkelen. Dat wil zeggen: duidelijk definiëren wat de meerwaarde is, hoe we die kunnen meten en hoe we resultaten van de zorg in kaart kunnen brengen. Dan pas kunnen we nadenken hoe we daarvoor betaald kunnen worden. Meteen hebben we een heus ‘Plan B’.

Zit mee aan het stuur
Ik geloof in de kracht van netwerken en co-creatie. Veranderingen die van bovenaf komen, botsen op weerstand en gemor. Maar wanneer we zelf mee aan de tekentafel mogen zitten, dan worden we wel enthousiast. We hebben dan ook minder schrik van veranderingen die onafwendbaar zijn, want we zitten mee aan het stuur. Het is meteen de beste manier om je – mentaal en praktisch – klaar te maken voor de toekomst.

Die toekomst is opwindend en uitdagend. Ja, het zal ‘bloed, zweet en tranen’ kosten. De beloning is echter een beroep met een nieuwe inhoud, met een rol die jezelf, je patiënten en de maatschappij veel meer voldoening zal schenken. Het (onterechte) imago van ‘universitair geschoolde winkelier’ gooien we meteen definitief af.

Dirk BROECKX - 7 november 2014

REAGEER

Happy Profit � Herman Toch

http://www.de7de.be — 21/10/2014

Wees sterk winstgedreven. Maar bekijk die winst in al zijn facetten. Want alleen "geld maken", is niet langer een maatstaf voor succes. Er bestaan immers tal van nieuwe vormen van “economie”: de circulaire economie, de deeleconomie, de makers economie en de peer-to-peer beweging. Elk daarvan heeft andere drijfveren en meet dus de “winst” op een andere manier. We gaan van “shareholder value” naar “creating shared value”.

De belangrijkste boodschap voor de farma sector (die al lang worstelt met zijn winstgedreven imago), is dat mensen er geen probleem van maken dat een bedrijf winst maakt, zolang ze de perceptie hebben dat het bedrijf ook iets terugdoet voor de mensen en de wereld. Makkelijker gezegd dan gedaan, tenzij je Happy Profit verteert. Liefst in kleine hapjes.

Nieuwe Waarden
Happy Profit bekijkt “winst” in al zijn facetten. De samenleving is aan het kantelen naar nieuwe “waarden”: ecologie, kringloop, hergebruik, eigen creativiteit of co-creatie, netwerksamenwerking, mede-eigenaarschap of lenen.

Het is een greep uit de vele modellen die allemaal leiden naar “winstgevend” ondernemen. Let wel: het boek is helemaal niet vies van financiële winst. Maar die wordt slechts maatschappelijk relevant, indien ze gepaard gaat met het creëren van andere meerwaarden.

In samenwerking met Uitgeverij Lannoo kan u voor dit boek 20 % korting krijgen (*). U betaalt slechts €19,99 in plaats van €24,99 bij aankoop via www.lannooshop.be/de7de
Betalen kan veilig online of via overschrijving.

“Wat zouden mensen echt missen, als mijn merk er morgen niet was?” Die vraag wijst meteen naar de echte toegevoegde waarde die je produceert. Dat waarvoor mensen alleszins willen betalen. Maar het is ook een confronterende vraag, indien het antwoord luidt: "ze zouden gewoon overstappen naar een andere leverancier of oplossing".

Slechts wat je uniek maakt in de ogen van je klanten, schept echte waarde en winst.

Passie en Dromen
Auteur Herman Toch gaat ervan uit dat dromen en werken met passie de beste voedingsbodem zijn voor succesvol ondernemen. Hij verlaat dus de klassieke modellen en legt zelfs uit waarom bedrijven gedoemd zijn te verdwijnen indien ze zich niet permanent in vraag blijven stellen; indien ze niet afbreken wat niet meer werkt; indien ze niet radikaal nieuwe concepten uitvinden.

Experimenteren is dus de boodschap.

Vijf Schuivende Paradigma’s
De hele maatschappij is behoorlijk snel aan het verschuiven, maar niet iedereen heeft al begrepen waarheen, waarom en hoe. We gaan van “kortetermijndenken” naar “langetermijndenken”. Van “lineair denken” naar “systeemdenken”. Van “centraal” naar “decentraal”. Van “massa” naar “persoonlijk". En van “gesloten” naar “open”.

Die vijf fundamentele veranderingen, zorgen voor het ontstaan van alle nieuwe waarden die het boek beschrijft. Allicht het belangrijkst is de manier waarop de stakeholders met elkaar omgaan. Let vooral op de manier waarop je de spelers op je eigen speelveld ziet: klanten, leveranciers, concurrenten... Zie je ze als vijanden of als tegenstanders of als coalitiepartners ? Slaag je erin iedereen samen te brengen rond een gezamenlijk belang teneinde samen de taart groter te maken. Of vecht je alleen voor je eigen deel van de taart, zonder de kans te grijpen ze eerst een stuk groter of waardevoller te maken.

“Think synergies, not trade-offs”

Experimenteer met Businessmodellen
Crowd-, Wiki- en Open- benaderingen komen uitgebreid aan bod. Het boek besluit trouwens met een boeiend overzicht van 13 nieuwe business modellen. De conclusie is dat je als ondernemer eigenlijk voortdurend zou moeten nadenken en experimenteren over het vervangen van je huidige business model door eentje dat meer weerwaarde creëert voor je omgeving. Dat verhoogt de kans dat je er zelf ook een pak beter van wordt.

Vermijd overdosering
Is dit dan een geweldig boek? Ik moet eerlijk toegeven dat ik het met veel moeite en een beetje tegenzin de eerste keer uit las. De auteur draagt immers eindeloze reeksen modellen en principes aan. Het lijkt alsof er aan de “to do's” en adviezen geen einde komt. Daarenboven is Herman Toch een "storyteller" die zijn verhalen zelden afmaakt: een casus of praktisch voorbeeld wordt vaak half verteld, maar de "clou" ontbreekt.

Happy Profit bleef dus, na eerste lezing, een hele tijd liggen.

Tot ik het terug vast nam en tot mijn verbazing vaststelde dat er wel degelijk veel “ezelsoortjes” klaar zaten; mijn teken van interessante passages, die het bespreken of herlezen waard zijn. Pas toen ik die, gericht en selectief, terug begon door te nemen, werd het duidelijk hoeveel goede raad er in dit boek staat. Er is voor elk wat wils en je moet dus in de resem innoverende, verfrissende en omwentelende ideeën gewoon rustig je keuze maken.

Lees het boek dus bij voorkeur in kleine hapjes. Verteer de analyse en de adviezen liefst in beetjes en laat alles bezinken. Eigenlijk wijst Happy Profit de weg die we binnenkort allemaal moeten inslaan. Althans: het boek toont de vele, mogelijke wegen. Aan ons om te kiezen welke we nemen.

Dirk BROECKX – 21 oktober 2014

Happy Profit (Ga voor winst en wees er trots op)
© Herman TOCH, Uitgeverij Lannoo 2014
ISBN 978 90 8223 460 2

(*) De korting is enkel geldig via de webshop van de uitgeverij en wordt verrekend nadat u het boek in de webshop hebt toegevoegd aan uw winkelmandje; dit aanbod geldt enkel indien u gebruik maakt van bovenstaande actie-URL en zolang de voorraad strekt.

REAGEER

Cecile Langenaeken (23 oktober 2014):

Deze zienswijze klinkt zo integer en hoopgevend in deze competitieve, concurrentiele commerciele wereld!
Fijn dat ik deze samenvatting kon lezen dankzij uw resume!

Krijtlijnen van een Nieuw Beleid � Een Mentale Soepelheidsoefening

http://www.de7de.be — 14/10/2014

De tekst van het regeerakkoord was bliksemsnel en extreem breed beschikbaar. Die nieuwe wind van snel en open werken, waait hopelijk ook wanneer de nieuwe regering aan de slag gaat.

Met Maggie Deblock aan het roer van Volksgezondheid en Sociale Zaken hebben we een stuurman die 'het water en de zeekaarten' uitstekend kent.

Ik heb in ‘haar hoofdstuk’ even de kerngedachten en sleutelwoorden onderstreept. Dan blijkt plots hoezeer een resem ‘lijstjes’ (die je de afgelopen maanden op deze blog kon lezen), hun weg gevonden hebben. Maar nu moeten we die dingen allemaal samen – in evenwicht – op de rails krijgen.

Mag ik een "mentale spoepelheidsoefening voorstellen:

Lees aandachtig mee.
Vorm in je hoofd een beeld hoe dit er voor jezelf zou kunnen uit zien.
Graaf je niet in op basis van hoe je vandaag werkt en betaald wordt.
Laat je huidige comfortzone dus even los.

“Wat kan ik doen om dit te laten lukken ?"
"Hoe kan ik mijn meerwaarde zichtbaar, tastbaar, meetbaar en ‘betaalbaar’ maken ?"

Dat zijn de vragen waar het de volgende maanden of jaren om zal draaien !

Eén van de centrale doelstellingen van de regering bestaat erin om aan alle burgers van dit land een kwaliteitsvolle, betaalbare en toegankelijke gezondheidszorg te garanderen, aangepast aan de evoluerende noden van patiënt, en met vrijwaring van de principes van vrije keuze van de patiënt en diagnostische en therapeutische vrijheid.

Structuur van de gehele gezondheidszorg

Tijdens deze legislatuur zal de nadruk voornamelijk worden gelegd op een grondige hervorming van diverse aspecten van de structuur van onze gezondheidszorg.

Het beleid zal afgestemd worden op

gezondheidsdoelstellingen,
gekoppeld aan een stabiele budgettaire meerjarenplanning, en
op de principes van evidence based practice.

Alle actoren worden hiervoor geresponsabiliseerd .

Langdurige geïntegreerde zorg: waar en hoe ?

De stijgende zorgvraag van chronisch zieken en bejaarde patiënten moet opgevangen worden in

adequate structuren,
de eerstelijnsgezondheidszorg en de
samenwerking rond en met de patiënt moet bevorderd worden.

Het zorgaanbod moet permanent getoetst worden aan wetenschappelijk onderbouwde criteria inzake

noodzakelijkheid,
doelmatigheid en
kosteneffectiviteit.

e-health aandachtspunten

Het zorgproces moet op een moderne, geïnformatiseerde wijze worden gestuurd en gecontroleerd, met meer aandacht voor kwaliteit. Bij dit alles moet

de complexiteit van het systeem onder controle worden gehouden,
er moeten maximale garanties geboden worden voor het waarborgen van de privacy van patiënten en zorgverleners, en
er moet steeds getracht worden om de administratieve lasten voor alle betrokken partijen zo beperkt mogelijk te houden.

Sociale ongelijkheid: de kloof moet gedicht worden !

Uit diverse studies blijkt dat de toegang tot de zorg niet voor iedereen vanzelfsprekend is, en dat de gezondheidskloof in België de laatste jaren omvangrijker is geworden. De regering zal in overleg met de deelstaten de nodige initiatieven nemen om dit fenomeen in kaart te brengen, en concrete acties uitwerken om de toename van sociaal-economische gezondheidsverschillen te voorkomen, en om op diverse domeinen te streven naar een substantiële afname van de gezondheidskloof. Het terugdringen van de verschillen in verwachte gezonde levensjaren is een van onze prioritaire gezondheidsdoelstellingen.

(De negatieve spiraal waarbij ziek zijn arm, en arm zijn ziek maakt, moet worden doorbroken. De regering zal in haar beleid rond gezondheidszorg specifieke maatregelen nemen die gericht zijn op kansarmen. Het project van Mediprima wordt tijdens deze legislatuur volledig uitgerold).

Empowerment: de patiënt aan het stuur (maar met een 'dashboard')

Initiatieven die de zelfzorg en het zelfmanagement bevorderen worden gestimuleerd. Hierbij zal in het bijzonder aandacht besteed worden aan

het bevorderen van health literacy bij de bevolking, aan
een betere vorming van de zorgverleners voor wat het stimuleren van zelfzorg en zelfmanagement betreft, en
aan het beschikbaar stellen van laagdrempelige informatie ten behoeve van de patiënt.

De patiënt moet beschikken over informatie betreffende de kwaliteit en de prijs van de zorg, die ter beschikking wordt gesteld via één toegankelijk platform.

Tevens wordt onderzocht op welke wijze de patiënt makkelijker toegang kan krijgen tot zijn elektronisch patiënten dossier. In dit kader, en mede met het oog op het ontwikkelen en invoeren van een veralgemeend elektronisch patiëntendossier tegen 2019, zullen de patiënten aangespoord worden om een referentiehuisarts kiezen, zonder aan de vrije keuze van de patiënt te raken.

Durven taken herschikken (samenwerken zonder territoriumgevechten)

Het KB-nummer 78 wordt grondig herzien. De competenties van de beoefenaars van een gezondheidszorgberoep worden uitgezuiverd en herschikt overeenkomstig het principe van de subsidiariteit, waarbij de taken worden toegewezen aan die zorgverleners die de vereiste zorg op de meest doelmatige en kwaliteitsvolle wijze kunnen verlenen. Er wordt meer aandacht besteed aan de organisatie van multidisciplinaire samenwerking.

Dirk Broeckx – 14 oktober 2014

REAGEER

Cecile Langenaeken (14 oktober 2014)
Er wordt gesproken van een 'referentie-arts' ; waarom ook niet spreken over 'referentie-apotheker' ?
dit is ook een vertrouwensrelatie...

Streetwize � Arnoud Raskin

http://www.de7de.be — 14/09/2014

Zelden las ik een boek met zoveel ‘lagen’. Arnoud Raskin knoopt in “Streetwize” haast naadloos minstens tien thema’s aan elkaar: productontwikkeling, merkstrategie, co-creatie, ‘zorgmodel’, levensfilosofie, netwerken, hybride-onderneming, ‘competitieve samenwerking’, motivatie en empowerment.

Zelden had een boek zoveel ezelsoren na de eerste lectuur (mijn systeem om stukken te markeren die herlezen en een vermelding in de boekbespreking verdienen) en zelden ging dat zo snel, want stoppen met lezen was moeilijk.

Een story
Nogal veel superlatieven? Voor je aan pagina 8 bent, had ik al twee straffe lessen geleerd en was ik gepakt door de het verhaal dat begon. (Het hele boek bewijst nog maar eens de kracht van storytelling om complexe boodschappen helder te brengen en te helpen onthouden).

Sociaal bewogen als hij is, wou Arnoud Raskin voor zijn eindwerk ‘Productontwikkeling’ een rugzak/poncho combinatie maken voor straatkinderen.

Een briljant idee, ware het niet dat straathoekwerkers hem meteen duidelijk maakten waarom straatkinderen het nooit zouden gebruiken. Een klassieke fout: we denken te veel in de plaats van onze klanten/cliënten/patiënten en luisteren te weinig naar hun echte behoeften.

Zo start de zoektocht naar een zinvol alternatief. Je volgt de organische ontwikkeling van een product, een concept, spin-offs, een businessmodel: de Mobile School en Streetwize. Het begon met een solide kar waarop uittrekbare panelen staan waarmee je op enkele vierkante meter trottoir ‘les kan geven’ aan straatkinderen. Het (voorlopige) einde van deze opmerkelijke productontwikkeling is een hybride-bedrijf en managers die tijdens trainingsessies (naast zo’n kar op een straathoek) nieuwe panelen en oefeningen helpen te ontwikkelen voor de kinderen.

Wat Raskin heeft geleerd van straatkinderen verbindt het begin en het (voorlopige) einde van zijn verhaal: dagelijks op de rand van overleven, ontwikkelen die kinderen eigenschappen die managers ook sterker kunnen maken.

In samenwerking met Uitgeverij Lannoo kan u voor dit boek 20 % korting krijgen (*).
U betaalt slechts €19,99 in plaats van €24,99
bij aankoop via
www.lannooshop.be/de7de
Betalen kan veilig online of via overschrijving.

Fundamentele cultuurveranderingen
Streetwize koppelt een sociaal non-profit project voor straatkinderen over de hele wereld aan een for-profit training voor stafleden van bedrijven.

Raskin opent en passant de ogen voor enkele fundamentele cultuurveranderingen / paradigma verschuivingen, zoals:

Mits creatief en moedig denken hoeven sociale projecten niet steeds uit de ruif van de overheid of van liefdadigheid te eten: een bedrijf kan aan de ene kant geld genereren door toegevoegde waarde te creëren voor klanten die daarvoor kunnen en willen betalen. Het kan daardoor aan de andere zijde – op duurzame wijze – andere producten, diensten en meerwaarde aanbieden aan klanten die het zich niet kunnen veroorloven.
Sociale projecten mogen niet Sinterklaas spelen: een Mobile School krijg je niet zomaar: na opleiding en begeleiding bij de start, moet elk project ‘betalen’ met resultaten, op basis van het effectieve gebruik van elke kar;
Empowerment is de sleutel van alles: zowel de Mobile School als de Streetwize trainingen bieden slechts een onderbouw waarop de gebruiker (straatkinderen, zowel als managers) zelf dingen kan leren, ontwikkelen, doorgroeien... Schuif dus geen ‘kant-en-klare’ oplossingen onder de poep van je doelgroep; zorg ervoor dat ze zelf actief moeten participeren. Betrokkenheid en zingeving kunnen mensen motiveren om mee te werken aan de oplossing van hun eigen probleem. Dat kan je zowel op macro niveau (de samenleving) als op micro niveau (je bedrijf, je project, je familie, je eigen leven) toepassen.

Stel je eens voor dat we de gezondheidszorg en de ziekteverzekering op die paradigma’s zouden (weder)opbouwen...

Street skills
De vraag die Raskin aan de straatkinderen voorlegt met de Mobile School (en die je jezelf ook moet stellen) is: wil je lijden of leiden? Onderga je of neem je zelf het stuur in handen? Dat is geen recept voor gegarandeerd succes. Het geeft je wel het krachtige gevoel dat je elke uitdaging als een kans kan zien en niet als een bedreiging.

(Kijk aub even bovenaan deze webpagina, naar de slogan van “de7de” J )

Vier streetskills helpen die vraag te beantwoorden:

positieve focus: wat er ook gebeurt, kijk naar het glas dat half vol is !
soepelheid: veerkracht en wendbaarheid (in feite : voortdurend jezelf blijven aanpassen aan je omgeving);
creativiteit: volhardend (blijven) innoveren;
netwerk : het evenwicht bewaren tussen samenwerken en concurreren.

In feit draait alles om een combinatie van deze skills. Experimenteer hard en veel; laat gerust veel mislopen: intussen leer je veel nieuwe dingen; blijf lateraal naar oplossingen zoeken, tot er uiteindelijk (zelfs maar) één ding lukt.

Een goed idee lukt zelden van de eerste keer. Slechts wie blijft geloven, zichzelf en zijn product blijft aanpassen en samenwerkt met derden (zelfs concurrenten !), zal slagen.

Gedragsverandering
Alles in dit boek draait rond ‘ontleren’ en ‘heruitvinden’. Hoe krijg je mensen zover dat ze hun oude, vertrouwde, veilige gewoontes en omgeving willen verlaten om die te vervangen door nieuwe principes, modellen en regels ?

Duidelijk maken waar je naartoe wil, zingeving, zelf laten ontdekken en voelen wat er te winnen is. Argumenteren en overtuigen werkt niet. Betrokkenheid en zelf de bocht (laten) nemen lukt wel.

Het heeft ook te maken met de balans tussen orde en chaos. Want verandering doet pijn en loopt vaak via een rommelige fase waarin ‘oud’ afbrokkelt en ‘nieuw’ nog niet helemaal zichtbaar is. Dan komt echt leiderschap bovendrijven en kunnen storytelling en scenario’s wonderen doen. Focus op de oplossing en de positieve outcome. Zorg er vooral voor dat steeds duidelijk blijft ‘waarom’ de verandering nodig is.

Raskin moedigt verder bovenal ‘competitieve samenwerking’ aan. Straatkinderen leren dat intuïtief. Wanneer schaarste dreigt is alleen overleven uitgesloten en wordt samenwerken een noodzaak. Maar toch zullen de kinderen uiteindelijk moeten vechten voor hun deel van de koek. Tot ze leren samen de koek eerst groter te maken en hem dan ordentelijk te verdelen; desnoods ten koste van andere kinderen, die nog niet zo hebben leren samenwerken...

Waarom hybride? Talent en zingeving!
Een hybride bedrijf kan zijn kracht tweemaal verdubbelen. Het kan immers het aanwezig talent tweemaal inzetten (in beide helften van zijn activiteiten). En vaak zal het de kennis die het aan de ene zijde opdoet ook kunnen hergebruiken aan de andere kant. (Streetwize teert op de kennis, opgedaan bij de Mobile Schools. Maar deze laatste teren nu ook op de creatieve output van de managers, die nieuwe modules ontwikkelen).

Winst van de ‘for-profit’ zijde herinvesteren in de ‘non-profit’ zijde geeft meteen zin aan de hele bedrijfsvoering. Terwijl aandeelhouders, klanten en medewerkers aan de ene zijde geld produceren voor zichzelf, geven ze aan de andere kant ook waarde terug aan de samenleving.

Leerpunten voor onszelf
Wat kunnen we uit “Streetwize” leren in de gezondheidszorg ?

Misschien moeten we ‘patiënten’ niet langer zo noemen. Wanneer je iemand eigenlijk ‘de geduldige die ondergaat’ noemt, zal hij zich ook zo gaan gedragen. Hoe zouden ze zich gaan gedragen wanneer we hen bv. ‘zorgparticipanten’ zouden noemen?

Misschien moeten we stoppen met ‘responsabiliseren’ alleen te vertalen in financiële (des)incentives. Laten we die term eens invullen met empowerment, door minstens ‘betrokkenheid’ en ‘leiden i.p.v. lijden’ als uitgangspunten te gebruiken ? En allicht ook stelselmatig ‘verantwoordelijkheid voor je eigen gedrag / daden’ aan te leren.

Misschien moeten we het concept van ‘competitieve samenwerking’ eens toepassen ? Indien farma bedrijven, zorgverstrekkers en overheid leren hun eenzame eilanden te verlaten, zouden ze samen wonderen kunnen verrichten.

Conclusie
Na ‘Het Nieuwe Normaal’ van Peter Hinssen, voor wie wil snappen wat er op digitaal vlak aan het veranderen is, kan ‘Streetwize’ voor mijn part best verplichte literatuur worden voor al wie op vlak van moderne bedrijfsvoering en creativiteit het goed wil doen.

Inspirerend en concreet, geeft Raskin een reeks levenslessen die je terugbrengen naar de essentie van ondernemen. Modern ondernemen ! Met oog voor je eigen belang, in evenwicht met het belang van je klanten en van de maatschappij.

Dirk Broeckx – 14 september 2014

Streetwize, Lessen van Straatkinderen voor de Manager van Vandaag
© Arnoud Raskin, Uitgeverij Lannoo nv, Tielt ,2014
ISBN 978 90 774 4213 5
http://www.streetwize.be/nl

(*) De korting is enkel geldig via de webshop van de uitgeverij en wordt verrekend nadat u het boek in de webshop hebt toegevoegd aan uw winkelmandje; dit aanbod geldt enkel indien u gebruik maakt van bovenstaande actie-url en zolang de voorraad strekt.

REAGEER

Informed Consent

http://www.de7de.be — 7/09/2014

“Beter samenwerken in de zorg, door vlotter patiëntengegevens te delen en daarvoor je eigen software en diverse e-health diensten te gebruiken”. Dat is de doelstelling van het éénlijn.be project. Het is ook de kern van de meeste zorgplannen voor de toekomst.

Opdat deze toekomstvisie zou uitkomen, moeten patiënten wel eerst de toestemming geven om hun gegevens te delen. Dat zullen ze slechts doen, indien ze begrijpen waar dat goed voor is. Dat is noodzakelijk om je “Informed Consent” te geven.

Dat doe je via een “technisch” proces, maar het vergt vooral een reeks fundamentele culturele koerswijzigingen.

Om te beginnen moeten we enkele principes goed begrijpen.

Het principe van de “opt-in”
België heeft (tot nader order) ervoor gekozen dat elke individuele patiënt zijn toestemming moet geven om gegevens uit zijn medisch, farmaceutisch of andere patiëntendossiers te delen. Elk individu kiest al dan niet voor het delen.

(Het alternatief was om die toegang wettelijk open te zetten voor iedereen en daarbij wel de kans te geven die toegang individueel te sluiten. Dat is de “opt out”, waarvoor Nederland oorspronkelijk koos; maar vlak na de opstart moest men het hele apparaat terug afzetten door een golf van volkse onrust en twijfel).

Huiswerk !
Een nuttige, leerrijke praktische opdracht: ga zelf eens kijken naar je eigen ‘consent’ status op het eHealth Platform. Je hebt een eID kaartlezer, je identiteitskaart en je PIN-code nodig en je vindt daar ook de officiële informatie.

Eén algemene informed consent
België koos ook voor één algemene toestemming voor het delen van patiëntengegevens. Je hoeft maar één keer je consent te geven. Die geldt dan voortdurend en voor alle zorgverstrekkers.

Het voordeel hiervan is dat je niet apart, voor elke zorgverstrekker of voor elk deel van je dossier de toestemming moet geven. Het nadeel is dat je geen onderscheid kan maken tussen gegevens waarvoor je toegang wil geven (bv. een levensbedreigende allergie) en gegevens die je absoluut voor jezelf wil houden (bv. een depressie, jaren gelden).

(Daarvoor zou een ‘granulaire’ toegang moeten worden gegeven, al naar gelang de zorgverstrekker of het type gegeven. Dat is een technische nachtmerrie en daarenboven arbeidsintensief en omslachtig in de praktijk).

... en de therapeutische relatie
Zelfs indien je de toestemming geeft ‘aan alle zorgverstrekkers’ dan voorziet het Belgisch systeem dat dit de facto strikt beperkt wordt tot alleen de zorgverstrekkers waarmee je een therapeutische relatie hebt.

Dit wil zeggen de arts, apotheker, verpleegkundige of specialist waarbij je zelf te rade gaat (en die je dus persoonlijk hebt gezien), maar ook de ondersteunde zorgverstrekker die je gegevens moet zien, bv. de klinisch bioloog of de radioloog (die je niet noodzakelijk zelf zal zien, maar die betrokken wordt bij je zorg op vraag van iemand uit het eerste lijstje).

Wanneer je zorgverstrekker met e-health diensten werkt, wordt je therapeutische relaties met hem/haar gelogd. Dat vind je nu al terug in de Informed Consent module. Kijk even op het eHealth Platform onder de tab “therapeutische relaties”. Daar kan je je therapeutische relaties ook beheren: zorgverstrekkers uitsluiten, schrappen of toevoegen, zodat ze al dan niet toegang kunnen hebben.

Een cultuuromslag voor patiënten
Waarom zou je toestemming geven ?
Wat heb je er als patiënt bij te winnen ?
Wat kan er fout lopen ?

Vaak komt die laatste vraag intuïtief het eerst op. We houden aan onze privacy. Er circuleren al te veel verhalen over hackers en gegevensmisbruik. Onze achterdocht wordt constant gevoed door verhalen over wat er allemaal fout loopt op Facebook of bij commercieel gebruik van het digitale spoor dat we tegenwoordig constant nalaten. Patiënten uit de Joodse gemeenschap wijzen nog verder terug in de tijd, naar de manier waarop bevolkingsgegevens tijdens WOII de holocaust voedden…

Er ligt dus nog veel werk op de plank om aan te tonen dat er sneller, efficiënter en met minder fouten voor patiënten kan en zal gezorgd worden, indien een aantal noodzakelijke gegevens vlotter toegankelijk of uitwisselbaar zijn binnen hun eigen ‘zorgteam’.

Voor zorgverstrekkers
En daar nijpt nu net het schoentje. Want vaak zijn leden van dat ‘zorgteam’ zelf nog niet zover:

ook hier is er nog zeer veel achterdocht (of minstens onvoldoende kennis en vertrouwen in al die nieuwe systemen en principes);
de meeste e-health diensten zijn nog in opstartfase, soms nog maar bij een beperkt aantal zorgverstrekkers, soms met nogal wat kinderziektes;
daardoor zijn er nog maar weinig bright spots of succesverhalen over hoe vlot en goed de zorg kan lopen, wanneer men voluit samenwerkt en gebruik maakt van gegevensdeling;
er is dus een zeer hoge nood aan een publiekscampagne (door de Vlaamse of federale overheid, samen met alle zorgverstrekkers) om de kennis en vertrouwen op te bouwen.

Maar het epicentrum van de cultuurschok bij de zorgverstrekkers zit nog veel dieper. We hebben van nature helemaal niet de gewoonte om samen te werken. We houden niet van pottenkijkers in onze praktijk. We zijn er – op ons eigen kleine ‘zorg-eiland’ – van overtuigd dat we prima kwaliteit leveren en goed bezig zijn. Onbewust houden we de boot af, want gegevensdeling kan dat natuurlijke, persoonlijke evenwicht alleen maar aan het wankelen brengen.

Dus stellen we vooral veel vragen over privacy, beroepsgeheim en professionele verantwoordelijkheid. In plaats van de focus te verschuiven naar coördinatie, efficiëntie, complementariteit en (kwaliteit/outcome) benchmarking.

Professionele verantwoordelijkheid
De fundamentele veiligheid om privacy en beroepsgeheim optimaal te beschermen zit – wanneer je met open vizier naar e-health diensten kijkt – minstens even goed ingebakken in elke nieuwe dienst dan in de bestaande, klassieke, administratieve en op papier gebaseerde processen.

De controle, het opsporen en desgevallend vervolgen van misbruiken, kan makkelijker en efficiënter gebeuren. Want op het eHealth Platform wordt elke gegevensconsultatie gelogd en is elke gebruiker geïdentificeerd en geauthentiseerd.

Dan blijft er nog het probleem van de professionele verantwoordelijkheid:

Wie is verantwoordelijk wanneer iemand een gegeven in een gedeeld dossier verkeerd (of helemaal niet) invoert ?
Wie is verantwoordelijk indien men een fout maakt omdat men zich baseerde op slecht (of niet) door derden ingevulde gegevens ?

Dergelijke vragen zouden snel en duidelijk beantwoord moeten worden door de overheid en vooral door het rechtssysteem. Blijkbaar zijn er bitter weinig casussen; of ze worden bijzonder discreet afgehandeld, terwijl enkele behoorlijk gemediatiseerde voorbeelden duidelijkheid zouden kunnen verschaffen.

Hoe geraken we daar uit ?
Om te beginnen moeten we ook de vraag durven te stellen hoe groot onze professionele en maatschappelijke verantwoordelijkheid is, wanneer we gegevensdeling niet gebruiken – laat staan boycotten – terwijl dat wel mogelijk was?

En vervolgens moeten het antwoord zoeken op vragen als:

Is de verantwoordelijkheid voor gedeelde gegevens eveneens ‘gedeeld’ ?
Wil dit zeggen dat elkeen alleen de verantwoordelijkheid draagt om naar best vermogen informatie in te voeren ?
Moeten we de beschikbare informatie als basis gebruiken (maar niet als enige basis !) voor de zorg ?
Zijn digitaal gedeelde gegevens dus hoofdzakelijk een extra ‘geheugensteun’ , maar blijft het rechtstreeks contact en het overleg met de patiënt de ultieme basis om zorgbeslissingen te nemen ?
Is het een middel om snel te weten met welke vroegere zorgverstrekkers – die informatie toegevoegd hebben – overleg moet worden gepleegd in geval van twijfel ?

Het antwoord op deze vragen lijkt me steeds “ja” te zijn. Maar het debat is open. Laat het ons voeren, om daarna snel terug over te gaan tot de orde van de dag, namelijk patiënten verzorgen en samenwerking bevorderen.

…en ook een eenvoudiger technisch proces
Techneuten kunnen hun dagen boeiend vullen, wanneer ze graven in de (ruim beschikbare) documentatie over alle IT-processen die de ‘informed consent’ en de toegang tot patiëntengegevens gestalte geven. Patiënten en zorgverstrekkers hoeven daar geen tijd in te steken: in de praktijk lopen al deze processen immers ‘onzichtbaar’ ingebouwd in hun de softwarepakket.

Rond deze tijd start bijvoorbeeld het gebruik van de ‘vereenvoudigde consent’. In plaats van naar een aparte web service te moeten gaan, kan een huisarts of apotheker binnenkort vanuit zijn eigen softwarepakket de toestemming van de patiënt ‘in één klik’ registreren, zonder de PIN-code te moeten vragen.

Ook dat veronderstelt een fundamentele cultuuromslag. Het wordt het moment van de waarheid, waarop de patiënt moet begrijpen wat hij te winnen heeft en hoe ver deze toestemming reikt. Dat zal slechts lukken, indien de zorgverstrekker er evenzeer van overtuigd zal zijn dat hij via gegevensdeling kan winnen en weet hoe ver zijn verantwoordelijkheid precies reikt.

Dirk BROECKX – 7 september 2014

REAGEER

Together We Count (Zorgnet Vlaanderen)

http://www.de7de.be — 1/09/2014

We beleven uitzonderlijke tijden. Midden in een tijd van crisis, terwijl een nooit gezien coalitie wordt gevormd en terwijl de wereld niet zo ver van hier weer eens in brand staat, publiceert Zorgnet Vlaanderen plots – bottom-up ! – een compleet plan voor het hertekenen van het ziekenhuisbeleid. In 50 bladzijden schetst het hoe men via co-creatie tussen overheid en instellingen komt tot een “patiëntgerichte financiering van algemene ziekenhuizen”.

De titel (“Together we count”) mag dan al wat trendy klinken, de inhoud verdient alleszins aandachtige lectuur. KLIK HIER om de volledige tekst (in pdf) te lezen.

Het is immers geen eisenbundel of “pro domo” pleidooi ten behoeve van de regeringsonderhandelaars. Johan Kips (samen met een ploeg beslagen experts uit de sector) beschrijft moedig waar het huidige organisatie- en financieringsmodel faalt, hoe dat verbeterd kan worden en waar men – om te beginnen binnen de sector zelf – geld kan vinden om de nodige transformaties te betalen.

Geen taboes
Dit plan gaat geen taboes uit de weg. Het focust op drie sleuteldomeinen; stuk voor stuk pijnpunten:

Middelen vrijmaken
Geïntegreerd beleid van ziekenhuis en artsen
Waarden en kwaliteit

Niet toevallig worden ze alle drie uitgewerkt in de geest van “netwerken” en samen-werken. (The network always wins !). Het uitgangspunt is wat de patiënt nodig heeft in een ziekenhuis, niet wat het ziekenhuis wil aanbieden. Zo passeren onder meer de revue : EBM zorgtrajecten die aansluiten op wat voor en na ontslag moet gebeuren; meer permanente opvolging (incl. telemonitoring en telemedicine); transparante informatie over zorgkwaliteit; patient empowerment; vlotte en universele gegevensuitwisseling.

Netwerken
Kips e.a. vertrekken vanuit de noodzaak te komen tot informele en formele klinische netwerken. Dat veronderstelt een fundamentele cultuurschok, waarbij de instellingen elkaar niet langer als concurrenten bekijken, maar als partners die aan taakverdeling en onderling afgesproken ‘programmatie’ doen. En het gaat nog verder: naast lokale samenwerking wordt ook gesproken van regionale en supraregionale klinische netwerking.

De studie vermeldt acht ijkpunten, die de keuze tussen centralisatie of decentralisatie moeten helpen bepalen.

Er is ook uitgebreide aandacht voor het creëren van lokale zorgnetwerken rond de patiënt. Daar wordt al meteen een essentiële doelstelling concreet gemaakt, namelijk het vermijden van onnodige ziekenhuisopnamen door een betere omkadering van chronische patiënten; maar ook door een beter gecoördineerde nazorg, om weder opnames te vermijden.

Die brede visie maakt meteen duidelijk hoe hoog de ambities liggen. Alle geledingen van de zorg en een plejade van stakeholders zullen de neuzen wel in eenzelfde richting moeten krijgen om succes te garanderen.

Een nieuw financieringsmodel met 4 verstandige componenten
Een nieuw zorgmodel zonder degelijk business model is zinloos. “Together we count” beschrijft dus niet alleen wat men inhoudelijk denkt te moeten doen, maar geeft meteen ook aan hoe dat betaald moet worden.

De tien principes bij de aanhef van dit deel zijn behoorlijk voorspelbaar en algemeen. De vier componenten die er op volgen, zijn dan weer bijzonder interessant. Ze vormen een solide fundament, waarop elk toekomstig vergoedingssysteem gebouwd zou moeten worden:

Budgetbehoud : zorgt voor een macro-economische garantie dat de totale vergoedingsmassa gedurende de overgang naar een nieuw systeem niet vermindert. Zo creëert men een stabiele economische omgeving, waarbinnen de stakeholders “veilig kunnen oversteken” van het huidige naar het nieuwe systeem.
Meerjarenplan : zorgt voor een duidelijk planning en voor voldoende tijd, om een aantal ingewikkelde en fundamentele (culturele !) veranderingen te kunnen realiseren.
Technische en wetenschappelijke onderbouwing : zorgt voor een beleid dat niet gebaseerd is op politieke dogma’s, maar wel op praktisch realiseerbare en EBM onderbouwde stappen, geïnspireerd door best practices en voorbeelden die in het buitenland hun deugdelijkheid hebben bewezen
Kordaat ondernemerschap : is het codewoord voor een nieuwe vorm van publiek-private samenwerking: op basis van eerlijke onderhandelingen en zorgvuldig opgebouwd wederzijds vertrouwen moet elke stakeholder zijn verantwoordelijkheid opnemen. Het lijkt naïef of voluntaristisch, maar het is een noodzakelijke voorwaarde om efficiënt vooruit te gaan en waarschijnlijk de enige remedie om niet vast te lopen in eindeloze (advies)procedures of – erger nog – achterhoedegevechten voor de Raad van State en het Arbitragehof.

Het eigenlijke model, op basis van drie pijlers, geeft meteen de contouren weer van een reeks concrete maatregelen. Maar opgelet: men moet ze eigenlijk lezen tezamen met de vier bovenstaande componenten, om de haalbaarheid ervan te kunnen inschatten.

Pijler 1 (incl. ICT en EPD)

Middelen vrijmaken : door (her)opnames te verminderen en de verblijfsduur zinvol te beperken wil men het nodige geld vinden om een aantal nieuwe dingen te betalen (Deze eerste stap zal slechts worden gerealiseerd indin elke instelling weet dat wat uitgespaard wordt, ook effectief zal terugvloeien in de volgende voorstellen).

Dit principe lijkt een ‘vestzak-broekzak’ operatie, maar het is een verstandige manier om mensen te motiveren om andere dingen prioritair te gaan doen, dan die waar ze vandaag voor betaald worden. Het plan wil duidelijk weg van betaling per stuk of per prestatie, want dan loert het maximaliseren van het aantal prestaties en het aantal opnames weer om de hoek. Daar wordt de patiënt niet beter van.

In deze pijler zit ook een – voor mij persoonlijk alleszins – boeiende passage over “ICT en EPD als hefboom voor netwerken” (EPD = elektronisch patiënten dossier, m.a.w. het samenvoegen van alle elementen – uit de diverse, verspreide bronnen – die samen het volledige digitale beeld geven van het dossier van de patiënt).

Het is opmerkelijk dat dit hoofdstuk verschijnt tussen een reeks “besparinsgmaatregelen”. Maar het bewijst dat verstandig inzetten van ICT in de zorg en via die weg coördinatie en samenwerking bevorderen, de efficiëntie van de zorg drastisch kan verhogen.

Tussen de lijnen staat veel te lezen:

stop liever geld in gezamenlijke, gedeelde ICT platformen en -initiatieven, eerder dan het informaticapakket van elke individuele instellingen te blijven financieren. Minder versnipperen van investeringen levert meer waarde voor hetzelfde (of minder) geld;
werk planmatig en bottom up: dit verplicht de sector (en zelfs intersectoraal) om vanuit de praktijk samen het eHealth plan verder concreet te maken;
gebruik meaningful use als leidraad: deze benadering – overgewaaid van de VS – start met de focus op gestructureerd en gecodeerd registreren van data, vervolgt met de focus op het uitwisselen en delen van gegevens tussen zorgverstrekkers en rondt af met de focus op benchmarking en kwaliteitsverbetering (incl. big data analyse en feedback).

Wat m.i. hier ontbrak is een duidelijke vermelding dat hard gewerkt zal moeten worden aan het gezamenlijk ontwikkelen van standaarden en dat het operationeel maken en beheren van een goed gestructureerd en gedeeld data platform een noodzaak wordt.

Pijler 2 (incl. een oplossing voor de afdrachten)
Het heikele punt wordt niet ontweken. In grote lijnen is het de bedoeling dat (een deel van) wat de artsen vandaag moeten afdragen naar het ziekenhuis voor het gebruik van de infrastructuur niet langer via de artsenhonoraria maar wel rechtstreeks in een investeringsfonds terecht zou komen. Een ander deel van de artsenhonoraria, dat vandaag wordt afgedragen voor de polikliniek (en het personeel dat de artsen daar bijstaat) zou rechtsreeks in de BFM (budget financiële middelen) van het ziekenhuis terecht moeten komen.

Het is een zeer technische passage van de tekst, die allicht door insiders met de fijne kam zal geanalyseerd en bediscuteerd worden. Voer voor veel discussie; maar nu staat er alvast een uitgangspunt op papier.

Pijler 3 (waarde en kwaliteit)
Dit is m.i. het meest vooruitstrevende deel van het plan. Hoe kan men de “waarde” bepalen van wat een ziekenhuis op vlak van gezondheid produceert ?

Dit is de meest fundamentele en existentialistische vraag die men kan stellen in de gezondheidssector. Uiteindelijk draait alles om het produceren van zoveel mogelijk gezondheid. Maar hoe maak je dat meetbaar ? Hoe vat je dat in cijfers ? Kips e.a. doet een eerlijke poging om de contouren van een pay for performance model gestalte te geven. Verder wordt in dit hoofdstuk ook een alternatieve methode aangereikt voor een all-in pathologie financiering. Nog een heet hangijzer.

Conclusie
Er zijn drie ‘grote’ sectoren in de ziekteverzekering: het ziekenhuis, de artsenhonoraria en de geneesmiddelen.

Hier ligt een uniek en origineel plan voor om één ervan alvast op een innoverende en gedurfde manier te transformeren.

Wanneer volgen de anderen ?

Dirk BROECKX – 1 september 2014

REAGEER

Loslaten en Innoveren

http://www.de7de.be — 21/08/2014

Kunnen we het ons nog permitteren om 100 miljoen tot 1 miljard euro te investeren in de ontwikkeling van een nieuw geneesmiddel ?
Mag het 12 jaar of meer duren voor het product op de markt kan komen en terugbetaald is ?
Zullen we met het huidige zorgmodel de vergrijzing kunnen opvangen ?
Beantwoordt het huidige business model van de apotheek de behoeften van de groeiende groep chronische zieken ?
Of van de groeiende groep polypathologie en polymedicatie patiënten ?

Het antwoord op al deze vragen is: neen.

Maar wat doen we eraan ? Hoe beginnen we eraan ?

Loslaten volgens Fons Van Dijck

Toen ik ongeveer vier jaar geleden startte met de training “Prepare for the Future”, interviewde ik tien Belgische opinion leaders. Eén ervan was Fons Van Dijck. Die schoof een radicale denkoefening naar voor: “Hoe zou de apotheek er in 2020 uit zien, indien geneesmiddelen niet langer via de apotheek verdeeld zouden worden ?” Bekijk via deze link de video van het (extract van het) interview.

Hij pleitte ervoor die emmer ijswater nu al eens over onszelf te kappen, en vooral niet te wachten tot het te laat is. Voor veel deelnemers aan P4F de afgelopen jaren was dat water nog veel te koud. De oefening verplicht je het bord helemaal schoon te vegen en opnieuw te beginnen. Dat is aartsmoeilijk : uit je vertrouwde paradigma stappen en nadenken wat je kan doen met je kennis en kunde wanneer je vertrouwde leefwereld zodanig verandert dat je huidige business model niet meer werkt.

Transformeren naar Farmaceutische Zorg
Het antwoord dat we tijdens de P4F sessies stelselmatig vonden en formuleerden, zijn we inmiddels stap voor stap aan het uitwerken.

De toegevoegde waarde en de vergoeding van de apothekers moet geleidelijk losgemaakt worden van de daad en het betaalmodel dat de afgelopen decennia de basis vormde van hun bestaan: patiënten hoeven niet naar de apotheek te komen voor het afleveren van de doosjes met geneesmiddelen.

De farmaceutische zorg van de apotheker is zijn reden van bestaan: geneesmiddelen gebonden problemen opsporen; informeren en coachen van patiënten met het oog op therapietrouw; het maximaliseren van de therapeutische resultaten en het minimaliseren van fouten en verkeerd gebruik. Daar moeten patiënten en maatschappij de apothekers voor inzetten en betalen.

Voor de apotheek van 2020 is er nog een lange weg te gaan, maar we zijn minstens – zelf ! – aan de transformatie begonnen in de juiste richting.

Loslaten volgens Jessica Flanigan
Begin augustus kwam Jessica Flanigan in het nieuws. In een interview in Trouw (2/8/14) onder de titel 'Toetsing medicijnen jaagt patiënten de dood in' pleitte ze voor het radicaal toepassen van patiëntenrechten op het verkrijgen van medicatie.

Haar conclusie: schaf de voorschriftplicht af en geef vrije toegang tot medicatie mits een goede “informed consent”.

De titel in de krant was schreeuwerig (de komkommertijd ?) en de reacties op het artikel hoofdzakelijk ijzig (nogal wat artsen hadden “nobel geformuleerde” bezwaren; de farma industrie kreeg ook de volle laag).

Wie heeft haar essay gelezen, vraag ik me af. Jij kan het ! Ziehier de link.
De gehaaste lezer kan onderaan dit stukje al meteen de abstract en conclusie lezen.

Transformeren volgens Jessica Flanigan
De overheid moet geneesmiddelen certificeren en hun veiligheid in kaart brengen. Maar ze hoeft daarom niet de toegang te verhinderen en te laten afhangen van het oordeel van voorschrijvers. Zorgverstrekkers hoeven niet in de plaats van patiënten te beslissen of ze een geneesmiddel al dan mogen gebruiken. Ze hebben wel de plicht de patiënt (vooraf) heldere en volledige informatie te geven over de voor- en nadelen van het gebruik (ook voor mogelijke alternatieven) zodat de patiënt zelf kan beslissen.

Uiteraard zijn er beperkingen op die vrije toegang: antibiotica kunnen bijvoorbeeld niet vrij gebruikt worden, want multi-resistentie zou maatschappelijke miserie en kosten met zich mee brengen.

Wie haar essay leest, zal merken dat haar thesis goed onderbouwd is en rust op het fundamentele recht van de patiënt om te beslissen wat er met zijn/haar eigen lichaam, gezondheid en leven gebeurt. De patiënt heeft het recht een behandeling te weigeren; hij/zij moet dus ook het recht hebben een behandeling te krijgen, ook indien dat risico’s inhoudt voor de eigen gezondheid.

En als we dat nu eens toepasten op nieuwe geneesmiddelen
Het oorspronkelijke essay verscheen twee jaar geleden en beperkte zich toen tot “voorschriftvrije toegang” in het algemeen. Vandaag stelt Jessica Flanigan ook het proces in vraag waarmee geneesmiddelen op de markt worden gebracht. Ze merkt op dat regelmatig producten na enkele jaren toch schadelijk blijken te zijn (bv. Vioxx). Waarom moeten patiënten ruim een decennium wachten en moet het haast een miljard dollar kosten, voor ze er gebruik van kunnen maken ?
hoe zou dat anders kunnen ? Hoe beginnen we eraan ?

Een eerste, zeer voorzichtig maar efficiënte verandering wordt reeds toegepast door in de VS. Daar wordt de markttoegang en de terugbetaling parallel onderzocht voor een nieuwe kankertest. (Zie: "Parallel review’ pilot by FDA, CMS will speed up Medicare coverage for new cancer test").

Maar ik denk dat we nog véél verder out of the box moeten durven nadenken:
Stel dat uit fundamenteel en (eerste) klinisch onderzoek blijkt dat een nieuw product potentieel duidelijk beter zal te zijn dan de beste bestaande therapie. Van zodra de veiligheid van het product in bepaalde mate (fase II en begin fase III) bepaald is, zouden geneesmiddelen – volgens de filosofie van Flanigan – eigenlijk “vrij” moeten komen.

Mogelijke randvoorwaarden ?
Die vrijheid hoort uiteraard binnen een strak kader van verantwoordelijkheden uitgeoefend te worden, denk ik dan persoonlijk:

het moet een “co-creatie” proces worden tussen bedrijven, overheid en verzekeraars, waarbij het nieuwe product parallel wordt aangeboden met de bestaande behandeling (best practice);
wie kiest voor het nieuwe product, krijgt meteen terugbetaling (op dezelfde basis als voor de bestaande beste behandeling). De kosten van het klassieke klinisch onderzoek worden daardoor beduidend lager dan vandaag, wat meteen kan leiden tot een lagere prijs van innoverende behandelingen;
zorgverstrekkers en patiënten krijgen ook meteen jaren sneller dan vandaag een “evenwaardige” mogelijkheid het nieuwe product te gebruiken, als alternatief voor de bestaande behandeling, indien zij dat wensen;
dit veronderstelt complete, open en duidelijke informatie over mogelijke voor- en nadelen; met duidelijkheid over risico’s en nog onbekende of ontbrekende delen van kennis over het product);
het is niet (alleen) de arts die bepaalt wat de patiënt mag of kan gebruiken; de beslissing wordt samen genomen (eigenlijk net als in het huidige klinisch onderzoek);
elk gebruik wordt exhaustief en digitaal gedocumenteerd in complete en goed gestructureerde en gestandaardiseerde patiëntendossiers. Ja, patiënten lopen risico’s, maar die hoeven niet groter te zijn dan wat ze vandaag ondergaan tijdens klinisch onderzoek in fase II en IV. En alles gebeurt op basis van (meer en beter) informed consent. Het is de patiënt die aan het stuur zit en beslist welke weg hij kiest;
permanente data mining verheldert geleidelijk het (comparatieve) profiel van werkzaamheid, nevenwerkingen en eventuele schadelijkheid; de resultaten hiervan worden stelselmatig toegevoegd aan het informatiepakket dat ter beschikking staat van zorgverstrekkers en patiënten;
het is een toepassing van Big Data : men beoogt niet zozeer het identificeren en meten van geïsoleerde elementen van de (neven)werking van het product, wel een over all evaluatie van de werking in de praktijk.

Loslaten is nodig om echt te innoveren
Dit lijkt allicht allemaal weinig realistisch en illusoir. Maar bij nader toezien heeft niet alleen Jessica Flanigan gelijk, wanneer ze ervoor pleit om de patiënt veel nauwer bij dit hele proces te betrekken. Het is meteen ook de denkoefening waar Fons Van Dijck om vroeg, wanneer hij ervoor pleitte om bij het denken aan de toekomst het heden radicaal los te laten.

Het bord schoon vegen en – minstens in een grondige denkoefening – helemaal van nul terug beginnen, zorgt voor frisse en innovatieve modellen, die de “onmogelijke” vragen waarmee dit stukje begon helpen oplossen.

Dirk BROECKX – 21 augustus 2014

REAGEER

Abstract een kort extract en de conclusie van het essay
(download de hele tekst uit de Journal of Medical Ethics als pdf via:)

http://jme.bmj.com/content/38/10/579

Three arguments against prescription requirements

Abstract
In this essay, I argue that prescription drug laws violate patients' rights to self-medication. Patients have rights to self-medication for the same reasons they have rights to refuse medical treatment according to the doctrine of informed consent (DIC). Since we should accept the DIC, we ought to reject paternalistic prohibitions of prescription drugs and respect the right of self-medication. In section 1, I frame the puzzle of self-medication; why don't the same considerations that tell in favor of informed consent also justify a right of self-medication? In section 2, I show that the prescription drug system was historically motivated by paternalism. In section 3, I outline the justifications for the DIC in more detail. I show that consequentialist, epistemic, and deontic considerations justify the DIC. In sections 4–6, I argue that these considerations also justify rights of self-medication. I then propose that rights of self-medication require non-prohibitive prescription policies in section 7. I consider two objections in sections 8 and 9: that patients ought not to make medically risky or deadly decisions, and that unrestricted access to prescription-grade pharmaceuticals would result in widespread misuse and abuse. Section 10 concludes.

Extract about the “behind the counter” model
“The ‘behind-the-counter’ model might be extended to all drugs, meaning that in order to access a drug patients must consult a pharmacist or physician about the expected risks and benefits (or ‘opt out’ of these information requirements and perhaps waive the legal right to sue in case of adverse effects). In this way, patients could still access the judgment of medical experts, but where they judged that their overall well-being differed from an expert’s judgment about their medical well-being, they could still access their chosen treatment”.

CONCLUSION
I have argued that the prescription drug system is unjust because it violates citizens’ rights of self-medication. Citizens have rights of self-medication for the same reasons that they have rights of informed consent. The prescription drug system has bad consequences and it privileges regulators’ and physicians’ judgments about a patient’s health over the patient’s judgment about her overall well-being. Most troublingly, the prescription drug system violates patients’ rights.

Instead, I propose that prohibitive pharmaceutical policies, which are a kind of strong paternalism, be replaced by non- prohibitive policies that enable patients to obtain whatever medicines they choose while promoting informed consumer choices by making expert advice readily available.

This argument has implications beyond the prescription drug system. A right of self-medication might also be invoked to justify a right to die, recreational drug use, or the abolition of prohibitive premarket testing for experimental medicines, though I have not argued for any of these policies here. This argument for self-medication also requires that physicians as well as regulators rethink their role in patients’ lives. Patients ought to be regarded as the ultimate authority when it comes to decisions about their own bodies. But patients’ authority doesn’t stop at their ability to refuse treatment. In order to truly respect patients’ rights, states must also abolish prescription drug requirements and recognize rights to self-medication.

J Med Ethics 2012;38:579-586 doi:10.1136/medethics-2011-100240 (Volume 38 issue 10)

About Jessica Flanigan

http://richmond.academia.edu/JessicaFlanigan

jessica.flanigan@gmail.com

My current research addresses the ethics of self-medication. Pharmaceutical regulation has been strikingly overlooked by liberal theorists, despite the fact that agencies like the FDA have a pervasive, and sometimes deadly impact on citizens’ lives. My dissertation, Liberal Medicine, is the first sustained philosophical inquiry into the ethics of medical regulations like premarket safety and efficacy trials and the prescription drug system.   I argue that prohibitions on access to therapeutic medicines violate our basic rights and are inconsistent with the doctrine of informed consent. The same considerations that ground the right to refuse medical treatment also tell in favor of rights to self-medication. The practical implications of this claim are clear, but these conclusions also inform important theoretical debates about paternalism and basic rights, the democratic legitimacy of regulatory agencies, and the ethics of killing and letting die.

Lof der Gezondheid � Voorschrift voor een Zieke Gezondheidszorg (Louis Ide)

http://www.de7de.be — 14/08/2014

Er zijn niet veel auteurs die hier meer dan één keer aan bod komen. Voor dit boek maak ik graag een uitzondering, omdat de ideeën die Louis Ide naar voor schuift zeker en vast op de onderhandelingstafel van de nieuwe regering liggen.

Indien de lopende “Zweedse” onderhandelingen tot een goed einde komen, lijkt het evident dat zijn partij een stempel zal willen zetten op de aanpak van de sociale zekerheid en de gezondheidszorg in het bijzonder.

Twee jaar geleden besprak ik hier zijn boek (met dezelfde hoofdtitel). Ik was toen zwaar ontgoocheld in “Van apologie tot utopie”, want het was hoofdzakelijk een tirade tegen het RIZIV en de Franstaligen: een eindeloze opsomming van vermeende fouten en misbaksels. Een concreet plan om er iets aan te doen, ontbrak toen.

Dat is ditmaal anders: behoudens enkele (onvermijdbare?) uithaaltjes naar het aflopende beleid concentreert Louis Ide zich op de toekomst. Hoe zou de gezondheidzorg er moeten uit zien?

Bij wijlen gaat hij daarin zeer ver, met concrete voorstellen hoe hij de ziekteverzekering en de organisatie van de zorg zou aanpakken.

Planmatig
Ide pleit herhaaldelijk voor een Zorgstrategisch Plan voor Vlaanderen. Dat moet uitgaan van de gezondheidsdoelstellingen die het Vlaams Parlement vastlegt en – onder de bevoegdheid van de minister – beantwoorden aan de zorgbehoeften op het terrein. Het doel is dus overzichtelijk en efficiënt(er) het zorgaanbod in ziekenhuizen en transmuraal af te stemmen op de noden van het terrein. Binnen dit plan zullen keuzes gemaakt moeten worden voor de spreiding van gespecialiseerde diensten: niet iedereen moet alles aanbieden.

“Heel concreet zal het een aantal jaren vergen om dit te ontrollen. Er moet bijgevolg een garantie komen dat ziekenhuizen en zorgverstrekkers kunnen rekenen op de middelen die ze nu hebben. Dat is een vorm van rechtszekerheid die nu meer en meer ontbreekt” (pag. 27)

EBM en HTA
De rode draad doorheen het boek is een pleidooi om zowel beleidsmatig als in de praktijk op basis van Evidence Based Medicine (EBM) beslissingen te nemen en stelselmatig Health Technology Assessment (HTA) toe te passen. Hoewel beide principes breed aanvaard worden, lijken we er vandaag veel te weinig effectief mee te doen.

Ide wil vooral de efficiëntie verhogen en strakker toezien op de geleverde kwaliteit. Hij stelt dat we met de huidige aanpak zowel financieel als kwalitatief tegen een betonnen muur gaan botsen. De ziekenhuizen zijn de goede weg ingeslagen, door zelf kwaliteitsparameters vast te leggen, ze te gaan meten en uitwisselen. Nu moet deze nieuwe cultuur ook nog doordringen in alle andere departementen van de zorg en (ook) van de overheid zelf.

Stroomlijnen van de administratie
Ide stelt vast dat de (federale) bevoegdheden vandaag over drie administraties verspreid zitten: FAGG, FOD Volksgezondheid en RIZIV. Een plejade van adviesorganen zorgt wel voor veel inspraak. (Dat is ook precies de reden waarom niemand daar vandaag het mes in wil zetten). Maar het systeem is log en weinig wendbaar. Hij realiseert zich ook dat in Vlaanderen de IVA’s en EVA’s (intern en extern verzelfstandigde agentschappen) zich aan het opstapelen zijn.

Hij wil daar vanaf en ziet dus één samengesmolten administratie met drie pijlers of afdelingen die resp. zorgen voor:

databeheer, kadaster zorgberoepen en accreditering;
preventie (in de breedst mogelijke zin);
het Zorgstrategisch Plan uitrollen, nomenclatuur (herijken).

En hij wil nog slechts één controledienst, met het accent op preventie (door informatie en afschrikeffect), repressie (sanctioneren) en herstel (vergoeding van schade).

Virtuele patiëntenparticipatie
Patiënten moeten nauwer betrokken worden bij de beslissingsprocessen rond gezondheidszorg. Die inspraak zou best via de Delphi methode moeten lopen: door herhaalde bevragingsrondes van experten, waarbij geleidelijk ook de stem van de eindgebruiker (de patiënt) gehoord moet worden. Ide vindt zelf dat dit een loodzware procedure is en wil dus ook meer open inspraak. Het is een passage in het boek die niet echt overtuigend is, hoewel de basis (inspraak en zelfs een stukje “co-creatie” met de patiënten) zeer waardevol is.

Nieuw: in samenwerking met Uitgeverij Lannoo kan u 20 % korting (*) krijgen bij aankoop van dit boek. (Slechts €15,99 in plaats van €19,99).

Surf naar www.lannooshop.be/de7de
Betalen kan veilig online of via overschrijving.

Het kerntakendebat
De huisarts verdient een centrale(re) rol te spelen, maar Ide geeft ook zeer helder aan dat de taken van de apotheker en de kinesitherapeut moeten bijgesteld en uitgebreid worden. Hij ziet – terecht – dat er behoefte is aan een “nulde lijn”, waar patiënten al geholpen willen worden nog voor ze de stap naar de consultatie zetten. En anderzijds moet het mogelijk blijven – indien nodig – om rechtstreeks een specialist te kunnen raadplegen. Bij deze herschikking van taken is het echter noodzakelijk dat gegevens vlotter en stelselmatiger (dus digitaal en gestructureerd) gedeeld worden.

De huisarts is de zorgregisseur, maar moet andere zorgverstrekkers meer toegang geven tot (voor hen) relevante medische gegevens en meteen ook meer initiatieven laten nemen (waarover prompt weer informatie gedeeld moet worden).

Essay = ‘ik probeer’
Het siert Louis Ide dat hij zijn ideeën via dit derde deel van de reeks “Lof de Gezondheid” heel openlijk deelt. Hij noemt het zelf een essay, want hij wil andermaal het debat openen. De voorstellen zijn duidelijk en positief; meteen een verademing tegenover het vorige deel, dat een te eenzijdige aanklacht was.

Niet alle ideeën in dit boek zijn kant en klaar om toegepast te worden. In de grote lijnen zit genoeg stof om grondig over na te denken, waarbij een aantal voorstellen verdienen nog verder bijgeschaafd te worden. Ide laat daar de nodige ruimte voor. En behoudens enkele minder essentiële punten, vond ik weinig waar ik dwars voor zou gaan liggen.

Dat wil niet zeggen dat het voor iedereen gesneden koek zal zijn. Stof tot nadenken levert het zeker. En (ook hier) hoort nog een hoofdstuk “change management” bij (cfr. “Nood aan culturele Hervormingen”).

Het is geen lang boek (± 100 pag.) en het leest vlot. Het is dus zeker de moeite om het nog snel te verteren, al was het maar om straks de voorgestelde denkpistes te vergelijken met wat in het uiteindelijke regeerakkoord zal staan.

Dirk BROECKX – 14 augustus 2014

Lof de Gezondheid – Voorschrift voor een zieke Gezondheidszorg

© Louis Ide & Uitgeverij Lannoo, 2014

ISBN 978 94 014 1820 1

(*) De korting (1) is enkel geldig via de webshop van de uitgeverij; (2) wordt verrekend nadat u het boek in de webshop hebt toegevoegd aan uw winkelmandje; (3) geldt enkel indien u gebruik maakt van bovenstaande actie-url en dit (4) zolang de voorraad strekt.

REAGEER

Louis Ide:

Je vorige recensie was mss. wel de aanleiding om versneld aan deel 3 te beginnen.
Doch na de diagnose deel 1 en de apologie deel 2, was het voor mezelf ook
duidelijk dat deel 3 onvermijdelijk was.
Je hebt dat goed aangevoeld.
Dat ik idd. voor verkiezingen kwam met het boek was niet electoraal, het kreeg zelfs amper
media aandacht....
Het hield ook een gevaar in. Mocht er iets 'raar' in gestaan hebben
had ik wel media aandacht -;)
Als het nu hic et nunc mensen gaat inspireren, zullen we zien...
Nog veel werk voor de boeg.
Louis

Paul Rabau: Je bespreking is helder en zet me aan om het boek (én het vorige: change management) te lezen. Ik ga ze bestellen.
Wat bij Ide duidelijk is dat hij de kinesitherapeut (én de apotheker) vernieuw(en)de opdrachten toebedeeld: werken aan preventie (wat juridisch via KB 78 nog niet kan), meer EBM en ingeschakeld in de 'nulde lijn' door rechtstreekse toegang tot de kinesitherapie te bepleiten. Ik hoop vurig dat hij ons daarin verder kan steunen!

DB: Op pag. 72 tot 74 geeft Ide inderdaad een zeer vooruitstrevende visie rond jullie beroep. Het boek is natuurlijk voor de verkiezingen geschreven, maar "verba volent, scripta manent", dus kan je hem er op aanspreken als het ooit zover komt...

Nood aan Culturele Hervormingen

http://www.de7de.be — 7/08/2014

Tijdens de relatieve rust van de zomermaanden laad ik mijn mentale batterijen weer helemaal op. Ik verteerde al een reeks beleidsnota’s over gezondheidszorg, o.m. het Regeerakkoord van de Vlaamse Regering en de Orientatienota Chronische Zorg van het RIZIV. Het meest recente boek van Louis Ide ligt klaar voor bespreking volgende week. Tussendoor mag ik mee aan de kar trekken van het “TIA project” waar we het “polymedicatie” toekomstscenario concreet gestalte zullen geven. En de voorbereiding van een gloednieuwe oefening voor de IFB Managementcursus belooft een boeiende denkoefening: we gaan “2020 business modellen” ontwikkelen voor alle stakeholders.

Doorheen elk van deze activiteiten loopt een rode draad. We staan voor zeer fundamentele veranderingen in de organisatie en de financiering van de gezondheidszorg om de vergrijzingsgolf en de bijhorende tsunami van chronische- en polypathologische patiënten op te vangen. Overal vind je opvallend veel goede voorstellingen voor structurele hervormingen.

Al lezend werd het steeds duidelijker dat we vooral nood hebben aan culturele hervormingen, eerder dan structurele.

Nobele voorstellen
Het Vlaamse Regeerakkoord wil “een meer vraag gestuurd zorg- en welzijnsmodel, dat (intersectorale) samenwerking, continuïteit, efficiëntie en toegankelijkheid waarborgt”.

De Oriëntatienota Chronische Zorg van het RIZIV spreekt van “gepersonaliseerde zorg; evidence based; empowerment; met als belangrijkste principes: vereenvoudiging, flexibiliteit, delen van digitale informatie en zorg voor ‘equity’ (en nog veel meer)”.

In het “polymedicatie scenario” staat niet het geneesmiddel, maar wel de omkaderende farmaceutische zorg centraal: medicatieschema maken; geneesmiddelengebonden problemen opsporen en oplossen; optimale, individuele medicatievoorbereiding; geïndividualiseerde informatie en polymedicatie-bijsluiter; ondersteunen toedieningsproces; opvolgen therapietrouw...

Twee problemen
Er is echt niet langer een gebrek aan innoverende ideeën en concepten om tot een betere en efficiëntere zorg te komen. Er zijn echter twee problemen die niet opgepikt worden:

Al die nobele voorstellen staan haaks op de huidige manier van werken van een ruime meerderheid van de zorgverstrekkers.
Ze zijn rationeel perfect verdedigbaar maar zullen desondanks niet spontaan aanvaard en uitgevoerd worden. Emoties en resistance to change zullen de bovenhand halen.

Wie zal de sprong in het onbekende willen wagen? Waarom zou men het huidige zorg- en vergoedingssysteem willen verlaten? Wie heeft zin in samenwerken, gegevens delen, patiënten ‘empoweren’, kwaliteit benchmarken, betaald worden voor resultaten?

Je hoort de spontane (emotionele) reacties al zo: "Het loopt vandaag toch goed..."
"Geef ons alleen wat meer geld en laat ons vooral gerust..."

Change management
Hoe kan men alle neuzen in een nieuwe richting doen wijzen?
We hebben geen cultuur van multidisciplinair samenwerken, e-health gegevens delen, luisteren naar de behoeften van de patiënt, EBM werken op basis van praktijkrichtlijnen, patiënten het stuur in handen geven, enz.

Het oprichten van nieuwe of aangepaste overlegcomités, samenwerkingsverbanden, adviesraden en agentschappen gaan daar niets aan veranderen.
De regelgeving en nomenclatuur laat zich niet makkelijk ombuigen of verfijnen.
De beoogde gedragswijzigingen bekomen is niet evident en ze zullen heus niet zomaar decretaal of wetgevend afgedwongen kunnen worden.

Hoe lovenswaardig en zelfs noodzakelijk de voorliggende voorstellen ook zijn, ze zeggen niet hoe men het gedrag (zelfs de cultuur) van elke zorgverstrekker, elke instelling en elke patiënt zal doen veranderen.

De hoofdstukken “Change Management” en “Culturele Revolutie” ontbreken. Maar de RIZIV nota geeft een goede aanzet (actiepunten 17 : "Een evaluatiecultuur promoten op alle niveaus" en 18 : "Aansturing, coördinatie en evaluatie van het veranderingsproces").

Wat ontbreekt
In feite moet de hoofdbekommernis een zeer fundamentele cultuurverandering zijn. Om het gedrag van mensen grondig te veranderen, zijn – dat is gekend – een aantal ingrediënten absoluut noodzakelijk. Ziehier een (lang niet exhaustieve) aanzet:

“Sense of urgency”: experten zijn al lang overtuigd waarom en hoe het huidige systeem het volgende decennium zal falen. Maar zowat alle zorgverstrekkers en patiënten moeten er nog van overtuigd worden dat ze daar zelf ook het slachtoffer van zullen worden. Het huidige systeem draait (nog te) goed.
“What’s in it for me?”: niemand stapt in een nieuw zorgsysteem zonder te weten wat men er precies bij zal winnen. Het verschil tussen wat men te verliezen en te winnen heeft moet tastbaar gemaakt worden en groot genoeg zijn.
“Betrokkenheid”: innovaties lukken beter naarmate alle stakeholders effectief betrokken worden in het tot stand komen van hele nieuwe proces.
“Co-creatie”: laat alle stakeholders mee aan de wieg staan en bouw samen nieuwe systemen op. De weerstand zal kleiner zijn naarma het “ownership” groter is en gedeeld.
“Vertrouwen” (“Governance”): Geen verborgen agenda’s; wel heldere doelstellingen en transparant besturen.
“Stappenplan”: Hoe groter de verandering, hoe meer (en soms kleinere) stappen er nodig zijn om de overgang te maken.
“Economische veiligheid”: geef (macro-economische) garanties dat niemand zal verliezen die de overstap “fair and square” maakt.
“Leadership”: de kar zal pas vooruit gaan, wanneer vertrouwenwekkende voortrekkers aan de dissel staan.

Al die dingen ontwikkelen is mogelijk. Maar daar zal veel politieke goodwill en moed voor nodig zijn. En een redelijke hoeveelheid tijd.

Federale flexibiliteit
Tot slot: sinds enkele weken is de zesde staatshervorming daadwerkelijk in voege.
Lees de Vlaamse regeringsverklaring en het wordt duidelijk waar men – na nog een tijdje garanderen van de continuïteit – eigen accenten zal gaan leggen.
Het “cultuurverschil” tussen de gemeenschappen en gewesten zal alleen maar groter worden, met name op vlak van organisatie en uitvoering van de zorg.

Gelukkig worden meteen krijtlijnen getrokken waar interministerieel overleg en coördinatie tussen de diverse administraties nodig zal zijn, opdat federale, gewestelijke en gemeenschapsinitiatieven niet zouden botsen.

We staan voor een uitdagende periode waarbij het de kunst zal zijn flexibele federale (RIZIV) oplossingen te vinden, die soepel meeplooien met de verschillende beleidsopties waarvoor in Vlaanderen, Wallonië en Brussel, alsook door Vlaamse, Franstalige en Duitstalige patiënten zal gekozen worden.

Dirk BROECKX – 7 augustus 2014

REAGEER

Dirk, volledig akkoord met je artikel, alleen ben je iets te streng voor de orientatienota: actie 18 bevat wel degelijk een nog wat voorzichtige aanzet voor changemanagement'.
Het symposiumvan 2/4 samen met IFIC heeft ons vervolgens de nodige inspiratie gegeven!
Ri De Ridder, RIZIV

Beste Ri, hartelijk dank voor deze zeer terechte correctie. Ik heb meteen de tekst aangepast. Bij nader toezien gaat ook actiepunt 17 nog nadrukkelijker in de richting van een fundamentele cultuurverandering ! Hopelijk zet dit mensen aan om de nota ook nog eens grondig te herbekijken !
De hoofdstukken “Change Management” en “Culturele Revolutie” ontbreken. Maar de RIZIV nota geeft een goede aanzet (actiepunten 17 : "Een evaluatiecultuur promoten op alle niveaus" en 18 : "Aansturing, coördinatie en evaluatie van het veranderingsproces").

Twintig Voorstellen voor een sociaal geneesmiddelenbeleid

http://www.de7de.be — 21/07/2014

Rond vier strategische pijlers legden de Socialistische Mutualiteiten twintig concrete voorstellen op tafel voor een sociaal geneesmiddelenbeleid. Naar het voorbeeld van het lijstje van de Christelijke Ziekenfondsen moet men ook hier eerst doorheen een zeer uitgebreide en behoorlijke zwartgallige ‘diagnose’ van de huidige toestand. Het verhaal is sterk onderbouwd met cijfers uit diverse bronnen, maar blijft – ook hier – soms wat te veel haperen op de prijs en het volume.

De7de brengt eerst wat commentaar en dan een bondige versie van (alleen) de voorstellen, met hier en daar een (kritische) noot.

Wie de volledige nota wenst KLIKT HIER.

Hoe zou een ideaal geneesmiddelenbeleid er uit kunnen zien ? Hier op ‘de7de’ zijn al aardig wat voorstellen ‘de revue’ gepasseerd. De kortzichtige bleven steken op beheersen van prijzen. Iets verder mikte men ook op het beperken van de volumes. Slechts een handjevol voorstellen beoogde het optimaliseren van het gebruik.

Ik zag tot nu toe geen enkel lijstje dat uitging van de twee cruciale vragen:

Hoe kan je de patiënt echt centraal stellen en volledig betrekken bij het optimaal managen van zijn eigen gezondheid en eventuele behandeling ?
En hoe motiveer je de patiënt en het hele zorgteam om daarbij efficiënt om te springen met de beschikbare middelen (moleculen, zowel als geld) ?

Wensen en EBM
Om het eerste te realiseren moet de patiënt de kans krijgen te vertellen wat hij/zij zelf verwacht van (de kwaliteit van) zijn leven en wat hij precies verlangt van zijn zorgverstrekker. (Dat is meestal helemaal anders dan wat de modale zorgverstrekker hierover denkt !). En de zorgverstrekker moet de wens van de patiënt verzoenen met de beste mogelijke Evidence Based Medicine. Goede EBM leermeesters wijzen er op dat dit voor ongeveer de helft gebaseerd moet zijn op wat de literatuur leert; de andere helft moet komen van ervaring, intuïtie, creativiteit en een forse dosis communicatievaardigheid. Dat laatste helpt precies de brug te leggen tussen wat de patiënt wil en wat de zorgverstrekker optimaal kan aanbieden. De patiënt beslist.

Motiveren tot efficiëntie
Om alle betrokkenen te motiveren tot efficiënt gebruik van de middelen, helpt financieel aansturen maar matig of niet. Het leidt al te vaak tot compensatie gedrag (“Als het goedkoper wordt, verhoogt het volume gewoon”) of Belgische plantrekkerij (“We doen maar, zo lang we maar niet tegen de lamp lopen”). Partnership (co-ownership en co-creatie), vertrouwen (participatie en governance) en transparantie (communicatie, feedback en benchmarking) helpen beter. Gezamenlijk haalbare targets afspreken (SMART) vormt de ruggengraat van elk doeltreffend management.

Kamikaze
Het lijstje van de Socialistische Mutualiteiten staat nog zeer ver van bovenstaand (Utopisch?) beeld, maar het is alvast realistischer en pragmatischer dan veel andere, hoewel het ook ‘gewaagde’ voorstellen bevat, die waarschijnlijk op weinig bijval zullen worden onthaald.

Op het ogenblik dat ik dit schrijf staat een federale (Kamikaze) coalitie in de steigers waar deze voorstellen, gezien hun origine, allicht niet boven in de onderhandelingsbundel zullen steken.

En toch moet de volgende regering een wijs en doelmatig beleid uitstippelen voor deze sector die een zeer ferme brok (ongeveer 1/5 ?) van het totale gezondheidsbudget uitmaakt. Of men de nodige wijsheid uit de voorstellen hierboven, hieronder of elders haalt, maakt eigenlijk niet veel uit. Zo lang men maar niet blijft haperen op (alleen) prijs en volume, zal ik waarschijnlijk al heel gelukkig zijn.

Over naar de 20 voorstellen van de Socialistische Mutualiteiten:

Vier pijlers:

de farmaceutische innovaties met hun kostprijs beter afstemmen op de maatschappelijke behoefte (6 voorstellen)
de prijzen van de geneesmiddelen optimaliseren en aanzetten tot het voorschrijven en afleveren van de goedkoopste geneesmiddelen (5 voorstellen)
de kwaliteit van de medicamenteuze aanpak van ouderen en van chronische zieken verzekeren (5 voorstellen)
het “goed gebruik” van geneesmiddelen bevorderen (4 voorstellen)

Farmaceutische Innovatie

1) Een Europees fonds voor de toekenning van innovatiepremies
Aanvullend op het octrooisysteem dat een commercialiseringsmonopolie toekent, moet worden geëxperimenteerd met een ander “business model” voor de farmaceutische innovatie. Een model dat de O&O-kosten loskoppelt van de geneesmiddelenprijs, dat de promotor van onderzoek rechtstreeks vergoedt bij de verschillende stappen van de ontwikkeling van het geneesmiddel en dat het resultaat ‘octrooivrij’ laten commercialiseren (produceren).
Voorbeeld: De Europese Commissie heeft een beloning van 2 miljoen euro uitgereikt om uitvinders aan te zetten een oplossing te vinden om de stabiliteit van vaccins te vrijwaren aan gelijk welke omgevingstemperatuur.

2) De eisen voor klinische studies verstrengen en de volledige en onvoorwaardelijke publicatie van de resultaten verplichten
Om de therapeutische meerwaarde van geneesmiddelen beter te evalueren, moeten klinische studies de doeltreffendheid en de veiligheid vergelijken met die van bestaande geneesmiddelen (in plaats van tegenover placebo). Verplichting tot de volledige en onvoorwaardelijke publicatie van alle resultaten van klinische proeven en een volledige toegang te verlenen tot alle pertinente gegevens en informatie (die ook beschikbaar zijn voor de registratie).

3) De terugbetaling van innovatieve geneesmiddelen koppelen aan doelstellingen in termen van resultaat en doeltreffendheid
In geval van innoverende producten (klasse 1) waarvoor nog onzekerheden bestaan met betrekking tot de werkelijke kosten-batenverhouding of tot de indicaties / doelgroep waarvoor ze ingezet zullen worden, kan de Commissie Tegemoetkoming Geneesmiddelen een overeenkomst voorstellen waarbij de kosten van de terugbetaling worden gekoppeld aan de reële doeltreffendheid van het geneesmiddel.
(Nvdr: Dit veronderstelt wel dat de doeltreffendheid permanent meetbaar wordt gemaakt !)

4) Publieke-private samenwerkingsverbanden ontwikkelen op het vlak van innovatie
Om voorgaande punten optimaal te realiseren en om de (financiële) risico’s te delen, moet de overheid (administraties?) investeren in het beheer van de nodige publiek-private samenwerkingsverbanden.

5) Een gecoördineerde Europese aanpak op het vlak van Health Technology Assessment
De terugbetaling komt tot stand in twee stappen: “geneesmiddelenbeoordeling” en “vastleggen van prijs en terugbetalingsvoorwaarden”. Dat laatste zal nog lang nationale materie blijven, maar het eerste is in feite Health Technology Assesment (HTA). Dat kan best Europees gecoördineerd worden, op basis van een gemeenschappelijk methodologisch kader en met uitwisseling van zeer veel gegevens tussen de bevoegde Europese instanties. Daarbij kan men ook de evaluatie van de kosten/baten van de alternatieven voor de medicamenteuze behandelingen integreren.

6) Een selectievere toegang tot de terugbetaling van de geneesmiddelen zonder therapeutische meerwaarde
Een beetje cryptische tekst ⁽¹⁾ stelt dat de overheid (die 70% van de geneesmiddelenuitgaven betaalt) de toegang tot de (terugbetaalde) geneesmiddelenmarkt strakker moet begrenzen voor originele geneesmiddelen die geen aantoonbare meerwaarde hebben (klasse 2). Men stelt voor daaraan slechts een beperkt en wel afgelijnd maximaal budget te besteden, met het doel hun aantal te beperken; daarenboven wil men een korting bedingen voor die geneesmiddelen ten opzichte van de ‘originator’.

(1) Letterlijk: “Ook in een eindschakel is het geneesmiddelenbeleid een belangrijke uitvalsbasis: met 70 % van de geneesmiddelenuitgave, is de overheid de grootste klant van de farmaceutische bedrijven. De overheid moet zichzelf de middelen geven om veeleisender te zijn, onder meer door een selectievere toegang binnen de therapeutische klassen met meest aantal vergoede geneesmiddelen zijn. Zo kan er binnen de partiële begrotingsdoelstelling van de geneesmiddelen een niet te overschrijden jaarlijks plafond worden bepaald voor de originele specialiteiten zonder een aangetoonde therapeutische meerwaarde ten opzichte van de bestaande alternatieven, waardoor een limiet aan geneesmiddelen die jaarlijks in aanmerking komt voor terugbetaling wordt vastgelegd. Parallel hiermee kan een korting op de prijs van die geneesmiddelen ten opzichte van het originele geneesmiddel worden toegepast”.

Prijzen optimaliseren en goedkoop voorschrijven

7) Het voorschrift op stofnaam verplichten voor acute behandelingen en bij de start van een chronische behandeling
Dit vermindert de marketinginvloed van de farmaceutische bedrijven op de voorschrijvers. De patiënt weet dat het geneesmiddel “tot de goedkoopste" behoort. Het risico op verwarring of een minder goede therapietrouw door steeds wisselende producten stelt zich niet voor acute behandelingen en bij het starten van een chronische behandeling. De voorschrijvend arts moet toegang krijgen tot het "gedeeld farmaceutisch dossier".

8) De prijs van geneesmiddelen vastleggen op basis van de goedkoopste prijzen
De prijs van geneesmiddelen vastleggen op basis van de goedkoopste prijzen in de buurlanden via samenwerking met de betrokken administraties en door de oprichting van een Europese databank die het mogelijk maakt de geneesmiddelenprijzen te vergelijken.

9) Een proactieve en gepersonaliseerde informatieverstrekking aan de patiënt en zijn behandelend arts over de geneesmiddelenfactuur
De geneesmiddelenfactuur weegt zwaar door vooral bij oudere mensen en/of bij patiënten met meerdere chronische ziektebeelden, hoewel die vaak toch minder vaak generieke en “goedkoopste” geneesmiddelen gebruiken. Een proactieve en gepersonaliseerde informatieverstrekking door het ziekenfonds aan de arts en de patiënt, op basis van de specifieke noden van de patiënt zou het mogelijk maken zware kosten voor de patiënten én de ziekteverzekering te vermijden.
(Nvdr.: Dit lijkt één van de minder sterke voorstellen. Men lijkt te vergeten dat de patiënt vandaag al op het kasticket in de apotheek een overzicht krijgt van de totale kosten, naast de te betalen bedragen. Ervaring met de (eveneens ‘transparant’ gemaakte) ziekenhuisfactuur leert dat patiënten daar niet echt gevoelig voor zijn).

10) De aflevering van de goedkoopste geneesmiddelen in het ziekenhuis bevorderen
De aflevering van de goedkoopste geneesmiddelen in het ziekenhuis bevorderen door de forfaitaire terugbetalingssystemen te versterken. In tegenstelling tot de in openbare apotheken afgeleverde geneesmiddelen, worden de goedkope geneesmiddelen met equivalente therapeutische waarde (generieke en biosimilaire geneesmiddelen) slechts in geringe mate gebruikt in de ziekenhuissector.

11) Systematische herziening van de terugbetalingsmodaliteiten en –criteria op basis van de werkelijke therapeutische waarde van de geneesmiddelen en van de voorschrijfpraktijken
Voor de innovatieve geneesmiddelen en de weesgeneesmiddelen is de individuele herziening verplicht. Dit moet worden uitgebreid tot een systematische herziening van de terugbetalingsmodaliteiten en –criteria op basis van de werkelijke therapeutische waarde van de geneesmiddelen en van de voorschrijfpraktijken, in het bijzonder voor de geneesmiddelen (klasse 2) met een fors hoger gebruik dan oorspronkelijk voorzien.

De kwaliteit van de medicamenteuze aanpak verbeteren van ouderen en chronisch zieken

Voor deze populatie is het essentieel dat een geïntegreerde medicamenteuze aanpak op maat wordt ontwikkeld die berust op een structureel medico-farmaceutisch overleg en afdoende informatietools.

12) De niet-terugbetaalde geneesmiddelen in Farmanet registreren
De registratie van niet-terugbetaalde medicatie geeft een beter totaalbeeld, zowel van de kosten als van het geneesmiddelengebruik. Zeker voor ouderen en de chronisch zieken maakt dit een kwalitatieve evaluatie mogelijk en kan men overwegen sommige kosten in de verplichte verzekering op te nemen.

13) De medicatie “op maat” van bejaarde patiënten in rusthuizen en thuis veralgemenen
De medicatie "op maat" van ouderen in rusthuizen berust op het medicatieschema, het klaarmaken van de individuele medicatie en de tarifering per eenheid. Die nieuwe bepalingen gaan niet alleen verspilling tegen door een aanpassing van de geneesmiddelenverdeling aan de individuele behoefte, maar bieden tegelijk de apotheker, de coördinerend arts en de behandelend arts een precies beeld van de therapeutische voorgeschiedenis van de patiënt. Via stimulansen wil men de medicatie op maat in rusthuizen veralgemenen en het model uitbreiden naar de ouderen in thuissituatie.

14) De rol van de coördinerend arts versterken en het farmaceutisch formularium verplicht maken in de rusthuizen
De coördinerend arts moet verantwoordelijk worden voor het beheer van de geneesmiddelenvoorschriften binnen het rusthuis, met de mogelijkheid om, in overleg met de behandelend arts, een voorschrift te wijzigen op basis van het therapeutisch formularium.

15) De farmaceutische zorg en de gepersonaliseerde begeleiding van de chronische patiënten opwaarderen.
Door de vergoeding van de apotheker los te koppelen van de prijs van het geneesmiddel, heeft de hervorming van 2010 de weg gebaand voor een opwaardering van de farmaceutische zorg. Zo wordt de apotheker vandaag vergoed voor een persoonlijke begeleiding van de astmapatiënten die een behandeling met inhalatiecorticoïden starten. Toch wordt vandaag de dag amper 6 % van de erelonen van de apotheker besteed aan specifieke farmaceutische zorg (bijv. aflevering op stofnaam, hoofdstuk IV, begeleiding startbehandeling). De Socialistische Mutualiteiten pleiten voor een groter deel van de vergoeding van de apotheker die wordt toegekend aan de individuele opvolging van de patiënt, om de doeltreffendheid van de voorgeschreven behandeling te versterken door onder meer het goed gebruik van de geneesmiddelen en de therapietrouw.

16) De structurele gegevensuitwisseling tussen de arts en de apotheker bevorderen
Via het gedeeld farmaceutisch dossier heeft de apotheker (indien de patiënt de toestemming heeft gegeven !) een volledig overzicht van de voorgeschreven en vrij afgeleverde medicatie, wat een persoonlijk begeleiding en optimaal advies mogelijk maakt. Die gegevens zouden ook toegankelijk moeten zijn voor de behandelend arts, bijvoorbeeld om de therapietrouw van zijn patiënt te kunnen volgen. Parallel hiermee bevat het medisch dossier van de patiënt gegevens die nuttig kunnen zijn voor de apotheker, voor een optimale begeleiding en adviesverlening in het kader van de farmaceutische zorg. Er moet dus een structurele gegevensuitwisseling komen tussen de arts en de apotheker in het kader van het medico-farmaceutisch overleg.

Het goed gebruik van geneesmiddelen bevorderen
Het “goed gebruik” van geneesmiddelen impliceert een verandering in het voorschrijf- en gebruiksgedrag. Daar zijn een globale strategie op middellange termijn en maatregelen op diverse niveaus voor nodig: de integratie van EBM in de vormingscursus van artsen en apothekers, de professionalisering van de communicatie aan de voorschrijvers, de eenvoudige toegang tot de officiële en onafhankelijke informatiebronnen met het elektronisch medisch dossier, betrouwbare monitoring- en evaluatietools voor de kwaliteit van de voorschriften, bewustmakingscampagnes onder de bevolking, meer beperking van de marketing,… De Socialistische Mutualiteiten pleiten voor een overleg met de diverse actoren op de verschillende bevoegdheidsniveaus, om een actieplan op middellange termijn uit te werken en om samen een coördinatie en evaluatie van de diverse initiatieven voor te stellen.

17) Een "Observatorium voor het voorschrijven van geneesmiddelen”
Dit “Observatorium” moet op geregelde basis evalueren of de aanbevelingen inzake het voorschrijven van geneesmiddelen in de praktijk worden opgevolgd. De evaluatie is niet bedoeld als een controle van de individuele praktijken, maar moet de globale kwaliteit verbeteren.
(Nvdr. de Socialistische Mutualiteiten stellen voor dit te doen op basis van een steekproef (at random in de doelpopulatie), na voorafgaande toestemming van de artsen en hun patiënten. Dat laatste lijkt me in de praktijk gewoon onhaalbaar. Maar op de totale, geanonimiseerde populatie kan het allicht wel (cfr. Hergebruik van Gegevens / Big Data ?).

18) De farmaceutische firma’s verplichten om de “geschenken” aan de zorgverleners ter promotie van hun geneesmiddelen te publiceren
Het voorstel: “de transparantie over de belangen tussen de farmaceutische firma’s, de zorgverleners, de zorginstellingen en de patiëntenverenigingen verzekeren door de firma’s te verplichten op hun site de bedragen te publiceren die in de vorm van "geschenken", sponsoracties of filantropische praktijken ter promotie van hun geneesmiddelen worden toegekend”.
(Nvdr.: men vergeet Mdeon blijkbaar. En wie gaat daar wakker van liggen ? Is het haalbaar de informatie over medicatie en gebruik toe te vertrouwen aan de navorming van de zorgverstrekkers zelf, mits goed toezicht op de accreditering ervan ? Waarom niet de medische directie van bedrijven en academische experten bij elkaar brengen in “tegensprekelijke” debatten, per therapeutische klasse of –indicatie…?)

19) Experimenteren met een “pay-for-performance”-systeem
Met andere woorden, individuele financiële stimulansen voor de artsen die zich ertoe verbinden kwalitatieve doelstellingen na te streven op het vlak van de voorschrijfpraktijken. Teneinde de perverse effecten van een dergelijk systeem tegen te gaan (bijv. selectie van patiënten om de doelstellingen te halen), dient men te focussen op geneesmiddelen waarvan de aanbevelingen duidelijk zijn en op de verbetering van de individuele praktijk met financiële beloning veeleer dan het halen van een absolute en identieke doelstelling voor alle artsen.

20) Een “hoofdstuk IV light”
Een gewone notificatie aan de adviserend arts kan volstaan voor de artsen die hebben aangetoond dat ze correct werken in het kader van de a priori controle, met geregeld willekeurige “kleine steekproeven” of de artsen binnen de terugbetalingsaanbevelingen blijven.

Voor de volledige tekst: KLIK HIER

Dirk BROECKX – 21 juli 2014

REAGEER

De Big Data Revolutie � Viktor Mayer-Schonberger & Kenneth Cukier

http://www.de7de.be — 14/07/2014

Vergeet representatieve steekproeven en statistisch onderbouwd onderzoek. Gooi standaarddeviaties overboord. Big Data gaat wetenschap en marktonderzoek grondig op hun kop zetten. EMA en FAGG mogen beginnen nadenken hoe klinisch onderzoek, risico management en markt autorisaties eruit moeten gaan zien wanneer we de effecten van medicatie kunnen opvolgen op basis van “n = alles”.

Wetenschap uit een oceaan van data
We beleven in de loop van dit decennium een omwenteling van dezelfde orde als bij het begin van de boekdrukkunst. Kennis zat niet langer weggestopt in manuscripten, maar kon worden gedeeld en vermenigvuldigd door iedereen die boeken kon kopen en lezen.

We staan aan het begin van een tijdperk waar nieuwe kennis en inzichten kunnen worden geput uit de oceaan van informatie die we digitaal verzamelen. Deze overgang zal veel sneller en explosiever verlopen. Big Data zet de wetenschap op zijn kop en dit boek bereid je voor op wat ons te wachten staat.

Vergeet propere statistiek
Drie nieuwe concepten vervangen vertrouwde denkpatronen:

Digitaal is het vandaag makkelijker alle beschikbare data in een analyse te stoppen dan “at random” een representatieve steekproef samen te stellen. Details die een steekproef verdoezelde, komen boven water.
(Zeldzame nevenwerkingen die klassiek klinisch onderzoek niet tijdig zichtbaar maakten, komen door een analyse van de patiëntendossiers van alle gebruikers meteen aan het licht).
Doe geen moeite om alle storende invloeden weg te filteren uit de gegevens. Zoals in het echte leven, is de realiteit rommelig. Combineer gerust gegevens uit diverse bronnen en maak ze zelfs bewust iets minder scherp. In grote hoeveelheden gegevens herkennen geschikte algoritmes even goed relevante patronen.
(Google Maps kan je niet vertellen hoeveel wagens er in een file staan, maar toont je wel permanent waar het verkeer stroomt of stremt).
Zoek niet langer causale verbanden; zoek alleen correlaties die feiten zichtbaar maken of voorspellen.
(De permanente analyse van honderden - niet gerelateerde - zoektermen voorspelt beter en sneller waar de griep toeslaat dan een peilnetwerk van artsen).

Flou maar toch accuraat
Dit is geen technisch of wetenschappelijk boek. De eerste vijf hoofdstukken vragen je de gevestigde regels los te laten, maar bieden je in de plaats nauwelijks inzicht hoe Big Data de waarheid precies boven water haalt. Veel voorbeelden, maar weinig informatie hoe het werkt. Het lijkt er even op alsof het volstaat een berg data in een Black Box te stoppen en aan de andere kant rollen de correlaties en voorspellingen er vanzelf uit. Uiteraard is niets minder waar.

Dataficatie en waardeverdeling
Big Data heeft toegang nodig tot zoveel mogelijk gegevens, uit diverse bronnen. Die moeten “verteerbaar” worden gemaakt (“dataficatie”) voor de machines met veel rekenkracht en complexe algoritmes. Toch is de output vaak opvallend eenvoudig.

(Tienduizenden lussen in alle wegen registreren dag en nacht verkeersstromen; die metingen worden in real time verwerkt en vertaald naar een kaartje op je smartphone met groene, oranje, rode of zwarte wegen, al naar gelang het verkeer rijdt of stilstaat).

Big Data werkt met complete real life data. Gegevens zijn dus een waardevolle grondstof geworden. Producenten van data, verwerkers en klanten zoeken nieuwe business modellen. Het boek geeft voorbeelden hoe die – bewust of onbewust – gegenereerd en gebruikt worden om waarde te creëren. Het potentieel van deze (nieuwe) bedrijfstak lijkt nog grotendeels onontgonnen te zijn, hoewel de Google’s, Facebook’s, Twitter’s en Apple’s van deze wereld er hun tanden al flink in hebben gezet. De auteurs voorspellen dat alleen de allergrootsten en allerkleinsten er geld aan kunnen verdienen.

Straffen op basis van neigingen, in plaats van feiten
In de tweede helft van het boek wordt het pas echt boeiend, want dan worden de opportuniteiten en bedreigingen uit de doeken gedaan.

Het patroon van je gedragingen laat toe te voorspellen wat je verder nog gaat doen. Concrete voorbeelden tonen het potentieel op vlak van verkoop en veiligheidspreventie. Daarbij komen de morele en juridische grenzen snel in zicht. Kan je iemand veroordelen (of de vrijheid ontzeggen) omwille van een voorspeld (maar nog niet gesteld) feit of gedrag ? Het wordt een interessant maatschappelijk, juridisch en ethisch debat.

(Kan je op basis van ‘voorspelde’ ongezonde leefgewoonten iemand de terugbetaling weigeren van een dure therapie? Of zou je dat kunnen doen op basis van vastgestelde therapieontrouw?)

Op korte termijn in de gezondheidszorg
Big Data veronderstelt grote hoeveelheden gegevens. In andere sectoren produceren en (her)gebruiken we die al massaal. Ziekenfondsen beschikken vandaag ook al over bergen digitale terugbetalingsdata, maar we doen er nauwelijks iets mee.

De VS en UK beschikken inmiddels over nieuwe wetgevingen en instellingen, met de verplichting overheidsdata veilig en zinvol openbaar ter beschikking te stellen.

(Het boek beschrijft een studie waarin correlaties werden aangetoond tussen heropname in ziekenhuizen en gekende medische problemen, maar ook niet voor de hand liggende risicofactoren, zoals ‘depressie’ van de patiënt).

Privacy
Uitwisseling van gegevens op het eHealth Platform gebeurt vandaag binnen het zorgteam op basis van de informed consent van de patiënt. In de Big Data wereld van morgen heeft privacy beschermen op basis van de individuele toestemming voor een vooraf vastgelegde finaliteit weinig zin. De auteurs pleiten voor meer en vrijer (her)gebruik van gegevens, maar wel op basis van het efficiënt bewaken van aansprakelijkheid bij problemen of schending van de privacy. Het concept van ‘differentiële privacy’ (d.i. gebruik mits ‘vervaging’ van gegevens) is het overwegen waard.

(Hiermee wordt het ontsluiten van medische gegevens ook beter haalbaar; herbekijk het schema in vorige blog :“Big Data in Vier Assen”)

Nieuwe beroepen tekenen zich af.

‘Gegevensmakelaars’ verbinden de belangen van de producenten van gegevens (ook individuen!) met de logistieke vereisten van de verwerkers en de meerwaarde die eindgebruikers eventueel willen betalen.
‘Interne Algoritmisten’ ontwikkelen binnen bedrijven nieuwe knowhow om bergen gegevens te ontsluiten.
‘Expert Algoritmisten’ treden op als onafhankelijke trusted third party om toezicht te houden en de black box van algoritmes desgevallend open te breken.

Illegale woonsplitsing in New York
Het mooiste en meest verhelderende verhaal wordt in “De Big Data Revolutie” opgespaard tot het laatste hoofdstuk. In New York worden appartementen soms illegaal in kleinere units opgedeeld om het huurinkomen te vergroten: meer risico op brand of ongevallen en handenvol gemiste belastingen. Stapsgewijs wordt uitgelegd hoe de inspectiedienst een algoritme ontwikkelde dat haarscherp aanwijst waar men best gaan controleren. Dat gebeurde op basis van tientallen gegevensbronnen, maar ook rekening houdend met de pragmatische aanpak en terreinkennis van de inspecteurs.

Ook voor geneesmiddelen ?
Kan Big Data ook bij klinisch onderzoek en geneesmiddelenontwikkeling worden ingezet? Het antwoord lijkt volmondig “ja”, indien we kunnen afstappen van de klassieke regels en paradigma’s van het huidig klinisch onderzoek.

Correlaties zoeken op basis van “n = alles” volgt een heel andere weg om feiten en voorspellingen aan het licht te brengen.

Het gaat raar aandoen en misschien (heel?) lang duren voor de overheid statistiek, steekproeven en het zoeken naar mathematisch aangetoonde oorzakelijke verbanden zal loslaten.

Na het lezen van dit boek realiseert men zich dat een groot deel van het klassiek onderzoek voor de bijl zal gaan. Bij die revolutie hebben we – net als bij de overstap van manuscript naar gedrukt boek – meer te winnen dan te verliezen.

Dirk Broeckx – 14 juli 2014

REAGEER

Een mooi voorbeeld van de overheid die aanspoort haar eigen Big Data beter te hergebruiken:

HHS Holds Behavioral Health Data Visualization Challenge (Notice pub. 21/7/2014)
The Department of Health and Human Services is seeking ways to make behavioral health data easier to understand and use.

HHS is sponsoring a new challenge for software developers, public health experts and others to analyze, organize and visualize behavioral health risk data, with cash prizes totaling $15,000. The challenge runs from July 28-October 28.

Called VizRisk, the goal is to “foster increased utilization, innovation, and critical analyses of publically available but underutilized government health data to better inform personal and health policy decisions,” according to a July 21 Federal Register notice. “We will be asking participants to use CDC’s Behavioral Risk Factor Surveillance System data in combination with other publicly available government data sets to reveal key insights, trends, and relationships.”

Submissions must be graphic, dynamic visualizations that combine three or more variables (e.g. showing the relationship between behavioral patterns, health risks, and medical costs). Participants are free to use any pre-existing, customized, or new tools to produce these visualizations. More information is available here.

Hergebruik van gegevens (Big Data in Vier Assen)

http://www.de7de.be — 7/07/2014

Digitale patiëntendossiers en eHealth moeten de volgende jaren de standaard worden voor het registreren en uitwisselen van alle relevante gegevens van elke patiënt. Dat zal heel snel een berg interessante data opleveren. De volgende stap is dus een consensus te bereiken rond een verstandig beleid om deze ‘Big Data’ ook voor andere doeleinden te kunnen gebruiken.

In grote lijnen moeten we daarbij denken aan vier bijkomende, nuttige toepassingen.

Voetbaltermen zijn populair dezer dagen. Dit is dus een dubbele ‘voorzet’:

Voor de boekbespreking van volgende week (‘Big Data’)
Voor het (eerste Engelstalige !) FarmaCafé (KLIK HIER) waarop u warm uitgenodigd wordt !

op woensdag 3 december 2014
Big Data": systematic access to patient data
to support research, management and benchmarking"

met Michiel Callens (Directeur R & D Christ. Mut. & InterMutualistisch Agentschap, IMA). 
Frank Nobels (Endocrinoloog O.L.V. Aalst) en  
Michael Delaney (Director i4Health - United Kingdom)

En tenslotte is het een update en aanvulling op een stukje uit ‘Mijn Lijstje’ van 14 maart 2014 jl. (KLIK HIER).

Rond de individuele patiënt
De huidige, eerste doelstelling is een betere coördinatie van de zorg via gegevensdeling rond de individueel patiënt (groen). Vandaag werken zorgverstrekkers (huisarts, apotheker, specialist, verpleegkundige…) hoofdzakelijk ‘naast’ elkaar en communiceren ze hoogstens via papier (voorschrift, verwijsbrief, verslag…). De individuele patiënt heeft dus veel te winnen door een beter gecoördineerde zorg.

Door het digitaal delen van gegevens uit elk afzonderlijk patiëntendossier, wordt dat los samenwerkingsverband een echt ‘zorgteam’, dat een vollediger, gelijkvormiger beeld krijgt en vlotter met onderling kan communiceren.

Vitalink SumEHR, Medicatieschema, Vaccinatiestatus, Gedeeld Farmaceutisch Dossier, Hub-MetaHub staan klaar voor het delen van een samenvatting van het patiëntendossier, de belangrijkste medische antecedenten en waarschuwingen, het medicatieschema en de medicatiehistoriek, het ‘vaccinatieboekje’ en eventueel relevante gegevens na een hospitalisatie. Via Recip-e wordt voorschrijven een twee-richting-verhaal omdat de uitvoerder ook feedback kan geven aan de voorschrijver.

Het gaat hier steeds over individuele patiëntengegevens, die nominatief (‘op naam’) worden gedeeld. Die uitwisseling is beperkt, namelijk alleen de patiënten die hun ‘informed consent’ hebben gegeven en alleen tussen de zorgverstrekkers die een therapeutische relatie hebben met de patiënt.

Meer wetenschap en beter beleid
Maatschappelijk gezien is er relatief weinig weerstand tegen het gebruiken van geanonimiseerde en gecompileerde gegevens voor het ondersteunen van wetenschappelijk onderzoek of voor het aansturen van het beleid (blauw). Een recent OESO Rapport moedigt dit gebruik aan.

Het eHealth Platform heeft een eigen ‘TTP dienst’ (trusted thirth party) en het Sectoraal Comité van de Privacy Commissie en de betrokken Ethische Comités zien toe op het ordentelijk gebruik van de gegevens, mits positieve evaluatie van de finaliteit van elk onderzoek en van de modaliteiten van anonimiseren of encrypteren van de gegevens.

Wanneer het om anonieme gegevens gaat, zou het gebruik maatschappelijk moeten aangemoedigd worden en kunnen individuele patiënten in principe geen objecties maken (vermits men er op toeziet dat gegevens nooit terug kunnen gekoppeld worden met een individu).

Wanneer het om versleutelde gegevens gaat (waarbij de patiënt onder bepaalde omstandigheden door het omkeren van de encryptie nog wel kan geïdentificeerd worden), moet ruim voldoende aandacht gaan naar het zorgvuldig en ethisch omgaan met de communicatie en de belangen van elk individu.

Kwaliteit benchmarken
In een digitale wereld wordt de transparantie steeds groter. Daardoor ligt er in het algemeen in de maatschappij ook steeds meer focus op kwaliteit en vergelijkend onderzoek. Om niet verrast te worden door een externs onderzoek zou elk individu dus zijn eigen performantie moeten kunnen spiegelen aan een bredere groep peers.

Het doel is in dit geval het benchmarken van kwaliteit en outcomes. Dit kan gebeuren op basis van het delen van anonieme gegevens, die bijeen gebracht worden per beroepsgroep of per zorgteam. Het gaat dan niet alleen om individuele output te vergelijken met dat van anderen; men moet ook de resultaten voor bepaalde deelpopulaties (bv. lokale of regionale gegevens) kunnen benchmarken ten opzichte van het geheel.

Deze benadering druist vandaag in tegen de gangbare cultuur van individualisme en ‘afscherming’ (“Pour être heureux, vivons cachés”). Het is bijgevolg noodzakelijk om eerst een ‘veilige’, niet penaliserende omgeving te creëren die toelaat te ‘leren van elkaar’ (met name bright spots zichtbaar maken) (rood);

P4Q / P4P
In dezelfde hoek zit het gebruik van gegevens om incentives te bepalen. Pay for Performance of Pay for Quality zijn slechts mogelijk indien men de output of kwaliteit transparant meetbaar maakt (lichtblauw).

Dat veronderstelt uiteraard het voorafgaand opstellen van kwaliteitsparameters tegen dewelke de resultaten kunnen geëvalueerd en gehonoreerd worden. Verder moet men kiezen of men individueel of in groep (per team of regio) evalueert. Het eerste is onderhevig aan individuele (patiëntgebonden) fluctuaties en afhankelijkheden; het tweede veronderstelt een akkoord hoe het gezamenlijk gehaald resultaat vertaald wordt in (al dan niet individuele,) concrete incentives.

Alleszins zouden P4P of P4Q incentives bij de start eerder stimulerende prikkels moeten zijn, dan een al te belangrijk onderdeel van het totale vergoedingspakket.

Populatiemanagement
Een optimaal lokaal of regionaal gezondheidsbeleid vertrekt van een analyse van gegevens over lokale populaties om te komen tot een aanpak van de zorg op maat van individu’s of groepen patiënten met gelijkaardige, belangrijke behoeften. Populatiemanagement (paars) is de eerste stap van de ‘Triple Aim’ benadering.

Zie ‘Triple Aim’ (KLIK HIER) of ‘Innoveren voor Gezondheid (volgens TNO)’ (KLIK HIER).

Het doel is via een goed gecoördineerd lokaal overleg tussen de diverse zorgverstrekkers, een specifiek aanbod uit te werken; in de praktijk meestal in de eerste plaats voor de lagere sociale klassen.

Zo kan Triple Aim met name helpen om sociale verschillen in kaart te brengen en weg te werken. Dit veronderstelt dat lokale samenwerkingsverbanden van zorgverstrekkers (bv. Lokale Multidisciplinaire Netwerken) deelpopulaties met specifieke noden kunnen identificeren of zelfs zeer kleine subgroepen kunnen benaderen met gerichte zorgprogramma’s. Daarvoor zijn omkeerbaar versleutelde, lokaal geaggregeerde dat nodig (omkeerbaar, omdat men de geselecteerde patiënten of doelgroepen moet kunnen identificeren en aanspreken na de analyse).

Bottom up aanpak
Deze nieuwe vormen van hergebruik van gegevens zullen op veel weerstand omwille van ‘privacy’ en ‘beroepsgeheim’ botsen. Dat zijn legitieme bezorgdheden, maar ze mogen geen excuus zijn om te blijven stilstaan. Zelf actief de controle houden over de gegevens en hun verwerking, lijkt de beste remedie. Zorgverstrekkers dienen dus zelf de nodige (multidisciplinaire) dataplatformen op te richten, te voeden en te gebruiken om al deze doelstellingen van het hergebruiken van gegevens – liefst allemaal samen en parallel – te realiseren.

Het schoolvoorbeeld blijft het eSAFE project (KLIK HIER) van de Belgische Vereniging van Reumatologen (Shared Arthritis File for Electronic use). Op een platform, gefinancierd door het RZIIV, maar beheerd door de beroepsgroep, worden individuele patiëntendossiers bijgehouden, die – na anonimiseren – zowel voor benchmarking als voor het (terugbetaling van medicatie) beleid gebruikt kunnen worden.

Wil men de mentale barrières van ‘privacy’ en ‘beroepsgeheim’ overstijgen (die velen vaak tegenhouden) dan moet overheid inzien dat zij de belangrijkste financier van dit soort projecten moet zijn, maar zich verder ertoe moet beperken ‘over de schouder’ mee te kijken naar de realisatie, zonder echter ooit identificeerbare gegevens onder ogen te krijgen.

Patiëntenverenigingen hebben in dit proces ook een zeer belangrijke rol van ‘toezicht’ en ‘oriëntatie’, maar ze hebben erbij te winnen om deze rol eerder ondersteunend dan leidinggevend in te vullen zo lang niet alle zorgverstrekkers ‘aan boord’ zijn. Wil men de goodwill van de zorgverstrekkers en de nodige professionele moed om vooruit te gaan niet in het gedrang brengen, zal vertrouwen bouwen de eerste doelstelling moeten zijn.

Dirk BROECKX – 7 juli 2014

REAGEER

CM nota �Geneesmiddelenbeleid 2020�

http://www.de7de.be — 21/06/2014

Goed nieuws en minder goed nieuws wanneer je de CM nota “Geneesmiddelenbeleid 2020” leest.

Positief zijn de vele concrete strategische voorstellen die het debat open trekken. Ze werden uitgeschreven in samenwerking met diverse experten van binnen en buiten de CM.

Maar hoe exhaustief en concreet de nota ook is, ze blijft spijtig genoeg te veel haperen op het huidige paradigma van kosten en prijzen. Men praat nergens over de meest fundamentele verandering die de geneesmiddelensector echt nodig heeft.

Toch is er hoop...

Sluismodel is topje van de ijsberg
In de pers lijkt het alsof de CM alleen het “sluismodel” heeft voorgesteld. In feite is dit slechts één paragraaf uit een nota van ruim zeven pagina’s.

De “pre-market” voorstellen (KLIK HIER) rond semestriële, prospectieve “Horizon Scanning”, investeren in “niet-commerciele, head-to-head, comparative effectiveness klinische studies” en het aanpakken van de “octrooien wolk” rond innoverende producten (die het af-brevet tijdstip vertroebelen) zijn zeker zo waardevol en belangrijk.

Verder wordt op vlak van prijszetting ook gedacht aan het transparanter maken van de prijzen in alle Europese landen en ‘performance based risk sharing arrangements”.

En de nota besluit met een uitgebreid hoofdstuk over “doelmatig gebruik, therapeutische keuzes en volume beheersing”, met o.m. voorstellen rond het responsabilisering van artsen, onafhankelijke geneesmiddeleninformatie, “medicatiebeoordeling” door apothekers, verdere forfaitarisering van medicatie in ziekenhuizen en uitbreiding naar WZC’s, alsook een volledige pagina met concrete maatregelen om het gebruik van psychofarmaca terug te dringen.

Haperend op het huidige paradigma
Laat het duidelijk zijn: elk van deze voorstellen verdient aandacht en kan helpen. En heel even krijg je een hint naar een breder perspectief (KLIK HIER). Maar de nota blijft doordrongen van de huidige (te) eenzijdige focus op kosten, prijzen. Zelfs wanneer het gaat over het beïnvloeden van gedrag (van voorschrijven of medicatiegebruik) blijft men hoofdzakelijk haperen op maatregelen die aansturen via de terugbetaling. Het gaat nog veel te veel over het terugdringen van prijzen en volumes, veel te weinig over het optimaliseren van gezamenlijke processen rond het gebruik van therapieën of het efficiënter maken van complete zorgtrajecten.

Het woord “terugbetaling” komt 14 keer voor. Slechts één keer valt het woord “samenwerken” (tussen administraties inzake prijzen!); “efficiëntie” en “gedrag” komen in deze tekst geen enkele maal voor. Terwijl gezondheid het komende decennium zal draaien rond intensieve samenwerking, het verhogen van de efficiëntie en het aansturen van gedrag.

Van bij de inleiding kan de CM het ook niet laten om de geneesmiddelenindustrie toch eerst in de verdomhoek te zetten, met verwijzing naar een resem foute gedragingenen even ironisch natrappen naar het boek van Leo Neels. (Op het WK zou dit meteen goed zijn voor “geel”). Men zalft wel door te stellen dat het geen zwart-wit verhaal is, maar het zout zit toch in de wonde. Was dat echt nodig ?

The Network Always Wins
Laat me deze nota nu precies lezen terwijl op mijn computerscherm ook het nieuwe initiatief van Peter Hinssen open staat. “The Network Always Wins” wordt de titel van zijn sinds vele maanden aangekondigde nieuwe boek.

Ik weet inmiddels proefondervindelijk dat die titel klopt. Ik doe precies niets anders meer dan ‘netwerk projecten’: de IFB Managementcursus, de training Prepare for the Future (P4F), de Ronde Tafel eHealth, éénlijn.be, de7de…

Telkens opnieuw voel ik de power wanneer veel en zeer diverse partijen bij elkaar worden gebracht rond één gezamenlijke, duidelijk gedefinieerde opdracht of doelstelling.

Elke partij kan vrij en onbevangen zijn competenties inzetten voor het realiseren van dat doel en krijgt daarbij de gelegenheid om helder zijn belangen te formuleren en te realiseren. Geen gezeur over statuten of logge structuren. Wel soepel en efficiënt dialogeren en combineren. Problemen worden ad hoc uitgepraat. Geen enkele opportuniteit die zich aandient laat men liggen.
“Open Service Innovation” (KLIK HIER), nietwaar.
Het is een gemiste kans dat het geneesmiddelenbeleid niet door deze bril werd bekeken.

Waar draait het echt om?
Welk is precies de doelstelling die we willen bereiken in de geneesmiddelensector, de gezondheidszorg en de ziekteverzekering?

Waar liggen de raakvlakken en kansen om samen te werken met alle betrokken stakeholders? Welke (logge) overlegstructuren en regelgeving moeten worden afgebouwd en welke efficiëntere samenwerkingsplatformen moeten in de plaats komen?

Hoe kunnen we de juiste, noodzakelijke informatie over het gebruik en de outcomes van medicatie verzamelen en hoe kunnen we het noodzakelijke onderlinge vertrouwen ontwikkelen om de bestaande en al die nieuwe informatie vlot te laten doorstromen naar de juiste plaatsen en personen om gebruik en outcomes te optimaliseren?

Welke methoden gaan we gebruiken om mensen kwaliteitsindicatoren en benchmarks te bezorgen, waarin ze hun gedrag (van promoten, informeren, voorschrijven, afleveren, begeleiden, gebruiken en meten van resultaten) kunnen spiegelen aan elkaar, zodat ze kunnen leren van de “bright spots” en herhaalde, domme fouten leren te vermijden.

De apothekers paradox
Maar er is hoop.

Apothekers zitten, méér dan artsen, met hun neus op de prijzen en de kosten en toch stelt de CM nota paradoxaal genoeg precies aan hen twee nieuwe denkpistes voor die helemaal niet over prijzen en kosten gaan (KLIK HIER).

“Medicatiebeoordeling” is een aanpak die in Nederland opgang aan het maken is, waarbij de apotheker, in samenspraak met de arts en de patiënt, de complete individuele medicatiehistoriek en –therapie evalueert aan de hand van standaarden en praktijkrichtlijnen. In tegenstelling met wat de naam zou kunnen laten vermoeden, is het niet de bedoeling het voorschrijven van de arts te ‘beoordelen’ (laat staan te veroordelen!), maar wel om patiënt, arts en apotheker te verplichten samen na te denken en voor zichzelf te verantwoorden of men optimaal bezig is.

En in ziekenhuizen wil men investeren in klinische farmacie (op de werkvloer!); ook de beste weg om samenwerking tussen diverse disciplines rond het geneesmiddel en de patiënt te bevorderen.

Alles kan beter
De nota richt zijn blik op 2020 en wil duidelijk de toon zetten voor de volgende – hopelijk lange – regeerperiode. Aan de ene kant was ik dus wat ontgoocheld bij het lezen, omdat teveel uit het oude vaatje werd getapt. Maar ik ben toch hoofdzakelijk hoopvol omdat de CM veel oude dogma’s milderde en aanstuurt op overleg. Ik lees deze nota niet als ‘te-nemen-of-te-laten’, wel als denkpistes van een sterk betrokken gesprekspartner.

Mijn hoop is vooral dat men tijdens het debat meteen zal verder gaan in de richting van intensieve, constructieve samenwerking die breder gaat dan prijzen en terugbetaling.

De volgende regeerperiode moet kansen geven om op het terrein innoverende initiatieven in gang te zetten (in plaats van af te wachten tot het morren over opgelegde maatregelen kan beginnen).

Dit kan een startpunt worden om de gezondheidszorg om te bouwen tot een netwerk dat effectief “altijd wint”. De patiënten zullen er ons dankbaar om zijn.

Dirk BROECKX – 21 juni 2014

Lees de volledige nota: "Geneesmiddelenbeleid 2020" (Strategische nota en concrete voorstellen)

REAGEER

Luc Huyse � De Democratie Voorbij

http://www.de7de.be — 7/06/2014

Teken in gedachten een driehoek. Dat is de samenleving. Op de eerste hoek staat de bevolking; op de tweede de economie; op de derde de politiek. In een ideale democratie zijn deze drie hoeken mooi in evenwicht. Maar vandaag is dat niet meer zo. (Multinationale) bedrijven en de vrije marktwerking breiden hun macht en impact op de samenleving steeds verder uit. De media en de bevolking vreten het vertrouwen en de macht van de politiek nog verder weg. De driehoek is uit evenwicht en dus wankelt de democratie.

Dat is het uitgangspunt van “De Democratie Voorbij” van Luc Huyse. Welke mechanismen veroorzaken de problemen en is het mogelijk in de moderne, complexe maatschappij de politieke ‘hoek’ en dus de democratie terug te versterken?

Diagnose en medicatie: nadenken en doen
Een boek van Luc Huyse lezen is makkelijk en moeilijk tegelijk. Hij speelt met woorden en beelden die lastig te begrijpen concepten vlot binnen laten lopen in je verstand. Dit boek is ook uiterst goed gedocumenteerd en sterk gestructureerd. Maar tijdens het lezen begin je te beseffen dat elk boek van Huyse een oproep is ‘om er iets aan te doen’. Dit is geen vrijblijvende lectuur: ik voel telkens weer de drang tot nadenken en toepassen.

‘De Democratie Voorbij’ omvat drie blokken, elk van ongeveer 50 pagina’s. De eerste twee blokken zijn de ‘diagnose’: Wie bevolkt de drie hoeken van de driehoek? Waarom ontsporen de relaties die lopen over de drie zijden van de driehoek? Het derde en laatste blok gaat over de ‘medicatie’: hoe kunnen we de democratie herbewapenen en herwaarderen?

Waarom verliest de driehoek zijn evenwicht ?
Grote economische crisissen worden veroorzaakt door de vrije economie die de bovenhand haalt. Eind van de jaren ’20 kregen de bedrijfswereld en de financiële markten ook als eens de bovenhand. Het vervolg is gekend. En de communistische experimenten om de economie in meerjarenplannen te vatten leidden ook tot weinig goeds. Het zijn voorbeelden van wat er gebeurt indien het evenwicht in de driehoek wordt verstoord.

Dat is ook vandaag weer het geval. Huyse analyseert in de eerste hoofdbrok van het boek waarom de politieke hoek verzwakt door het uiteenrafelen van de politieke macht (vroeger hoofdzakelijk nationaal, nu tegelijk meer lokaal en regionaal, maar ook Europees en wereldwijd). Hij trekt zwaar van leer tegen de vermarkting van belangrijke overheidsfuncties, die eigenlijk uitsluitend monopolies van de politiek zouden mogen zijn: private bewakingsbedrijven, milities en privélegers (denk aan de VS in Afghanistan); uitbesteding van gevangenissen en detentiecentra; vermarkting van de gezondheidszorg…

Het middenveld als sterkhouder
Ook in de hoek van de bevolking spelen negatieve mechanismen. Media vergroten de verkeerde dingen uit in de politiek en het water wordt steeds dieper tussen de bevolking en de politici. De verbrokkeling van de traditionele partijen maken besturen steeds moeilijker. De individuele verwachtingen liggen daardoor (te) hoog, waarbij compromissen sluiten als zwakheid wordt aanzien.

Vele van deze verzwakkingen van de politieke hoek zijn het gevolg van een falend of verdwijnend ‘middenveld’. Huyse benadrukt het historische en toekomstige belang ervan. Diverse soorten organisaties bevolken het midden van de driehoek. Van lokale en sociale clubs over beroepsorganisaties tot vakbonden en ziekenfondsen, vervullen ze de rol van bindmiddel tussen de drie hoeken van de driehoek.

Enerzijds kunnen dergelijke organisaties als filter optreden om de essentie van de ruis te scheiden in de communicatie naar politiek en bedrijfsleven. Anderzijds kunnen ze ook de vertaalslag maken naar hun achterban, wanneer moeilijke beslissingen moeten gecommuniceerd worden. Het middenveld kan overleggen en compromissen sluiten met de politiek en/of de bedrijven en deze correct doen begrijpen en uitvoeren door de bevolking, hun achterban. In feite zijn het precies daarom essentiële instrumenten van een goed functionerende democratie.

Moed en doorzettingsvermogen
In de laatste 80 pagina’s van “De Democratie Voorbij” gaat de auteur op zoek naar remedies om de zieke democratie terug op de been te brengen. Gezien de politieke toestand en het belang van de volgende vijf jaar regeerperiode is het een uitgelezen moment om de recepten die hij voorstelt goed te overwegen en ter harte te nemen. Alleen al daarom zou dit boek verplichte lektuur moeten zijn.

Dat is niet eenvoudig, want tussen een reeks positieve voorstellen duiken ook opnieuw verwijzingen naar nog meer ziekmakers op. Het gaf me even het gevoel dat de democratie reddeloos verloren is, wanneer Huyse scherp blijft in zijn analyse van enkele binnenlandse en buitenlandse pogingen van herstel: ‘G1000’ (B), ‘Big Society’ (UK) en de ‘Participatiesamenleving’ (NL).

Er is meer nodig om de markten terug te dringen en de bevolking te mobiliseren tot echte co-creatie van de wereld waarin ze willen leven. De oplossingen die worden voorgesteld zullen moed en doorzettingsvermogen vragen, zowel bij de bevolking als bij de politici. Een verstrekt middenveld kan daarbij een cruciale rol spelen, op voorwaarde dat ook daar blijk wordt gegeven van moed en doorzettingsvermogen. Moed om van zijn eigen veilige eiland te komen en te leren samenwerken in moderne netwerken (wat onder meer verstandig vertrouwen en nieuwe taakverdelingen vereist). Doorzettingsvermogen om verstarde structuren en denkpatronen (van ‘vriend’ en ‘vijand’) te doorbreken.

Twee maal Antwerpen
Het aanslepend Oosterweel verhaal is voor Huyse een mooie (?) casus om te ontrafelen hoe de bevolking en de bedrijven erin slagen de politiek in zijn hoekje te drummen. Maar de manier waarop de wijk achter het Centraal Station in Antwerpen in co-creatie tussen de bouwpromotor en de lokale drukkingsgroepen tot stand is gekomen, wordt dan weer een voorbeeld hoe het in de toekomst anders, vlotter en beter zou kunnen gaan bij grote projecten van ruimtelijke ordening: intensief overleg, noch voor de eerste plannen worden ingediend, tussen partijen die normaliter tegenstanders zouden moeten zijn, leidt tot vertrouwen en wederzijds begrip voor de belangen en prioriteiten die moeten in evenwicht worden gebracht. De politiek moet hierbij niet de macht naar zich toe trekken, maar de betrokkenen aanmoedigen om gezamenlijk voorstellen uit te werken, die vervolgens politiek kunnne bevestigd en uitgevoerd worden. Macht kan groeien door ze eerst te delen.

De oplossing ligt niet in Brussel
Luc Huyse is het schrijven nog lang niet verleerd. Even helder en doordacht als hij kan spreken, levert hij met zijn meest recente boek een scherpe en zeer kritische analyse van wat de democratie heeft ziek gemaakt. Hij schrijft er meteen ook een aanzet van behandeling bij voor. In een wereld vol maatschappelijke, economische en culturele veranderingen, lijkt de democratie te wankelen. Huyse levert stof tot nadenken: hoe draaien de tandwielen van de mechanismen die het doen fout lopen en waar kunnen we stutten en bijsturen om te zorgen dat ‘de politiek’ niet langer gewantrouwd wordt, maar terug zijn belangrijke maatschappelijke rol kan vervullen. De oplossing ligt niet in Brussel, wel tussen onze twee oren: inzicht, overleg en samenwerking zijn hefbomen waarmee we de wereld kunnen verzetten.

Dirk BROECKX – 7 juni 2014

REAGEER

Telemonitoring

http://www.de7de.be — 28/05/2014

Toen we het “eHealth Actieplan 2013-2018” eind 2012 opstelden, kozen we er bewust voor om “Telemonitoring” niet als een apart hoofdstuk op te nemen. Ik herinner me dat we toen een ferme portie schrik hadden (het buikgevoel, nietwaar) voor het beheren en beheersen van het brede technologische aanbod van meettoestellen en gadgets. Achteraf beschouwd keken we toen niet genoeg (met verstand, dus rationeel) naar het belang dat telemonitoring heeft voor het betrekken van patiënten bij hun zorg, voor het bevorderen van samenwerken tussen diverse zorgverstrekkers en voor hun rol in toekomstige modellen van (chronische) ‘langdurige, geïntegreerde zorg’.

Het recente negatieve advies van de Nationale Raad van de Orde van Artsen ten aanzien van het “BeWellPoint” pilootproject triggerde volgende bedenkingen. Het advies houdt onvoldoende rekening met de snel veranderende wereld van de zorg. Dat is spijtig, want de hele gezondheidssector zou juist baat hebben bij een proactieve (verstandige en rationele) erkenning van het belang van multidisciplinaire telemonitoring en ‘patient empowerment’.

Wat niet is, kan nog altijd komen. Want de geschiedenis lijkt zich te herhalen…

1981
In 1981, twee jaar na de overname van mijn apotheek, plaatste ik een automatische bloeddrukmeter. Het was toen één van de eerste toestellen in België waar de patiënt zelf zijn arm in kon steken, op de knop drukken en zijn eigen bloeddrukwaarden kon aflezen. In elke elektrozaak of mediatheek koop je vandaag voor enkele tientallen euro zo’n volautomatische bloeddrukmeter. Maar 35 jaar geleden was ik blijkbaar iets te vroeg beginnen innoveren.

Binnen de kortste keren moest ik me verantwoorden voor de Provinciale Raad van de Orde van Apothekers en werd ik er met strenge vinger op gewezen dat bloeddrukmeten in de apotheek niet kon. Het was het exclusieve domein van de artsen en zelfs indien de metingen correct zouden zijn, dan nog zou ik (volgens de collega’s achter de tafel) het niet kunnen laten om diagnoses te stellen.

Mijn argumenten dat niets het plaatsen van deze toestellen in supermarkten kon tegenhouden (wat kort daarop ook gebeurde), noch het opsommen van alle benefits om de patiënt beter te betrekken bij zijn zorg, zetten zoden aan de dijk, dus: weg bloeddrukmeter.

2008
Het duurde 27 jaar voor de geesten gerijpt waren en de Nationale Raad van de Orde der Apothekers een positief advies uitbracht die zelfmeting niet alleen toeliet, maar zelfs aanmoedigde.

“Het ter beschikking stellen van deze toestellen in de officina is vanzelfsprekend in het belang van de patiënt aangezien het een uitstekend middel is om het zelftesten te promoten. Deze door de apotheker verstrekte dienst kadert zeker in de farmaceutische zorg”.

Terecht bevatte het advies een aantal aanmaningen tot voorzichtigheid:

aandacht voor de betrouwbaarheid van de toestellen;
geen diagnose stellen;
wel de patiënt geruststellen bij normale warden en/of doorverwijzen naar de arts voor interpretatie en diagnose;
paniek vermijden bij slechte resultaten;
de vertrouwelijkheid van de gegevens bewaken;
geen commerciële doeleinden…

De Nationale Raad meende in 2008 dat het onderzoek van stalen die afkomstig zijn van het menselijk lichaam (“medische hulpmiddelen in vitro”) niet in de officina hoorde. Maar dat standpunt werd alleen ingegeven“uit hygiënische overwegingen”. Men vond toen dat de zelfmeting van de bloedsuikerspiegel best zou gebeuren “in daartoe voorziene centra in ziekenhuismilieu”.

Dat advies baseerde zich op het toenmalig gelijklopend positief advies van de Academie voor de Geneeskunde dat kaderde in “de voortschrijdende ontwikkeling van zelftesten”.

2014
De pilootfase van het project “Be Well Point” start. In een dozijn apotheken wordt een meetpunt geplaatst met een aantal gevalideerde “patient self test” instrumenten. Het project is in eerste instantie bedoeld om gediagnosticeerde chronische patiënten aan te moedigen om, op voorstel van hun (huis)arts, regelmatig enkele waarden te controleren. Geen interpretatie, geen diagnose, geen systematische screening, noch preventiecampagne. Wel de patiënt helpen om mee zijn eigen gezondheid en zorg te beheren.

Naast gewicht/BMI en bloeddruk zijn vandaag ook betrouwbare cholesterol/lipiden en HBa1C metingen mogelijk. Aanprikken van een vinger kan elke patiënt tegenwoordig (totaal pijnloos en zonder bloedvergieten) makkelijk zelf. Moderne toestellen werken niet alleen intuïtief en volautomatisch, maar kunnen ook zeer betrouwbare resultaten leveren. ‘Stap-voor-stap’ leidt een computerscherm de patiënt door elke fase van de test. Op het einde worden de resultaten afgedrukt en/of via mail verzonden aan zichzelf of aan de (huis)arts.

In deze omstandigheden klinkt het negatieve advies over dit project van de Nationale Raad van de Orde der Geneesheren als een echo van het oorspronkelijke verbod op bloeddrukmeters uit 1981. Er wordt met geen woord gerept over de context waarin het pilootproject werd opgestart, noch over de bredere context waarin telemonitoring en ‘patient self tests’ vandaag moet worden gezien.

Elk van de grieven van de Raad kan en zal worden weerlegd. Maar laten we vooral eerst kijken naar de bredere context.

GPS, doelstelling en traject
Chronische zorg is langdurige geïntegreerde zorg. Drie mechanismen zorgen voor een groeiend belang:

de lijst van chronische aandoeningen groeit aan (bv. AIDS en bepaalde vormen van kanker, mits remissie, worden vandaag als ‘chronische’ ziekten beschouwd);
de prevalentie van een aantal aandoeningen neemt toe door ongezonde leefgewoonten en milieu (beschavingsziekten als obesitas, hypertensie, depressie, COPD...);
de vergrijzing zorgt ervoor dat patiënten niet alleen langer leven (en dus sowieso langer moeten behandeld worden), maar ook dat ze tijdens die extra jaren meer chronische aandoeningen cumuleren.

Het acute zorgmodel, dat vandaag de basis is van de gezondheidszorg, staat haaks op de optimale aanpak van chronische aandoeningen: te weinig preventie en te weinig accent op gezonde levenswijzen. En vooral: in het huidige zorgmodel ziet men de patiënt slechts wanneer er iets mis loopt (en het dus in feite te laat is) of gewoon “omdat het tijd is”, in plaats van wanneer de patiënt het nodig heeft. In plaats daarvan moet de patiënt gewoontegetrouw om de x maanden terugkomen; of wanneer zijn geneesliddelenverpakking op is; of alleen om even een voorschrift te komen halen...

Een duidelijk Amerikaans filmpje illustreert dit

Het is gewoon efficiënter om de patiënt een gezondheidsdoelstelling te geven, hem/haar een instrument te geven waarmee hij/zij zelf relevante meetwaarden kan opvolgen en er voor te zorgen dat hij langs komt wanneer het voor hem of haar nodig is. In de wagen doen we dat beter: in je GPS stop je een doel en je krijgt regelmatig aanwijzingen om de juiste weg te vinden (ook wanneer je van het juiste pad afwijkt). En op je dashboard gaat een lampje branden wanneer er iets fout begint te lopen (“oliestand te laag”; “drukverlies op een band”), dus lang voor het echt fout loopt, je motor verbrandt of je het decor in gaat.

Chronische patiënten moeten dus therapeutische doelstellingen krijgen en een meetinstrument dat hen helpt op goede weg daar naartoe te blijven. En wijken de waarden teveel af, dan moet ook bij hen (maar liefst ook bij hun arts of apotheker) een lampje op hun dashbord gaan branden dat hen meteen verwijst naar hun zorgteam.

Een “zelftest kiosk” in de apotheek (zoals Be Well Point) biedt een oplossing voor gediagnosticeerde chronische patiënten die niet zelf over de nodige apparatuur beschikken omdat ze het geld niet hebben voor betrouwbare toestellen of omdat het niet kosteneffectief is om alle patiënten een meetinstrument te geven, maar ook voor alle patiënten die extra motivatie en herinneringen nodig hebben om zich regelmatig te meten.

Zorgtrajecten en het Internet
De coördinatie van de nodige zorg wordt best omschreven in zorgtrajecten of zorgpaden. Het diabetes zorgtraject is toe aan uitbreiding naar alle type II patiënten, dus alleszins diegenen die alleen oraal worden behandeld en waarschijnlijk ook de patiënten die zelfs zonder medicatie gestabiliseerd kunnen worden mits aanpassing van hun leefgewoonten. Een vlotte, naadloze samenwerking tussen de patiënt, de huisarts en de (huis)apotheker, gecoacht door de diabetoloog, wordt dan onmisbaar.

Ook hier wordt het aanreiken van therapeutische doelstellingen en van geschikte (tele)monitoring instrumenten een must. En ook hier kan een “zelftest kiosk” een vlot toegankelijk en kostenefficiënt alternatief zijn voor het uitrusten van patiënten met een eigen meettoestel of het systematisch doorzenden naar een klinisch labo.

De patiënt aan het stuur
Patiënten worden mondiger en willen steeds meer zelf hun gezondheid optimaliseren. Media en internet maken informatie toegankelijker en uitwisselbaar voor een groeiende groep zelfredzame patiënten (van alle leeftijden !). Ze hebben toegang tot alle mogelijke informatiebronnen, een brede waaier van medische apparatuur voor zelftests, Apps en hulpstukjes voor hun smartphone. Allemaal vrij online te koop.

Die tendens hoeft zorgverstrekkers niet af te schrikken. Ze moeten eerder leren om mee te ‘surfen’ op de golf van patiënten die nauwer betrokken kunnen worden bij hun zorg. Selftesting en telemonitoring zijn sterke wapens om betere therapeutische resultaten te boeken bij langdurige aandoeningen, indien men er in slaagt om dit niet langer als een bedreiging te zien voor het eigen professionele territorium, maar een kans om meer gegevens te genereren en sneller te reageren wanneer het fout dreigt te lopen. Het alternatief is dat cholestol/lipiden metingen door margarine merken aan de ingang van de supermarkt worden aangeboden (wat vandaag al gebeurt!) of dat HBa1c-metingen binnenkort misschien aangeboden zullen worden aan de deur van de warme bakker of aan de snoepafdeling...

Dashboard delen
Uiteraard moet de privacy strikt gerespecteerd worden en bepaalde patiënten zullen absoluut alleen, zonder externe inmeningen, hun plan willen trekken met hun therapie. Maar de ruime meerderheid heeft baat bij aangepaste coaching. In hoeverre moeten biometrische gegevens zoals bloeddruk en cholesterol in dat geval gedeeld worden met de (huis)apotheker?

Ten onrechte gaat men ervan uit dat een apotheker de juiste indicatie of de ernst van een ziekte van een patiënt niet hoeft te kennen. Geef een apotheker een medicatiehistoriek en hij kan je zo vertellen wat een patiënt (waarschijnlijk) heeft. Het is een beetje gissen en dat is niet gezond.

Het zou gewoon veel beter zijn indien ik bij het bezoek van bv. een hypertensie patiënt een grafiek zou kunnen zien van de bloeddrukmetingen van de laatste weken. Want indien deze regelmatig binnen de normaalwaarden blijven, kan ik aanmoedigen en vragen hoe de patiënt het klaarspeelt om goede resultaten te boeken. In geval van beperkte afwijkingen kan ik eerder polsen naar problemen rond therapietrouw of zoutgebruik. En bij zware afwijkingen zal ik sowieso doorverwijzen naar de (huis)arts om de hele aanpak te evalueren en eventueel terug op punt te stellen.

Noodzakelijke cultuurverandering
Een “cultuurverandering” is een fundamentele gedragsverandering, die tegen de huidige manier van handelen in druist. Het is ook een ‘paradigma shift’: een diepgaande verandering van omgevingsfactoren, die ons dwingt onze eigen aanpak, verwachtingen en gewoontes in vraag te stellen.

Een cultuurverandering is dus niet simpel, want het heeft te maken met change management. Dat wil zeggen dat je de stadia van afwijzing, overwegen, voorbereiden en in actie schieten moet doorlopen. Dat vraagt tijd.

De cultuur van patiëntengegevens delen en samenwerken in een goed geolied zorgteam ontbreekt vandaag zo goed als overal in de ambulante gezondheidszorg. We zien onze verantwoordelijkheid voor de patiënt als een individuele verplichting en schermen ons daar vaak achter af om gegevens noch taken te moeten delen.

Eigenlijk is het pilootproject Be Well Point bedoeld om telemonitoring en seftesting als startpunt te nemen om patiënten, artsen en apothekers dichter bij elkaar te brengen en beter te doen samenwerken rond het permanent meten van belangrijke bologische waarden.

Niet alleen de individuele patiënten hebben erbij te winnen, maar ook de gezondheidszorg in het algemeen en de ziekteverzekering in het bijzonder.

Dirk BROECKX – 28 mei 2014

Slimmer Zorgen voor Morgen

http://www.de7de.be — 22/04/2014

Voor één keer levert de7de materiaal dat nog warm uit de oven komt. Vandaag zochten enkele honderden verantwoordelijken op het Flanders Care symposium “Slimmer Zorg voor Morgen” naar de contouren van een efficiëntere en meer geïntegreerde (chronische) zorg voor morgen. Ze kregen een uitgebreide inleiding door Prof. Herman NIJS, een reeks filmpjes met ‘good practice’ voorbeelden en een paneldebat met betrokken stakeholders.

Een impressie, een beetje vluchtig, maar heet van de naald.

Luc Van Gorp (Voorzitter Flanders Care Forum)
De ‘zoekconferentie’ van november 2013 ‘Slimmere Zorg voor Morgen’ leidde tot een rapport met 14 actielijnen in 5 grote domeinen.

De stap die vandaag nog gezet moet worden zijn drie to do’s:

Kloofanalyse: wat ontbreekt en moet nog geregeld worden?
(Met name moet spraakverwarring tussen alle betrokkenen rond bepaalde termen en concepten worden uitgeklaard; bv. wat is ‘empowerment’ eigenlijk?)
Good Practices identificeren en tonen (daarvoor werden o.m. vijf filmpjes met innoverende projecten getoond).
Suggesties voor beleidsvoorstellen (ten behoeve van de volgende regering; de opdracht van Herman Nijs, die een eindrapport voorbereidt tegen november 2014 en vandaag een tussenstand voorlegt)

Wat bedoelt men met “Slimmere Zorg”?

Het gaat over efficiënter en effectiever werken, d.w.z. met evenveel, meer doen.

De vraag blijft of het haalbaar is van ‘met minder meer te doen’ wat sommigen willen.

Herman Nijs (KULeuven – rapporteur beleidsadviezen)
Het uittekenen van ‘slimmere zorg voor morgen’ gaat uit van enkele uitgangspunten:

Zorg moet sowieso worden hervormd van een model van acute, episodische zorg naar een model van ‘langdurige, integrale zorg en ondersteuning’.
Het structureel model veronderstelt voor Vlaanderen de oprichting van een ‘Flemish Health Service’.
De Zesde Staatshervorming is een kan om ruimere bevoegdheden op vlak van ouderenzorg, eerstelijn, preventie concreet uit te bouwen.

Twee deelvragen moeten beantwoord worden om tot ‘slimmere zorg’ te komen:

Hoe de zorg anders organiseren?
Hoe meer doen met de beschikbare handen en geld met behoud van de kwaliteit?

Herman Nijs poneerde in zijn inleiding een aantal confronterende stellingen, telkens met een voorstel van ‘politieke aanbeveling’.

1. Langdurige, integrale zorg en ondersteuning is een essentiële hefboom voor ‘slimmere zorg’

Het betreft de hele zorg. Een heel breed scala aan zorgvormen = informeel en formeel; van zelfzorg en mantelzorg over eerstelijnszorg tot gespecialiseerde zorg.

Het betreft getrapte zorg. Dit veronderstelt subsidiariteit: op elke ‘trap’ moet de zorg op zo eenvoudig en lokaal mogelijke wijze worden georganiseerd = meet autonomie en minder zorgafhankelijkheid.

2. De zorgvrager is cliënt.

Dit veronderstelt in hoofde van de cliënt ook ‘co-creatie’ en ‘co-producent’ en dus niet alleen ‘patiënt’ of ‘zorggebruiker’.

In concept ‘regelarme instellingen’ (NL) is de eerste vraag: wat kan de cliënt zelf nog ?
‘Shared descisionmaking’ is anders dan ‘informed consent’. De cliënt en zorgverstrekker zijn elk expert op hun eigen domein (de cliënt is expert over zijn eigen beleving van de ziekte en de zorg).
‘Co-producent van zijn dossier’: naast inzage ook zelf voeden met eigen gegevens. Naar één geïntegreerd zorgdossier ipv. versnipperde dossiers per zorgverstrekker.

3. Nieuwe functies en rollen (zoals zorgcoördinator) t.o.v. het KB 78

KB 78 is contraproductief omdat het hokjes en monopolies creëert. Het leidt tot discussies over bevoegdheden in plaats van autonomie en integratie te bevorderen.

Verschuiven van huidige aanpak in KB 78 naar een onderscheid tussen een eerste reeks van handelingen die per definitie (ook als ze zorgvuldig worden uitgevoerd) kunnen leiden tot ‘opzettelijke slagen en verwondingen’, tegenover een tweede categorie van handelingen die dit risico niet inhouden en die via de algemene regeling van aansprakelijkheid kunnen lopen.

4. Hoe organiseren we verantwoordelijke samenwerking ?

Verantwoordelijke samenwerking = op basis van duidelijke afspraken. Dit veronderstelt meer dan goede wil en sporadisch of informeel overleg.

Dus: nood aan duidelijke taakverdeling, goede communicatie(kanalen), onderling afstemmen van activiteiten en informatie ten aanzien van de cliënt.

5. Nood aan regelluwe ruimten

‘Ontregelen’ van de zorg is niet haalbaar en onwenselijk. Wel nood aan minder en eenvoudigere regelgeving = aanbeveling om te komen tot één Vlaams Decreet voor langdurige integrale zorg en ondersteuning.

Tijdens het panel debat (*) werden hierover aan aantal bedenkingen gemaakt.

1. De term ‘cliënt’ zorgt toch voor wat verwarring, want het leidt tot de conotatie van ‘vermarkting’ en ‘winst maken’.

2. De ‘cliënt’ moet bewuster gemaakt worden van het aanbod aan zorg, als onderdeel van veel meer inspanningen op vlak van health litteracy.

3. Gegevens delen ligt vandaag gevoelig, niet alleen bij de patiënt (vrees voor privacy en ‘controle’ door de overheid/ziekenfondsen), maar ook bij de zorgverstrekkers (vragen rond onderlinge transparantie en verantwoordelijkheid over het dossier).

4. De regelgeving (met name KB 78) moet sowieso aangepast worden. Niet vergeten dat er naast het Vlaamse en Federale niveau ook Europese regelgeving is. Tussen Noord en Zuid zijn er vandaag al fundamentele verschillen : Vlaanderen wil liberaler worden; Wallonië gaat voor nog meer afbakening. Moet men niet eerder doelstellingen formuleren (wat mag de ‘cliënt’, de ziekteverzekering en de gemeenschap verwachten op vlak van zorg), eerder dan gedetailleerd te formuleren wat iemand wel of niet mag doen.

5. Beroepsgroepen reageren nog heel protectionistisch (nvdr. vaak op basis van het huidige zorg- & betaalmodel). Veranderingen worden als ‘bedreigingen’ ervaren (terwijl men eigenlijk de opportuniteiten zou moeten zien). Beroepsgroepen zouden een stuk ruimte en middelen moeten krijgen van de overheid om verandering te faciliteren.

6. De regelgeving hoeft niet via regelgeving vastgelegd te worden. De overheid moet in de regelgeving wel ruimte hiervoor creëren en aanduiden wie de verantwoordelijkheid moet opnemen om afspraken vast te leggen.

7. Men worstelt ook nog met ‘empowerment’ en ‘zelfredzaamheid’: vaak denk men daarbij teveel aan de meest zorgbehoevende (bedlegerige, dementerende of uitbehandelde patiënten), die op dat vlak niet veel aankan. Maar in de praktijk gaat het ook over het zeer grote aantal 40-ers tot 60-jarigen met één of meerdere chronische aandoeningen, die wel degelijk zelf ‘regisseur van hun zorg’ kunnen en willen zijn.

(*) Panelgesprek met Bernadette Van den Heuvel (Zorgnet Vlaanderen), Herman Nys (professor KULeuven), Hilde Deneyer (FVIB), Jan-Piet Bauwens (BBTK-ABVV), Jo de Cock (RIZIV), Karine Moykens (Departement Welzijn, Volksgezondheid en Gezin), Luc Van Waes (VIVO), Roel Heijlen (Vlaams Patiëntenplatform).

Minister Jo Vandeurzen concludeerde met een analyse van de grote uitdagingen op vlak van vergrijzing, de zesde staatshervorming en de combinatie van de diverse bevoegdheden en 'plannen' die momenteel voorliggen om chronische zorg in de toekomst te re(organiseren).

Slotbedenking
Herman Nijs voorziet in zijn eindrapport en aanbevelingen weinig of niets te zeggen over de financiering. Ik vrees dat elk plan dat van zorgverstrekkers zal vragen ‘meer met evenveel’ te doen, gedoemd is om te mislukken. Men moet zorgverstrekkers zeker garanderen dat ze ‘minstens evenveel’ zullen krijgen wanneer ze efficiënter gaat werken. In het huidige financieringsmodel (met vooral betaling per prestatie) betekent efficiënter werken immers vaak ‘minder’ verdienen.

Dirk BROECKX -- 22 april 2014

Nooit Meer Ziek � Prof. Dr. Koen Kas

http://www.de7de.be — 14/04/2014

Begin dit boek op pagina 228 te lezen en het lijkt alsof je meteen van de vijf-meter-plank in het diepst van het zwembad duikt. Daar geeft Koen Kas immers op drie pagina’s de 40 belangrijkste trends uit “Nooit Meer Ziek”. Je krijgt dus meteen in staccato de volle laag van fundamenteel innoverende technieken en technologieën, die – vandaag al – de gezondheidszorg helemaal op z’n kop aan het zetten zijn.

Wil je concrete voorbeelden van telemonitoring via draagbare sensoren en de nieuwste App’s ? Wil je weten welke medicatie al gestratificeerd wordt met biomarkers ? Een overzicht van goed draaiende patiëntenforums ? Voorbeelden van serious gaming waarmee patiënten spelenderwijze therapietrouw ontwikkelen ?

Het is maar een kleine greep van heel concrete voorbeelden van dingen die het hele zorg paradigma aan het veranderen zijn.

Onzichtbaar ingebakken
In Nooit Meer Ziek geeft Koen Kas niet alleen heel veel praktische voorbeelden. Hij plaatst ze meteen in een begrijpelijke structuur en omkadert ze met een visie die inzicht geeft in de krachtlijnen van het snel aanstormende gezondheidsmodel van de toekomst.

Gezondheids-’zorg’ is daar maar een onderdeel van. Andere componenten van de zorg voor gezondheid gaan het aspect van ‘genezen’ en ‘verzorgen’ immers verdringen: digitaal communiceren en permanent gegevens uitwisselen; Big Data analyseren; voorspellende analyses van diverse ‘-ooms’; ‘mobiel’ + ‘thuis’ dus ‘continu’ aandacht voor gezondheid; sociale en individuele betrokkenheid, aantrekkelijke design en ‘beleving’…

Deze en nog veel meer componenten zullen de volgende jaren onzichtbaar ‘ingebakken’ worden in ons dagelijks leven, zodat we ziekte in de eerste plaats zullen voorkomen of ‘managen’, eerder dan ze hoofdzakelijk (wanneer het in feite al te laats is) te moeten genezen.

Een eindeloze stortvloed aan innovatie
Dit is op ‘de7de’ niet het eerste boek dat specifiek kijkt naar de toekomst van de gezondheidszorg. Een aantal parallellen met ‘The End of Illness’ van David Agus (de7de van precies 2 jaar geleden !) vallen meteen op, met name de aandacht voor de diverse ‘-ooms’ (genoom, microbioom, proteoom, epigenoom…). Maar Koen Kas gaat veel verder. Het is gewoon de meest complete compilatie die ik ooit heb gezien van ettelijke honderden baanbrekende projecten, producten en concepten die vandaag in ontwikkeling of pilootfase zijn in en rond de gezondheidssector. Een aantal ervan zijn marktrijp; anderen staan nog in de steigers.

Elke bladzijde staat er vol van. Regelmatig staan andere ‘inspirerende voorbeelden’ in ‘woordwolken’: nog een resem namen van gelijkaardige innovaties. die je googelend kan terugvinden op het web. Koen Kas had er makkelijk nog twee of drie extra boeken mee kunnen vullen.

Teveel !?
Soms wordt het allemaal te veel en legde – zelfs ik ! – het boek moedeloos even neer. Dat zou je nochtans niet mogen doen, want als één ding duidelijk wordt, is het wel dat de beschreven toekomst onafwendbaar op ons af komt. De wetenschappelijke doorbraken en de technologische vernieuwingen die aan sneltreinvaart de gezondheidszorg aan het transformeren zijn, kunnen potentieel zoveel ‘gezondheid produceren’, dat het ondenkbaar is dat men dergelijke opportuniteiten zou laten liggen.

Lees dit boek dus in kleine porties en zet geleidelijk je geest open voor al dat nieuws. Veel dingen lijken op het eerste zicht ‘er over’ en sommige App’s zijn gewoon van de pot gerukt in het huidige paradigma van de gezondheidszorg. Maar vooral juist daarom kan een open minded lectuur heilzaam zijn. Want wie gelooft dat de context en aanpak van de zorg nog langer kan blijven wat die vandaag is, moet stilaan zijn mening bijstellen.

De vier P’s van de gezondheidszorg
Als een rode draad doorheen Nooit Meer Ziek lopen vier karaktereigenschappen van de zorg: Predictief, Participerend, Precies (gePersonaliseerd) en Preventief.

Het einde van de klassieke top-down, curatieve geneeskunde komt in zicht.
Het beeld dat de auteur hier oproept draait rond:

Predictief: ons lijf zit vol aanwijzingen van wat er te gebeuren staat. Technologisch wordt het mogelijk om al die aanwijzingen te meten en in kaart te brengen. Nog belangrijker is de gigantische berg informatie die daarbij boven water komt te kunnen rangschikken, te interpreteren en om te zetten in concrete risicofactoren, aandachtspunten en richtlijnen om ziekte te voorkomen.
Preventief: want voorkomen wordt niet allen mogelijk; het wordt de kern van de gezondheidszorg van de toekomst. Waarom kanker genezen, indien je – voor bepaalde kankers is het al op komst! – je ertegen kan vaccineren? Waarom cholesterolbverlagers nemen, indien je spelenderwijze – of in de vorm van een sociale competitie – je voedingspatroon kan bijsturen?
Participerend: het individu wordt niet langer de ‘patiënt’ die geduldig en lijdzaam ondergaat wat zijn arts ‘voorschrijft’. De centrale rol die de patiënt toebedeeld krijgt, veronderstelt een zeer actieve participatie en maximale betrokkenheid. Gedrag en motivatie zullen – terecht – cruciale componenten worden van de aanpak van gezondheid in de toekomst.
Precies (als in gePersonaliseerd): Indien toch een therapie nodig is, dan zal die op maat van elke patiënt aangepast worden. No more ‘one size fits all’, maar doorgedreven stratificatie. Pas wanneer men weet of iets zal helpen (en men zeker is dat bijwerkingen beperkt of vermeden kunnen worden) zal men de behandeling opstarten.

Drie grote focustopics
Ik startte deze bespreking met de uitnodiging om het boek van achter naar voor te lezen. Uiteraard mag het ook van bij het begin. Alleszins staan achteraan enkele zeer belangrijke hoofstukken met concrete aanbevelingen en samenvattende bedenkingen.

Koen Kas wijst daarbij op drie essentiële topics die de grondvesten zullen uitmaken van het nieuwe model:

Management van chronische ziektes
Een goed gereguleerd universeel dataplatform
Management en interpretatie van Big Data

Het zijn drie dingen waar we in feite vandaag al volop mee zouden bezig moeten zijn. En wanner je goed toekijkt, dan zie je de contouren ervan inderdaad stilaan vorm krijgen. Ik ben dus optimistisch: we zijn op de goede weg.

Koen Kas
… is één van de enige ‘complete’ futurologen in de gezondheidszorg in ons land. Hij combineert immers zijn academische achtergrond (Professor en oncoloog) met daadwerkelijk baanbrekend onderzoek (hij leidde onderzoeksteams bij Tibotec, Galapagos, Virco,…) en een passie voor alles (echt alles !) wat innoverend kan zijn voor de gezondheid.
En – o ja – hij heeft er dus ook een uitstekend boek over geschreven: ‘Nooit Meer Ziek’ !

Dirk Broeckx – 14 april 2014

Nooit Meer Ziek
© 2014 Koen Kas & Uitgeverij Van Halewyck
ISBN 978 94 6131 206 8

REAGEER

Midlife Plannen, Mediprima (en Twaalf Stellingen)

http://www.de7de.be — 7/04/2014

Rond je vijftigste loert de midlife crisis, met alle onverwachte levenswendingen van dien. Ook het RIZIV gebruikt zijn 50^ste verjaardag (hier en daar eveneens op onverwachte wijze) om zichzelf in vraag te stellen. Het resultaat is een reeks boeiende evenementen met veel netwerkmomenten en uitwisseling van ideeën. Dit levert een reeks toekomstvisies waarbij ik de vingers aflik.

Twee ‘plannen’ liggen me alvast nauw aan het hart. Over het actieplan ‘Geïntegreerde Chronische Zorg’ horen we binnenkort hopelijk meer. Vandaag sta ik even stil bij het ‘Groenboek over de Toegankelijkheid van de Zorg’ dat de complexiteit blootlegt van het zorgen voor de onderbuik van onze maatschappij. Daarbij ontdekte ik ‘MEDIPRIMA’: een nog behoorlijk onbekend eHealth project dat extra aandacht verdient.

(En helemaal achteraan deze bijlage houd ik woord via een laatste ‘lijstje’)

Wanneer het onzichtbare zichtbaar wordt
‘Kan je even naar de bank geld wegdoen, want daarnet betaalde een man ineens meer dan 900€ contant voor zijn aids medicatie’. Dat was zo uitzonderlijk dat alle medewerkers in de apotheek ervan opkeken: niet alleen het bedrag dat één patiënt moest betalen voor iets meer dan één maand behandeling, maar daarenboven het feit dat hij dit contant deed.

We bedienen waarschijnlijk bijna dagelijks patiënten die voor even veel geld aan geneesmiddelen meekrijgen, maar we zien dat nauwelijks. De volledige prijs van elke verpakking staat wel steeds op elk kasticket, maar vermits de remgelden geplafonneerd zijn absorbeert de ‘derde betalende regeling’ al de rest onzichtbaar en dus staan we er nauwelijks bij stil. Zowat iedereen is gedekt door de verplichte ziekteverzekering. De rest wordt ofwel afgerekend met het OCMW ofwel terugbetaald via een private verzekering.

De ziekteverzekering loopt dus zo gesmeerd, dat we opkijken van de zeldzame gevallen waar het vangnet niet functioneert.

18 jaar minder gezond leven
Het ‘Groenboek over de Toegankelijkheid van de Zorg’ spit dit verder uit en legt de complexiteit bloot van de zorg voor de zwakste sociale groepen in de samenleving. Het is een lappendeken van getuigenissen over problemen en mogelijke oplossingen voor diverse ‘lastige gevallen’.

De levensverwachting in gezonde levensjaren voor de laagste sociale klassen ligt vandaag 18 jaar lager dan bij de hoogste klassen. Iedereen die tijd maakt om dit te lezen zit allicht in de hogere klasse en heeft dus het geluk (de luxe) om gemiddeld 18 jaar langer zonder noemenswaardige ziekten te kunnen leven dan de ‘onderbuik’ van de samenleving: mensen zonder papieren, al dan niet ‘op het OCMW’, ongeschoolden, alleenstaanden met een laag loon of mensen die gewoon te weinig verdienen om noodzakelijke zorgen te kunnen betalen.

In deze groepen lopen de gezondheidskosten vaak sneller en hoger op (wegens meer recidieven en onvoldoende secundaire en tertiaire preventie). Vermits ‘health litteracy’ laag is, halen de meeste primaire preventiecampagnes (zoals artikels, gezondheidstijdschriften, folders of affiches) weinig uit.

Meer dan remgeld alleen
De zorg toegankelijk maken en ‘equity’ voor iedereen, behelst dus veel meer dan het voeren van beleid inzake remgelden. Ook hier is een geïntegreerd plan met een divers palet van actiepunten aan de orde.

By the way: de MAF (maximum factuur) en sociale derde betalende regel (binnenkort verplicht?) zijn stappen in de goede richting, maar bij een volgende herziening van remgelden zou men misschien ridicuul lage bedragenkunnen wegwerken. Ze hebben een averechts (‘ontremmend’) effect, want mensen gedragen zich niet rationeel en zien bedragen onder 1 of 2 euro eerder als een aanmoediging dan als een rem op gezondheidsconsumptie. (Zie een ander mooi voorbeeld in bijgaand kader).

Meer tijd voor administratie dan voor zorg
Illegalen kunnen alleen dringende medische hulp krijgen. Voor legaal verblijvende vreemdelingen of mensen die OCMW steun genieten, worden de kosten van medische hulp geheel (bij ‘onverzekerden’) of gedeeltelijk (bij verzekerden alleen de remgelden) door het OCMW aan de zorgverstrekker vergoed.

In de praktijk zorgen deze patiënten steeds voor hoofdbrekers: Hebben ze recht op de voorgeschreven zorgen ? Onder welke regeling vallen ze ? Aan wie moet de factuur gezonden worden en zal die wel effectief terugbetalen: de Staat en/of het bevoegde OCMW; maar hetwelke is dat dan…? De administratieve afwikkeling is een ware papierslag. Mits de nodige voorzichtigheid scheur je je broek niet, maar de tariferingsdienst (die de facturatie en uitbetaling op zich neemt) besteedt er disproportioneel veel tijd aan.

Het is een mooi voorbeeld van inefficiëntie in de zorg: aan 98% van de (normaal verzekerde) patiënten besteden we waarschijnlijk even veel administratie, tijd en kosten als aan aan de resterende 2% (die onder deze speciale regelingen vallen). Voor de meest behoeftige patiënten gaat zo goed als zeker meer tijd op aan administratie dan aan zorg !

MEDIPRIMA
Daarom was ik zeer gelukkig dit project te ontdekken. De Mediprima handleiding beschrijft in detail hoe het systeem werkt. In grote lijnen ziet het er als volgt uit.

Via een heuse netwerksamenwerking tussen diverse administraties realiseert deze eHealth dienst in één klap volgende doelstellingen:

de beslissing tot tenlasteneming wordt gestroomlijnd en geïnformatiseerd;
de terugbetaling vanuit alle diverse OCMW’s en administraties wordt gecentraliseerd (alleen via de Hulpkas (HZIV), zeg maar het ‘reservewiel’ onder de ziekenfondsen);
de controleprocedures worden geüniformiseerd en transparanter.

Dus: iedereen weet sneller waar hij aan toe is, met minder administratieve last en meer rechtszekerheid en betalingsgaranties.

De procedure loopt in drie stappen:

Het OCMW onderzoekt de aanvraag tot tenlasteneming van de patiënt en stopt –op gestandaardiseerde wijze – alle gegevens over de beslissing tot vergoeding voor een welbepaalde persoon in de centrale Mediprima databank. (Hiermee worden meteen dubbele dossiers vermeden).
Er wordt een document met foto van de betrokkene (!) en eventueel een lijst van personen ten laste meegegeven. Dat geeft op zich geen terugbetaling, maar bevat wel het identificatienummer dat toegang geeft tot de elektronische gegevens.
De zorgverstrekker kan nu op de foto zien voor wie de zorg bestemd is en consulteert online de Mediprima databank. Zo krijgt men duidelijke informatie welke prestaties of producten vergoed zullen worden en welke niet. (Artsen kunnen via een bepaalde procedure nog steeds dringende medische hulp geven, zelfs zonder voorafgaande toestemming).
De facturatie loopt via de klassieke elektronische weg (MyCareNet, Carenet), uitsluitend naar de HZIV. (Deze laatste splitst uit en rekent af met de diverse administraties).

Waar het om draait
Wanneer je de hele handleiding bekijkt, kan je nog steeds de vraag stellen of deze procedures niet eenvoudiger konden ? Zoals vaak lijkt men de vroegere papiermolen in grote lijnen bewaard te hebben, zonder veel te schrappen. En voorlopig is dit project alleen nog maar gestart in de ziekenhuizen.

Toch kijk ik al uit naar de uitrol naar verpleegkundigen, apotheken, huisartsen, kinesisten, enz. Want dit soort projecten zorgen voor de tastbare en meetbare meerwaarde van eHealth. Naast ‘beter gecoördineerde zorg’, is administratieve overlast inperken immers de belangrijkste doelstelling. Minder stress en minder paperassen, zorgt voor meer tijd voor de zorg; daar draait het uiteindelijk allemaal om.

Twaalf Stellingen (een initiatief van gewaardeerde oudstrijders)
Tot slot iets helemaal anders…

Belofte maakt schuld. Oudstrijders van de sociale zekerheid Yvo Nuyens (prof emeritus sociologie KUL en UA) en Guy Tegenbos (senior editor bij De Standaard) brachten enkele maanden geleden een groep opinieleiders bij elkaar om samen een lijst aanbevelingen te maken voor volgende regering.
Een consensus bereiken tussen bonte verzameling doorwinterde belangenvertegenwoordigers was geen sinecure, maar het lukte. Iets verderop kan je hun ‘twaalf stellingen’ rond zes thema’s ontdekken.

Op vraag van de initiatiefnemers vestig ik hier graag de aandacht op hun ‘lijstje’, want belofte maakt schuld.

Het zal zeker niet het laatste zijn dat de onderhandelaars van ‘regering in wording’ na 25 mei op tafel zullen krijgen. Maar het is wel voorlopig het laatste lijstje dat ik hier serveer. Na de 10 krijtlijnen van Jo De Cock (‘Bakens voor de Toekomst’ bij 50 jaar RIZIV), de 10 pijlers van Lieven Annemans (‘De Prijs van uw Gezondheid’) en de 10 denkpistes van mezelf (‘Mijn Lijstje’), volgen hierna de twaalf ‘Stellingen’.

Je vindt er concrete actiepunten rond de meeste actuele thema’s, kant-en-klaar geschreven voor de volgende regeringsverklaring. Je herkent vast de hartenwensen van de enkele gekende opiniemakers.

Dirk BROECKX – 7 april 2014

REAGEER

Participatie
(Guy Tegenbos, Hendrik Van Gansbeke, Wim Distelmans, Herman Nys, Ilse Weeghmans, Yvo Nuyens)

In de komende regeerperiode moet een Handvest van de patiënten de collectieve patiëntenrechten verankeren; dat moet vastleggen waar ze recht hebben op informatie, advies, consultatie, medebeheer en medebeslissing.
In de komende regeerperiode moeten de Vlaamse en de federale overheden erkennings- én financieringsregelingen vastleggen voor patiënten-organisaties die aan individuele én aan collectieve belangenbehartiging doen, alsook voor de platformen die de stemmen van die afzonderlijke organisaties tot een geheel smeden.

Gezondheidskloof
(Jan De Maeseneer, Louis Ferrant, Werner Rogiers, Guy Tegenbos, Yvo Nuyens)

In de komende regeerperiode moet de groeiende gezondheidskloof – de toename van de sociaal-economische gezondheidsverschillen - worden omgebogen naar een substantiële afname ervan. Zeker één operationalisering daarvan - de afname van de verschillen in de verwachte gezonde levensjaren - moet een nieuwe gezondheidsdoelstelling worden.
De toegang tot eerstelijnsgezondheidszorg voor patiënten ingeschreven in eerstelijnspraktijk dient drempelloos te zijn. Dit betekent dat hoogstens een minieme bijdrage wordt gevraagd.

Preventie
(Carine Van Wanseele, Guy Tegenbos, Paul Van Royen, Yvo Nuyens )

Het budget voor preventie moet tijdens de volgende regeerperiode opgetrokken worden tot het Oeso-gemiddelde, dus tot minstens 3% van het nationale budget voor gezondheidszorg.
Omdat de sociale gezondheidskloof zich al vanaf de geboorte manifesteert, moet minstens 25% van dit stijgend budget voor preventie, in kinderen worden geïnvesteerd. Daarbij moet veel aandacht gaan naar sociale determinanten als opvoeding en onderwijs, zorg, wonen, inkomen, voeding… en dat impliceert meteen dat andere beleidssectoren ook hun steen moeten bijdragen.

Ziekenhuisfinanciering
(Dirk Ramaekers, Lieven Annemans, Raf Derycke, Peter Degadt)

Er moet een sterke concentratie komen van erg specifieke behandelingen zoals slokdarmkanker en alleen in die ziekenhuizen/expertisecentra wordt de behandeling nog terugbetaald.
In alle ziekenhuizen moet er in alle specialismen en zowel voor ambulante als voor alle gehospitaliseerde patiënten tariefzekere zorgverlening komen.

Geestelijke gezondheidszorg
(Dirk De Wachter, Raf Derycke, Jan De Lepeleire, Paul Van Royen, Yvo Nuyens)

De vermaatschappelijking van de geestelijke gezondheidszorg moet worden verder gezet voor alle doelgroepen, met bijzondere aandacht voor kinderen en jongeren. Samenwerking tussen alle betrokken partners (1ste, 2de en 3de lijn) en sectoren (gezondheid, welzijn, arbeid, wonen, gewoon en buitengewoon onderwijs…)in een netwerk binnen één werkingsgebied is de sleutel voor een globaal vraaggericht aanbod.
Het meerjarenplan Onkelinx-Vandeurzen moet onverkort en prioritair worden uitgevoerd om alle geïnterneerden een kwaliteitsvolle behandeling, verzorging en begeleiding te garanderen buiten de gevangenissen. Dit vergt de oprichting van twee forensische psychiatrische centra (Gent en Antwerpen) die volwaardige zorginstellingen moeten zijn ; dit vergt ook de herziening en uitvoering van de interneringswet.

Het nieuwe werken
(Peter Degadt, Herman Nys, Paul Van Royen)

Zorgorganisaties moeten gezondheidswerkers meer flexibel kunnen inzetten, zowel over afdelingen heen als buiten de muren van de voorziening. De nieuwe functies als case manager, en de nieuwe beroepen als praktijkassistent en nurse practitioner, maken het nodig de normering en het KB nr 78 dat de uitoefening van de gezondheidszorgberoepen regelt, grondig te herzien.
Een rechtvaardiger en meer attractieve verloning is nodig. Voor alle medewerkers in de zorg moet de beloning afhankelijk worden van de uitgeoefende functie en de benutte competenties. De verloning van diensthoofden en hoofdverpleegkundigen moetent adequater worden. In de verloning van artsen moet een halvering van de inkomensverschillen tussen de verschillende specialismen de volgende 7 jaar op de agenda staan.

Nudge � Richard Thaler & Cass Sunstein

http://www.de7de.be — 28/03/2014

‘Libertarian Paternalism’, ‘Choice Architects’ en ‘Nudges’. Drie termen die de hoekstenen vormen van een boeiend boek over mensen helpen de juiste keuzes te maken. Ik gebruik in deze bespreking bewust de originele Engelse termen, omdat ze – beter dan een Nederlandse vertaling – mijn buikgevoel prikkelen: in deze aanpak zit muziek voor een brede toepassing in de gezondheidssector, met name om voorschrijfgedrag en therapietrouw te optimaliseren.

De overheid zou ‘Nudge’ ook best eens lezen. Eerder dan te reglementeren, te controleren en te bestraffen, pleiten Thaler en Sunstein ervoor mensen zoveel mogelijk vrij te laten in hun keuze. Door kleine stenen te verleggen in de ‘flow’ van het keuzeproces kan je ze niet alleen aansporen te kiezen voor de beste optie. Je zorgt er ook meteen voor dat ze zelf meer (maatschappelijke) verantwoordelijkheid willen opnemen omdat ze zich niet betutteld voelen.

We maken alle dagen keuzes. Dat doen we spontaan en snel op basis van ons buikgevoel. Slechts heel weinig keuzes worden rationeel en doordacht gemaakt.
Precies daarom de manier waarop keuzes worden aangereikt van cruciaal belang.

De volgorde waarin alternatieven worden gepresenteerd, de context waarin we moeten kiezen of vormen van ‘sociale druk’ beïnvloeden zeer sterk de keuze. Wil je mensen sterk in één richting sturen, vul dan vooraf de beste keuze al in. Zo kan men gewoon ‘volgen’ en valideren, tenzij men heel bewust voor een andere optie wil kiezen

Thaler en Sunstein rafelen het onbewuste proces van kiezen heel bewust uit elkaar. De vele voorbeelden draaien rond praktische en maatschappelijke keuze processen. Opvallend vaak gaat het over gezondheid, preventie en ziekteverzekering, wat het boek dubbel boeiend maakt.

Libertarian Paternalism, Choice Architects & Nudges

Liberatrian Paternalism : is het basisprincipe.
Laat mensen zoveel mogelijk vrij om zelf keuzes te maken (liberaal), maar help hen daarbij, zodat ze net ietsje makkelijker de juiste keuze maken (paternalisme).

Choice Architecture : is de techniek.
Wanneer je beter begrijpt hoe mensen kiezen, wordt het mogelijk hen een kader te bieden waarin ze de optimale keuze makkelijker vinden. Zelfs indien je hier geen aandacht aan zou besteden, dan nog biedt je een (zij het veronachtzaamde) ‘keuze architectuur’, want kiezen doe je steeds binnen het kader waarin de keuzemogelijkheden worden aangereikt.

Nudges : is het middel.
Het zijn de kleine duwtjes die mensen kunnen helpen de juiste keuze te maken.

Econs, Humans, Planners & Doers
Het is onzin om ervan uit te gaan dat we allemaal steeds rationeel denken en beslissen. In feite worden ons gedrag en onze beslissingen hoofdzakelijk aangestuurd door ons buikgevoel. Percepties, emoties, cultuur, opvoeding en context spelen een veel grotere rol dan men denkt. (Dit is andermaal Systeem 1 en Systeem 2 of met andere woorden ‘de buik’ versus ‘het brein’, die hier al vroeger aan bod zijn gekomen).

Thaler & Sunstein noemen mensen wanneer ze rationeel denken en beslissen “Econs” omdat ze dan een doordachte, ‘economische’ afweging maken van ‘kosten en baten’. Elders in het boek omschrijven ze dergelijke mensen als (verziende) ‘Planners’, omdat ze een lange termijn strategie volgen.

Maar in de meeste gevallen gedragen mensen zich als “Humans”, die vooral denken en beslissen op basis van menselijke gevoelens en emoties. Ze omschrijven dergelijke mensen ook als (bijziende) “Doers”, omdat ze snel en intuïtief handelen, zonder de tijd te nemen er grondig over na te denken of dit wel past in een lange termijn visie.

Kiezen voor de juiste keuze
In de context van Libertarian Paternalism komt het erop aan mensen zelf de juiste keuzes te laten maken. De auteurs worstelen wel een beetje mee wat ‘de juiste keuze’ dan wel is. Want voor beleidsmakers of bedrijven is ‘de juiste keuze’ dan algauw de keuze die voor henzelf de beste is. Daarenboven grijpt de overheid meestal spontaan liever naar reglementering dan naar vrije keuze, wanneer het er op aan komt om te zorgen dat de burgers de juiste dingen doen.

Zo werkt het natuurlijk niet. De ‘juiste’ keuze’ is in principe gewoon wat de beste optie is voor het individu indien hij/zij rationeel zou nadenken en kiezen wat zowel voor zichzelf als voor de gemeenschap het best zou zijn.

Met andere woorden: het hele concept van Nudge gaat in feite van uit dat men in veel gevallen toch niet de tijd heeft of de moeite doet om goed onderbouwde, rationele beslissingen te nemen. Wil men mensen in die omstandigheden toch de vrije keuze laten, dan is het beter om choice architects dat denkproces in hun plaats te laten doen, om vervolgens de keuzemogelijkheden zodanig te schikken of te presenteren dat ze het individu in de juiste richting duwen (nudgen).

Er zijn overigens enkele zeer goede redenen waarom men de vrije keuze voorop stelt, eerder dan via gebod of verbod te werken:

mensen willen niet graag betutteld worden, laat staan dat ze opgesloten worden in een reglementair keurslijf;
mensen zullen makkelijker en met meer overtuiging dingen doen waar ze zelf voor gekozen hebben, eerder dan de dingen die hen opgelegd werden.

Gezond kuddegedrag
Het boek staat vol casussen en praktische voorbeelden. Zo is vrij kiezen door gezond kuddegedrag te bevorderen ook een vorm van nudgen. Kijk maar naar ‘Don’t Mess With Texas’.

Jarenlang worstelde Texas met hardnekkig zwerfvuil. Vooral truckers gooiden achteloos bierblikjes en broodzakjes door het raam.

Informed Consent (en Verplicht Kiezen)
In het boek legt men de mechanismen bloot rond de keuze om orgaandonor te worden. Sommige landen hebben dit via een ‘opt-in’ geregeld (je moet jezelf opgeven als donor); andere kozen voor een ‘opt-out’ regeling (je moet aangeven dat je geen donor wil zijn). In dit laatste geval zou men denken dat er veel meer donors zijn, maar dat is niet zo. In beide scenario’s is het immers de gewoonte om sowieso toestemming te vragen aan de nabestaanden, wat het aantal effectieve donaties dramatisch doet dalen.

De oplossing is volgens de auteurs om dergelijke belangrijke keuzes vrij te laten, maar wel iedereen te verplichten om – liefst op een geschikt moment – een keuze te maken. Voor orgaandonaties zou men bijvoorbeeld mensen kunnen verplichten om hun keuze verplicht kenbaar te maken op het ogenblik dat ze hun rijbewijs of een identiteitskaart gaan halen.

eHealt Informed Consent
De volgende maanden en jaren worden we in ons land geconfronteerd met de informed consent voor het uitwisselen van gegevens in de gezondheidszorg. Op het eHealth Platform kan elke burger vandaag zijn informed consent geven, waardoor alle zorgverstrekkers waarmee hij/zij een therapeutische relatie heeft digitale gegevens kunnen consulteren, zoals het vaccinatie- en medicatieschema (Vitalink), het gedeeld farmaceutisch dossier, de samenvatting van het medisch dossier (SUMeHR) en medische gegevens uit het ziekenhuis.

België heeft m.i. zeer verstandig gekozen om op basis van opt-in te werken. Nederland koos voor opt-out, wat leidde tot wantrouwen, veel politieke miserie en twee jaar tijdverlies (om uiteindelijk toch bij een opt-in terecht te komen).

We kiezen er dus voor om klein te beginnen, met alleen die patiënten die er bewust voor hebben gekozen om vertrouwen te geven aan hun zorgverstrekkers en het systeem. Maar – terecht – merken de tegenstanders van de opt-in op dat dit niet alleen meer overtuigingskracht vraagt, maar ook dat hierbij de laagste sociale klassen allicht weer uit de boot zullen vallen.

Om dit te voorkomen is de oplossing – na het lezen van Nudge – duidelijk. Zorg om te beginnen een goede informatiecampagne, zodat iedereen weet waarover het gaat. Bouw enkele verhaallijnen in bij soaps als Familie of Thuis waarin getoond wordt wat de informed consent precies inhoudt.

Voer vervolgens de verplichting in voor elke burger om bij de volgende vernieuwing van de identiteitskaart of bij de eerstvolgende passage bij het ziekenfonds bewust te kiezen of men al dan niet toestemming geeft. Speel in de wachtruimtes bv. extracten uit de soaps op een scherm en registreer vervolgens aan de balie verplicht de keuze.

Dit doet geen afbreuk aan de inspanningen die apothekers, artsen en ziekenfondsen inmiddels ook zelf kunnen doen om de informed consent te registreren, maar zo ben je wel zeker dat iedereen met de vraag gecionfronteerd werd, informatie heeft kunnen krijgen, heeft nagedacht en een informed choice heeft moeten maken.

Tot men in een TV spot de Dallas Cowboys, de plaatselijke voetbalploeg, bierblikjes liet plat nijpen met de slogan ‘Dont’ mess with Texas’. Iedereen in Texas (en de USA) kent nu de slogan en het werkt, want na zes jaar was er al 75% minder zwerfvuil. Wat wetgeving en klassieke campagnes met het bestraffend vingertje niet vermochten, werd door deze creatieve en sociale nudge wel haalbaar.

Emoticons
Een ander inspirerend voorbeeld van creatief en sociaal nudgen was het gebruik van emoticons op het jaaroverzicht van de energiefactuur. Een leverancier vergeleek daarop al jaren de cijfers over het eigen verbruik van gas of elektriciteit met het gemiddelde om zijn klanten aan te sporen tot zuiniger verbruik. Door een grote emoticon naast de cijfers te plaatsen, daalde het gebruik plots significant bij al wie een treurige smiley kreeg omdat hij meer dan gemiddeld verbruikt had.

Maar paradoxaal genoeg daalde het verbruik ook nog verder bij diegenen een happy smiley kregen (wegens lager dan gemiddeld verbruik). Voordien had men gemerkt dat de laagverbruikers na toezenden van het jaaroverzicht soms meer gingen verbruiken, allicht omdat ze het gevoel hadden een voldoende, meer dan gemiddelde inspanning te hebben gedaan voor energiezuinig gedrag. De happy smiley gaf hen het gevoel dat hij inspanning sociaal gewaardeerd werd en moedigde aan om nog verder besparen.

RECAP bij complexe cijfers
Stel dat je een geschikt telefonie tarief moet kiezen. Het aanbod is onoverzichtelijk, met meerdere operatoren, elk met een resem pakketten met allerlei combinaties voor telefoon, sms en internet. Om de concurrentie optimaal te laten spelen stellen de auteurs geen ingrijpende prijsreglementering voor, maar wel de simpele verplichting om jaarlijks aan elke klant de eigen gebruiksgegevens in een gestandaardiseerd digitaal formaat te bezorgen. Door dit op te laden op een gemeenschappelijk platform (opgezet door de overheid of een verbruikersorganisatie) kan men meteen zien wat dit eigen profiel zou kosten indien je naar een andere operator of een ander abonnement zou overstappen.

Thaler & Sunsetin noemen deze vorm van nudgen ‘RECAP’ (Record, Evaluate and Compare Alternative Prices). Moderne digitale systemen maken het registreren en verzamelen van data mogelijk. De keuze wordt zeer makkelijk wanneer alle varianten worden voorgerekend op basis van je eigen profiel.

Onzichtbare consumptie zichtbaar maken
Het zichtbaar maken van ‘onzichtbare’ consumptie kan ook een sterke nudge zijn. We zijn ons bv. niet bewust hoeveel elektriciteit we verbruiken op elk moment van de dag. Wanneer men een lamp in huis plaatst die groen oplicht wanneer we weinig verbruiken (of minder dan het gemiddelde) en die rood wordt wanneer men meer verbruikt, dan gaat men meteen minder verbruiken.

Zou het zinvol zijn indien men via MyCareNet voortaan bij elke aflevering de totale jaarkost van de terugbetaalde geneesmiddelen van een patiënt mee op zijn kasticket zoud afprinten ? Wat indien men een indicator zou meegeven die aanduidt of je boven of onder het gemiddelde profiel (van je leeftijdscategorie of van patiënten met een gelijkaardige aandoening) zit ?

SMART en Stikk.com
Wanneer je effectief iets wil veranderen aan je gedrag, zorg dan voor een duidelijk doel en zet voldoende druk op jezelf (beide zijn vrije keuzes, nota bene !).

Een uitgeschreven actieplan met SMART doelstellingen (soms in de vorm van een eenvoudig geschreven ‘to do’ lijstje, soms als een heus meerjarenplan) is de goedkoopste en meest efficiënte methode om ervoor te zorgen dat je in actie zal schietenen je doelen waarschijnlijk zal halen. Beschrijf elk actiepunt Specific, Measurable, Achievable, Realistic en Timed.

Wil je gewicht verliezen, meer sport doen of andere doelen in de gezondheidszorg bereiken, ga dan eens kijken op www.stikk.com (opgelet: met twee K’s). Daar kan je je eigen specifieke doelstellingen registreren, vastleggen hoe ze objectief kunnen gemeten worden (bv. je laten wegen door je partner) en een formule kiezen om gezonde druk op jezelf zetten.

Je kan bv. voorzien dat op de dag waarop je je doel moet bereiken sowieso een mail vertrekt naar je familie en vrienden om te melden dat – al dan niet – je doelstelling bereikt hebt. Maar je kan ook geld inzetten. Die inzet kan je dan terugverdienen indien je de doelstelling haalt; anders gaat het geld naar een goed doel. Of je kan in groep intekenen en bepalen dat de inzet verdeeld wordt over diegenen die het doel halen.

"Nudge" is een boek dat je aan het denken zet. Laat dit een nudge zijn om het te lezen…

Dirk BROECKX – 28 maart 2014

Nudge (Improving decisions abot health, wealth and happiness)
© 2008 Richard Thaler & Cass Sunstein
ISBN 978 0 141 04001 1

REAGEER

Mijn Lijstje

http://www.de7de.be — 14/03/2014

Naast andere ‘lijstjes’ met politieke prioriteiten, pijlers voor een nieuw beleid en denkpistes voor de vernieuwing van de gezondheidszorg, schuif ik graag ook het mijne naar voor. Sommigen hebben er een boek voor nodig, anderen een brochure. Ik tracht de klus te klaren in een vijftal hoofdstukjes, elk met twee aanbevelingen of denkpistes.

Het is gezond om bij een derdelijke oefening ver genoeg vooruit te denken. Zo blijf je niet hangen bij lapmiddelen of oplossingen voor de problemen van vandaag. We hebben immers nood aan denkpistes waarmee we het systeem kunnen verbeteren voor de volgende decennia. In die geest mag je deze voorstellen lezen. Maar ik geloof ook dat we er op heel korte termijn wonderen mee zouden kunnen doen voor de meest zorgbehoevende patiënten en de rest van de – voorlopig nog gezonde – populatie.

Mijn lijstje is sterk toekomstgericht en kan dus op het eerste zicht utopisch of onhaalbaar lijken. Wie vreest daardoor afgeremd te worden, raad ik aan deze bijdrage ‘van achter naar voor’ te lezen. Aan het einde geef ik immers enkele belangrijke toelichtingen (rond financieringssystemen en de aanpak op korte en lange termijn), die moeten helpen om de ogenschijnlijke utopie toch snel realiseerbaar te maken.

De denkpistes die ik vooruitschuif zijn gebaseerd op concrete ervaringen en 'formules die werken'. Het volstaat de moed te hebben ze op bredere schaal (en geleidelijk !) verder uit te bouwen.

Vernieuwbouwen eerder dan bijbouwen
De gezondheidszorg in België wordt vaak uitgebouwd zoals een typisch Vlaams huis: je begint met een woning, aan de straat. In de loop der jaren wordt een veranda, een garage en diverse koten voor hobby’s, huisdieren en tuingerief bijgebouwd, tot diep in de hof. In de gezondheidszorg wordt ook vaak bijgebouwd, eerder dan obsolete constructies af te breken en te vervangen door nieuwe, meer functionele.

Men spreekt steeds meer over noodzakelijke nieuwe zorgberoepen. Die zijn zeker nodig, net als nieuwe vergoedingssystemen en nieuwe samenwerkingsmodellen. Maar in plaats van die allemaal ‘bij te bouwen’, moeten we eerder denken aan ‘vernieuwbouw’ van bestaande beroepen en systemen.

1. Transformeer bestaande beroepen met de bijhorende zorgsystemen en betaalmodellen, eerder dan nieuwe beroepen bij te maken. Biedt intensieve, liefst multidisciplinaire navorming en bijscholing aan voor de bestaande zorgverstrekkers. Pas, parallel daarmee, de basisopleiding en (vernieuwde) Masteropleidingen aan. Zo voelt niemand zich voorbijgestoken of obsoleet en heb je sneller een optimale, vernieuwde populatie zorgverstrekkers.

2. Leer zorgberoepen vooral wat ze kunnen winnen – en wat hun patiënten zullen winnen ! – bij een vernieuwde invulling van hun eigen taken en bij intensief samenwerken met anderen. Laat hen zelf ontdekken dat op een andere manier vergoed worden eerder opportuniteiten biedt dan bedreigingen. Dat lukt het best door elk nieuw voorstel van bij de start voor te stellen aan de hand van 'use cases' uit de praktijk, eerder dan als theoretische concepten.

Begin bij de belangrijkste gezondheid determinanten en focus op ‘gedrag’
‘Voeding’, ‘Beweging’ en parate kennis over gezondheid (‘Health Litteracy’) zijn de belangrijkste gezondheidsdeterminanten (zie figuur 1). De gezondheidszorg zelf is relatief veel minder belangrijk. Maar in de huidige organisatie van de zorg liggen de accenten net omgekeerd.

Figuur 1

Het verbeteren van bovenstaande determinanten veronderstelt dat je inwerkt op individueel ‘gedrag’ eerder dan op het aanbod van de klassieke gezondheidszorg zelf. Meer aandacht en opleiding op vlak van gedragspsychologie en motivatietechnieken zijn daarvoor essentiële – en vandaag zwaar onderschatte – elementen in het zorgaanbod.

Het zijn overigens vooral de genoemde determinanten die aan de basis liggen van de enorme ‘sociale kloof’ tussen de (lagere en hogere) sociale klassen. Die verschillen bestaan op het vlak van zowel de individuele gezondheidstoestand als van de (gezonde) levensverwachting en voor wat betreft de therapeutische resultaten in geval van behandelingen (met name door verschillen op vlak van therapietrouw).

Wil men die kloof dichten, dan moet men dus niet zozeer de gezondheidszorg optimaliseren, dan wel het accent verschuiven naar wat ligt ‘onder de waterlijn’ (zie figuur 2), met name het verbeteren van inzichten en gedragingen. En die inspanningen moeten in de eerste plaats gericht zijn op de lagere sociale klassen en op de meest kwetsbare groepen.

Een dergelijke aanpak leidt niet alleen tot meer en efficiëntere preventie; het zorgt ook voor een hoger rendement en productiviteit bij diagnose en behandeling.

3. Investeer eerst en genoeg in opleiding en ‘tools’ op vlak van gedragspsychologie en motivatie technieken voor alle zorgberoepen. “Gezondheidseducatie” moet een hoeksteen zijn van elk zorgberoep, omdat ‘gedrag’ het begin en eindpunt is van elk probleem en elke interventie in de gezondheidszorg.

4. Moedig lokaal “populatiemanagement” aan. Op maat van de lokale bevolking, prioritair voor de lagere sociale klassen en goed gecoördineerd via lokaal overleg tussen de diverse zorgverstrekkers, wordt een specifiek aanbod uitgewerkt, waarbij elke zorgverstrekker ongeveer 10% van zijn tijd spendeert aan gezondheidseducatie rond voeding, beweging, parate kennis over gezondheid en ‘therapietrouw’.

Verstandig omgaan met gegevens
Digitale patiëntendossiers en eHealth moeten de volgende jaren de standaard worden voor het registreren en uitwisselen van alle relevante gegevens van elke patiënt. In eerste instantie heeft de individuele patiënt hierbij te winnen, wegens een beter gecoördineerde zorg, waarbij het zorgteam een vollediger beeld heeft van de gegevens uit de diverse dossiers die de zorgverstrekkers bijhouden en zo vlotter met elkaar kunnen communiceren.

Figuur 3

5. Eenmaal digitale gegevens voor dergelijk ‘individueel gebruik’ beschikbaar zijn, moet men ook een verstandig beleid uitstippelen om ze ook voor andere doeleinden te gaan gebruiken (zie figuur 3):

- voor het ondersteunen van wetenschappelijk onderzoek, inclusief de mogelijkheid om de ontwikkeling van nieuwe producten en behandelingen efficiënter en productiever te laten verlopen;

voor het benchmarken van kwaliteit en outcomes, waarbij zowel het individu zijn eigen performantie moet kunnen spiegelen aan een bredere groep peers als het zichtbaar maken van deelpopulaties ten opzichte van het geheel. Het doel moet in eerste instantie zijn een ‘veilige’ omgeving te creëren die toelaat te ‘leren van elkaar’ (met name bright spots zichtbaar maken);

- voor populatiemanagement: op lokaal vlak toelaten dat zorgverstrekkers (bvb. LMN’s) deelpopulaties met specifieke noden kunnen identificeren of zelfs zeer kleine subgroepen kunnen benaderen met gerichte zorgprogramma’s.

6. Zorgverstrekkers dienen zelf de nodige (multidisciplinaire) platformen op te richten, te voeden en te gebruiken om al deze doelstellingen – liefst allemaal samen en paralllel – te realiseren.
Wil men de mentale barrières van ‘privacy’ en ‘beroepsgeheim’ overstijgen, die ons vaak tegenhouden, dan moet overheid inzien dat zij de belangrijkste financier ervan moet zijn, maar zich verder ertoe moet beperken ‘over de schouder’ mee te kijken naar de realisatie, zonder echter ooit identificeerbare gegevens onder ogen te krijgen. Patiëntenverenigingen hebben in dit proces ook een zeer belangrijke rol van ‘toezicht’ en ‘oriëntatie’, maar ze hebben erbij te winnen om deze rol eerder ondersteunend dan leidinggevend in te vullen (wil men de goodwill van de zorgverstrekkers en de nodige professionele moed om vooruit te gaan niet in het gedrang brengen).

Betrokkenheid en Daadkracht
Het huidige systeem zit verstrikt in teveel ‘inspraak commissies’ en heeft zichtzelf ‘dood gereguleerd’.
Overleg in ‘benoemde’ organen, met vertegenwoordigers van representatieve groeperingen van alle betrokkenen is nodig, maar voedt een defensieve, eerder dan een constructieve of progressieve aanpak. Het wettelijk kader en vooral de verplichting om de meeste – ook heel praktijkgerichte – regelgeving in uitvoeringsbesluiten en decreten te moeten publiceren, werkt sterk vertragend en vergroot de politieke inmenging, ook wanneer die niet meteen nuttig of noodzakelijk is.

Twee fundamentele ingrepen kunnen een uitweg bieden:

7. Voer het overleg op drie niveaus, elk met een duidelijk omschreven opdracht:

een politiek ‘inter-kabinetten’ niveau, samengesteld uit vertegenwoordigers van betrokken ministers en administraties (desgevallend gemengd federaal, gemeenschappen en gewesten) waar de grote politieke lijnen worden uitgetekend en waar – een veel beperkter aantal dan vandaag ! – Wetten en Besluiten worden vastgelegd. Hier gaat het hoofdzakelijk over de grote beleidslijnen, het opstellen en vastleggen van globale budgetten en het verdelen in de grote deelbudgetten.
een ‘beheersniveau’, samengesteld uit ‘benoemde’ vertegenwoordigers van representatieve stakeholdergroeperingen, dat executieve beslissingen autonoom kan nemen.
‘Executief’ wil zeggen: in uitvoering van de grote beleidslijnen.
‘Autonoom’ wil zeggen dat dit niveau meteen definitieve beslissingen kan nemen. Indien de overheid toch wil ingrijpen moet ze dit doen via de aanwezige regeringscommissarissen die – met redenen omkleed – een beslissing kunnen terugzenden voor herziening (maar niet zelf aanpassen !) of (in beperkte mate en met redenen omkleed) kunnen ‘opeisen’ voor beslissing op het ‘inter-kabinetten’ niveau.
een ‘ronde tafel’ niveau, waar alle betrokkenen kunnen meewerken aan het ontwikkelen van nieuwe voorstellen en waar problemen aangemeld en oplossingen voorbereid worden. Dit niveau werkt enerzijds gestructureerd (met duidelijke, publiek aangekondigde agenda’s en de nodige technische voorbereiding en ondersteuning vanwege de administraties), maar anderzijds zeer informeel (netwerksamenwerking, waarbij al wie zich betrokken voelt inspraak kan hebben). Trimestrieel worden voor elk groot domein grotere Ronde tafels georganiseerd, waarop de planning en prioriteiten voor de volgende periode(s) worden vastgelegd. Van daaruit worden ad hoc werkgroepen gevormd die – vaak slechts gedurende een bepaalde tijd – werken aan deelaspecten, zowel van nieuwe projecten als voor het verbeteren van bestaande systemen.
Experimenteren op kleine schaal (teneinde de beste projecten nadien te kunnen opschalen) en het bouwen van generische systemen (die nadien ook in andere sectoren of toepassingen hergebruikt kunnen worden, zijn hier de regel.
Dit niveau staat ook in voor het opmaken en onderhouden van alle nodige ‘standaarden’ (technische-, zowel als praktijkstandaarden).

8. De output van elk van deze niveaus is ook specifiek:

het ‘inter-kabinetten’ niveau genereert Wetten, Besluiten en Decreten in een vorm en met de procedures die we nu kennen. Maar het volume ervan is nog hooguit 10% van wat het vandaag is. Daarnaast genereert dit niveau aanbevelingen en vragen naar het beheersniveau (van dingen die daar verder of praktijkgericht uitgewerkt moeten worden).
het ‘beheersniveau’ genereert ‘maatschappelijke contracten’. Dit zijn verbintenissen tussen de administraties, ziekenfondsen en beroepsfederaties of andere groeperingen van zorgverstrekkers, die alle praktische aspecten van de zorg en de ziekteverzekering regelen. Ongeveer 90% van de nodige ‘regelgeving’ wordt in deze vorm gegoten. Dergelijke ‘maatschappelijke contracten’ worden ondertekend door de betrokkenen na bespreking en beslissing in het beheersniveau. Ze worden digitaal meegedeeld en worden meteen van kracht of hoogstens na een zeer korte termijn, noodzakelijk om hun uniforme en praktische uitvoering mogelijk te maken.
Daarnaast genereert dit niveau aanbevelingen en vragen naar beide andere niveaus: vragen naar politieke beslissingen en budgetten naar boven; vragen naar voorstellen voor technische oplossingen en standaarden naar onder.
het ‘ronde tafel’ niveau genereert zo concreet mogelijke voorstellen naar het beheersniveau en kan ook bepaalde ‘politieke’ aanbevelingen doen naar het ‘inter-kabinetten’ niveau, indien bvb. van op het terrein men het gevoel heeft dat bepaalde problemen onvoldoende aangepakt worden of onvoldoende middelen worden verkregen.
Daarnaast kan dit niveau bepaalde technische- en praktijkstandaarden autonoom vastleggen, voor zover het daartoe mandaat heeft gekregen.

Dubbele Garantie op Uitgaven en Inkomen
De huidige financiering vergoedt vooral het leveren van prestaties (per acte of forfaitair). Er is weinig of geen beperking op het volume. Besparen doet men door de prijzen te drukken of prestaties te schrappen. Dit leidt mede tot een aanzienlijk aandeel, betaald door de patiënt. Er is nauwelijks of geen (extra !?) geld voor nieuwe initiatieven. Er zijn geen incentives om bottom up te werken aan betere systemen. Slechts wanneer een systeem helemaal scheefgegroeid is, grijpt men in (bv. de hospitaalfinanciering of de vergoeding voor geneesmiddelen in rustoorden).

Soms veronachtzaamt men na te denken over nieuwe systemen omdat men het gevoel heeft dat het huidige systeem ‘het minst slechte’ is of gewoon omdat men nooit een ander systeem gewoon is geweest. Meestal begint men niet aan een denkoefening omdat men schrik heeft te verliezen wat men vandaag heeft, bij gebrek aan eenveilig kader om de overstap te wagen.

Wil men het gezondheidssysteem duurzaam en betaalbaar houden, zal men toch vroeg of laat ingrijpende veranderingen in het financieringssysteem moeten doorvoeren:

Chronische zorg veronderstelt een model waarbij men samenwerkt met een heel team en taken (her)verdeelt. De patiënt moet permanent(er) opgevolgd worden; niet alleen op het ogenblik dat hij omwille van administratieve of andere redenen terug moet langskomen (voor een nieuw voorschrift of gewoon ‘om de zoveel weken’…)
Wanneer het geld op is, moet men keuzes maken en moet men prestaties schrappen of sterk in prijs reduceren. Vaak leidt dit dan tot ‘uitwijkgedrag’ (men doet plots meer van iets anders, ter compensatie) en/of de patiënt staat in de kou. Men kan ook niet eeuwig de prijzen blijven drukken
Nieuwe initiatieven krijgen geen kans, want dat zijn vaak ‘extra prestaties’, die dus extra geld vragen, dat er niet is…

Er is dus nood aan een nieuwe aanpak die meerdere dingen met elkaar moet verzoenen:

het moet logisch en aantrekkelijk zijn om als zorgverstrekker in het nieuwe systeem te stappen (en erin te vertrouwen) omdat het je voldoende vergoedt voor zinvolle dingen die je doet, zonder het risico te lopen even hard te moeten werken voor minder geld of net nog harder, zonder betere vergoeding.
het moet aansporen om die dingen te doen, die een effectieve meerwaarde betekenen voor de individuele patiënt en/of het geheel van de bevolking of een bepaalde risicogroep. En het moet aansporen om de productiviteit te verhogen: liefst meer gezondheidsproductie voor (relatief = pro capita) minder geld.
het moet de overheid garanderen dat de kosten niet ontsporen en dat men alleszins binnen budget zal blijven. Het moet de overheid ook toelaten haar beleidslijnen te onderstrepen (door geld te kunnen stoppen in wat politiek belangrijk is en/of waar politiek voor gekozen werd).
het moet mogelijk zijn om de budgettaire silo’s tussen de stakeholders gedeeltelijk transparant en permeabel te maken: men moet voor bepaalde zorgpaden het hele team kunnen betalen, waarbij men intern, binnen elk team, regels voor de verdeling hiervan kan afspreken.
het moet de diverse beroepsgroepen de mogelijkheid bieden om ‘hun nek uit te steken’ met nieuwe modellen en systemen, zonder allemaal samen te verliezen (want anders zullen hoogstens enkele naïeve of welwillende enkelingen willen experimenteren, maar ontbreekt de groepsdynamiek om via samenwerking vooruit te gaan).

9. Bij wijze van voorbeeld (en in grote lijnen) zou een zorgberoep ongeveer volgende percentages van zijn tijd moeten spenderen; hun vergoeding zou bijgevolg proportioneel hier tegenover moeten staan:

± 10% voor gedragspsychologie, motivatie en gezondheidseducatie, dus los van feitelijke, klassieke zorg, want vooral gericht op ‘gezonde’ mensen (primaire preventie) en op het voorkomen van problemen (secundaire en tertiaire preventie). (Voornamelijk via forfaits voor deelname aan aangeboden educatie- en preventiediensten vooral voor de lagere sociale klassen)
± 10% voor benchmarking, “leren van elkaar” en kwaliteitsbevordering. (Voornamelijk incentives en premies in de vorm van ‘pay for quality’ of ‘pay for outcomes’).
± 10% voor coördinatie, (lokale) samenwerking, populatiemanagement en doelstellingen formuleren en bewaken. (Voornamelijk bv. trimestriële vergoedingen voor deelname aan lokale programma’s)
± 40% voor individuele begeleiding en coaching van patiënten. (Voornamelijk ‘capitaties’ of vergoedingen per patiënt op basis van aangeboden en uitgevoerde zorgprogramma’s of (gezamenlijk gerealiseerde) zorgtrajecten).
tenslotte zou ± 30% kunnen bestaan uit een betaling voor (technische) prestaties. (Voornamelijk in de vorm van een kostenvergoeding, betaald per effectief geleverde prestatie. Dit wil zeggen een vergoeding voor gemaakte kosten, echter zonder veel ‘toegevoegde waarde’ voor de zorgverstrekker zelf). Uiteraard kan dit aandeel per beroepsgroep zeer sterk variëren: wie veel technische middelen moet gebruiken, zoals apothekers (geneesmiddelen), radiologen (medische beeldapparatuur) of klinisch biologen (testen en apparatuur) zal dit aandeel veel hoger liggen; bij anderen, zoals psychiaters of logopedisten zal het veel lager liggen.

Vandaag ligt het accent vooral op het leveren en vergoeden van prestaties en (voor een kleiner deel) op forfaits en zorgtrajecten. Wil men deze dramatische omschakeling snel genoeg kunnen realiseren, moet men een veilig kader creëren waarin zorgverstrekkers kunnen overstappen naar deze nieuwe tijdsindeling, met nieuwe prioriteiten, vaardigheden en manieren van betaling, zonder risico op ernstig inkomensverlies.

Vandaar het concept van de ‘dubbele garantie’, die – voorlopig nog per zorgberoep – moet gelden:

10. Jaarlijks wordt een globaal budget voor de hele ziekteverzekering / gezondheidszorg vastgelegd. Dat wordt in grote lijnen verdeeld tussen de diverse groepen stakeholders / zorgverstrekkers en / of bepaalde thema’s (bv. ‘kankerplan’ of ‘dialyse’).

Elk deelbudget wordt behandeld als een soort ‘aanbesteding’ naar de stakeholdergroep (in zijn geheel) of het thema. Het is een vast afgesproken bedrag dat in de loop van het jaar sowieso zal worden gebruikt, in ruil waarvoor de ‘zorgleveranciers’ een compleet pakket van zorgen garanderen.
Met andere woorden: de overheid garandeert dat dit bedrag in de loop van het jaar effectief gespendeerd kan en zal worden; de stakeholdergroep garandeert dat het afgesproken bedrag in geen geval overschreden zal worden.

Dit veronderstelt een aantal nieuwe mechanismen:

via ronde tafels i.a.v. ziekenfondsen / patiëntenverenigingen, (multidisciplinaire) zorgverstrekkers en administratie kan men nu permanent experimenteren en het bestaande systeem geleidelijk ombuigen naar een nieuw (cf. supra). Men kan obsolete prestaties stapsgewijze afbouwen en vervangen door nieuwe, zonder risico op (globaal) inkomensverlies. In plaats van risico’s te mijden, kan men ze nu juist nemen, bv. om nieuwe activiteiten te ontwikkelen waarvoor vroeger geld ontbrak.
de uitvoering van de voorstellen gebeurt via het beheersniveau in de vorm van ‘maatschappelijke contracten’. Die spelen veel korter op de bal: ze treden veel sneller in voege, na het bereiken van een akkoord, en kunnen desgevallend veel sneller aangepast of verbeterd worden (in geval een probleem wordt vastgesteld).
een permanente monitoring van de effectief geboekte uitgaven laat toe om ruim voldoende snel de evolutie van elke post en het verbruik van het globale budget op te volgen. Een perfecte, online digitale registratie van de betalingsclaims is uiteraard een must (iets wat vroeger ontbrak en tot problemen leidde omdat de 'afrekening' pas na één of twee jaar kon worden gemaakt).
Men kan daarenboven terugkoppelen aan outcome- en kwaliteitsresultaten (cf. denkpiste 5) om P4Q incentives toe te kennen.
in geval van (dreigende) overschrijding kan men onmiddellijk ingrijpen via de meest efficiënte en eerlijke weg, die uiteraard een ‘eigen’ keuze zal zijn binnen het afgesproken vaste bedrag.
in geval het budget tegen het najaar niet helemaal zal worden opgebruikt, moeten de onderhandelingspartners een bijkomend doel voor deze middelen vastleggen. Uiteraard is dit geen eenvoudig ‘trekkingsrecht’; wel een middel om hetzij een nieuw project versneld op te starten; hetzij een bestaande activiteit waarvoor de middelen bv. onderschat werden extra te vergoeden.

Een klassieke objectie tegen een dergelijke aanpak is vaak: ‘quid in geval van plotse epidemie of explosieve toename van de zorgen ?’ Dan zijn er twee mogelijkheden: ofwel is het tijdelijk, cyclisch fenomeen en dan geldt ‘de bluts met de buil’ (bv. een griepepidemie); ofwel is het een nieuwe, definitieve trend en dan wordt bij de eerstvolgende verdeling van het globale budget hiermee rekening gehouden.

Een andere objectie is: ‘wat als er geleidelijk meer of juist minder werk is in een bepaalde zorg?’ Een lange termijn planning voor de instroom of uitstroom van zorgverstrekkers kan de modalevergoedingsmassa en workload per zorgverstrekker in evenwicht houden.

Plannen op lange termijn en experimenteren op korte trmijn
Tot slot nog twee bedenkingen:

- Voor de lange termijn

Gezondheidszorg plannen en organiseren zou een “lange termijn” bezigheid moeten zijn. De klassieke politieke benadering (steeds met een perspectief van hooguit vier jaar) is daarvoor per definitie te kort. De administratie en de stakeholders kunnen daarentegen een veel langer perspectief ontwikkelen, op voorwaarde dat de politiek hen aanmoedigt en toelaat dit ook effectief te doen en uit te voeren.

Denken op lange termijn veronderstelt “scenario denken”. Ons land – in al zijn geledingen – heeft nood aan een dergelijke aanpak. Het KCE zou veel meer toekomst scenario's kunnen uitwerken of dit zou ook een permanente opdracht voor het ronde tafel niveau kunnen worden.

In de linkse kolom hiernaast, onder de onderste knop “Toekomst Scenario’s” sprokkelde ik al een eerste aanzet van materiaal bij elkaar…

- Voor de korte termijn

Geri Brouwers (META) gaf tijdens het IFB FarmaCafé debat n.a.v. de boekvoorstelling van Lieven Annemans een uitstekende voorzet: je hoeft alle voorstellen van verandering en vernieuwing niet noodzakelijk allemaal ineens uit te voeren. Je kan perfect onderdelen ervan uittesten en starten op kleinere deelgebieden en beperkte doelgroepen. Het is vooral zaak om veel te experimenteren, want daaruit leer je wat werkt en wat niet…

Dirk BROECKX – 14 maart 2014

REAGEER

Heel interessante gedachten, en ook vooral ook het belang dat je hecht rekening te houden met wat er zich onder de waterlijn afspeelt.
Madeleine Janssens -- Why5Research

Een “rol van toezicht en oriëntatie voor patiëntenverenigingen” akkoord, maar “zij hebben erbij te winnen om deze rol eerder ondersteunend te doen”?
De toekomst zal anders zijn denk ik.
Graag zou ik met jou en aantal patiënten hierover uitgebreid van gedachten wisselen…
Bruno Mattelaer -- Reumanet

(Mijn voorstel tot 'Erschränkung' in de rol van de patiënten organisaties én de overheid betreft hoofdzakelijk de houding van deze partijen bij het opstarten en de governance van dataplatformen waarop de zorgverstrekkers gegevens plaatsen om ze te delen. En dan nog in het bijzonder wanneer het gaat over 'benchmarking' aan de hand van digitale patiëntengegevens (de rode as in figuur 3)...
Want die beperkende houding hoeven de patiëntenorganisaties voor wat mij betreft niet aan te nemen voor de eerste (groene) as, nl. de betere coördinatie rond de individuele patiënt.
Anderzijds vermoed ik dat de andere drie assen die ik voorstel (waar het telkens voornamelijk gaat over het gebruik van 'anoniem gepoolde data') op grote emotionele weerstand zullen stuiten bij bepaalde zorgverstrekkers. Precies daarom stel ik voor dat de patiënten daar in eerste instantie een eerder ondersteunende rol zouden spelen, inclusief een stuk 'toezicht' en 'oriëntatie', eerder dan voor dat soort applicaties meteen de leiding mee op te eisen. Zorgverstrekkers zullen bvb. slechts bereid zijn deze data voor benchmaking te gaan gebruiken, indien ze zelf de controle over dat hele proces in handen houden.
Voor alle duidelijkheid: ik ben bewust bondig gebleven en heb de tekst daarenboven geschreven als een eerste aanzet om mensen te doen nadenken. Mijn doel was daarbij om bij een eerste lezing eventueel emotioneel blokkerende percepties te vermijden.
Uiteraard ben ik graag bereid hierover verder met jullie na te denken.
Dirk Broeckx)

De Prijs van Uw Gezondheid � Lieven Annemans

http://www.de7de.be — 21/02/2014

Halverwege dit boek dacht ik al: hiermee zal Lieven geen vrienden maken. De heisa en giftige reacties volgenden prompt, nog voor het boek in de rekken lag. Maar dan bleek ook snel dat de meeste kritikasters het boek waarschijnlijk niet helemaal gelezen hebben. Want naast een confronterende schets van wat er allemaal fout loopt in de gezondheidszorg en de ziekteverzekering, reikt Annemans vooral tien denkpistes (pijlers) aan om het systeem te verbeteren. En die zijn wel degelijk de moeite om over na te denken en in een open debat te bespreken, zeker nu het systeem steeds meer onder druk staat.

En laat dat precies het doel zijn van de auteur.

Drie delen, veel voorbeelden
“De Prijs van Uw Gezondheid” bevat drie duidelijk afgebakende delen.

Een eerste stuk of 25 pagina’s schetst wat goed loopt. Vervolgens geeft Annemans op een 50-tal pagina’s een soms pijnlijke opsomming van wat er fout loopt. In het laatste deel (ook ongeveer 50 pag.) volgen de 10 pijlers voor een Herstelplan.

De auteur illustreert elk item in de eerste twee delen aan de hand van anekdotes of voorbeelden. Dat lijkt weinig wetenschappelijk, maar is communicatief wel sterk. Storytelling, nietwaar ? Na elk verhaal volgt overigens wel een verwijzing naar het onderzoek of de publicatie zodat elke thesis de anekdotiek wel degelijk overstijgt.

Spiegels
Wat opvalt is de holistische kijk van Annemans op zorg en terugbetaling. Hij heeft aandacht voor de technische aspecten, maar belicht ook de impact van gedrag, beleving, ‘cultuur’ en perceptie, die vaak sterker bepalen wat de outcomes zijn, dan alleen het zuiver ‘medische handelen’.

Die noodzaak om zorg breed te bekijken, is echter niet de belangrijkste boodschap die blijft hangen, na het lezen van dit boek. Bij de meeste lezers (zorgverstrekkers, patiënten, media en overheid) zullen waarschijnlijk vooral de negatieve emoties blijven hangen, die haast onvermijdelijk zijn bij het lezen van het middelste deel van het boek. Choqueren is waarschijnlijk niet de meest hoffelijke manier om mensen uit te nodigen om na te denken over (noodzakelijke) veranderingen. Maar de heftige reacties in de media laten wel vermoeden dat het een effectieve techniek is.

Eens te meer wordt duidelijk dat we een nijpend gebrek hebben aan ‘spiegels’ waarin we onszelf, naast onze peers, kunnen zien en evalueren. Bij gebrek aan eigen benchmark systemen, waarmee we onze performantie en kwaliteit voor onszelf zichtbaar maken, doet de confrontatie met het ‘gepercipieerde gedrag’ steeds pijn. Is het een goede opstap om aan change management te beginnen?

10 Pijlers
Overlopen we even de tien pijlers. Ik kan het niet laten telkens meteen al enkele bedenkingen toe te voegen. Om het debat aan te wakkeren, nietwaar…

1. Gezondheidsdoelstellingen: SMART
Het is evident dat de gezondheidszorg nood heeft aan een goed, gemeenschappelijk ‘GPS’ systeem, waarin we – net als in een auto – ingeven waar we naartoe willen en hoe we daar kunnen geraken.
Eerder dan het voorgestelde ‘Instituut van de Toekomst’ (nog maar een !) zou ik pleiten voor het veralgemeend aanmoedigen van netwerksamenwerking: het aankweken van een cultuur waarin we – losser en liefst helemaal niet institutioneel gestructureerd – alle players rechtstreeks betrekken bij het opstellen en bewaken van individuele, lokale en nationale doelen.

2. Groeipad: waarom geen scenario denken ?
Annemans stelt een hoofdzakelijk financieel groeipad voor, teneinde een stabiel kader te creëren voor zowel de begroting (payers) als voor de vergoedingsmassa (verstrekkers). Dat is zinvol. Maar ik had liever een ‘roadmap’ gezien, waarin naast centen ook de inhoud van wat we daarmee gaan doen, zou uitgestippeld worden.
En waarom niet meteen ook kijken naar de middellange termijn in de vorm van een aantal scenario’s, die ons voorbereiden op de verdere transformaties die nog nodig zullen zijn?

3. Kosteneffectiviteit: eSAFE is het embryo
Uiteraard pleit Lieven voor meer aandacht voor efficiëntie of doelmatigheid. Persoonlijk zou ik liever systematisch van kosteneffectiviteit spreken: we moeten leren om ‘wat we doen’, ‘wat het kost’ en ‘wat het opbrengt’ steeds samen in kaart te brengen.
Vandaag kijkt men daar teveel afzonderlijk naar: budgettair kijkt men alleen naar de uitgaven; reglementair kijkt men vooral naar de prestaties en producten; output en (therapeutische) resultaten worden nog veel te weinig stelselmatig gemeten.
Het eSAFE project is volgens mij het embryo van waar we naartoe moeten.

4. Preventie : zoals voor je wagen
Als we twee procent van de totale uitgaven zouden verschuiven naar preventie, dan zouden we de inspanningen daarvoor gewoon verdubbelen. Vandaag gaan maar 2€ op 100€ naar preventie.
Een mooie gezondheidsdoelstelling zou zijn om het toepassen van de “GMD+ Checklist” (vandaag slechts bij 20% van de patiënten) jaar na jaar op te trekken naar 40, 60, 80 en uiteindelijk 100% van de patiënten die een globaal medisch dossier hebben.
Denk aan wat je met je wagen moet doen: het onderhoudsboekje voorziet regelmatig een check-up en na een aantal jaar moet je jaarlijks verplicht naar de technische controle. Waarom moet dat voor een wagen en niet voor je eigen lijf ? Is dat minder waard dan je wielen ?

5. Huisarts en eerstelijn in de hoofdrol
De denkpiste om de eerstelijn ook fysisch (of minstens digitaal) op één plaats in de buurt te concentreren, is confronterend, maar heeft veel potentieel. Zich samen gaan vestigen in wijkgezondheidscentra is zeker niet voor iedereen een voor de hand liggende keuze. Via digitaal samenwerken, kan men echter een gelijkaardig resultaat bekomen en een aantal praktische en filosofische objecties wegwerken.

6. Volledige informatisering : Soulsister
Lieven Annemans pleit er terecht voor het gebruiken van digitale patiëntendossiers niet langer te benaderen vanuit de optiek van een potentiële bedreiging (‘Big Brother’) maar als een nuttig beslissing-ondersteunende hulpmiddel (‘Soulsister’). Het lokale zorgteam zou er niet alleen een tool in moeten zien om de zorg rond de individuele patiënt beter te coördineren; men dient er ook (lokaal) populatiemanagement mee te doen. De productiviteit (en kosten-efficiëntie) kan sterk verhoogd worden wanneer men (samen) groepen patiënten zou identificeren waarvoor specifieke programma’s kunnen ontwikkeld en aangeboden worden, op maat van de lokaal meest voorkomende en ‘kostenverhogende’ of ‘levenskwaliteit verlagende’ gezondheidsproblemen.

7. Zeggenschap en verantwoordelijkheid voor de patiënt : Yorbody
(NB: Volgend boek (in maart) wordt ‘Nudge’, over manieren om mensen te helpen juiste gezondheidskeuzes te maken, zonder de individuele keuzevrijheid a priori in vraag te stellen). Gepersonaliseerde feedback is een efficiënte ‘nudge’ techniek: je houdt de patiënt als het ware een persoonlijke ‘spiegel’ voor waarin hij/zij zijn eigen gedrag kan zien en waarbij daarnaast alleen realistische aanmoedigingen en aanbevelingen worden gegeven. Yorbody is een prachtig voorbeeld: je bepaalt je eigen doelstellingen op vlak van beweging; een piepklein toestel meet je eigen bewegingsgedrag; vanuit een centraal platform krijg je sterk gepersonaliseerde feedback, die je stapje voor stapje aanmoedigt en die je heel geleidelijk helpt je doelstelling te halen.

8. Nieuwe beroepen: eerder de bestaande beroepen heroriënteren
Principieel ben ik het helemaal eens dat een aantal nieuwe zorgberoepen zeer zinvol zijn, zoals bijvoorbeeld case managers. Ik ben het ook eens met diegenen die deze taak niet meteen naar de ziekenfondsen zouden doorschuiven (tenzij die al hun andere taken zouden afstoten).

Maar ik denk vooral dat we beter de bestaande beroepen ‘ombuigen’ naar die nieuwe taken, eerder dan nieuwe functies in het leven te roepen en de bestaande beroepen steeds meer uit te hollen. Mij moet men nog altijd eens uitleggen waarom een apotheker geen ‘gezondheidseducator’ of ‘thuiszorg coördinator’ zou kunnen worden, uiteraard mits een gepaste bijscholing en het uitschrijven van een duidelijke job beschrijving (wat men overigens ook voor al die ‘nieuwe beroepen’ zal moeten doen).

9. Nieuwe betaalsystemen: schuiven van prestaties naar incentives
Annemans pleit voor het verminderen van ‘betalen voor prestaties of voor producten’ en het verschuiven van de betaling naar meer incentives voor kwaliteit en outcomes.
Let wel: het gaat om een gedeeltelijke en geleidelijke verschuiving, waarbij bijvoorbeeld 10% van de totale vergoedingsmassa uit dergelijke incentives zou gaan bestaan.

10. Nieuw model
Annemans stelt een model voor in drie delen:

een eerste pakket betreft basiszorg. Het zou door de Gemeenschappen gerund kunnen worden. Preventie en chronische zorg zouden centraal staan, voornamelijk ingevuld door de eerstelijn.
een tweede pakket betreft acute zorg. Het zou Federaal blijven en voor een deel in de ziekenhuizen verlopen. Beide pakketten zouden verplichte verzekering zijn, maar het tweede pakket zou bestaan uit een verzekering die we – naar Nederlands model – zelf in een vrije markt zouden moeten kopen.
een derde pakket zouden dan de “luxe” zorgen zijn (niet noodzakelijk evidence based of kosteneffectief) die je zelf vrij zou kunnen nemen of laten.

Hoewel logisch, lijkt het me een bijzonder complex verhaal, waar toch nog eens goed over nagedacht moet worden. Nog veel meer gaan ‘creatief afkijken’ uit ervaringen in andere modellen is de boodschap.

Dat is precies de bedoeling van de auteur en zijn boek: het debat aanzwengelen. En daarin lukt hij manifest opperbest !

Dirk Broeckx 21 februari 2014

De Prijs van Uw gezondheid
© 2014 Lieven Annemans & Uitgeverij Lannoo nv Tielt
ISBN 978 94 014 1239 1

REAGEER

Ik ontvang nu voor de tweede maal de nieuwsbrief. Het artikel over het boek van Lieven Annemans heeft me enorm aangesproken. Iemand die out-of-the-box durft denken. Wellicht zijn niet alle voorstellen zomaar direct implementeerbaar. Dat zou net iets te kort door de bocht zijn, maar het geeft wel aan dat ook de gezondheidssector voor grote uitdagingen staat.
Vriendelijke groeten,
Frederik Scherpereel

Bakens voor de Toekomst

http://www.de7de.be — 14/02/2014

Zijn het de nakende verkiezingen of is het gewoon omdat iedereen ervan overtuigd geraakt dat de gezondheidszorg en de ziekteverzekering aan een grondige re-engineering toe is ?

Hoe dan ook kan ik er deze maand elk van de drie bijdragen aan wijden: ‘lijstjes’ met actiepunten, voorstellen en ‘bakens’ die uitgezet worden door vooraanstaande opinie- en beleidsmakers. Drie experts die niet alleen het huidige systeem van binnen en van buiten goed kennen, maar die daarenboven de moed hebben om het huidige – nochtans behoorlijk goed draaiende – model fundamenteel in vraag te stellen.

Ik start vandaag met RIZIV Administrateur-Generaal Jo De Cock, die tijdens de 50-jarige viering van het RIZIV ‘Tien Bakens voor de Toekomst’ uitzette.

Volgende week volgt het nieuwe boek van Lieven Annemans ‘De Prijs van uw Gezondheid, met een ‘Herstelplan’ met 10 pijlers. En ik rond de maand af met het lijstje dat Yves Leterme vanuit Parijs toelichtte: een meer internationaal getint en politiek schot voor de boeg van ons gezondheidssysteem vanwege de OESO.

Heb je zin om Lieven Annemans en Jo De Cock hierover samen live aan het werk te zien ? Dat kan als je je snel inschrijft voor het IFB FarmaCafé 2014.

Op 12 maart start de nieuwe reeks met een uniek debat tussen beide key opinionleaders over hun visie op de toekomst van de ziekteverzekering en de gezondheidszorg.

Een brede maatschappelijke bevraging
Wil je al een voorproefje , ga dan even naar de brochure die tijdens de 50-jarige viering werd voorgesteld en lees vooral het deel over Bakens voor de Toekomst .

De tekst is opgemaakt door de RIZIV-administratie op basis van input van de verschillende stakeholders die zetelen in de beleidsorganen van het instituut. Via een proces van maatschappelijke dialoog, samen met de Koning Boudewijnstichting, wil de RIZIV top uiteindelijk, tegen eind van het jaar, komen tot een beleidstekst die door de beleidsorganen wordt goedgekeurd.
Sinds 1964 is de ziekte- en invaliditeitsverzekering al permanent hervormd en in feite enorm geëvolueerd. Maar het instituut heeft al enkele decennia de gewoonte om zichzelf in vraag te blijven stellen.

De 50 jaar van de ziekte- en invaliditeitsverzekering wordt nog eens extra aangegrepen om na te denken over het financieel voortbestaan van het systeem, over de toegankelijkheid en de kwaliteit van het systeem in de toekomst.

Over enkele dagen lanceert het RIZIV een webformulier voor reacties op de ‘Tien Bakens’. Daarnaast lopen er verschillende reflecties met het oog op een brede sociale dialoog, onder meer via een reeks publieke evenementen, georganiseerd door het RIZIV .

Fundamentele veranderingen komen eraan
Binnen de krijtlijnen (zie kader) worden enkele accenten gelegd, die het landschap van de zorg fundamenteel kunnen veranderen.

Bij het bepalen van het pakket dat gedekt moet worden (‘een breed toegankelijk zorgpakket’) wordt bijvoorbeeld gekozen voor het bundelen van ervaring voor bepaalde pathologieën en gespecialiseerde behandelingen in een beperkter aantal ‘centres of excellence’.
Een ‘moderner overleg’ zal niet alleen efficiënter moeten werken, het zal ook voorgoed de muren tussen de ‘silo’s’ moeten slopen.

Tien Krijtlijnen

De Cock schuift 10 essentiële topics naar voor die de komende jaren centraal zullen staan:

1. Van een verzekering tegen ziektekosten naar een hefboom voor goede gezondheid
2. Universele sociale bescherming op basis van een aangepast en breed toegankelijk zorgpakket
3. Terugdringen van ongelijkheden
4. Modernisering van het overleg
5. Een paradigmashift inzake arbeidsongeschiktheid
6. Kwaliteit telt meer dan ooit
7. Herijking van de betalingsmechanismen
8. Samenwerking: meer dan ooit een onmisbare pijler
9. Accountability van de actoren
10. Een proactief en creatief RIZIV

Netwerksamenwerking zal niet alleen op het terrein, maar ook bij het overleg de norm moeten worden: diverse partijen (rond meerdere projecten naast elkaar) zullen zonder veel vaste structuren en spelregels evenwichtige afspraken moeten leren maken. Dat staat diametraal tegenover de huidige toestand, waar elk beroep apart binnen zijn eigen ‘overleg koker’ over zijn eigen budget onderhandelt.
Daarenboven (en dat is een nog grotere paradigma shift !) zal men in de toekomst moeten leren afronden met duidelijke (multilaterale) ‘akkoorden’, die dynamisch kunnen bijgesteld worden, in plaats van elke regel te betonneren in Wetten en Besluiten. Daar zou veel tijd, geld en energie rond de besluitvorming kunnen mee gespraard worden.
De ‘paradigma shift arbeidsonbekwaamheid’ (lees: mensen geleidelijk, maar vooral sneller terug inschakelen in het arbeidsproces) zou ook mogen uitgebreid worden naar de eindeloopbaan: nu wordt men, eenmaal gepensioneerd, als een soort gehandicapte definitief op non-actief gezet. Dat kan ook anders!
De focus op ‘kwaliteit, meer dan ooit’ veronderstelt een permanente zoektocht naar benchmark gegevens en –meetinstrumenten. Op het terrein een cultuur ontwikkelen waarbij men – bottom up ! – zelf praktijk richtlijnen en meetpunten vastlegt, zal veel tijd en goodwill vergen. Maar investeren in een solide basis van vertrouwen, opdat zorgverstrekkers niet langer schrik zouden hebben om hun eigen werk en output meetbaar, onderling vergelijkbaar en tegenstelbaar te maken, zal op langere termijn voor iedereen kosten-effectief blijken te zijn.
Het ‘herijken van betalingsmechanismen’ wordt geschetst in drie richtingen: ‘forfaits’ moeten geleidelijk en gedeeltelijk ‘betaling per prestatie’ vervangen; er moet een mix komen tussen een ‘vast’ en een ‘variabel’ deel van de vergoeding (met name gelinkt aan kwaliteit) en de “prijs van het product” moet geleidelijk wijken voor het “honorarium voor de zorg”. In alle drie is de ondertoon dus: niet langer betalen voor de producten of prestaties die je levert, wel voor de output en de resultaten die je daarmee realiseert.
Een opvallend expliciet afwezig concept in dit hoofdstuk is ‘kosten-effectiviteit’ (doelmatigheid), waar – zoals u zal merken – Annemans zeer sterk voor pleit.

Verantwoordelijkheid
Bij de bevraagde stakeholders doet ‘verantwoordelijkheid’ in eerste instantie blijkbaar denken aan ‘controle op misbruik en fraudebestrijding’. Dus gaat het hier, kijkend naar de toekomst, over profielanalyse van zorgverstrekkers, thema onderzoeken door de ziekenfondsen en patiënten sensibiliseren (waarbij niet meteen aan financiele responsabilisering wordt gedacht).
Hier mis ik denkpistes zoals ‘empowerment’ (van patiënten en zorgverstrekkers) om zelf de regie van de zorg in handen te nemen en ‘verantwoord omgaan’ met de eigen gezondheid en deze van de patiënten. Transparantie op vlak van handelen en resultaten of patiënten en zorgverstrekkers samen ondersteunen opdat ze de juiste keuzes zouden maken, werkt beter dan hoofdzakelijk energie te steken in het verwijderen van de rotte appelen in de mand.

Het laatste hoofdstuk in het lijstje is een oproep tot pro-activiteit en creativiteit voor het RIZIV, met een aantal zeer zinvolle accenten: kennisbeheer verder ontwikkelen (hopelijk de berg nuttige informatie bij de ziekenfondsen eindelijk zinvol ontginnen?); efficiënter overleg en controle (zie hierboven); administratieve vereenvoudiging; meer informatie en communicatie…

Voor wie liever nostalgisch achterom kijkt
Voor wie geen zin meer heeft om nog verder ‘vooruit’ te kijken, maakte het RIZIV een (mooi in beeld gebrachte) film met getuigenissen van sleutelfiguren uit 50 jaar RIZIV.

Het is dus een viering met voor elk wat wils !

Dirk BROECKX – 14 februari 2014

Laat het jong volk er eens op los (Coach, Cure & Care 2025)

http://www.de7de.be — 30/01/2014

“De toekomst bestaat al; ze is alleen ongelijk verdeeld”. Dat ondervond ik deze week nog maar eens toen ik Wim Aerts ging interviewen voor een stukje in “Prepare for the Future (P4F)”.

Ken je “Coach, Cure & Care 2025” vroeg hij fijntjes na afloop van het interview en hij schoof me een linkje door naar de bijhorende site.

Daar vond ik een “gezamenlijke toekomstvisie van de nieuwe generatie zorgprofessionals op het zorglandschap in Nederland”. Dat is de ondertitel van een meer dan lezenswaard document. Laat je verassen door een frisse toekomstvisie van de volgende generatie zorgverstrekkers.

Ongehinderd door veel voorkennis
Het is bijzonder hoopvol wanneer jonge zorgverstrekkers multidisciplinair gaan samenzitten om hun toekomst uit te tekenen. Al te vaak is “toekomstscenario’s maken” een sport die vooral bedreven wordt door middel- tot hoogbejaarde mannen. Op basis van hun jarenlange ervaring willen ze vooruit kijken naar wat anders en beter kan. Daar is op zich niets mis mee (ik doe dat trouwens ook ganse dagen), maar het wordt zoveel interessanter wanneer jonge starters, onbevangen en niet gehinderd door veel “old culture” en voorkennis, de tanden zetten in hun eigen toekomst.

In Nederland deed een jonge “Werkgroep Zorg 2025” precies dat. Zeventien jonge artsen en apothekers, met diverse specialisaties in de zorg (eerste lijn, ziekenhuis, sportgeneeskunde, ouderen- & sociale zorg…) schreven een zeer helder visiedocument uit dat tijdens een symposium in oktober 2013 publiek werd voorgesteld.

Op ontdekkingstocht naar de toekomst
Lees de tekst of ga naar de site en bekijk de video. Na een bondige analyse van de huidige situatie volgt een kort beeld van waar ze naartoe willen. Aan de hand van een casus (storytelling, nietwaar) schetsen ze vervolgens een beeld van het Nederlandse zorglandschap in 2025:

Zorg in Samenhang
Zorg dicht bij Huis
Zorg in Instellingen

Er wacht je een ontdekkingstocht in een dertigtal bladzijden, glashelder geschreven en mooi vormgegeven. Wat nodig is voor die toekomstvisie wordt in vier hoofdstukjes uit de doeken gedaan:

Digitalisering van de zorg
Bekostiging van de zorg
Samenwerken en flexibiliteit
Opleiding

Geen gezever of wollige taal. In elk van deze vier blokken krijg je een reeks onderdelen die – to the point en concreet – laten zien wat er precies moet veranderen om in dit nieuwe paradigme te geraken. En het is nog prima haalbaar ook (uiteraard op voorwaarde dat we durven loslaten wat we hebben teneinde over te stappen naar een beter model).

Farmaceutische Zorg
Wanneer we even inzoemen op de “farmaceutische zorg” hoofdstukken, dan blijkt dat we in feite heel goed bezig zijn met de projecten die nu al stilaan uit de startblokken komen. Hoewel het document op “Nederlandse leest” gesneden is, kan het toch prima gebruikt worden als leidraad voor België en zeker Vlaanderen.

Met name zijn we op goede weg voor wat betreft:

Digitalisering (eHealth, de Roadmap 2013-2018 en éénlijn.be).
Farmaceutische zorg (medicatieschema, BNM, medication check…)
Samenwerking (zorgtrajecten, LMN, MFO…)

Wat nog grotendeels ontbreekt in een veel sterkere focus op coaching, patient empowerment, opleiding, enz. in het bijzonder vanuit het oogpunt van remuneratie. Het nieuws business model moet nog grotendeels uitgeschreven worden.

Veel meer vertellen over de inhoud heeft geen zin. Lees zelf, denk na over wat “dat jong volk” bij elkaar heeft geschreven en laat je inspireren.

Wanneer slaan onze jonge huisartsen-in-opleiding en pas afgestudeerde officina- en ziekenhuisapothekers de handen ook in elkaar…?

Dirk BROECKX – 31 januari 2014

Beste heer Broeckx,

Viavia kreeg ik uw bericht onder ogen. Fijn dat we u hebben weten te inspireren! Graag wil ik u bij deze ook hartelijk danken voor uw uitgebreide complimenten en prachtige aanbevelingen in uw blog!
Wij hebben als werkgroep al diverse postieve reacties ontvangen, wat ons uiteraard deugd doet. Wij zullen nu van de diverse initiatieven die op ons pad komen een selectie maken en bekijken met welke we in zee gaan ter implementatie van onze visie. Wij zullen dus zeker doorgaan!!
Succes met uw acties ter implementatie van dergelijke ideeën in Belgie!
Hartelijke groeten,
namens de Werkgroep Zorg 2025
Suzanne Witjes

De Tafel van 7 (Trends voor morgen) � Herman Konings

http://www.de7de.be — 22/01/2014

“7 Trends voor tweeduizend14 in de 21^ste eeuw”.

De cijfers in die ondertitel op de cover verklaren meteen waarom dit boek op “de7de” thuishoort. Konings levert naar gewoonte niet alleen mooi verwoorde trends, maar ook een opwindende en geest-verfrissende dwarsdoorsnede van (reeds bestaande!) initiatieven, diensten en producten die een compleet beeld geven van wat op ons af komt. De toekomst bestaat vandaag al. Konings legt de puzzel van de complexe omgeving waarin we zullen leven in zeven hoofdstukken bevattelijk bij elkaar.

Er gaan ook een reeks praktische toepassingen voor de gezondheidssector achter schuil.

(Thanks, Nic, voor dit leuke Kerstcadeau !)

Wisdom of the crowds en Augmented reality
Na Latte Machiato en Sub Rosa recidiveert Konings met dit nieuwe boek in zijn 21^ste jaar van professionele trendwatching. Hij gelooft in netwerksamenwerking en rekent op de wijsheid van zijn vrienden: 14 gastauteurs zorgen voor intermezzo’s in Konings’ onstopbare vloed van innoverende producten en diensten.

Na het overlopen van mijn ‘ezelsoren’ (mijn lowtech systeem om de belangrijkste ideeën in een boek te verzamelen) valt me meteen op hoe belangrijk die gastbijdragen wel zijn.

Daarnaast zorgt het boek voor een multimediaal festijn: in elk hoofdstuk kan je met de Layar app tekeningen en foto’s inscannen en komt al dat nieuws tot leven op je smartphone of tablet.

Why?
Zoals ik vorige “7^de” al meldde opent gastauteur Jeroen Wils (communicatie expert bij Bepublic) met een krachtig advies: leg vooral (eerst) uit “waarom” je een product of dienst aanbiedt, eerder dan te communiceren over “wat” je doet of “hoe” je dat doet. Die benadering van de Amerikaanse marketing goeroe Simon Sinek lijkt me evident: antwoorden op de vragen “wat” en hoe” spreken de rationele neocortex aan; de “waarom” vraag richt zich tot het limbisch systeem, verantwoordelijk voor onze gevoelens en ons gedrag. Je boodschap raakt dus meteen het hart en de ziel.

Bij P4F deelnemers gaat nu meteen het lampje branden, want over dat stuk “onder de waterlijn” gaat in de nieuwe, pas gestarte reeks P4F trainingen zowat een helft van de eerste nieuwe training sessie.

Leg uit waarom je iets doet, waar je in gelooft, en je spreekt meteen het ‘buikgevoel’ aan, dat zorgt dan meteen voor een krachtig fundament van geloofwaardigheid en verbondenheid. Daarop kan je verder bouwen, indien het nog nodig zou zijn ‘wat’ en ‘hoe’ verder toe te lichten.

De adepten van storytelling weten daarenboven dat het ‘waarom verhaal’ waarschijnlijk al voldoende tot de verbeelding spreekt en aan het denken zet, zodat de toehoorder meteen zelf ‘wat’ en ‘hoe’ kan invullen. Krachtiger, want vertrekkend vanuit zijn eigen referentiekader.

M 4 L 4 M
Veruit het meest inspirerende hoofdstuk is de eerste trend: “More for Less for More” (M4L4M).

De basisprincipes van Jungaad innovatie zouden een inspiratiebron moeten zijn voor zorgverstrekkers en toeleveranciers in de gezondheidssector:

Zoek mogelijkheden in tegenslag
Doe meer met minder
Denk en handel gezwind
Hou het sober en simpel
Betrek de buitenzijden
Volg je hart

Stuk voor stuk actiepunten die helemaal tegendraads zijn bij de rationele, strak gereglementeerde, complexe aanpak die we vandaag volgen bij het ontwikkelen van nieuwe producten en diensten.
Bij elk van bovenstaande adviezen dist Konings inspirerende voorbeelden op. Vaak originele concepten die in opkomende (BRIC) economieën zorgen voor explosief groeipotentieel. Maar er zijn ook voorbeelden dichterbij, zoals de iSteth app, een smartphone stethoscoop ontwikkeld door Peter Bentley in de UK.

It’s all in the mix
Nik Baaerten (kennistechnoloog bij Pantopicon) schuwt “one size fits all” oplossingen: we grijpen te vaak naar één oplossing als antwoord voor een probleem. Neem nu bijvoorbeeld de energiesector: slechts door een optimale mix van heel veel en heel diverse modellen en oplossingen, zullen we los geraken uit ons huidig model van (behoorlijk beperkte vormen van) energieopwekking. Met alleen windmolens en zonnecellen komen we er lang niet.

Idem in de zorg. Chronische ziekten gaan we extreem holistisch moeten aanpakken: naast (nieuwe modellen van chronische en veel meer gecoördineerde) zorg zullen we ook moeten inzetten op preventie via een breed scala van "out of the box" activiteiten, zoals lokaal kooklessen organiseren om gezonder te eten of spelenderwijze mensen prikkelen om te sporten en te bewegen. Het massal ontwikkelen en onderhouden van (échte!) sociale netwerken is even belangrijk voor de toekomstige gezondheidszorg als het verhogen van de productiviteit van de artsen, apothekers en ziekenhuizen.

Is Time really Money ? Of draait het om meer ?
Aline Julia (expert creatief denken en snel handelen) geeft inzichten in de manier waarop mensen shoppen. Het succes van online winkelen stoelt op gebruiksgemak, maar ook op de manier waarop we onze tijd willen besteden. Als ware het geld waard op zichzelf. Hoe kan je daar in je “brick & mortar” winkel mee omgaan? Konings leert het je !

Bij P4F deelnemers gaat (andermaal) een lampje branden, wanneer ze terugdenken aan de manier waarop we in de apotheek kunnen zorgen voor authentieke en waardevolle “beleving”, naar het voorbeeld van Oil&Vinegar.

Hospitology
Van Kasper Stuart (hospitality-ondernemer) krijgen we een aparte “tafel van 7”.
Hoe zou onze eigen business eruit kunnen zien, indien we succesformules uit de horeca sector zouden toepassen? Benchmark je eigen performantie en de aangeboden beleving eens tegenover wat een goed restaurant, hotel of B&B je biedt op vlak van:

Gastvrijheid
Creativiteit
Passie
Eigenwijsheid
Tegendraadsheid
Professionaliteit
Communicatie

Konings pleit ervoor – naar voorbeeld van wat we tegenwoordig gewoon zijn te doen in de digitale cloud rond de horeca – om van je klanten / patiënten ambassadeurs te maken. Laat ze je enerzijds een spiegel voorhouden, waarin je je eigen sterke en zwakke punten kan herkennen. En schakel ze anderzijds in als wandelende reclamepanelen omdat ze (mond-tot-mond) succesverhalen kunnen vertellen over wat ze bij jou beleefd hebben, door je product of service te gebruiken.

Transfomationele, persoonlijke relaties
Van Herman Toch (marketeer bij Dreams & Fears) onthouden we een brillant pleidooi voor het opbouwen van een volwassen relatie met de 'bewuste consument'. Die ziet je product of dienst veel breder dan wat er feitelijk in de verpakking zit of in het dienstaanbod voorzien wordt. De 'bewuste consument / patiënt' bekijkt immers ook de bredere maatschappelijke context (bvb. milieubewustzijn, gezonde levenswijzen, sociale toegevoegde waarde, enz.).

Hij/zij wil ook meewerken aan de ontwikkeling of de productie van wat hij koopt (cocreatie, wisdom of the crowds, evaluatiepanels, consumenten-/patiënten communities...).

Gezondheidszorg wordt door die 'bewuste consument / patiënt' ook helemaal anders ingekleurd: Konings geeft voorbeelden van de aanpak van gezonde levenswijzen in groep (The November Project) of op zeer persoonlijke maat (Greatist). Het goed gevoel dat we krijgen door ‘toerisme’ te vervangen door fitness vakanties of door de Dodentocht uit te stappen, is een belangrijke meerwaarde en keuze criterium geworden in het koopgedrag van de consument. Men koopt geen producten meer maar ervaringen. Men hoort en ziet geen reclame meer, maar kijkt en luistert naar stories.

Men koopt geen geneesmiddelen meer, maar levenskwaliteit en gezondheid.

Het aanbod van puzzelstukjes van de toekomst in “De Tafel van 7” is overweldigend en de indeling van het boek verdwaalt soms een beetje in chaos, maar het nieuwste boek van Herman Konings is zeker de moeite waard om – desnoods mondjesmaat – te verteren.

'The rate of change is changing' is een uitspraak van Herman die, na het lezen van dit boek, waarachtiger lijkt dan ooit.

Dirk BROECKX – 21 januari 2014-01-22

De Tafel van 7
(Trends voor Morgen)
7 trends, tweeduizend14, 21^ste eeuw

REAGEER

Beter Waarom dan Wat en Hoe

http://www.de7de.be — 7/01/2014

We zijn teveel bezig met “Wat” en “Hoe” en te weinig met “Waarom”.

In de aanloop naar de boekbespreking van volgende week sta ik al even stil bij deze thesis waarmee het nieuwste boek van Herman Konings “De Tafel van 7” opent.

Waarom ontwikkelen we geneesmiddelen?
Waarom schrijven we ze voor en leveren we ze af?
Stellen we ons wel de juiste vraag en hebben we er een relevant antwoord op?

De idee achter een product of dienst
Wanneer producten en diensten worden aangeboden communiceert men volgens de Amerikaanse marketinggoeroe Simon Sinek, die Konings citeert, te veel over “Wat” en “Hoe” en te weinig over de vraag “Waarom” we dat doen.

Er wordt veel geld, tijd en energie besteed om de eigenschappen van het product uit te leggen of hoe het werkt, terwijl je eigenlijk best gewoon zou uitleggen “waarom” je het product of de dienst aanbiedt. Duidelijk zeggen wat wat jou drijft, zegt in principe ook meteen wat de gebruiker er zelf bij te winnen heeft.

In feite draait het hier rond het concept “de idee achter een product of dienst” te communiceren (en promoten). Je koopt geen boek voor het papier of de inkt en je koopt het al evenmin “om het te lezen”. Je koopt een boek om jezelf te laten meevoeren in het verhaal of je gebruikt dat als bron van inspiratie om er zelf verder over na te denken of om er met anderen over te kunnen praten.
(Het moge intussen duidelijk zijn dat dit ook één van mijn drijfveren is om boeken te lezen en te bespreken).

Het is niet het product (het boek / wat) noch de dienst (de boekenwinkel / hoe) die belangrijk zijn; het is de idee achter het product dat belangrijk is (vervoerd of geïnspireerd worden / waarom).

Waarom gebruiken patiënten een geneesmiddel?
Laten we even dieper doorgaan op dit concept en het toepassen op de gezondheidszorg en de geneesmiddelen in het bijzonder. Patiënten kopen en gebruiken geen geneesmiddelen voor de actieve molecule die ze bevatten (Wat) en ook niet voor hun farmacotherapeutisch effect (Hoe).
Ze kopen een medicament om gezond te worden (of te blijven). Dat is hun “Waarom”.

Indistrie, overheid, artsen en apothekers zijn intensief bezig met R&D, registratie, terugbetaling, voorschrijven en afleveren aan patiënten. Allemaal “Wat” en “Hoe” dingen. Definities en regels leggen tot in de puntjes en de komma’s vast wat en hoe we daarbij moeten handelen (Hoe).
En dan houden we het voor bekeken. Wat er daarna met het geneesmiddel en de patiënt gebeurt horen we alleen als er nog iets fout loopt.

Het doel van gezondheidszorg en geneesmiddelen
Stellen we ons voldoende regelmatig de vraag “Waarom” we al die dingen rond het geneesmiddel doen ?
En vooral: hebben we een antwoord op die vraag?

“De patiënt staat centraal” is het beste antwoord dat je op die "Waarom" vraag kan krijgen. Het blijkt meestal slechts een slogan te zijn. Weinig bedrijven of zorgverstrekkers kunnen er concrete body aan geven.

Het echte antwoord op de “Waarom” vraag staat hierboven:
het doel van gezondheidszorg en van het gebruiken van geneesmiddelen is “gezondheid produceren”.

Dat is een probleem. Want voor die essentiële output hebben we geen of onvoldoende maatstaven. We meten meticuleus de waarde en het volume van de verkochte medicatie; de ziekteverzekering wikt, weegt en controleert de terugbetaling. Maar onze inspanningen voor en interactie met de patiënt stoppen zo goed als steeds op het ogenblik dat het geneesmiddel voorgeschreven, respectievelijk afgeleverd werd.

Wat er daarna mee gebeurt en vooral of de patiënt wel effectief genezen is, boeit ons wel intensief in de context van klinische studies maar nauwelijks of niet in real life.

Voor de essentie bestaan nauwelijks maatstaven
Welke zorgverstrekker kan zeggen hoeveel QALY’s hij de afgelopen maand geproduceerd heeft of hoeveel DALY’s hij vermeden heeft?

Wie kan zeggen hoeveel procent van de behandelde patiënten effectief genezen zijn, hoeveel er nevenwerkingen hebben gehad of hoeveel er – te vroeg of te laat – gestopt zijn met de behandeling?

Als we de patiënt echt centraal willen zetten, moeten we werken aan een systeem voor de zorg – in feite een heel nieuw paradigma – waarbij we maatstaven en indicatoren ontwikkelen om die parameters systematisch meetbaar te maken. Individueel en voor populaties.

“Volatiel” en “Sterk afhankelijk van de perceptie van elke individuele patiënt”, hoor ik al mompelen. Inderdaad. Maar “gezond zijn” en zich gezond voelen is ook precies volatiel en afhankelijk van de persoonlijke beleving.

De moderne, mondige patiënt heeft er morgen minder boodschap aan wat de (gemiddelde) klinische outcome is voor deze of gene molecule. Hij/zij zal gewoon willen weten of de voorgestelde therapie zijn eigen levenskwaliteit zal verbeteren of niet. Of hij "meer gezondheid koopt", dan wel alleen maar meer nevenwerkingen.

Waarom?
Als we er voldoende in slagen “gezondheidsproductie” in hoofde van de patiënt meetbaar te maken en indien we de patiënt daarbij voldoende betrekken, dan kunnen we waarschijnlijk de loodzware investeringen in klinisch onderzoek – op vlak van geld, tijd en bijhorende risico’s – een stuk verlichten en vervangen door een permanente meting van wat een nieuwe of verbeterde therapie in de praktijk voor de patiënten effectief betekent.

En als de "gezondheidsproductie" permanent en helder meetbaar wordt, zal de afweging makkelijker worden tussen gewonnen QALY's en mogelijke, beperkte risico's op – overigens onvermijdelijke – nevenwerkingen of risico's. PRAC zal misschien minder vlug hakken en schrappen.

De moeite om eens over na te denken, niet?

Herman Konings brengt in “De Tafel van 7" nog enkele andere inspirerende ideeën aan, maar dat is voor volgende week...

Dirk BROECKX – 7 januari 2014

REAGEER

Heb (weer) met plezier je artikel gelezen
Ik vond het echt boeiend....en ook heel herkenbaar gezien het ook geheel in lijn ligt met hoe wij als diagnostische marktonderzoekers ons werk aanpakken.
Zelfs onze naamkeuze WHY5 is hier een toepassing van: de "WHY" die centraal staat en in wiens dienst de andere "W's" (What, Where, When en Who) dienen geïnterpreteerd te worden.
Ik kijk met belangstelling uit naar het vervolg

Madeleine Janssens (Why5Research)

Denken aan Morgen

http://www.de7de.be — 21/12/2013

Denken aan Morgen

Tijdens de IFB Managementcursus reikte Hugo Robays vorige week drie strategiedocumenten aan voor de ziekenhuisapotheek. De puzzelstukjes voor de toekomst van de farmacie vallen steeds duidelijker op hun plaats. Voor farmaceutische bedrijven en voor al wie in de gezondheidssector werkt, kunnen deze drie toekomstanalyses inspirerend werken.

Binnen enkele weken start de nieuwe reeks “Prepare for the Future (P4F)”. Zestien puzzelstukjes voor de toekomst van de publieke officina zullen daar op tafel liggen. Apothekers kunnen er hun eigen strategisch plan mee maken.

Want het is de hoogste tijd om actief aan morgen te denken !

Pharmacy Forecast (ASHP - 2013)
Waar wil je professioneel staan tegen 2018 of 2020 of zelfs 2050 ? Drie strategische documenten houden een beeld voor waar de ziekenhuisapotheek naartoe zal evolueren. In de “Pharmacy Forecast 2014-2018” bracht de American Society of Health-System Pharmacists Research and Education Foundation de opinies bijeen van 164 visionaire collega’s. Ze beoordeelden 64 statements, waarvan hier enkele die een haast absolute meerderheid achter zich kregen.:

1. Zo goed als iedereen denkt dat vergoedingssystemen slechte kwaliteit zullen bestraffen en goede kwaliteit zullen belonen (pay for performance)

2. Ziekenhuizen zullen zich actiever ontfermen over de begeleiding van ambulante patiënten en hun geneesmiddelen management.

3. Men gaat systematisch plannen maken voor de toekomst en expliciete doelstellingen formuleren voor de volgende twee tot vijf jaar.

Achteraan dit artikel selecteerde ik de meest markante aanbevelingen uit dit rapport, die ook buiten de ziekenhuisapotheek toepasbaar zijn of weerslag hebben.

En het volledige rapport vind je HIER.

The Metamorphosis of the Pharmacy Model (Abramowitz - 2009)
In een opmerkelijk artikel "The Metamorphosis of the Pharmacy Model"schetst de Amerikaanse ziekenhuisapotheker Paul Abramowitz de grondige evolutie die het beroep heeft ondergaan de afgelopen 35 jaar. En hij vraagt vooruit te blikken naar de verdere metamorfose die de volgende 35 jaar. Het verschil tussen “evolutie” en “metamorfose” zit hem in de snelheid van verandering.

Het heeft haast 35 jaar geduurd vooraleer het concept van “klinische farmacie” helemaal doorgedrongen is. De veranderingen die er de volgende 35 jaar aankomen, zullen sneller en ingrijpender doorgevoerd worden omwille van de impact van o.m. eHealth, de vergrijzing, maar vooral de economische- en de organisatorische druk die op het hele gezondheidssysteem zal staan.

Nieuwe concepten die hij voorspiegelt zijn o.m. (vrij vertaald):

Benchmarking systemen (balanced scorecard) die therapeutische resultaten, medicatie risico’s en kosten tezamen in beeld brengen. Een dergelijk “medication-effectiveness dashboard” kan een efficiëntie index voor het ingezette personeel bevatten (kosten effectiviteit), een index van de behaalde therapeutische resultaten met diverse soorten medicatie, een veiligheidsindex (warin fouten en nevenwerkingen zichtbaar worden gemaakt) en een index voor de kosten van de gehele therapie (medicatie, biomarkers, diagnostica, telemonitoring, enz.)
Een compleet, gedeeld, multidisciplinair farmacotherapeutisch behandelplan voor elke patiënt, waarin -- eerder nog dan de eigenlijke geneesmiddelen -- therapeutische doelen, beoogde resultaten en de methodologie van opvolging centraal zullen staan.
Ambulant zal de meeste farmaceutische zorg in allerlei vormen van multidisciplinaire groepspraktijken worden geleverd.

Vlerick Witboek Ziekenhuisapotheek
Van maart 2012 tot vandaag werkte de Vlerick School aan een Witboek Ziekenhuisapotheek. Drie werkgroepen schreven de ontwerptekst die nog tot begin januari open staat voor commentaar.

Het Witboek trapt heel veel open deuren in en bevat lang niet de rijkdom aan visies en concrete voorstellen die de andere twee documenten aanreiken. Maar het is wel, in tegenstelling met de andere, een document van eigen bodem.

Eigenaardig genoeg stelt men een “Nationaal Medisch Dossier” voor. Dat is op zich verdienstelijk, ware het niet dat men voorbij lijkt te gaan aan de dynamiek van Vitalink, respectievelijk Réseau Santé Wallon. Noord en Zuid zijn wel allebei bezig met het geleidelijk consolideren of minstens onderling toegankelijk maken van diverse vormen van patiëntendossiers; maar de manier waarop dit gebeurt (vorm, toegang, doelstellingen, governance, enz.) maakt een heus "nationaal" dossier vandaag weinig waarschijnlijk.

De analyse van de zwaktes van het huidige financieringssysteem is correct en men geeft wel enkele algemene denkpistes voor de toekomst. Maar er is nog veel werk aan de winkel vooraleer hieruit een concreet nieuw business model kan tevoorschijn komen, denk ik.

Maar dat is maar een persoonlijk gedacht. Ga naar de site, lees het hele document en doe nog snel (tot begin januari !) mee aan de enquête.

Prepare for the Future (P4F) voorgestelde projecten 2014

1. Werken met ’Motivationele Strategieën’: verpak je raad op maat (nieuwe oefening!).

2. Van ‘Motivatie’ naar ’Actie’: draai BNM en het raadgevingsgesprek eens helemaal om.

3. Storytelling: gedrag veranderen en therapietrouw bevorderen (nieuwe verhalen!).

4. De ‘Gewoontelus’ en ‘Serious Gaming’: maak correct medicatiegebruik ’fun’!

5. Loopt BNM nog stroef? Ga creatief afkijken bij collega’s waar het al vlot loopt!

6. Medicatieschema’s en Medicatie Check: de ’kapstok van ons beroep’.

7. Zittende Bediening en Werken op Afspraak: utopie of realiteit?

8. Efficiënt Samenwerken: LMN’s, clusters en concrete samenwerkingsverbanden.

9. eHealth in de Praktijk en welke ondersteuning geeft “éénlijn.be”?

10. Telemonitoring, thuis en in de apotheek: de patiënt als partner in de zorg.

11. De ‘Farma Appstore’: modern technologieën inschakelen, hoe en wanneer?

12. Bronnen van betrouwbare patiënten informatie: ze komen er eindelijk aan !

13. Lokaal managen van Chronische Zorg en Individuele Medicatie Voorbereiding.

14. Therapietrouw meten: een essentiële ‘must’ voor de volgende jaren (nieuw!).

15. Kwaliteit en resultaten in de apotheek meetbaar maken (nieuwe oefening!).

16. ‘No Cure No Pay’? Hoe gaan toekomstige vergoedingssystemen er echt uit zien?

Completere informatie over P4F vind je HIER.

Hiermee is de vierde jaargang van "de7de" een feit.
Er staan inmiddels ruim 144 blogs op deze site. Geheel gratis, voor wie er zin in heeft.
Men zegge het voort !

Ik wens alle trouwe en occasionele lezers een prachtieg Kerst en een boeiend, zorgenvrij en gezond 2014 !

Dirk BROECKX – 21 december 2013

REAGEER

Een eigen selectie van aanbevelingen
uit “Pharmacy Forecast 2014-2018

Payment

Actively participate in developing programs that tie fixed reimbursement to high quality outcomes, particularly in ambulatory care. Contribute to (…) the creation of bundled reimbursement packages, ensuring that the medication therapy needs of patients.
Approach cost containment efforts in a manner that assumes all medication expense is borne by the provider organization, not reimbursed in a fee-for-service fashion. Prepare for the emergence of risk-bearing by aggressively eliminating inefficient medication use, even when that medication.

Data & Quality

Develop a pharmacy department dashboard of indicators that document pharmacists’ contribution to improving the quality of care.
Developing a pharmacy data quality program to continuously improve data quality using measures of completeness and consistency.
Anticipate organizational changes such as the hiring of a chief data officer and chartering of data and analytics governing bodies. Seek to participate directly in data governance to represent pharmacy data as a valuable enterprise asset and influence the determination of analytics priorities.

Care organization

Study the patient-care and financial implications associated with outsourced care-transition services.
Collaborate with the clinical laboratory on how to ensure accurate, timely, and actionable results for diagnostic tests of patient genetic characteristics relevant to drug therapy. Train pharmacy staff on how to use such test results to optimize patient outcomes.
Develop an assertive strategy for engaging pharmacists in collaborative practice agreements and other modes of team-based care for ambulatory patients in your organization.
Actively pursue collaborations with community pharmacists in your region in programs designed to improve continuity of care and outcomes for high-risk patients discharged from the hospital.
Begin planning how to optimize the use of emerging point-of-care diagnostics in the ambulatory-care pharmacy setting, thereby improving access to care and reducing costs. Include in your plans how pharmacists will communicate with patients’ primary care providers about the results of point-of-care testing and changes in treatment based on test results.
Begin planning how your pharmacists will monitor drug therapy and patient adherence in the home through the use of biosensors, telecommunications, social media, and other emerging technologies.

Strategic planning (P4F !)

Conduct an environmental scan of health care trends, using Pharmacy Forecast reports and other sources in the health care and business literature, and determine the implications for your institution and department over the next three to five years.
Develop a portfolio describing pharmacists’ patient care activities related to improving quality, safety, and financial management, and share this information with your organization’s executive leaders. Include compelling cases in which pharmacists prevented medication errors and readmissions, reduced drug expenditures, and improved patient outcomes.
Develop a plan to annually increase pharmacists’ patient care activities across the continuum of care.
Conduct post-discharge follow-up calls to high-risk patients for the purpose of preventing drug-related problems and readmissions.

Business Model Generatie -- Alexander Osterwalder & Yves Pigneur

http://www.de7de.be — 14/12/2013

In de gezondheidssector en in het bijzonder in de geneesmiddelensector hebben we nood aan nieuwe zorg- en businessmodellen. Wat we doen en hoe we ervoor betaald worden is aan herziening toe. Vaak botst de oefening om iets nieuws op papier te zetten op weerstand tegen verandering, onvoldoende “out of the box” denken of gewoon praktische bezwaren waarvoor men geen sluitende oplossing vindt.

Zoek je een methode om het denk- en creatieproces van een business model te structureren en meteen te helpen geen enkel element van het plan of nieuwe concept uit het oog te verliezen, wend je dan tot “Business Model Generation”. Zelden had ik zoveel plezier aan een vlot geschreven en grafisch mooi uitgewerkt boek, dat daarenboven nog een leuke en sluitende methode bevat om moeilijke vraagstukken te helpen oplossen.

Een open innovation oefening
Het project voor het maken van dit boek was echte “open innovatie”. Samen met 470 co-auteurs (die allemaal vooraan in het boek vermeld worden), schreven Alexander Osterwalder en Yves Pigneur de handleiding bij het “business model canvas” uit. De meeste gekende en vernieuwende business modellen (Amazon.com, iTunes, enz.) passeren in het boek de revue.

De auteurs geven je overigens op hun site ongegeneerd een preview van 70 pagina’s uit het boek.

Kern van het model is het business model canvas. Wanneer je zelf aan de slag wil, dan ga je dat stramien als basis gebruiken voor de oefening. Het is de bedoeling dat je de diverse elementen van je plan bvb. op Post-its beschrijft en zo, al brainstormend, het plan gestalte geeft.

De bouwstenen van je business model
Die elementen van het canvas zijn logisch en passen mooi in elkaar:

Customer Segments en
Value propositions worden verbonden door
Customer relationships en
Channels.

Dat is de kern van het business model.

Daarnaast staan de nodige

Key Resources en
Key Activities, die op hun beurt ondersteund worden door
Key Partners

Tenslotte vind je onderaan:

Revenu Streams en
Cost Structure.

Elk van deze elementen wordt op enkele overzichtelijke pagina’s verfrissend creatief beschreven en geïllustreerd, steeds doorspekt met een resem concrete voorbeelden en tips die je aan het denken zetten.

En wat met de fameuze "5 P's"...?
Je zou geneigd zijn je business plan te enten op je marketing plan en -mix.
Klassiek leerde Kottler je dat je dan in de dienstensector de "5 P's" moet bepalen: Product, Prijs, Plaats, Promotie en Personeel/Publiek.

Wanneer je dat lijstje afpunt tegenover het Business Model Canvas, dan merk je meteen hoeveel completer en breder deze aanpak is.

Value Propositions omvat veel meer dan alleen de omschrijving van je product of service.
Revenue Streams & Cost Structure is méér dan alleen de prijs bepaling
Channels en Custumer relationships definiëren, leert je meer dan Plaats en Promotie bepalen.
Key Resources, Partners en Key Activities is breder dan de inbreng van de interactie tussen Personeel en Publiek in het ontwikkelen van je dienstaanbod.

Out of the box modellen
Het boek analyseert diverse variaties, zowel op klassieke als op fundamenteel transformerende modellen:

The Long Tail;
Meerzijdige modellen (typisch voorbeeld is Visa, die tezelfdertijd de kopers als de verkopers tot klant heeft);
“Gratis” als model (waarbij derden zoals sponsors of reclame voor inkomstenstromen zorgt);
Open modellen (waar bvb. meerdere partijen samenwerken aan niet- of pre-concurrentiële delen van het product of de service en vervolgens winst halen uit de verdere ontwikkeling of “customisation” ervan).

Handen uit de mouwen
Dit boek is niet bedoeld om langs de zijlijn te blijven staan. Je wordt constant geprikkeld om je eigen plan uit te denken. Een boeiend hoofdstuk geeft je alle mogelijke technieken en tips die je daarbij kan gebruiken. Het is meteen een compleet handboek van creatieve technieken zoals visueel denken, prototyping, storytelling en scenario’s maken. Elke techniek wordt bevattelijk toegelicht, klaar voor gebruik.

Strategisch denken
Het doel is niet alleen creatief aan de slag te gaan om gekke of buitensporige modellen uit te vinden. De auteurs geven ook mee hoe je je plan kan evalueren of hoe je meerdere modellen in elkaar kan schuiven en combineren. Tot slot wijzen ze nog de weg naar verdere ontwikkelingen waar ze nog mee bezig zijn, zoals een digitaal platform waarmee je business modellen kan ontwikkelen en waarop je ze ook meteen kan doorrekenen in spreadsheets.

In “Business Model Generation” staan diverse voorbeelden van nieuwe modellen voor farmaceutische bedrijven. Uiteraard kunnen ook de andere voorbeelden inspirerend werken. We gaan er de volgende weken en maanden de deelnemers van de lopende IFB Management Cursus mee aan de slag laten gaan.

Benieuwd wat er in mei e.k. aan nieuwe modellen uit de bus gaat komen. En intussen: dit boek moet je lezen !

Dirk BROECKX – 14 december 2013

Business Model Generation (Engelstalige editie)
ISBN: 978-2-8399-0580-0

Business Model Generatie (Nederlandstalige editie)
ISBN 978-9-0130-7408-6

REAGEER

Bedankt voor de tip, voor dit boek Business Model Generation. Boeiend, relevant, en verteerbaar. Ik heb het me onmiddellijk besteld om Amazon, en ook aan drie kontakten laten opsturen als Christmas gift.
Ook aan jou wens ik van harte zalige kerstdagen en een gelukkig nieuwjaar. Je maakt écht wel het verschil, Dirk, met je 7de. Dat is een ongelofelijk puike en waardevolle contributie. Nogmaals dank. HDJ

Eenlijn.be: Zeven wensen onder de Kerstboom

http://www.de7de.be — 7/12/2013

Zaterdag 7 december hielden de ruim 400 deelnemers van het Eerstelijnsgezondheidszorg Symposium “éénlijn.be” mee boven de doopvont. Sinds drie maanden coördineer ik met plezier dit ICT-ondersteuningsproject. (De site is nog volop in aanbouw!). Tegen uiterlijk 2016 (dus over drie jaar) willen we daarmee het gebruik van digitale gegevensuitwisseling in de eerste lijn even natuurlijk maken als het gebruik van een GSM of GPS vandaag.

“We”, dat zijn de koepelorganisaties van artsen, apothekers en andere zorgverstrekkers, samen met Syntra West, Praktijk Coach en Health Connect (als meer technisch partners) en de opdrachtgever: het Vlaams Agentschap voor Zorg en Gezondheid (VAZG).

Er is in België al een hele weg afgelegd op dit vlak, vaak weinig gekend bij gebrek aan systematische communicatie. En er moeten nog een reeks obstakels en valkuilen worden weggenomen, willen we alle zorgverstrekkers aan boord krijgen.

Met de Kerstdagen en Nieuwjaar voor de boeg lanceer ik hier – open voor discussie – daarvoor een verlanglijstje dat uitgaat van acht “doelstellingen”. Het zijn stuk voor stuk dingen die we alleen maar samen kunnen realiseren. Geef mij dus geen grote elektrische trein onder de kerstboom; heel veel goede wil volstaat.

Je kan volgend stuk lezen door de bril van de vooruitstrevende arts of apotheker die met zijn computer méér wil doen. Maar je mag ook het standpunt innemen van de overheid, die ook wil weten waarom en hoe we met eHealth méér kunnen doen. Of je kan de invalshoek nemen van de softwareleverancier, die vaak niet meer weet door welke hoepel eerst te springen. Heldere en eensgezinde doelstellingen (en de weg er naartoe) kunnen hopelijk voor deze laatsten wat rust brengen en vooral wilskracht bundelen.

Doelstelling 1 : Naadloos werken met een Single Sign On en intuïtieve input
Aanloggen en gebruiken van eHealth diensten moet naadloos ingebakken worden in de software van elke zorgverstrekker. Eénmaal aanloggen geeft toegang tot alle “diensten met toegevoegde waarde” (DTW), zoals eHealth Box, Vitalink Sumehr, Medicatieschema, Vaccinnet, MyCarenet, Recip-e, Gedeeld Farmaceutisch Dossier, enz. Elk van deze DTW dient op een uniforme manier – op maat van elk zorgberoep – te werken in elk softwarepakket.

Registreren en coderen van data mag niet langer een aparte en lastige taak zijn; het moet vanzelf lopen, op basis van de (minimale) handelingen die we vandaag al gewoon zijn uit te voeren met de computer (en waarom niet de tablet of smartphone?). Metingen moeten bijvoorbeeld automatisch van het apparaat naar de juiste plaats in het patiëntendossier lopen. De meest waarschijnlijke (diagnose)codes moeten vanzelf aangereikt worden, enz.

Doelstelling 2: een Uniforme Connector
Vlot verwerken van data veronderstelt dat de datasets die binnenkomen of vertrekken voor elke dienst met toegevoegde waarde (DTW) zoals Sumehr, Medicatieschema, digitaal voorschrift, enz. eenduidig gedefinieerd en gestandaardiseerd worden. Binnen enkele dagen wordt hiervoor een belangrijke stap gezet, wanneer de eerste “uniforme connector” operationeel zal worden. Dat was tot nu toe letterlijk en figuurlijk de missing link bij de basisdiensten van het eHealth Platform. Elke DTW communiceerde immers apart met elk softwarepakket, wat heeft geleid tot een kakofonie van connectoren, veel dubbel werk en een hoop miserie.

De uniforme connector is voortaan een stuk software dat vrij ter beschikking staat van de zorgverstrekkers en hun software leveranciers. Het is een uniforme interface tussen hun softwarepakket, de basisdiensten van het ehealth platform en de diensten met toegevoegde waarde.

De connector verzorgt de verbinding met de basisdiensten van het eHealth Platform (zie figuur). Dit deel moet door de overheid onderhouden en aangeboden worden (wat al gebeurt door het eHealth Platform).
Anderzijds verzorgt de connector de verbinding met de dienst met toegevoegde waarde (DTW). Dit deel van de connector zou vanaf nu verplicht moeten worden onderhouden door elke DTW.

Tenslotte zorgt de connector ervoor dat de data die uitgewisseld worden op een eenvoudige, eenduidige en gestandaardiseerde manier binnen komen in en vertrekken uit de gebruikerssoftware.

Het is evident dat governance voor de connector in handen moet komen van een “open innovatie” werkgroep, waaraan, naast de verantwoordelijken van het eHealth Platform, ook de projectverantwoordelijken van elke DTW en een permanente vertegenwoordiging van de eindgebruikers (en hun softwareleveranciers) moeten deelnemen.

Doelstelling 3: Helder woordgebruik over elektronische patiëntendossiers
Het woordgebruik in verband met elektronische patiëntendossiers leidt vaak tot verwarring. In de context van de decentrale gegevensopslag waarvoor we in België en Vlaanderen hebben gekozen, moeten we hierover duidelijke concepten hanteren. Zo kunnen we allicht beter praten over:

een “individueel patiëntendossier” : een elektronische dossier waarin een zorgverstrekker, maar ook de patiënt (!), gegevens invoert en bewaart voor eigen gebruik. Zorgverstrekkers registreren in dit dossier ook specifieke data, zoals diagnoses, prestaties, voorschriften, analyse resultaten, verslagen, rapporten, enz.
een “gedeeld patiëntendossier” : een dossier waarin relevante en in principe gestructureerde gegevens overgenomen worden uit individuele patiëntendossiers, met het doel ze te delen met andere zorgverstrekkers en/of met de patiënt.

Een gedeeld dossier is dus geen “extra” dossier dat de zorgverstrekker moet voeden; het is eerder een technisch platform, waarin gegevens uit het individueel patiëntendossier op een gestandaardiseerde wijze worden overgenomen. Het mooiste voorbeeld daarvan is Vitalink, maar ook het Gedeeld Farmaceutisch Dossier en Vaccinnet werken op deze manier.

Op deze manier omschreven heeft een patiënt dus meerdere “individuele patiëntendossiers” (in principe eentje dat hij zelf bijhoudt en bij elke zorgverstrekker waar hij komt ook een). En hij kan ook meerdere “gedeelde patiëntendossiers” hebben (waarbij een verwijsregister of Metahub de weg wijst naar de plaatsen waar over een patiënt data beschikbaar zijn).

Doelstelling 4: “Filters”
Omdat slechts een deel van de gegevens gedeeld moeten worden, zijn drie stappen nodig:

in overleg met andere zorgverstrekkers en met de overheid, moet elke beroepsgroep bepalen welke gegevens in het “individuele patiëntendossier” (bij de zorgverstrekker) moeten geregistreerd en bewaard worden, met het oog ze te delen. In een aantal gevallen is dit reeds gebeurd, maar soms nog niet. Deze dataset zal geleidelijk evolueren.
bij dat overleg moet men meteen ook de vorm en de standaarden (terminologie en codering) bepalen waarmee de te delen gegevens geregistreerd en opgeslagen worden in de “gedeelde patiënetndossiers”. Ook dit is in een aantal gevallen reeds gebeurd, maar vaak nog niet of onvoldoende.
elke beroepsgroep bepaalt tenslotte welke gegevens (a) men onderling nuttig kan delen, (b) van de andere beroepsgroepen zinvol moet kunnen consulteren en (c) welke gegevens zinvol gedeeld kunnen worden met de patiënt.

Vandaag delen artsen de samenvatting van het patiëntendossier (Sumehr) alleen onderling. Maar bepaalde gegevens uit het artsendossier zijn ook nuttig voor andere zorgberoepen. Dit technisch afschermen of in stukje kappen is het hopeloos. Maar je kan ook “filters” inbouwen in de software van wie gegevens opvraagt.

Dit laat toe om alle gegevens van de patiënt (die daarvoor toestemming heeft gegeven) elektronisch toegankelijk te maken en in theorie toegang te geven tot het hele dossier van de patiënt. Maar via deze filters wordt in de praktijk de toegang gewoon beperkt tot die gegevens die zinvol, nuttig of nodig zijn voor een bepaalde soort zorgverstrekker en voor de patiënt.

Dit lost het technische, juridische en emotioneel probleem op wanneer men alle zorgverstrekkers onbeperkt toegang geeft, terwijl dit eigenlijk beperkt moet worden tot de juiste “finaliteit en proportionaliteit” (zoals voorzien in de privacywetgeving).

Het doel van “filters” is meteen ook te voorkomen dat de zorgverstrekker of de patiënt verdrinkt in een berg informatie in een dossier, terwijl men slechts een stukje daarvan echt nodig heeft.

Deze “filters” kunnen meteen rekening te houden met de beroepsgroep of de kwalificaties van de zorgverstrekker; ze kunnen een tijdslimiet bevatten (bvb. alleen de gegevens van de laatste maanden of jaren) en kunnen ook rekening houden met het type pathologie van de patiënt (bvb. de apotheker ziet alleen de bloeddrukwaarden en nierfunctie van een hypertensiepatiënt). Zo zorgt men ervoor dat de zorgverstrekker precies die informatie krijgt, die voor hem relevant is.

Doelstelling 5: Productiviteit, de vierde as voor gebruik van gedeelde gegevens
In mei jl. wees ik op drie assen voor het gebruik van digitale patiëntengegevens. Inmiddels wordt ook een vierde as steeds duidelijker: eHealth kan helpen de productiviteit te verhogen.

1. Het individueel uitwisselen van gegevens rond een patiënt, tussen de verschillende zorgverstrekkers, om de individuele patiëntenzorg beter te coördineren, alsook om de continuïteit en de veiligheid te verbeteren.

2. Het verzamelen en analyseren van populatiedata, met het oog op het ontwikkelen van wetenschappelijke inzichten, het opsporen van patronen en verbanden, het aansturen van het beleid, het verfijnen van praktijkrichtlijnen, enz.

3. Benchmarking van verzamelde, geanonimiseerde gegevens en feedback aan individuele patiënten en zorgverstrekkers, zodat men zijn eigen gedrag of performantie kan spiegelen aan dat van anderen.

Vandaag wordt in België hoofdzakelijk gewerkt aan de eerste as, met het oog op de individuele patiënt. Maatschappelijk is de tweede as ook min of meer aanvaard, zeker voor academische doeleinden en voor het beleid. Soms ligt de plaats en manier van anonimiseren of versleutelen van gegevens nog wel gevoelig.

Digitale data verhogen ook onomkeerbaar de transparantie van wat men doet. Ze maken een vlottere analyse en vergelijking mogelijk. Het heeft geen zin het hoofd daarvoor in het zand te steken. Wel in tegendeel: de derde as zal sowieso ook worden ontwikkeld. Zorgverstrekkers hebben er dus alle belang bij om “benchmarking” en “feedback” zelf op te pikken en uit te werken; anders zullen anderen het in hun plaats doen.

4. Productiviteit verhogen is de nieuwe, vierde as die we in het oog moeten houden. In een recent artikel in de American Journal of Managed Care (“The Impact of Electronic Health Record Use on Physician Productivity”) tonen Adler-Milstein & Huckman aan dat artsen makkelijker taken delegeren bij gebruik van digitale, gedeelde dossiers.
Daarenboven maakt een (lokale) gezamenlijke benadering van digitale dossiers van patiënten ook populatiemanagement toe. Dat is een essentiëel onderdeel van de Triple Aim benadering (KLIK HIER).

In al deze gevallen leidt het gebruik van eHealth dus tot een verhoging van de productiviteit: met dezelfde mensen en middelen meet patiënten behandelen en meer gezondheid produceren.

Doelstelling 6: Terminologiebeleid (via een ad hoc “open innovatie” platform)
In het eHealth Actieplan 2013-2018 staat een bijzonder belangrijk hoofdstuk rond het “terminologie beleid”. Dat is de gezamenlijke aanpak rond het bepalen en het gebruiken van standaarden en codering. Voor producten werd hiervoor al jaren geleden een soliede basis gelegd via de (Belgische) CNK en (internationale) GS1 /EAN standaarden en codering. Voor heel wat andere gegevens (diagnose, reden van consultatie, labowaarden, enz.) bestaan er wel uitstekende standaarden, maar ze worden nog te weinig of niet uniform gebruikt.

Hierrond is er – ook in België – al veel goed werk verricht, maar we hebben op heel korte termijn nood aan één plaats of orgaan dat alle initiatieven bundelt en ordent.

Nederland heeft het al voorgedaan (KLIK HIER). Het volstaat een “open innovatie” platform te starten, waarop alle betrokkenen elkaar ontmoeten en samenwerken (van gebruikers, over leveranciers allerhande, tot de diverse bevoegde administraties).

Doelstelling 7: Breed, open en permanent overleg met alle betrokkenen
In het eHealth Actieplan 2013-2018 voorzag men drie niveaus van “goverance”:

een politiek orgaan op interministerieel niveau, waarin kabinetten en leidende ambtenaren de grote politieke lijnen vastleggen en opvolgen.
een executief beleidsorgaan, in casu het Beheerscomité van het eHealth Platform, waarin benoemde vertegenwoordigers van de overheid, zorgverstrekkers, ziekenfondsen en patiëntenorganisaties officiële adviezen geven en beslissingen nemen.
een permanent overlegorgaan van de “gebruikers”, waarin men de praktische uitwerking van projecten onderling afstemt en coördineert. In dit orgaan kan men (samen) plannen maken voor de toekomst, oplossingen zoeken voor de (gezamenlijke) problemen en praktijkgerichte adviezen voorbereiden voor het Beheerscomité.

Dit overleg loopt best in de geest van de Ronde Tafel van vorig jaar: vergaderingen die open staan voor al wie interesse heeft, rond concrete problemen of casussen, ongehinderd door “red tape”, strakke reglementen of een beperkt aantal leden.

Tot slot
We beschikken vandaag over onvoldoende gelegenheden waar iedereen die met projecten bezig is, nauw betrokken wordt bij de verdere ontwikkelingen in hun eigen sector. Met name bij de zorgverstrekkers op het terrein is er vaak onvoldoende voeling met wat ‘hogerop’ gebeurt. De oplossing hiervoor ligt in de eerste plaats op het terrein zelf: zorgverstrekkers, bedrijven en hun koepelorganisaties moeten meer tijd en geld stoppen in het vrijstellen van mensen die met hun twee voeten in de praktijk staan, maar tevens de gelegenheid krijgen om projecten en systemen te helpen ontwikkelen en begeleiden.

Het inschakelen van het middenveld is daarbij essentieel. Beroepsorganisaties, softwareleveranciers en lokale structuren (LMN, SEL, e.d.m.) zouden nog nauwer bij de hele ontwikkeling en uitrol van e-gezondheid betrokken moeten worden. Dat is alvast een doelstelling die we binnen “éénlijn.be” gaan realiseren.

Dirk BROECKX – 7 december 2013

REAGEER

Innoveren voor Gezondheid (volgens TNO)

http://www.de7de.be — 21/11/2013

Technologische en sociale vernieuwingen in preventie en zorg leveren een tegelijk hoopvol en schrikwekkend beeld van de toekomst. Technologisch en op vlak van (re)organisatie van de zorg is heel veel mogelijk, maar is het ook praktisch haalbaar en betaalbaar? Daarenboven is het niet evident om het huidige zorgmodel zomaar te veranderen. En toch lijkt gewoon verder doen op termijn niet houdbaar.

In de brochure “Innoveren voor Gezondheid” brengt het Nederlandse TNO een globale visie op de gezondheidszorg van de toekomst. Hoewel de origine en inspiratie van deze visie ‘van boven de Moerdijk’ is, is het holistische toekomstbeeld een zeer zinvolle basis om na te denken over een nieuw evenwicht tussen kosten en kwaliteit van de zorg en over de gezondheidsoutput.

The Big Picture
Innoveren is meer dan nieuwe geneesmiddelen en therapieën ontwikkelen. Het gaat over meer dan de klassieke spanning tussen “extra uitgaven” en “extra besparingen”. Het gaat veel verder dan vergelijkingen publiceren over de therapeutische resultaten van ziekenhuizen of zorgverstrekkers. Het is meer dan de recente focus op ‘risk management’.

Neem mee de TNO-helikopter, om een overzicht te krijgen van waar het de volgende tien jaar echt over zal gaan. Om te beginnen krijg je een globaal beeld van de resem uitdagingen, technologische mogelijkheden en “hot issues” die op ons af komen.

En dan ga je op zoek naar een evenwichtige oplossing, die zoveel mogelijk opportuniteiten en bedreigingen met elkaar verzoent. TNO geeft een totaal nieuwe kijk op gezondheid en zorg. Het volstaat de 80 pagina’s van “Innoveren voor Gezondheid” te lezen om er kennis mee te maken.

Productiviteitswinst in plaats van kostenbesparing
Als je kosten en baten beter met elkaar gaat afwegen, kom je vanzelf bij “productiviteitsverhoging” uit. Dan stop je met “besparen” en begin je na te denken hoe we met de beschikbare middelen meer kan realiseren. Niet door harder te gaan werken voor minder geld; wel door de beschikbare middelen en manpower slimmer en efficiënter in te schakelen (zie kader: Jos de Blok).

Jos De Blok: ondernemer in de thuiszorg
Dat een spectaculaire productiviteitswinst mogelijk is, wordt bewezen door Buurtzorg Nederland . 500 zelfsturende teams slagen erin aan 50% van de gemiddelde kostprijs meer dan 9/10 klantentevredenheid te scoren. Het geheim: minder management en 'overhead' + beter benutten van het probleemoplossend vermogen en de professionaliteit van de medewerkers.

TNO, hoezo?
Voluit heet het de “Nederlandse Organisatie voor Toegepast-Natuurwetenschappelijk Onderzoek”, in 1932 bij wet opgericht om kennis toepasbaar te maken voor bedrijven en overheden. Als publiekrechtelijke organisatie is TNO onafhankelijk van de overheid, de universiteiten en de bedrijfswereld.

De brochure “Innoveren voor Gezondheid” is rijk gestoffeerd met concrete cases, die de beschreven principes illustreren. Voortdurend vind je verwijzingen naar een indrukwekkende referentielijst van toonaangevende publicaties.

Drie voor de prijs van een
Niet verwonderlijk dat TNO al snel uitkomt bij Triple-Aim als eerste pijler van het toekomstig model (zie ook “Triple Aim: het onmogelijke is haalbaar” van 7/11/2013 jl.):

Verbetering van de door de patiënt ervaren zorgkwaliteit.
Verbetering van de gezondheid en vitaliteit van een gedefinieerde populatie of specifieke doelgroepen.
Vermindering van de kosten per capita (of in ieder geval de beheersing van de kosten).

Het geheim van deze aanpak zit hem in het simultaan werken naar deze drie doelstellingen. Het model gaat niet in tegen het huidige model. Het zet er gewoon drie totaal nieuwe doelstellingen naast. Elke nieuwe doelstelling afzonderlijk en zeker de drie samen zijn fundamenteel verschillend van de zorgmodellen waarin we gewoon zijn te werken. Maar de toegevoegde waarde van Triple Aim voor de individuele patiënt, voor de maatschappij en ten gronde ook voor de zorgverstrekkers is onmiskenbaar.

Hetzelfde, maar anders

Verbetering van de door de patiënt ervaren zorgkwaliteit.
Om de eerste doelstelling te realiseren moet je meteen de patiënt nauwer betrekken bij het zorgproces. Je moet immers meten hoe de zorg door de patiënt ervaren wordt. Meteen kan je hem/haar nauwer bij het productieproces van de zorg zelf. Telemonitoring lonkt al om de hoek...

Verbetering van de gezondheid en vitaliteit van een gedefinieerde populatie of specifieke doelgroepen.
Voor de tweede doelstelling heb je populatiegegevens nodig. Je kijkt niet langer naar de zorg “patiënt per patiënt”; je kan veel efficiënter werken, wanneer je de zorg richt op het systematisch verbeteren van de outcomes voor gelijksoortige populaties; groepen patiënten met gelijkaardige – vaak nieuwe – behoeften, gestratifieerd op basis van beschikbare en nieuw te verzamelen gegevens.

Vermindering van de kosten per capita (of in ieder geval de beheersing van de kosten).
Financieel praat je ook niet langer van bevriezen of inkrimpen van budgetten (= klassiek besparen), noch van het begrenzen of verminderen van de vergoeding per prestatie. Dat zijn de dingen waar zorgverstrekkers momenteel steevast van tilt slaan. Je vraagt wel om samen na te denken hoe men verspillen kan vermijden, teneinde zoveel mogelijk gezondheid te produceren met het beschikbare budget.

Een brede toepassing van moderne technologieën past perfect in elk van deze drie doelstellingen van Triple Aim, op voorwaarde dat je eerst nagaat in welke mate elke nieuwe technologie bijdraagt tot het realiseren ervan.

Een nieuwe definitie van “Gezondheid”
TNO stelt voor de klassieke definitie van “gezondheid” van de WHO uit 1948 te verlaten (“Volledig fysisch, mentaal en sociaal welzijn”): door de vergrijzing en chronische ziekten zijn zeer grote groepen van de bevolking volgens die definitie permanent en in feite ongeneeslijk “ziek”.

In plaats daarvan stelt men voor zowel gezondheid als ziekte te gaan “managen”. Dan hoef je elk probleem ook niet langer meteen te medicaliseren.

De nieuwe definitie, “Het vermogen van mensen om zich aan te passen en zichzelf te redden”, klinkt minder positief dan ze in feite is.

De patiënt wordt zoveel mogelijk ingeschakeld als actieve partner en is zeker niet het lijdend voorwerp, dat zorg ondergaat. In die nieuwe visie worden patiënten zo zelfredzaam mogelijk gemaakt, via ondersteuning en coaching, eerder dan “verzorging”.

Participatie is het leidmotief. Gezonde levensgewoonten, voeding en beweging, primaire en secundaire preventie, therapietrouw, meer zelfbeschikking en beslissingsrecht bij de behandeling zijn de basisingrediënten.

Moderne technologie – telemonitoring op kop – dicht de afstandskloof tussen de zorgverstrekkers en de patiënten (enerzijds) en de tijdskloof tussen twee consultaties (anderzijds).

Technologische innovatie
Innovaties in de farmaceutische industrie, biotechnologie en medische technologie worden – behoorlijk confronterend – in perspectief geplaatst. (zie figuren).

Indien men naast R&D innovatie ook sociale innovatie in kaart brengt, dan blijkt in de geneesmiddelensector de sociale component veel zwaarder door te wegen dan de R&D component, hoewel alleen de laatste steevast voor het voetlicht wordt gebracht door de innoverende bedrijven.

Toekomstige en nieuwste technologieën
Nanotechnologie, micro-elektronica, advanced materials, komen allemaal aan bod. Voor TNO zijn het echter waardevolle componenten van innovatie, op voorwaarde dat je ze in een breder perspectief integreert en evalueert.

Het verstandig inschakelen van ICT en eHealth, sociale media, zorg op afstand en mHealth zijn immers minstens even innoverend. Maar ze verhogen de productiviteit veel meer dan bvb. een incrementele verbetering van een bestaande farmacologische klasse.

Investeringen in innovatie moeten dus verstandiger worden gespreid over klassieke R&D, maar ook – en vooral – richting sociale innovatie. Denk de volgende jaren bijvoorbeeld eens aan Serious Gaming en Big Data. (Zie kader)

Het "4P" zorgmodel
Naast “Triple Aim” is “4P” de tweede belangrijke pijler van de toekomstvisie van TNO.

Predictief, Persoonlijk, Preventief en Participatief veroorzaken samen een heuse paradigma shift tussen een “oud” en “nieuw” zorgmodel. (zie figuren).

Serious Gaming en Big Data
“Maak er een spel van en mensen zullen het spelen”. Verpak informatie in een quiz of start een online community waar patiënten (anoniem) “tegen elkaar uitkomen” bij gewichtsverlies of therapietrouw. Het wordt niet alleen “fun”; ook de therapeutische resultaten worden beter. (Kijk eens naar www.visio.org/wii-spel)

Een Pollen App of een Fijnstof App hebben een manifest positief effect en verminderen exacerbaties bij astma patiënten, niet alleen door hun rechtstreeks preventief effect (plaatsen met slechte luchtkwaliteit vermijden), maar ook door de patiënten actiever te betrekken bij... het managen van hun ziekte. En daar draait het uiteindelijk om.

Persoonlijk en participatief is deze benadering van “personalised medicines”: in een eerste stap zorgen biomarkers voor een selectie van therapie (“stratified medicines”). Dan volgt een verdere “personalisatie” van de therapie via componenten van psychologie, gezond gedrag enz.

In een uitgebreid hoofdstuk schetst TNO de randvoorwaarden, context en mogelijke opbrengsten van de “P4” benadering.

Migreren naar een nieuw zorgparadigma zal niet eenvoudig zijn. De weerstand tegen “change” zal groot zijn, in de zeer gereglementeerde sector, vol van tradities, vaste rollen en in feite eeuwenoude businessmodellen.

Toen ik Rudy Pauwels, in een publiek debat, enkele weken geleden vroeg waarom verandering en echte innovatie zo moeilijk zijn, antwoordde hij: “Omdat ons huidig model nog behoorlijk goed werkt”. Dat is waar. Alleen... Zullen we klaar staan voor verandering wanneer technologische en sociale opportuniteiten zich aandienen om meer gezondheid te produceren? Gaan we ons snel genoeg kunnen aanpassen, wanneer de bedreigingen die we al lang zien aankomen, echt toeslaan? Nu daarover nadenken kost niets, maar kan straks heel veel opbrengen.

Dirk BROECKX – 21 november 2013

REAGEER

e.denelzen@hdmedi.eu :

Innoveren in de zorg is belangrijk, wat echter meest belangrijke is, kijken naar alle diciplines en vanuit het totaal-beeld kijken waar innovatie / investeringen het meest rendabel zijn.
Soms zijn bepaalde investeringen te doen in een bepaalde sector (vb IVM) wat extra kosten betekent voor de apotheek maar het levert een besparing op voor verpleging en verminderd de ziekenhuis opnames.
Dit sort initiatieven zijn belangrijk, het totale process van gezondheidszorg bekijken en dan acteren en niet vanuit een enkele sector.

Belgie, fantastisch farmaland � Leo Neels

http://www.de7de.be — 14/11/2013

Je kan als buitenstaander dit boek lezen als een verkenningstocht van farmaland: een heldere introductie, vlot geschreven en goed gedocumenteerd. Voor wie de geneesmiddelensector echter al een beetje kent, biedt Leo Neels daarenboven – met de nodige diplomatie – een kritische analyse en concrete suggesties voor de toekomst.

In beide gevallen is deze “afscheidsbrief” van de auteur het lezen waard. Leo Neels sluit ruim tien jaar aan het hoofd van pharma.be af met geheven hoofd. Hij vertelt eerlijk waarom de sector onder vuur ligt, maar steekt zijn terechte fierheid voor de bedrijfstak die hij verdedigde niet onder stoelen of banken.

Onomwonden en toch niet drammerig
We vinden het zo gewoon dat we leven in één van de beste zorgsystemen van de wereld, dat we er niet meer bij stilstaan dat gezondheid een prijs heeft en dat we ook zelf de verantwoordelijkheid dragen voor onze eigen gezondheid.

De ziekteverzekering kraakt in haar financiële voegen en de geneesmiddelensector is daarbij het makkelijkste doelwit om op te besparen. Zowat elke beslissing – ook de pietluttige – moet door de Minister worden bekrachtigd. Die uitoefening van politieke macht staat haaks op de rationele, evidence based aanpak waar de sector nood aan heeft.

Farmaland is een complex landschap met soms onvoldoende gekende hoeken en kanten, de ene al wat scherper dan de andere. Leo Neels beschrijft ze allemaal, telkens met een duidelijke mening. Het is nergens opdringerig. Hij sluit af met de uitnodiging: “Let’s Discuss”. Geen dogma’s dus; wel sterktes en zwaktes die duidelijk in de verf worden gezet, met ruimte voor debat.

Nuances
In een historische overzicht wordt de relatie met de opeenvolgende ministers van Sociale Zaken en Volksgezondheid eerlijk in beeld gebracht. Veel goede wil om evenwichtige akkoorden te sluiten, die alle betrokken partijen de nodige vrede en stabiliteit moesten geven om een betere geneesmiddelensector op te bouwen. Maar haast even veel ontgoochelingen, omdat belangrijke elementen vaak sneuvelden in opeenvolgende besparingsrondes, vaak bij gebrek aan voldoende politiek doorzettingsvermogen of gemis aan lange termijn visie bij de overheid.

De aandachtige lezer voelt de nuances: beleefdheid voor de “incontournabele” politiek; vraagtekens bij de toekomstige rol van de ziekenfondsen; heel oprecht respect voor de administratie en voor de eigen medewerkers, in wie Neels gelooft.

Formules voor morgen
Voor de toekomst geeft Neels weinig kant-en-klare oplossingen. Je krijgt wel een resem denkpistes voor de fundamentele uitdagingen die zich aandienen: de rijzende kosten onder controle brengen voor research en ontwikkeling van nieuwe, steeds complexere therapieën; het rechtzetten van het lamentabele imago uit het verleden, met cowboyverhalen die de sector blijven achtervolgen; het ontspannen van de verhouding met de ziekenfondsen, die potentieel belangrijke partners zijn in een solidair en fair zorgsysteem; samenwerking en nieuwe business modellen ontwikkelen, samen met diverse stakeholders.

Het stukje over farmaceutische zorg komt pas laat en heel kort aan bod. Laat dat misschien een zwakker punt zijn in dit boek: farmabedrijven zouden erbij winnen, indien artsen en apothekers niet alleen zou aanzien worden als “waardevolle partners”. In een toekomstig model zouden ze veel meer kunnen bijdragen dan wat in die enkele bladzijden beschreven staat. Toekomstvisie vergt naast introspectie ook duidelijkheid over wat men van zijn partners verlangt en wat men hen te bieden heeft.

Het pleidooi van Neels is toch duidelijk: laat achterhoedegevechten en sloganeske debatten achterwege en voer een volwassen maatschappelijk debat voor een efficiënter zorgmodel, met meer aandacht voor kosteneffectiviteit en gezondheidsproductie.

Een fantastisch farmaland
Rustig, met concrete voorbeelden, sober, met stevig cijfermateriaal, krijg je een beeld van het klinisch onderzoek, de geneesmiddelenontwikkeling en de productie die ons land rijk maakt. De maatschappelijke meerwaarde, de tewerkstelling en bijdrage in de handelsbalans zijn veel belangrijker dan vermoed. Vlaanderen en Wallonië verbergen een schat aan biotech bedrijven waar veel grotere landen alleen maar van kunnen dromen.

Het is onbegrijpelijk dat men dat niet beter koestert. Zo productief als de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen loopt, zo inefficiënt en tergend traag zijn de procedures om ze vervolgens effectief op de markt te brengen.

Dit boek samenvatten is haast onmogelijk. Het is een persoonlijke kijk en elk stukje dat je herleest, geeft nog meer nieuwe inzichten.
Gebruiksaanwijzing (van uw apotheker?):

Lees het boek een eerste maal.
Leg het enkele weken weg en begin opnieuw.
Lees het blokje voor blokje en denk na.

Het zal niet alleen uw geest verruimen. Er wachten ook nieuwe en frisse inzichten in een complexe en boeiende wereld.
Sta open en het zal uw optimisme versterken, want het komt ooit nog goed met onze gezondheid en ons zorgsysteem !

Dirk BROECKX – 14 november 2013

België, fantastisch farmaland – Leo Neels
Een blik achter de schermen van de farmaceutische sector

REAGEER

Triple Aim: het onmogelijke is haalbaar

http://www.de7de.be — 7/11/2013

Triple Aim: het onmogelijke is haalbaar

Is het mogelijk om tegelijk heel gericht gezondheidszorg te ontwikkelen voor specifiek doelgroepen (populatiemanagement), de kwaliteit van de zorg te verbeteren (outcomes & experience) en de kost per capita te doen dalen?

Eén van de doelstellingen apart realiseren is al een hele ambitie, wanneer je met moderne gezondheidszorg bezig bent. Alle drie samen lijkt niet haalbaar. En toch wordt momenteel, in het echte leven, bewezen dat het kan. Het concept komt overwaaien vanuit Amerika en heet “Triple Aim”. In Oregon (VS) begint het te lukken.

Een ogenschijnlijk onmogelijke uitdaging
Triple Aim is ontstaan vanuit de noodzaak om – tegen de achtergrond van de crisis, de vergrijzing en Obamacare – in de Verenigde Staten de kosten radicaal onder controle te krijgen. Normaal zou je dan verwachten dat dit ten koste gaat van de kwaliteit. Maar pientere gezondheidsmanagers zagen in dat je dat kan vermijden door de productiviteit te verhogen, wanneer je heel doelgericht populaties aanspreekt die de meeste (vermijdbare) problemen en (dus) kosten veroorzaken.

Stratificatie: op zoek naar de juiste doelgroep
Tijdens een recent symposium van het Jan Van Es Instituut in Amsterdam legde Rebecca Ramsay van Care Oregon uit waarom en hoe ze Triple Aim realiseerden.

Care Oregon is een soort OCMW van de staat Oregon (bovenaan links op de kaart). Gezien de economische en demografische situatie was de organisatie gedoemd om op twee jaar tijd ongeveer 20% te besparen. In plaats van te beginnen snoeien, kozen ze voor “kwaliteit als business model” (In Oregon is men er blijkbaar trots op om gekke dingen te doen).

Men vond inspiratie bij een groep die het concept ontwikkelde in Anchorage en vertaalde het (“creatief afkijkend”) naar de lokale situatie. Triple Aim start met een stratificatie van de populatie op basis van een diepgaande analyse van de combinatie van drie componenten:

eerst bekijk je welke individuen de meeste kosten veroorzaken;
dan verklein je de doelgroep door kosten te combineren met comorbiditeit;
tenslotte vind je de echte “high risk” doelgroep door ook rekening te houden met sociale problemen (huisvesting, drank, inkomen, taal,...).

Onverwachte Comorbiditeit
In Oregon kwam men zo uit bij 13% van de totale populatie die ongeveer 51% van de kosten veroorzaakte. Dat bleken niet zozeer ouderen te zijn, noch de klassieke pathologieën (hart-en-vaatziekten, diabetes, COPD...), maar wel patiënten met zeer specifieke comorbiditeiten, gecombineerd met een stel sociale problemen. Dat waren de regelmatige klanten spoeddiensten, die steeds opnieuw gehospitaliseerd moesten worden. Geestelijke gezondheidsproblemen, geneesmiddelen- of drugverslaving, ADHD, en Post Traumatic Stress bleken de grootste “comorbiditeit” boosdoeners.

Op zoek naar de echte oorzaken
Men startte klein (in 2 hospitalen) en extreem doelgericht: Men identificeerde eerst individuele patiënten cases uit de voornoemde “high risk/high cost” groep. 150 patiënten werden ondervraagd door de zorgverstrekkers. Zo kreeg men een nauwkeurige beschrijving van hun concrete problemen.
Dat bleken hoofdzakelijk problemen waarvoor de zorgverstrekkers helemaal niet opgeleid zijn. De aangeboden zorg was niet het probleem. Er waren andere redenen waarom die patiënten steeds opnieuw ziek werden (of bleven).

Hun sociale en persoonlijke context bleek eigenlijk de voedingsbodem voor alle gezondheidsproblemen. Zo worden bvb. effecten van trauma (kindermisbruik en/of oorlogssituaties) bijvoorbeeld zwaar onderschat (NB: dat is ook bij ons allicht een zwaar onderschat probleem bij immigranten !).

Health Resilience specialists
Op basis van deze analyse werden “health resilience specialists” opgeleid: sociale werkers, die sterk ingewerkt zijn in het gezondheidsteam en die aan huis of in de shelters gaan bij de doelgroep patiënten. De meerderheid van hun tijd weken ze dus “op straat” en niet in een “praktijk”, maar hun doel is:

de brug te leggen tussen de patiënt (met zijn individuele agenda) en de zorgverstrekkers.
focussen op factoren die buiten de klassieke “medische zorg” vallen, maar een belangrijke impact hebben, met name meestal veronachtzaamde sociale- en gedragsaspecten.
werken aan opbouwen van vertrouwen en health litteracy.
empathie (in de schoenen van de patiënt gaan staan).

Living Lab
In Oregon wilde men al doende leren. De twee startende hospitalen dienden als voorbeeld. De omliggende centra werden vriendelijk uitgenodigd om zelf te komen kijken, “af te kijken” en te leren.

De enige regel is dat men steeds meet wat men doet, dat men die data systematisch linkt aan de outcomes en onderling vergelijkt. Men zoekt daarbij constant naar wat werkt en wat niet. Voorlopig focust men zich noodgedwongen op medische interventies en de kosten. Op termijn wil men steeds meer medische outcomes en levenskwaliteit in beeld brengen.

Vijf T’s
Rebecca Ramsay stelde dat het geheim van hun succes bestond uit de combinatie van vijf T’s:

Transparancy (complete transparantie van data tussen alle betrokkenen die willen meewerken)
Trust (men werkt samen aan een duidelijk doel, namelijk het belang van de patiënt)
Their Turf (Men gaat naar de patiënt toe en werkt op zijn terrein)
Time (deze patiënten vragen meer tijd dan men normaal aan een patiënt zou spenderen, maar toch brengt het op)
Tailoring (men ontwikkeld nieuwe diensten en een nieuwe aanpak, op maat van wat de patiënt nodig heeft, niet wat men zelf in de aanbieding heeft)

De Integrator
Oregon Care nam heel natuurlijk de rol van “integrator” op. Dit was (en is) immers een duidelijke vorm van “open innovation”, waarbij een hele reeks partijen in een weinig strak gedefinieerde structuur samenwerken.

Dan heb je nood aan een “integrator” die vijf taken moet vervullen:

partnerships realiseren met zorgverstrekkers, patiënten en hun families;
de mogelijkheid hebben zorgmodellen in de eerstelijnszorg te hertekenen;
“gezondheids-populatie-management”, dus beschikken over de nodige data en deze ook openstellen voor alle betrokken partijen, in de eerste plaats voor de stratificatie en identificeren van de juiste doelgroepen (die op elke plaats anders zullen zijn !);
financieel management van de samenwerking;
het integreren van alle componenten en het motiveren tot samenwerking. Een sterke “data backbone” van essentieel belang: zonder een sterk en soepel dataplatform, waarop iedereen data kan delen, analyses kan maken en (samen) patronen kan identificeren, vlieg je blind !

Hoe begin je eraan?
De deelnemers aan het Amsterdams Symposium kregen drie tips mee van Marc Bruijnseels van het Jan Van Es Instituut:

Start steeds met een “populatie scan”, om de behoeften in kaart te brengen. Begin bvb. met een “inkomenskaart” of de “leeftijdkaart” van de regio, gemeente en wijk maken. Zo weet je meteen waar je eerst moet gaan kijken.
Reken niet op resultaten op korte termijn, maar identificeer lange termijn doelstellingen en streef die na.
Doe zeker aan Rapid Cycle Evaluation (in feite “scrum”): doe, evalueer en stuur bij in korte cyclussen van hoogstens enkele weken of een paar maanden.

Stof tot nadenken. En duidelijk “fun to do”.

Dirk BROECKX – 7 november 2013

Reacties:

Lieven Annemans (8 nov.2013):

Dit past perfect in het verhaal van het boek dat ik aan het schrijven ben.
Ik kom daar zeker nog op terug met u. Boek verschijnt midden februari.
Het zou tof zijn indien de 7de er ook aandacht aan zal schenken. (nvdr: wat we zeker gaan doen!)
Beste groeten
Lieven

De Motor van Innovatie

http://www.de7de.be — 21/10/2013

Precies een maand geleden trok Peter Hinssen met 25 CIO’s op studiereis naar Silicon Valley. In De Standaard kon je een week lang het verslag volgen. Wie het zou gemist hebben, kan hier herkansen. Vijf wijze lessen liggen voor het rapen. Wanneer je even doordenkt, kom je op creatieve innovaties voor farma uit.

Reisverslagen
Net geen maand geleden bracht De Standaard een week lang verslag uit van een trip van Peter Hinssen doorheen Silicon Valley. Op initiatief van Oracle opende hij de deuren van Google, Tesla, Wells Fargo Labs, Stanford University en Oracle voor vijfentwintig CIO’s. Ze mochten niet alleen kijken, maar ook spelen met al het nieuws dat daar klaargestoomd wordt om de wereld te veroveren. Elke dag verwerkte Peter ook de bedenkingen van één van de medereizigers.

Wie het gemist heeft, ziehier de artikels:

Het Nieuwe Lourdes (De Standaard 24/9/2013)
De Parabel van de twee Bruggen (De Standaard 25/9/2013)
De X-files (De Standaard 26/9/2013)
Het Verschil tussen Apple en Google (De Standaard 27/9/2013)
Survival of the Fittest (De Standaard 28/9/2013)

Peter zal het me hopelijk vergeven dat ik ze heb samengevat in vijf wijze lessen. En hopelijk neemt de krant me deze vriendelijk bedoelde sluikreclame niet kwalijk.

Ik voeg ook telkens een bedenking toe: hoe kunnen we in dit fantastisch farmaland (jazeker, Leo Neels) inspiratie halen uit deze reisverslagen?

1. Industry-Disruption Valley
Silicon Valley is niet langer de motor van de technologische innovatie. Snelle en krachtige chips maken en zelfs betere en meer gebruiksvriendelijke hardware en software produceren is niet langer de belangrijkste output.

Innovatie staat hier al een stap verder. Nieuwe business modellen maken, is nu de boodschap. Je mag dus niet technologisch denken over IT, maar vooral kijken wat je ermee zou kunnen doen (dat je vandaag nog niet doet).

Zitten we nog wel goed, wanneer we in farmaland hoofdzakelijk onderzoek doen naar nieuwe moleculen? Een compleet nieuw business model ontwikkelen, dat preventie doorheen de hele zorgsector tot een meetbare en vergoedbare “output” maakt, zou pas echt innoverend kunnen zijn.

2. Eenvoud, gebruiksvriendelijkheid en productiviteit
IT toepassingen (hardware en software) moeten eenvoudiger worden. Ultiem wordt gebruiksvriendelijkheid wat App’s (zouden moeten) doen: “één knop activeert één service”. Denk aan de Touring Mobilis app. Voor ik ergens naartoe rijd, druk op die ene button op mijn schermpje en krijg ik meteen een kaartje van de omgeving met (in kleur) waar het wel rijdt en waar ik zal stilstaan. Eén knop. Eén service.

Zeer nauw samenwerken tussen de end users en de IT ontwikkelaars is de enige manier om dat soort applicaties te maken en de productiviteit drastisch te verhogen. Met minder inspanning meer doen, is wat goede IT doet. Liefst iets wat ik gisteren, zonder IT, nog niet kon doen en nu wel.

eHealth heeft nood aan een “onzichtbare interfaces”, die zorgverstrekkers moeiteloos aansluiten op alle beschikbare diensten. De ontwikkeling van een gezamenlijke “connector” voor alle software pakketten en een efficiënt “terminologiebeleid” dat intuïtieve codering toelaat, zouden veel hoger op de agenda moeten staan.

3. De idee achter het product
Het product van De Lijn is niet “bus” maar “mobiliteit”. Het draait dus niet om het product of de service, maar wel wat de klant daarmee doet. De toekomst van een publiek transportbedrijf zit dus niet in een groter netwerk van tram- en buslijnen, maar in nadenken hoe men de toegevoegde waarde van die dienstverlening in de ogen van de reiziger kan vergroten. (De groeiende frustratie van reizigers die op het perron wachten, wordt niet veroorzaakt door de tram of trein die niet komt, wel door het denken aan de afspraak die men gaat missen).

Doordenken is de boodschap. Google bouwde een driverless car omdat het een creatieve, informatie-technische oplossing bedacht, in plaats van te denken in vervoer-technische termen.

Het zou in de zorg niet meer over het product of de zorgprestatie moeten gaan, maar over de output (de “gezondheidsproductie”) die ermee bereikt wordt. Zinvolle, patiënt-georiënteerde outcomes-parameters zouden relevante resultaten van de zorg meetbaar kunnen maken. De output zou nog groter kunnen worden, wanneer de patiënt ze zelf zou opvolgen en registreren. Het zou hem immers extra betrekken bij zijn eigen zorg en gezondheid.

4. Fail forward
Innoveren kan je op twee manieren. Google lanceert producten lang voor ze klaar zijn. ’t Is te zeggen: ze laten een beperkt aantal gebruikers van bij de start mee ontwikkelen door prototypes ter beschikking te stellen. Zo halen ze alle fouten stapsgewijze uit het concept, tot het helemaal klaar is en op de markt gebracht wordt. Dat is het fail forward principe: het kan geen kwaad dat een innovatie in het begin faalt, zolang je er maar snel genoeg uit leert en het steeds opnieuw verbetert.

Apple is een grote uitzondering. daar blijft elk nieuw product strak geheim tot het helemaal af en met een forse marketingknal op de markt gezet wordt. Dat lukt blijkbaar omdat ze zich op een volledig gesloten IT platform hebben gezet en beschikken over een intern proefplatform van users, die (min of meer) zwijgen als vermoord.

In feite lijkt het huidige traject van registratie en terugbetaling op de Apple aanpak: een bedrijf moet het hele traject van ontwikkeling doorlopen en presenteert dan de resultaten van het klinisch en farma-economisch onderzoek. Ware het niet beter ook dit proces meer open en stapsgewijze te doorlopen, waarbij bedrijf, overheid, ziekteverzekering, zorgverstrekkers en patiënten samen aan “fail forward” zouden werken?

5. Druk is gezond, rusten is dodelijk en "size matters"!
De idee achter de technologische innovatie is uiteindelijk nieuwe business modellen te ontwikkelen. Daarbij moet je helemaal out of the box durven denken. Elon Musk is de man achter de Tesla (elektrische auto), maar vond daarvoor PayPal uit en heeft ook de Space-X opdracht van NASA gewonnen om de opvolger van de Spaceshuttle te maken.

Zo divers innoveren is natuurlijk extreem. De driver achter al die innovaties is een enorme druk om bestaande ideeën en (business)modellen in vraag te stellen en vervolgens uiterst flexibel totaal nieuwe dingen te ontwikkelen.

De afmeting van een bedrijf of organisatie kan daarbij een handicap zijn. Zelfs banken waren de afgelopen jaren niet langer too big to fail. Het probleem is vandaag eerder dat een bedrijf of organisatie too big to change is.

De biotech sector heeft die laatste boodschap al goed begrepen. Nu moet ook de rest van de sector nog uit zijn traditionele, fors gereglementeerde coccon geraken. De huidige budgettaire druk heeft al veel in beweging gebracht, maar reacties zijn nog teveel defensief. Als we nu eens veel creatiever zouden zijn, zoals Musk…

Met mijn bijzondere dank aan Wim Aerts. Hij gaf me niet alleen “Toekomstmakers” cadeau voor mijn verjaardag, maar trok ook precies op tijd mijn aandacht terug op deze opmerkelijke artikels.

Dirk BROECKX – 21 oktober 2013

Toekomstmakers � Derrick Gosselin & Bruno Tindemans

http://www.de7de.be — 14/10/2013

Wanneer de kabinetschef van de minister-president van de Vlaamse regering ook nog het Belgisch lid blijkt te zijn van de Strategic Forsight Group van het Wereld Economisch Forum (Davos) en hij de handen in elkaar slaat met de decaan van de Flanders Business School Antwerpen (met een verleden bij KPMG) om een boek te schrijven over “toekomst maken”, "vooruitdenken" en scenario's, dan spits ik de oortjes.

Hap snel door het voorwoord van Kris Peeters en gooi je in de samengebalde wetenschap van (resp.) Derrick Gosselin en Bruno Tindemans. Er wacht je in “Toekomstdenkers” een moeilijke, maar interessante verkenningstocht doorheen een kunst en kunde waar we in Vlaanderen te weinig mee doen: toekomst scenario’s maken om belangrijke strategische vragen te beantwoorden in de huidige turbulente omgeving, vol van onverwachte veranderingen.

Wicked Problems
Wanneer de omgeving van een bedrijf onzeker is, de concurrentie vlijmscherp, de economie slabakt, de technologie explodeert en de overheid stokken in de wielen lijkt te steken, dan wordt het beantwoorden van belangrijke strategische vragen meestal heel moeilijk.

De klassieke aanpak, met een SWOT analyse in het bedrijf, op basis van alle momenteel beschikbare gegevens, voor je een beslissing neemt, schiet tekort. Je loopt vanzelf achter de feiten en evoluties aan.

Scenario denken is een heel andere aanpak, waarbij je de strategische vraag beantwoordt in het licht van meerdere alternatieve “toekomsten”. Het levert je geen concrete voorspellingen of één pasklaar antwoord. Het is echter wel een manier om jezelf en je organisatie mentaal en praktisch voor te bereiden op eender welke mogelijke evolutie. Je verkent daarbij meerdere scenario’s en kan elke geschikte oplossing vervolgens toepassen, afhankelijk van de manier waarop de toekomst zich daadwerkelijk ontrolt.

Black Swans
Bij het maken van scenario’s leer je dus in de eerste plaats veranderingen correct te interpreteren (sensemaking). Je ontwikkelt in het bijzonder aandacht voor zwakke signalen (weak signals) die impact kunnen hebben op de toekomst. Kleine, vandaag soms onbeduidende trends kunnen heuse ‘black swans’ worden: plotse verschuivingen in de maatschappij, die bochten leggen naar nieuwe en onverwachte toekomsten. Denk aan maar 9/11 en een reeks (financiële) bubbels...

Dit is meteen het fundamentele verschil tussen traditioneel vooruitdenken door extrapoleren van bestaande, gekende trends en het bedenken van onverwachte (maar in feite toch voorspelbare) toekomstbeelden, die fundamenteel verschillen van de huidige omgeving.

Er bestaan dus ook geen juiste of foute oplossingen bij het scenario denken. Je kan, in tegendeel, eender welke hypothese ontwikkelen en aftoetsen, wat leidt tot het tijdig uitdenken van nieuwe en creatieve oplossingen, die klaar liggen wanneer je ze nodig hebt.

De theorie van de causale textuur
Soms maakt “Toekomstdenken” het de lezer niet gemakkelijk. Men verwijst herhaaldelijk naar de “theorie van de causale textuur” en het “model van het open systeem”, met “L11, L12, L21 en L22 verbindingen” en “vier types omgeving”. Het klinkt allemaal bijzonder artificieel en theoretisch. Het zijn concepten met hoog academisch gehalte, waarbij ik vaak de link miste met de realiteit.

In feite komt al die theorie er op neer dat je spontaan geneigd bent vooral te kijken naar de “beperkte” context van jezelf en de nabije omgeving, waarmee je in contact staat (collega’s, concurrenten, leveranciers, overheid...), terwijl je veel meer moet rekening houden met wat er daarbuiten gebeurt: omgevingsfactoren, trends, evoluties die zich voordoen buiten die onmiddellijke omgeving worden teveel vergeten of onderschat, hoewel ze een bijzonder grote invloed hebben op wat er je te wachten staat. Breng ze in kaart en werk ermee. Dat is de basis van het scenario denken.

Turbulente omgevingen
Persoonlijk heb ik me door de eerste 100 bladzijden moeten worstelen. De uiteenzetting van de geschiedenis van scenario denken en een resem theoretische modellen kon me weinig boeien.
Ik gaf het bijna op, toen mijn oog viel op de figuur van de “transactionele omgeving”. Meteen de aanzet voor tientallen pagina’s met leerrijke inzichten over turbulente omgevingen en hoe erin te overleven.

“Toekomstmakers” geeft zin aan concrete samenwerking (zelfs tussen concurrenten) en het definiëren van nieuwe waarden. Hoe verplaats je de aandacht van een concurrentiële aanpak (gericht op je onmiddellijke omgeving) naar onderzoeken en leren werken met krachten in de bredere context, met “open innovatie” samenwerking met meerdere partijen (die normaal buiten beschouwing worden gelaten)?

In feite komt het hierop neer dat je in een turbulente, onzekere en vaak wijzigende omgeving via samenwerking met diverse partijen (vaak met verschillende, al dan niet tegengestelde belangen) voor jezelf een nieuwe toekomst kan creëren met meer stabiliteit en onverwachte opportuniteiten.

Scenario’s maken in tien stappen
Het boek praat in feite slechts summier over de concrete manier waarop scenario’s gemaakt worden. “Toekomstdenken” beperkt zich tot een korte omschrijving van tien stappen:

Interview experts, op zoek naar voor de toekomst relevante issues, in de onmiddellijke omgeving, maar vooral ook in de bredere context.
Identificeer daarbij sleutelelementen die een invloed kunnen hebben op je strategische vraag (“key drivers”).
Filteren deze tot je twee “kernonzekerheden” over houdt, met significante invloed, maar vooral met de grootste onzekerheid.
Ontwikkel een “scenariomatrix” met vier rudimentaire, plausibele scenario’s.
Werk deze uit tot (vier) narratieve verhalen.
Identificeer “wegwijzers” om de belangrijkste elementen uit de scenario’s te herkennen wanneer de realiteit zich de volgende jaren ontrolt.
Evalueer je strategie in elk van de verschillende toekomstbeelden en stel bij.
Formuleer aanbevelingen.
Stel een helder eindrapport op. (Kijk als voorbeeld naar de aanpak, beschreven in vorige “de7de”).
Volg de wegwijzers op en stuur je strategie bij waar nodig.

Conclusie
“Toekomstmakers” is zeker geen makkelijk boek en het is ook geen praktisch handboek om zelf scenario’s mee te maken. Het kan echter wel beleidsmensen en ‘captains of industry’ het concept en de waarde van scenario denken bijbrengen, zodat ze op een andere manier na gaan denken over de toekomst. Het is ook een pleidooi om anders en breder te gaan samenwerken in de toekomst.

Scenario denken leidt vooral tot meer mentale flexibiliteit. Je leert turbulentie, veranderingen en onverwachte wendingen als een motor van vooruitgang zien, eerder dan als een bedreiging. Gosselin en Tindemans concluderen:
“Niet de uitkomst van de finale scenario’s is van belang, wel het proces van denken en debatteren”.

Dirk BROECKX – 14 oktober 2013

REAGEER

Toekomstmakers (De Kunst van Vooruitdenken)

ISBN 978 90 209 92991 1

Opnieuw een scenario oefening tijdens de Managementcursus

http://www.de7de.be — 7/10/2013

Woensdag 9 oktober start de 21ste Managementcursus Farmaceutische Bedrijfskunde van IFB.
Tijdens de groepsoefening -- die loopt over de acht maanden van de cursus -- gaan we een aloude traditie in ere herstellen: toekomsrscenario's maken voor de geneesmiddelensector.

De deelenmers zijn tegenwoordig druk bezet en vragen naar concrete en praktijkgerichte inhoud. Daarom laten we ze niet van nul beginnen, maar bieden we ze een waaier van bestaande scenario's aan, uit diverse bronnen. Dat helpt om snel te snappen wat toekomstscenario's precies zijn, hoe ze gemaakt (kunnen) worden en waarvoor je ze kan gebruiken.

De 'toolkit' die we tijdens de oefening gaan gebruiken, is een zorgvuldig samengestelde collectie toekomstscenario's, waarvan de oudste dateert van 1994 en de langst lopende reikt tot in 2040.

Ziehier het materiaal waarmee we van start gaan:

1. Scenario analysis of the future of medicines (1994 - 2005)

In de begin van de jaren '70 maakte Peter Schwartz de eerste professionele toekomstscenario's voor Shell. Het bedrijf moest toen belangrijke strategische beslissingen voor de lange termijn nemen. Zou men -- al dan niet -- investeren in gasboringen in de Noordzee? Van een oliecrisis (1976) was nog lang geen sprake, maar dank zijn de scenario's van Schwartz hield Shell toch rekening met de gevolgen van een dergelijke, 'onvoorspelbare' en onvoorziene 'Black Swan'. Men startte ruim op tijd en de boorplatforms voor de kust van Schotland en Noorwegen brachten inmiddels fortuinen op. Het hele verhaal staat te boek in "The Art of the Long View", maar je kan het tegenwoordig Schwartz ook gewoon zelf horen vertellen (KLIK HIER).

Bert Leufkens en Hank Schut (de stichter van IFB) vonden bij de start van de IFB cursus inspiratie in dit verhaal. Het leidde tot een eerste "scenario bundel", dat gepubliceerd werd in een artikel in de BMJ in 1994 (KLIK HIER).

De scenario's liepen van 1990 tot 2005. We zijn dus ruim voorbij hun einddatum en je kan dus evalueren hoe 'waarheidsgetrouw' en predictief elk scenario precies was. Enerzijds lijkt de realiteit uit stukjes van elk van de vier scenario's te hebben bestaan. Anderzijds is het uiteindelijk "Sobriety in Sufficiency" dat de bovenhand heeft genomen (ook in België), hoewel de volledige ontplooiing van dit verhaal enkele jaren trager verliep, dan oorspronkelijk gedacht.

"Sobriety in Sufficiency"
"Risk Avoidance"
"Technology on Demand"
"Free market unfettered".

2. Sustainable Health Systems: Visions, Strategies, Critical Uncertainties & Scenarios
(2013 - 2040)

Een half jaar geleden kwam dit scenario hier al eens aan bod (KLIK HIER) Het Wold Economic Forum maakte een bundel van drie scenario's, waarbij telkens een andere speler de hoofdrol krijgt: de overheid, de patiënt of de industrie.

De scenario's lopen van 2013 tot 2040) en zijn opgebouwd rond goed uitgewerkte drijvende krachten en een reeks van 'critical uncertainties' die herkenbaar en universeel zijn. Via de overzichtpagina (KLIK HIER) kan je o.m. de pdf van de hele brochure downloaden. In die complete tekst staat ook een bijzonder interessante analyse van de aanpak van een reeks 'voorbeeld landen' (Duitsland, Verenigd Koninkrijk, Nederland, Spanje en China).

De bundel van scenario's is extra boeiend omdat men diep in de toekomst kijkt (2040) en toch zeer actuele en pertinente issues als uitgangspunt neemt.

"Health Incorporated"
"New Social Contract"
"Super-Empowered Individuals".

3. College ter Beoordeling van de Geneesmiddelen (CBG) (2013 - 2030)

Twintig jaar nadat hij het eerste scenario bundel mee geproduceerd had, heeft Bert Leufkens voor het Nederlandse CBG de oefening nog eens over gedaan. De looptijd is ditmaal 2013 - 2030 en de oefening gaat breder dan alleen geneesmiddelen (het CBG is ook verantwoordelijk voor voedingswaren).

De scenario's zijn opgebouwd uit een mix van alternatieven voor een reeks 'critical uncertainties': Drijvers van Innovatie, Personalised Medicines, het Industriële Weefsel, Marktorganisatie, Patiëntenhouding, Toegang tot de Markt, Accenten bij de Regulering en organisatie van het Toezicht.

Eenvoudige maar zeer duidelijke video's geven elk toekomstveraal concreet gestalte (KLIK HIER) en een interactieve website geeft een pak extra achtergrondinformatie (KLIK HIER).

Scenario's zouden steeds zo gedocumenteerd moeten worden.

"De Markt aan Zet"
"De Chinezen Komen"
"Brave New World"
"Links en Rechts Ingehaald".

4. Primary Care 2025 (2012 - 2025)

Clem Bezold van het Institute for Alternative Futures is de Amerikaanse evenknie van Leufkens en is ook al sinds jaren bezeten van toekomst scenario's. In dit recente bundel van scenario's worden plausiebele alternatieven voor de eerstelijnszorg in de VS in beeld gebacht, met name onder invloed van het (al dan niet) slagen van de 'healthcare reform' en 'Obamacare'.

In de omstandige brochure (KLIK HIER) wordt de eenvoudige basis van deze scenario oefening uitgelegd: men verterkt van één scenario op basis van 'normale verwachtingen', één op basis van 'groeiende wanhoop' en twee sceanrio's op basis van 'grote verwachtingen'.

De notie van een "Patient-Centered Medical Home" wordt vooruit geschoven: een nieuwe (?) structuur waarbinnen eerstelijnszorg op een creatieve, geïntegreerde en gecoördineerde manier (mogelijk) zal worden aangeboden.

"Many Needs, Many Models"
"Lost decade, Lost Health"
"Primary Care That Works for All"
"I Am My Owne medical Home"

Van deze scenario's werd ook een video gemaakt (KLIK HIER). Men beschrijft voor concrete patiënt (Mary) hoe de zorg er in 2025 zou kunnen uitzien. De titels zijn verschillend, maar de verhaallijnen zijn consistent met deze in de brochure:

"Expectable Future"
"Challenging Future"
"Aspiring Future"
"Surprisingly Successful Future"

Bekijk ook even een heel andere reeks scenario's die het IAF heeft gemaakt over "Vulnerability" (KLIK HIER), over plausiebele alternatieven voor de aanpak van kwetsbare bevolkingsgroepen.

5. Health Care 2020 (HC2020) (2008 - 2020)

Het Institute for the Future (IFTF) Is nog zo'n vaste waarde in het scenario landschap. De looptijd van deze scenario's is korter. Daarom lijken zowel de 'critical uncertainties' als de alternatieve toekomstbeelden dichter bij onze huidige realtiteit te staan. Deze verhalen zijn op het lijf van de VS geschreven en er wordt niet rond de pot gedraaid: de video pagina (KLIK HIER) toont meteen de diverse verhalen.

Wat deze oefening extra aantrekkelijk maakt is de overzichtstabel (KLIK HIER) die op één breed scherm (als je computer dat tenminste heeft) alle elementen bij elkaar brengt. gebruik het 'vergrootglas' om er over te navidreen. Het kersje op de taart bij het documnteren van scenario's?

"Growth"
"Discipline"
"Collapse"
"Transformation".

Het is de bedoeling om deze collectie scenario's nog verder aan te vullen. We zien ook graag suggesties en toevoegingen tegemoet. Al dit materiaal zal ook vlot toegankelijk blijven via de rubriek "Toekomst scenario's" in de (vaste) linkerkolom van elke pagina op deze site.

Stap mee in de teletijdmachine (of de Delorean van "Back to the Future"?) en kom mee de toekomst verkennen. Het zal je beter wapenen en mentaal klaar maken om de golven van verandering te trotseren, die snel op ons afkomen.

Dirk BROECKX -- 7 oktober 2013

Scenario�s voor Geneesmiddelen in 2030

http://www.de7de.be — 23/09/2013

Bij toeval ontdekte ik deze week dat Bert Leufkens opnieuw scenario’s rond geneesmiddelen heeft gemaakt. Hij bracht me enkele decennia geleden de kunst bij van het toekomstdenken en het uitwerken van scenario’s? Dat waren de beginjaren van IFB. Kijk nu maar even over mijn schouder mee, wanneer ik de verhalen toen (1993) naast deze van nu (2013) leg.

Driemaal is scheepsrecht
Eerst was er de opdracht om een strategische denkoefening te helpen voorbereiden. Dan begon ik het volgende IFB FarmaCafé (2 oktober !) voor te bereiden: de toekomst van de terugbetaling van geneesmiddelen. En dan was ik ook nog volgend boek aan het lezen: “De Toekomstmakers” (een verjaardag cadeau van een goede vriend).

Soms vallen de stukjes van een puzzel vanzelf in elkaar. Zo vind ik soms onverwacht het onderwerp en de inhoud voor een volgende "7de". Voorelk van bovenstaande drie activiteiten moest ik in de toekomst kijken. Scenario’s zijn daar een prima methode voor. Ze geven geen pasklare antwoorden, maar je moet jezelf wel helemaal inleven in de wereld zoals die er binnen 10 of 15 jaar zou kunnen uitzien. Ver genoeg vooruit kijken helpt antwoorden te vinden voor belangrijke stratgeische vragen, omdat je niet gehinderd en geremd bent door de dingen waarmee je vandaag bezig bent.

1993
Tot driemaal toe dacht ik dus aan de allereerste scenario oefening die ik ooit las, geschreven door de man die me vervolgens de techniek leerde, tijdens de allereerste jaren van IFB in België. Bert Leufkens, inmiddels Prof aan de universiteit van Utrecht en actief bij de Nederlandse Commissie ter Beoordeling van Geneesmiddelen (zeg maar de Nederlandse CTG), schreef in 1993 een “Scenario analysis of the future of Medicines”. In het artikel, gepubliceerd in de BMJ, legt hij de techniek uit, die door Peter Schwartz op punt werd gesteld voor Shell. Vier scenario’s leveren vervolgens plausibele verhalen over hoe de wereld van geneesmiddelen zou kunnen evolueren over de periode 1990 tot 2005:

“Sobriety in sufficiency”,
“Risk Avoidance”,
“Technology on Demand” en
“Free Market unfettered”.

Wie ze naast elkaar wil lezen, KLIKT HIER.

Kritische Onzekerheden
Elk van de vier verhalen bevat andere uitgangspunten voor de belangrijkste “kristische onzekerheden”:

Waar zullen de prioriteiten van de overheid liggen?
Hoe gaan we met nieuwe technologieën om?
Hoe zal het hele gezondheidssysteem evolueren ?
In welke context zullen zorgverstrekkers werken?
Hoe zullen mensen kijken naar geneesmiddelen?
Waar zal research vooral op gericht zijn?

Elk van deze vragen lijkt onoplosbaar. Er zijn immers steeds diverse antwoorden mogelijk. Door alle antwoorden een beetje logisch te bundelen, kom je tot vier totaal verschillende toekomstbeelden, waarbinnen je makkelijker telkens je eigen strategie kan ontwikkelen.

En dat is nu precies waarvoor scenario’s dienen: nadenken hoe de toekomst er uit kan zien en hoe je je dan best opstelt. Met andere woorden: ga niet uit van één toekomstige omgeving, want dan ga je meestal extrapoleren, vertrekkend van wat je vandaag kent en veronderstelt. Vertrek van meerdere, totaal verschillende omstandigheden. De toekomst wordt immers vaak bepaald door “Black Swans”: totaal onverwachte wendingen, zoals "9/11" of de bankencrisis.

2030
En laat nu (enkele google searches later) diezelfde Bert Leufkens toch dit jaar, precies 20 jaar later, opnieuw dezelfde oefening gedaan hebben. Ditmaal produceerde men geen stoffig artikel in de BMJ, maar een leuke website, waarop de scenario’s in woord en beeld uitgelegd worden.

Vier kritische onzekerheden worden in de analyse meegenomen,elk vanuit twee hypothesen:

personalised medicines ("common practice" of "niche"?)
regulering ("wereldwijd" of "status quo")
omgaan met risico’s ("nultolerantie" of "risico acceptatie/eigen verantwoordelijkheid")
overheidrol m.b.t. veiligheid ("detailregelgeving" of "toezicht op zelfregulering")

U ziet het: telkens actuele dilemma’s, waarvoor duidelijk verschillende hypothesen worden vooropgesteld. Dit leidt ditmaal tot volgende vier scenario’s (klik maar op elke titel, als je het filmpje wil zien).

Roadmap
Het leuke aan oude scenario’s is natuurlijk dat je ze – zoveel jaren later – opnieuw kan vastnemen om te zien of je het bij het juiste eind had. Dat zit met die oude scenario’s van Bert helemaal goed. Het heeft wat langer geduurd dan 2005 (het fameuze kanteljaar waarin de bocht naar zuinig en goedkoop geneesmiddelenbeleid echt werd ingezet), maar het is inderdaad hoofdzakelijk het “Sobriety” scenario dat het gehaald heeft, zij het met hier en daar trekjes van de andere verhalen. Dat is overigens normaal: scenario’s geven je geen glazen bol die je éénduidig de toiekomst voospelt; het zijn wel roadmaps waarmee je de weg kan vinden naar de toekomst.

Ik maak me dus sterk dat de nieuwe scenario’s van Bert Leufeks e.a. -- hoe ongelooflijk en onverwacht ze ook mogen klinken -- andermaal behoorlijk juist zullen blijken te zijn (al we ze in 2030 nog kunnen lezen).

Als je daarstraks al niet geklikt hebt op de titels, doe het dan nu! Want deze verhalen geven ook vandaag al te denken. Ze bereiden je voor op alles wat de toekomst te bieden heeft.

Dirk BROECKX – 21 september 2013

s ik ook

Predictably Irrational � Dan Ariely

http://www.de7de.be — 14/09/2013

In ‘Predictably Irrational’ legt Dan Ariely de onzichtbare krachten bloot die ons gedrag aansturen: emoties, percepties, relativiteit en sociale normen spelen een veel grotere rol dan ons rationeel denkvermogen. We onderschatten of ontkennen die ‘irrationele drivers’. Nochtans zouden we ze eigenlijk allemaal moeten kennen, herkennen en gebruiken om ‘domme’ beslissingen te vermijden of minstens om te begrijpen waarom we ze nemen.

Verschillende hoofdstukken in dit boek kan je zondermeer toepassen in de gezondheidszorg om gezonde levenswijzen, preventie en de therapietrouw te bevorderen. Je begrijpt bijvoorbeeld beter hoe placebo’s weken, welk effect prijzen hebben, waarom we die dingen voor ons uit schuiven en wat we daaraan kunnen doen.

Context en relativiteit
We leven allemaal in de overtuiging dat we rationeel denken en beslissen, maar dat is niet zo. We denken dat we aan het stuur zitten wanneer we beslissen, maar ons gedrag wordt grotendeels bepaald door onbewuste krachten en verlangens. We zien onszelf en wat rondom ons is zoals we het graag zouden hebben, eerder dan hoe het werkelijk is.

Visuele illusies zijn de meest eenvoudige manier om dit te begrijpen: zelfs wanneer we heel rationeel en objectief de lijnstukken hiernaast meten en vaststellen dat ze even lang zijn, dan nog “ziet” onze geest dit anders, omdat onze ogen en ons brein (onbewust) zo geprogrammeerd zijn. (Klik maar op de afbeelding als je het niet gelooft!). De context waarin we de dingen zien, speelt dus een grote rol. Het boek vertrekt vanuit een exploratie van die ‘relativiteit’ en graaft daarna steeds dieper. Je krijgt een behoorlijk exhaustief beeld van wat we weten over ‘voorspelbare irrationaliteit’.

Studenten kregen volgend aanbod:

een digitaal abonnement op een bepaald tijdschrift: €59
een abonnement op de gedrukt versie van dat tijdschrift: €125
een abonnement op de digitale én de papieren versie samen: €125

Slechts 16% voor de eerste optie, 84% koos voor de derde mogelijkheid, niemand voor de tweede. Wanneer je dus heel logisch die ‘ongewenste’ middelste keuze weglaat en alleen volgende twee mogelijkheden aanbiedt:

een digitaal abonnement op het tijdschrift: €59
een abonnement op de digitale én papieren versie samen: €125

dan kiest plots 68% voor de eerste optie en nog slechts 32% voor de laatste.

Je voelt meteen hoe irrationeel we reageren en beslissen. In dit boek leer je hoe dit en andere mechanismen werken, meestal met allerlei varianten van de vele geciteerde proefopstellingen.

In bovenstaand ‘abonnement aanbod’ helpt het aanbieden van een ‘referentiepunt’ onze geest te beslissen. In het tweede aanbod moeten we kiezen tussen twee verschillende mogelijkheden en gaan we dus gewoon voor de goedkoopste. In het eerste aanbod herkennen we meteen de twee laatste, goed vergelijkbare opties. Dat maakt het voor onze geest makkelijker en daarenboven is de keuze tussen beide evident. Aan de goedkoopste oplossing besteden we gewoon nog nauwelijks (onbewuste) aandacht.

In de gezondheidszorg, waar we altijd heel wetenschappelijk en rationeel werken, denkt men er – haast per definitie – niet aan om dergelijke ogenschijnlijk nutteloze of onzinnige referentiepunten mee te geven. Ze zouden patiënten nochtans prima kunnen helpen om de juiste (beste) keuze te maken en zichzelf meteen te overtuigen om er helemaal achter te staan.

Een ondergewaardeerd maar solide fundament
Dit boek staat niet op drijfzand. Het is geen hocus pocus. Dan Ariely ging zich in deze materie verdiepen nadat hij zwaar verbrand was en tijd had om na te denken over de manier waarop hij zijn letsels en behandeling mentaal onderging. Hij is vandaag professor psychologie en gedragseconomie aan de Duke University (North Carolina).

In elk hoofdstuk toont hij aan waarom we irrationeel denken en beslissingen nemen op basis van een waaier van onbewust mechanismen. Zijn verhalen zijn echt, gebaseerd op onderzoek dat hij en zijn collega’s deden en op het snel groeiend wetenschappelijk fundament van de gedragswetenschappen en toegepaste psychologie. Dat is meteen al een eerste goed argument om dit boek te lezen: we ondergaan bijna allemaal de onderbewuste krachten die ons gedrag aansturen, terwijl we er intussen wel minstens (bewust) kennis mee kunnen maken. En als bonus leer je er positieve dingen mee te doen voor jezelf en in je werkomgeving.

Onvoldoende gekende mechanismen
Gezondheid is gedrag. En gedrag is motivatie. In Predictably Irrational leer je hoe precies ons brein reageert op prikkels en concepten waarvan we denken dat we ze de baas kunnen; maar dat is niet zo.

Het woord “gratis” beïnvloedt ons koopgedrag zonder dat we het willen. Maar wanneer we “gratis” iets voor een ander doen, dan doen we meer dan wanneer we ervoor betaald zouden worden. De “prijs” die we op dingen die we bezitten (of verlangen) plakken, is altijd hoger dan wat anderen ervoor zouden geven. “Eerlijk” (en een reeks andere sociale normen) duurt het langst, maar alleen wanneer iedereen ook eerlijk blijft. Hoe meer “werk” je zelf in iets stopt, hoe waardevoller het wordt (Ikea snapt dat heel goed!).

Dit boek leert je de irrationele mechanismen herkennen die hierachter zitten, zodat ze voorspelbaar(der) worden. Maar Ariely gaat nog verder: waar mogelijk geeft hij heel concrete suggesties hoe je kan leren om er niet langer door ‘bedrogen’ te worden.

Regelmatig onderhoud
We schuiven minder leuke dingen vaak voor ons uit. Ford had (vele jaren geleden) een probleem met het regelmatig onderhoud van zijn wagens. Mensen kwamen meestal veel te laat langs omdat er verschillende types van onderhoud waren, met verschillende kilometerstanden. Dus stelden de meesten onderhoud altijd maar verder uit.

Toyota had dat probleem niet, omdat ze de bestuurders met een eenvoudig algoritme ‘programmeerden’ om jaarlijks langs te komen of (als dat eerder gebeurde) om de 30.000km.

Wanneer we patiënten zouden leren om op regelmatige tijdstippen (op afspraak!) langs te komen voor ‘farmaceutisch zorg/onderhoud’, zal dat zo goed al zeker de therapietrouw bevorderen.

Free lunches bestaan!
De tips die het boek geeft lijken (uiteraard) vaak ‘irrationeel’: je hoeft medewerkers niet méér te betalen om ze beter te doen werken; laat ze werken voor een ‘hoger doel’ (bvb. een sociaal doel) of geef ze verantwoordelijkheid. Want sociale normen kunnen hen veel sterker en duurzamer motiveren dan geld. In het hoofdstuk over sociale normen gaat het overigens over onderwijs en toont de auteur aan de hand van voorbeelden dat die benadering zowel voor de lesgevers als voor de studenten geldt. Hij toont meteen ook hoe je ethisch gedrag kan bevorderen.

Het boek staat eigenlijk vol van dit soort ‘free lunches’. Want dat is de term die Ariely gebruikt voor de (zelf)kennis die een beetje praktisch toegepaste psychologie en gedragseconomie bijbrengt: het kost niks om te leren hoe het werkt en om de wijze lessen toe te passen, maar het kan wel veel opbrengen.

De prijs van de therapie
Het hoofdstukje “Why a 50-cent Aspirin can do what a Penny Aspirin can’t” trekt natuurlijk de aandacht. Het legt de werking van placebo’s uit, maar toont ook aan waarom en hoe een geneesmiddel of behandeling niet té goedkoop mag zijn (in de ogen van de patiënt); anders werkt het minder of niet. Dure placebo’s werken ook beter dan goedkope!

Geen goed nieuws voor de registratiecommissie en de ziekteverzekering? Ja en neen. We kunnen de band tussen prijs en werking van een therapie wel bewust verbreken, door de effectieve werking objectief, meetbaar en zichtbaar te maken voor de patiënten en de zorgverstrekkers (die ook beïnvloed worden door dit mechanisme!) en hen bewust te maken van het irrationele mechanisme dat hen beïnvloedt.

Boodschap voor de overheid
Dan Ariely besluit heel terecht: “Once we understand when en where we may make erroneous decisions, we can try to be more vigilant, force ourselves to think differently about these decisions, or use technology to overcome our inherent shortcomings. This is also where business and policymakers could revise their thinking and consider how to design their policies and products so as to provide free lunches”.

Dirk BROECKX – 14 september 2013

Net als in een vliegtuig

http://www.de7de.be — 7/09/2013

Een weekje totale immersie in de apotheek van vandaag en morgen, tijdens het Wereldcongres van de FIP (Fédération Internationale Pharmaceutique) bracht weer nieuwe ideeën op de plank.

Parallellen met de vliegtuigindustrie waren niet uit de lucht. Wat doet men daar zoveel beter en kunnen we er iets van leren?

De Complexe Patiënt
Het Wereldcongres van de FIP, de internationale farmaceutische federatie, toont elk jaar een mooi beeld van waarheen de farmacie wereldwijd aan het evolueren is. Afgelopen week kwamen ruim 3.000 deelnemers van alle continenten bij elkaar in Dublin. De diverse secties van de federatie brachten een gevarieerd inhoudelijk aanbod, verpakt in presentaties, paneldiscussies, werksessies en posters.

De academici verzandden al wel eens in soms kurkdroge – zij het hoogstaande – discussies over waarheen het met de opleiding nu verder moet. De secties van de publieke officina en van de informatie voor patiënten compenseerden dit ruimschoots met frisse en smaakvolle topics die een nieuw soort farmacie in beeld brengen.

‘Zorg voor de complexe patiënt” was de rode draad doorheen dit 73^ste Wereldcongres. Een concrete patiënten case, tijdens de plenaire openingssessie gebracht door een Australische ziekenhuisapotheker, toonde alvast hoe ingewikkeld behandelingen vandaag zijn, wanneer levens op het spel staan, en hoe waardevol de input van een klinisch apotheker in een ziekenhuis dan wordt bij het kiezen en beheren van de geschikte medicatie. Polypathologie en -medicatie bij de vergrijzende bevolking brengt diezelfde complexiteit nu ook steeds sneller naar de publieke apotheek.

Vliegtuigindustrie
Dat dit een groeiende verantwoordelijkheid met zich meebrengt is evident. Meermaals werd de huidige, vaak vrijblijvende aanpak in de apotheek vergeleken met de werkmethodes in de luchtvaart. Daar wordt veiligheid gewaarborgd door strakke protocollen en taakafspraken, oefenen met vluchtsimulators en eindeloos testen van elk onderdeel en elke procedure.

Waarom bestaan er in de farmasector nog geen ‘vluchtsimulators’ waarmee je kan oefenen op virtuele patiënten ? Waarom baseren we ons nog op verworven kennis, navorming en naslagwerken, in plaats van te beschikken over gevalideerde expertsystemen die 100% betrouwbaar wetenschappelijk advies geven, op maat van elke (complexe) patiënt ? Waarom brengen we de prestaties en de gezondheid die we produceren niet meetbaar en objectief in beeld, zodat we van elkaar kunnen leren uit gemaakte fouten of goedbedoelde maar verkeerde werkwijzen ?

Boeken of app’s
Tijdens een lunchdebat namen topexperts het tegen elkaar op rond de vraag: “Voor of tegen digitale ondersteuning bij het maken van klinische keuzes rond geneesmiddelen ?” Tegenstanders wezen onder meer op de noodzaak van een rechtstreekse dialoog met de patiënt, de onbetrouwbaarheid van het internet als informatiebron en de wetenschappelijke en praktische beperkingen van veel gebruikte computersystemen. Voor optimale zorg heb je volgens hen alleen een goede, permanente opleiding en de juiste naslagwerken nodig.

Voorstanders van meer digitale ondersteuning brachten ruim voorradig cijfermateriaal en verhalen aan over vergissingen, ondoelmatig gebruik en gebrek aan evidentie, als gevolg van de therapeutische vrijheid en vrijblijvendheid waarmee vandaag gewerkt wordt. App’s zullen niet alleen patiënten mondiger maken bij de dialoog met hun zorgverstrekkers; ze zullen deze laatste ook toegang geven tot de snel groeiende berg wetenschappelijke informatie, die je al lezend nooit meer kan bijhouden.

Een nieuwe cockpit
Het publiek stemde uiteindelijk logischerwijze massaal voor het gebruik van digitale systemen als ondersteuning bij de dialoog met de patiënt (en de arts). Maar dan wel liefst met nieuwe en betere systemen. Zowat alle huidige computerprogramma’s en databanken in de farmacie zijn nog gebouwd op concepten van dertig jaar gelden, waarbij terugbetaling en afleverregistratie centraal stonden.

Vandaag hebben we nood aan systemen, gebouwd rond de patiënt en de nodige zorg. Patiëntendossiers moeten multidisciplinair bruikbaar en deelbaar zijn. Wetenschap moet voorgekauwd en intelligent aangebracht worden. Gebruiksvriendelijkheid en intuïtieve interfaces moeten de norm worden.

Net zoals in een vliegtuig de piloot uiteindelijk beslist, moet de zorgverstrekker de finale keuze kunnen maken. Maar dan wel met voor zich een medisch- en farmaceutische ‘cockpit met wijzerplaten en indicatoren’ die hem de weg wijzen en helpen om fouten te vermijden.

Informatie over levenskwaliteit
Patiënten moeten meer betrokken worden bij hun behandeling en het aanbod op vlak van informatie kan veel beter. Tijdens dit FIP congres was stem van de patiënt duidelijk te horen. Dat leidde tot zeer boeiende sessies en nieuwe inzichten.

Vandaag komt het gros van de praktische informatie over nieuwe medicatie uit de bijsluiter, dus vooral op maat van wat nodig is voor de registratie. Veiligheid en juridische verantwoordelijkheden zijn daarbij de belangrijkste ‘drivers’.

Patiënten kijken heel anders naar hun geneesmiddelen: zij zijn vooral benieuwd naar de impact die de behandeling op hun levenskwaliteit zal hebben. Nuttige en verteerbare informatie over positieve en negatieve effecten zijn uiterst belangrijk wanneer ze (zelf) beslissen of ze een behandeling al dan niet gaan gebruiken.

Motivatie tot goed gebruik en ‘adherence’ blijft de grootste uitdaging van dit decennium. Een interessante studie toonde bijvoorbeeld aan hoe ouders omgaan met de ADHD medicatie van hun kinderen en waarom ze die behandelingen heel vaak onderbreken tijdens de vakantieperiodes. In een andere sessie werd getoond hoe men kan inspelen op de menselijke waarden die (individuele) patiënten belangrijk vinden als bron van motivatie voor therapietrouw en gezondere levenswijze.

Dirk BROECKX – 7 september 2013

Predatory Thinking � Dave Trott

http://www.de7de.be — 14/08/2013

Een zalig boek om te lezen tijdens deze zomermaanden, geschreven door een geboren ‘storyteller’. De titel lijkt agressiever dan de inhoud uiteindelijk is: luchtig qua stijl en opmaak, brengt het een resem pakkende verhalen, telkens met een concrete “les”.

Dit boek reikt veel verder dan reclame en management. Omwille van zijn originele stijl en van de leerrijke inhoud, is het een aanrader.

Storytelling ‘pur sang’
Dave Trott is een creative director die zijn hele carrière advertenties heeft gemaakt. Veel verhalen in het boek gaan over reclame maken, maar de inhoud en de levenslessen zijn perfect ‘transponeerbaar’ en toepasbaar op eender welke andere sector.

De auteur gelooft niet in theorie en past dat uiterst consequent toe op elke pagina, door alleen authentiek verhalen te vertellen. Zoals het een goede ‘storyteller’ betaamt, wordt de zedenles haast nooit expliciet gegeven. Je moet zelf nadenken en conclusies trekken.

Daarom is dit boek dus onmogelijk samen te vatten. Maar om toch een beetje de ‘flavor’ te geven, vat ik enkele verhalen bondig samen, zij het met een strikt advies: het echte spul is véél beter !

Bekijk je werk eens van de andere kant
We zitten zelf zo dicht met de neus op het stuur bij wat we doen, dat we de neiging hebben alleen ons eigen werk nog te zien. Wat het betekent voor de consument/patiënt verliezen we soms uit het oog.

“Turn the telescope round” beschrijft hoe publiciteitsagentschap ABM een belangrijke opdracht te pakken kreeg van British Rail. Trott vertelt sappig hoe de delegatie hoge heren van de spoorwegmaatschappij zich aanmeldt bij het agentschap voor de presentatie van hun voorstel. Ze worden in een slordige en vuile wachtkamer gezet en moeten ruim voorbij het afgesproken uur wachten. Wanneer ze het passerend personeel aanspreken, wordt er nauwelijks geluisterd en helemaal niet geholpen.

Op het ogenblik dat de gebelgde heren het pand willen verlaten, gaat een deur open en komt de baas van het agentschap hen halen: “Heren, jullie hebben even gevoeld wat de indruk van het publiek is over British Rail. Als jullie me nu willen volgen, dan gaan we u precies tonen hoe we dat helemaal kunnen veranderen”.

Uiteraard kreeg ABM de opdracht.

Betalen met je eigen hachje
In “Having some skin in the game” beschrijft Tott hoe de bagage van een passagier voor een vlucht van El Al naar Cairo onderzocht wordt. Wanneer alles OK is, neemt de dame die de controle heeft gedaan afscheid met “Tot straks, op de vlucht”. “Hoezo”, vraagt de man, “woon jij in Cairo?”. Waarop de El Al dame uitlegt dat bij El Al het controlerend personeel steeds meevliegt op elke vlucht.

Trott vraagt zich af hoe we dingen anders zouden doen, indien ons lot op gelijkaardige wijze zou afhangen van de kwaliteit en de consequenties van wat wij doen voor onze klanten of patiënten?

Stop met uitzenden; begin met luisteren
Het Britse leger kocht enkele jaren geleden 48.000 nieuwe radio’s. In de specificaties stond oorspronkelijk dat elk toestel van een ingebouwde GPS locator moest worden voorzien, zodat men wist waar het toestel zich bevond wanneer het gebruikt werd.

Zowat alle eenheden die de specificaties moesten evalueren vonden die GPS overbodig. Ze zagen er het nut niet van in. Uiteindelijk werden de toestellen dus geleverd zonder locator.

Inmiddels is 10% van de toestellen vermist. Niemand weet waar ze zijn. Misschien heeft de vijand of terroristen ervan te pakken gekregen en kunnen ze nu rustig afluisteren wat er binnen de diverse strijdkrachten gecommuniceerd wordt.

Het kan nooit kwaad om een stap achteruit te zetten en ‘het hele plaatje’ te bekijken, eerder dan alleen te focussen op hoe je zelf werkt.

Als de concurrentie al bezig is, telt alleen de hoofdzaak
Een man ontwikkelde een hele lekkere, nieuwe soort chocolade pudding en vroeg een publiciteitsagentschap er een merk, een verpakking en een reclamecampagne voor te ontwikkelen. Drie weken later had hij nog niets gehoord en belde hij hen op. Ze vroegen langs te komen. Bedrukt legden ze hem toen uit dat iemand anders hem voor was geweest. De man kreeg de verpakking te zien die de concurrent had ontwikkeld. Ze was prachtig. De merknaam was briljant gevonden en de reclamecampagne garandeerde succes.

De man was er het hart van in, want alles wat ze toonden was perfect. Hij zakte gedeprimeerd weg in zijn stoel: “Dat was precies wat ik wou.”

“Wel”, zei de directeur van het reclameagentschap, “als dat echt zo is, dan heb ik goed nieuws, want in feite is er nog helemaal niets gebeurd en is er ook nog geen concurrent. We hebben dat allemaal voor jou gemaakt”.

Niet alleen was de man dolgelukkig. Hij – en het agentschap – wonnen ook heel veel tijd en energie. Want gewoonlijk beginnen klanten van reclamebureaus na de eerste presentatie van een nieuw concept te pingelen aan allerlei details. Nu had de man alleen de essentie gezien, onder druk van de concurrentie en dat was ruim voldoende.

“Predatory Thinking” staat bol van wijsheden, indien je ervoor open staat. Al wie met creativiteit, communicatie, samenwerking of concurrentie te maken heeft, kan eruit leren. Het boek leest aan sneltreinvaart. De dubbele interlinie (waar ga je dat nog vinden ?) geeft je de indruk het boek te verslinden.

Mij mogen ze nog een dosis Dave Trott geven. Zijn eerste boek (“Creative Mischief”) is al besteld…

Dirk BROECKX – 14 augustus 2013

“Predatory Thinking”

(A Masterclass In Out-Thinking The Competition)

ISBN 978-0-230-77066-9

Makers (De Nieuwe Industriele Revolutie) - Chris Anderson

http://www.de7de.be — 14/07/2013

IT zorgt voor een nieuwe industriële revolutie.

Hoezo? IT leidt toch tot de kenniseconomie, die het immateriële vervolg moet worden van de industriële productiemethodes uit de vorige twee eeuwen?

Inderdaad. Maar dank zij 3D printers en ‘open innovation’ samenwerking, is op het internet nu ook de transformatie bezig van de manier waarop producten ontwikkeld en geproduceerd worden.

Chris Anderson legt in ‘Makers’ uit hoe ’desktop productie’, ‘democratisering’, ‘open source’ en ‘crowd funding’ precies werken. Lees maar gauw wat die termen in feite betekenen, want ze zetten binnenkort waarschijnlijk de klassieke productiemethodes en businessmodellen op hun kop.

The Long Tail
Chris Anderson is de auteur van “The Long Tail” (zie de7de van 14 januari 2011) en is dus niet aan zijn proefstuk toe om uit te leggen welke mechanismen en ‘drivers’ spelen in de digitale wereld. In dat eerste boek legde hij uit dat, naast de klassieke ‘kopgroep’ van veelverkochte producten, op het internet de ‘lange staart’ van minder populaire items ook uiterst rendabel kan verkocht worden.

Het verschil met een echte ‘brick & mortar’ winkel zit hem in twee dingen: je bent niet langer begrensd door de fysische uitstalruimte van een winkel(keten) en je biedt al je producten in feite meteen wereldwijd aan.

Desktop publishing
In ‘Makers’ gaat Anderson nog een stap verder. Het proces voor het maken van fysische dingen begint steeds meer te lijken op de manier waarop informatie op het internet wordt geproduceerd en verspreid. Vandaag lijken 3D printers nog op de dotmatrix printers van dertig jaar geleden of op de laserprinters van twintig jaar geleden: relatief duur en weinig performant.

De technologie van gewone printers is inmiddels doorgegroeid met veel goedkopere toestellen, die vandaag probleemloos meerkleuren- en fotoafdrukken afleveren. Dat was mogelijk omdat Postscript (door Apple) van bij de start als standaard voor laserprinters werd ingevoerd.

De term ‘desktop printing’ was geboren.: iedereen kon met een laserprinter zijn eigen drukkerijtje beginnen en omdat dezelfde softwaretaal ook in professionele drukkerijen werd toegepast, kon je al snel kiezen om je eigen drukwerk in kleine oplage thuis te maken en grotere oplagen door te zenden naar een printcentrum of een professionele drukkerij. Die kan je werk vandaag in grotere hoeveelheden bliksemsnel afleveren; je kan vandaag letterlijk op een week van nul een boek op de markt brengen.

Desktop productie
Naast 3D printers zijn er ook lasercutters en freesmachines die vandaag – andermaal op basis van industrieel gebruikte softwarestandaarden – allerlei twee- en driedimensionale voorwerpen maken. Tegen een betaalbare prijs kan je kleine oplagen maken, maar je kan ook meteen grotere oplagen online bestellen bij gespecialiseerde productiecentra. Die hoeven niet in de buurt te zijn. Je kan probleemloos de hele wereldmarkt afschuimen naar de beste koop, kost/kwaliteit; desnoods bestel je in China.

Anderson voorspelt dat deze nieuwe manier van produceren de wereld van ontwerpers en makers van dingen even fundamenteel zal veranderen als wat al gebeurd is op vlak van informatieverspreiding (zoals muziek, kranten...), zowel digitaal als op papier.

Nieuwe apparaten maken het mogelijk ‘op je desktop’ prototypes te maken, om grote reeksen identieke voorwerpen te produceren of om oneindige variaties van gelijkende dingen te maken. Want bij digitaal aangestuurde productie kosten variaties, complexiteit en flexibiliteit in feite nauwelijks meer, terwijl productie op basis van klassieke processen (bvb. met mallen of spuitvormen) wel goedkoper is wanneer men in massa hetzelfde item produceert, maar erg duur of onbetaalbaar wordt, wanneer men elk product anders wil maken.

Democratisering, Gelukseconomie en Do It Yourself
Anderson legt ook in dit boek een reeks interessante patronen bloot:

wanneer IT een sector ‘democratiseert’ (zoals hierboven beschreven), brokkelen de monopolies van grote, klassieke, multinationale bedrijven snel af. De muziekindustrie en de boekensector zijn gekende voorbeelden. Desktop productie zorgt voor een gelijkaardige omwenteling bij de ontwikkeling en productie van producten;
wanneer mensen voldoende welstand hebben, worden ze vooral gemotiveerd door activiteiten die zin geven en waarbij ze bij de creatie van nieuwe dingen betrokken worden. Ze zijn daarbij zelfs bereid voor minder (of geen) geld te werken; Anderson noemt het ‘gelukseconomie’;
deze ‘Do It Yourself ’ mentaliteit kan je ook goed herkennen in het succes van Ikea: mensen verkiezen dingen die ze zelf in elkaar gestoken hebben boven dezelfde spullen die kant-en-klaar geleverd zouden worden.

Open Source als nieuw business model
Het boek ‘Makers’ wordt echt interessant wanneer Anderson in het laatste deel de focus verlegt naar samenwerken, ‘open innovation’ en open source. Via internet, blogs en fora is het heel makkelijk geworden om iedereen te betrekken bij het ontwikkelen van nieuwe producten en diensten.

Hij legt uit hoe en waarom ‘open source’ kan werken zonder de klassieke regels, gebaseerd op patenten en beschermde intellectuele eigendom. Wie een nieuw idee wil ontwikkelen, kan vandaag via internet alle geïnteresseerden uitnodigen om hieraan mee te werken. Daarbij treden zowel mensen die een oplossing zoeken naar voor, als diegenen die een oplossing bieden. In klassieke industriële processen zocht men ingenieurs en mensen met een specifieke opleiding. Bij ‘open innovation’ spelen afkomst, opleiding of voorkennis geen rol. Open source via internet zorgt voor frisse en pragmatische input.

Verschillende verhalen illustreren hoe oplossingen groeien omdat gebruikers en andere geïnteresseerden spontaan de bugs eruit halen omdat ze er alle belang bij hebben dat het product of de dienst verbeterd wordt.

Nieuwe economische modellen
Twitter en Square (online betaalsysteem in de VS) zijn miljardenbusiness geworden, die gestart zijn volgens de hierboven omschreven principes.

Maar vooral het voorbeeld van Kickstarter illustreert hoe open source tot nieuwe economische modellen leidt. Via crowd funding heeft het platform een pak projecten helpen realiseren. Iemand plaatst een idee met een korte beschrijving op de site (vaak een YouTube filmpje dat een ruwe schets geeft) en geeft een minimaal bedrag op dat gefinancierd moet worden. Zijn er voldoende gegadigden, dan start men; zo niet, dan gaat het project niet door.

Op die manier werkt Kickstarter meteen als een marketing tool, want geïnteresseerden geven meteen ook tips om het idee nog beter te maken. Mede-investeerders worden in regel nauw betrokken bij het ontwikkelen en testen van het nieuwe concept.

Het Webmodel maakt iedereen terug sterk (indien men creatief is)
Open innovation en open source werken prima wanneer je een niche markt wil aanboren. Sommige initiatieven groeien uit tot een miljarden business.

Zo sluit ‘Makers’ ook perfect aan bij ‘The Long Tail’: via het webmodel kan elk land en elke streek terug economisch sterk staan. Lage loon landen bedreigen vandaag sectoren waar productiekosten doorwegen. ‘Makers’ toont aan dat iedereen opnieuw economisch sterk kan staan, op voorwaarde dat men zijn ideeën niet afschermt, maar leert putten uit de creativiteit en uit de goodwill van al wie interesse heeft om mee te werken aan de ontwikkeling(en financiering).

En farma...?
Het webmodel, beschreven in ‘Makers’, laat toe met beperkte middelen en weinig financiële risico’s sterke producten en diensten maken, die ‘op maat’ geproduceerd kunnen worden. De geneesmiddelensector zal het allicht moeilijk hebben om het klassieke productenmodel (volledig afgeschermd via patenten) los te laten, maar het kan dus ook anders. En er zijn al enkele voorbeelden:

Qualenica is een innovatieve farmaceutische onderneming gespecialiseerd in het “aan huis” maken van huismerkproducten van de klanten/aandeelhouders apothekers op basis van hoog-kwalitatieve methodes. Ze bieden op maat gemaakte winstgevende alternatieven voor de traditionele (voorschriftvrije) producten. Het businessconcept van de jonge initiatiefnemers heeft al verschillende awards gewonnen.
Het Farma Compendium is sinds 1984 een standaardwerk over het randassortiment in de apotheek is voor de apotheker van grote waarde aan de balie. Het Farmacompendium is inmiddels volledig raadpleegbaar online en het kan sinds 2008 'ingebouwd' worden in de apotheeksoftware. De redactie en het hele concept is sinds dertig jaar een voorbeeld avant la lettre van 'open innovation' samenwerking en crowdsourcing.
Op het Facebook Forum zocht moderator Lieven Maus enkele dagen geleden apothekers die willen meewerken aan een farma-wiki-project. Een wiki (zoals wikipedia) is een samenwerkingsverband van mensen die dezelfde interesse hebben, en hun ervaring en kennis willen delen. In ons geval apothekers. De samenwerking gebeurt online. Technische kennis is niet vereist (enkel wat tekstverwerking). Het resultaat is voor iedereen toegankelijk. Als je geinteresserd bent, krijg je de link naar de (ontwikkelfaze van de) wiki, je registreert, en je kan meewerken.

Dirk BROECKX – 14 juli 2013

ISBN 978 90 468 1388 1

www.nieuwamsterdam.nl/chrisanderson

REAGEER

Kwaliteit Benchmarken

http://www.de7de.be — 7/07/2013

Tijdens de zomermaanden gaat “de7de” onverdroten (maar op ‘vakantietempo’) door. Zowel dit stukje als dat van volgende week gaat over verschillende manieren waarop “digitaal” de wereld fundamenteler verandert dan we soms denken.

Hoe meer digitale gegevens we hebben, hoe groter de transparantie wordt en hoe meer kwaliteit meetbaar en ‘tegenstelbaar’ wordt. (Volgende week zal de boekbespreking aantonen hoe ‘digitaal’ ook samenwerken in nieuwe vormen giet).

Drie mechanismen drijven de trend naar ‘meer transparantie en kwaliteit’ aan:

1 . digitaal is het steeds makkelijker en alledaagser dat heel veel data verzameld en geanalyseerd worden (Big Data);

2. mensen vinden data ook steeds meer (en makkelijker) zelf, waardoor ze niet alleen mondiger worden, maar ook veeleisender op vlak van het krijgen en vergelijken van data (Assertiviteit).

3. “Kwaliteit” wordt een meetbaar concept omdat we steeds meer beschikken over geschikte indicatoren met vergelijkbare cijfers (Benchmarking).

Meetbare kwaliteit

Zeker in de gezondheidszorg beweert men vaak met vaste overtuiging dat men “kwaliteit levert”, zonder dat men dat met harde cijfers kan staven. Maar dat gaat snel veranderen.

Vroeger kon iedereen probleemloos beweren dat hij/zij kwaliteit leverde, want niemand kon het tegendeel bewijzen. Zeker in de gezondheidszorg was kwaliteit meten moeilijk of onmogelijk bij gebrek aan indicatoren, die verschillende facetten van “kwaliteit” meetbaar maken. Maar nu men steeds meer over grote hoeveelheden digitale patiëntendata beschikt, wordt het zeer zinvol na te denken over geschikte kwaliteitsindicatoren. Zodra die gedefinieerd zijn, kan je digitaal de nodige gegevens capteren, verzamelen en vergelijken en wordt het wel mogelijk kwaliteit te meten en te vergelijken.

In principe kan je kwaliteit meten op drie manieren:

‘Structuur indicatoren’ geven een beeld van de infrastructuur, het materiaal en het opleidingsniveau (of accreditering) die aanwezig zijn.
‘Proces indicatoren’ geven weer welke procedures en werkafspraken vastgelegd werden (ervan uitgaande dat ze ook opgevolgd worden).
‘Resultaat indicatoren’ meten het uiteindelijke resultaat en maken kwaliteit in feite het best zichtbaar, want “c’est le résultat qui compte”, zeker in de ogen van de consument / patiënt.

Geen maatstaf voor gezondheid

Structuur- en procesindicatoren kan je in principe makkelijk meten, want ze zijn tastbaar. Voor veel resultaatindicatoren ligt dat anders: om te beginnen is er geen eenvoudige maatstaf voor ‘gezondheid’. Gewonnen QALY’s of vermeden DALY’s zijn niet eenvoudig of eenduidig meetbaar. Dus grijpt men vaak naar afgeleide maatstaven, zoals (vermeden) hospitalisaties of exacerbaties, of naar klinische gegevens.

Van slokdarmkanker tot inspectieverslag

Vlak voor het eindelijk zomer werd, gooide de CM de steen in de kikkerpoel met de publicatie van cijfers over slokdarmkanker. Op basis van het aantal geregistreerde behandelingen trok het ziekenfonds conclusies over waar je best gaat voor verzorging.

In feite gebruikte de CM hoofdzakelijk structuurindicatoren als maatstaf, namelijk het aantal behandelingen. Die zijn overigens steeds het makkelijkst meetbaar en controleerbaar. Hoewel dit soort indicatoren een bijdrage leveren voor kwaliteit, vormen ze op zich geen garantie voor het uiteindelijk resultaat. Men verweet de CM terecht dat men dieper had moeten graven. Indien men hoofdzakelijk gekeken had naar de outcome op langere termijn, zou de impact van deze actie nog veel groter en onweerlegbaar geweest zijn.

Maar de CM gaf wel een historisch schot voor de boeg, door cijfers sowieso publiek te maken: het ziekenfonds zit op een berg gegevens en patiënten zijn steeds meer vragende partij om te weten waar ze best terecht kunnen.

Geen struisvogelpolitiek

Kwaliteit wordt meetbaar en de vraag naar dit soort analyse zal steeds groter worden.

Het is zinloos en contraproductief om dergelijke transparantie tegen te gaan. Bedenk liever een strategie om niet op een dag met de billen bloot te staan. Het beste wat je kan doen – van zodra je er zelf mee klaar bent – is wat het AZ Jan Portaels van Volvoorde prompt deed: zijn eigen kwaliteitsverslag publiek maken. Het signaal is duidelijk: we weten dat we onze kwaliteit moeten meetbaar maken; we zijn ermee bezig en we hebben er geen probleem mee dat de patiënten over onze schouder mee kijken.

Wie volgt?

In welke mate zijn we zelf klaar met geschikte kwaliteitsindicatoren, waar de patiënt wijzer van wordt? In hoeverre zijn we klaar om de nodige gegevens in de praktijk te registreren, te verzamelen en te analyseren? Samen...?

Want dat wordt wel de kernvraag: in hoeverre beschikken we over een gepast platform – een onafhankelijke, maar toch betrouwbare ‘derde partij’ – waar gegevens bijeen kunnen gebracht worden, waar men de nodige analyses maakt, waar representatieve conclusies kunnen getrokken worden en van waaruit relevante resultaten gepubliceerd kunnen worden?

Nederlandse apothekers hebben een groot stuk van dit traject al achter de rug. Ze legden, samen met de farmaceutische inspectie, ruim dertig indicatoren vast die relevant zijn voor hun kwaliteit en die in de praktijk gemeten kunnen worden. Ze hebben al enkele rondes van verzamelen, vergelijken en terugkoppelen van gegevens achter de rug. De volgende stap wordt nu de publicatie voor het publiek...

Benchmarken

In feite heeft de CM een essentiële stap in dit hele proces overgeslagen, die de Nederlanders wél hebben ingebouwd. Vooraleer me, gegevens over kwaliteit publiek maakt, moet men eerst binnen een sector door een fase van ‘benchmarken’. In samenwerking met patiënten en/of externe experts moet men eerst kwaliteitsindicatoren bepalen en ervoor zorgen dat gegevens hierover in de eerste plaats terugvloeien naar de leden van de sector.

Die fase moet iedereen toelaten om zicht te krijgen op de eigen sterktes en zwaktes. En het moet hen de kans geven om bij elkaar ‘af te kijken’. Je moet in die fase met andere woorden de moed hebben om binnen de sector open en bloot te zeggen wie het goed doet en wie minder presteert, zodat de laatste bij de eerste kunnen gaan zien waarom en hoe ze het beter doen.

Kwaliteit transparant maken is met andere woorden in de eerste plaats bedoeld om de kwaliteit zichtbaar te maken en te verhogen binnen de sector, eerder dan om meteen de goede op te hemelen en de slechten aan de schandpaal te zetten.

Op weg naar ‘tegenstelbare’ kwaliteit

‘Transparantie’ is uiteindelijk geen vorm van masochisme of sadisme (al naar gelang je het zelf doet of wacht tot TestAankoop of de CM het voor/over je doet). Maar vergis je niet: het wordt nu heel snel een afdwingbaar recht van de patiënt. En de volgende stap staat trouwens ook al in de sterren geschreven: Pay for Performance.

Ik noem het liever ‘tegenstelbare kwaliteit’: de mate waarin je de eigen kwaliteit (en liefst ook de therapeutische resultaten) kan aantonen, zodat je ervoor vergoed kan worden. En omgekeerd: de mate waarin de patiënt – en in het bijzonder zijn ziekenfonds – kan rekenen op je kwaliteit en je resultaten en bereidt is ervoor te betalen.

Transparantie en Trust

Ze beginnen met dezelfde letters en zijn ook sterk aan elkaar verwant. De mate waarin je er geen probleem mee hebt om transparant om te gaan met alles wat je doet – de goede, zowel als de minder goede dingen – is een hoeksteen waarop ‘trust’ of vertrouwen wordt opgebouwd.

Precies een maand geleden opende TestAankoop een petitie om alle resultaten van klinisch onderzoek transparant te doen publiceren. In een wereld waar zelfs de grootste militaire, financiële en privacy geheimen uiteindelijk ‘lekken’, zou een dergelijke vraag eigenlijk niet meer mogen gesteld (hoeven te) worden. Is het nog maar eens een teken van overdreven of moedwillige achterdocht tegen alles wat “farmaceutisch” is? Of zorgt de sector en zelf daadwerkelijk te weinig voor om elke zweem van twijfel weg te nemen?

Het kost vandaag niets meer om de start en het einde – hoe dan ook – van elk onderzoek transparant te maken. Maar ook hier ontbreekt nog het platform waarop alle betrokken partijen (ook de tegenstanders!) samenwerken om de nodige relevante gegevens te verzamelen, te analyseren en te publiceren.

‘Digitaal’ kan het technisch allemaal. Maar meestal spelen emoties ons parten en slagen we er niet in een geschikt platform van samenwerking te definiëren.

Is dat misschien de les die we in deze veranderende wereld nog moeten leren?

Dirk BROECKX – 7 juli 2013

(Volgende week legt Chris Anderson in “Makers” uit hoe ‘digitaal’ de wereld op vlak van productie en samenwerking ingrijpend aan het veranderen is).

Sprekende Cijfers

http://www.de7de.be — 21/06/2013

De CM haalde de afgelopen weken herhaaldelijk het nieuws met spraakmakend cijfermateriaal: eerst over het gebruik van (o.m.) bloeddrukverlagers; vervolgens over het aantal behandelde patiënten voor slokdarmkanker.

De controverse en de commentaren gingen daarbij niet steeds over de essentie van wat de cijfers in feite betekenen. Men staarde zich meteen blind op de conclusies die de CM telkens trok, maar vergat vooral naar de context te kijken. Die legt enkele belangrijke maatschappelijke evoluties bloot, die veel meer aandacht verdienen.

Sprekende CM cijfers
Einde mei publiceerde de CM een korte maar veelzeggende studie over het geneesmiddelengebruik in 2012, met een focus op bloeddrukverlagers.

De tabel met de top tien van de meest gebruikte moleculen kreeg volgende duiding mee:

Deze top 10 vertegenwoordigt 80% van het totale volume ambulante geneesmiddelen, en 50% van de totale uitgaven. Dit verschil in percentage heeft te maken met het feit dat het hier enerzijds gaat om veelgebruikte geneesmiddelen, maar waarbij anderzijds de goedkopere geneesmiddelen sterk vertegenwoordigd zijn, o.a. bij de anti- hypertensiva.

Essentie 1: Grote populaties chronische zieken + Efficiëntie
Pareto loert bij dergelijke cijfers meteen om de hoek: qua volume en aantal gebruikers is het werkveld om méér gezondheid te produceren met de beschikbare middelen slechts een voorschoot groot, want met 10 moleculen en evenveel indicaties heb je meteen de 80% van het verbruik in DDD (Defined Daily Doses of kortweg “behandelde patiënten dagen”) en 50% van de uitgaven.

Mijn oog viel vooral op de kolom met het aantal behandelde patiënten. Twee indicaties (bloeddruk en pijn/ontsteking) zitten boven het miljoen patiënten en nog eens vier indicaties zitten boven het half miljoen patiënten. Slechts één van de tien moleculen in de tabel (diclofenac) wordt hoofdzakelijk voor acute behandelingen gebruikt; de rest gaat hoofdzakelijk chronische patiënten.

Deze cijfers geven een helder beeld hoe groot de populaties chronische zieken nu al zijn. Willen we hun behandeling ook in de toekomst betaalbaar en optimaal houden, dan moeten we niet langer “besparen”, maar “werken aan efficiëntie”.

Essentie 2: Bloeddruk preventie + Therapietrouw
Hoe kan je de efficiëntie verhogen? Iets verder in de studie staan nog twee onthutsende plaatjes:

Figuur: Evolutie van het % aantal gebruikers (=minimum 1 verpakking in het desbetreffende jaar) van antihypertensiva in de Belgische bevolking (gebaseerd op basis van het aantal CM-leden), volgens leeftijd

Deze grafiek per leeftijdscategorie gebruikers van sartanen (bloeddrukverlagers) leert dat bij de volwassenen tot 44 jaar in 2012 slechts 5 procent deze medicatie kreeg. Bij de 45-64-jarigen is dat al een op de drie. Maar bij de 65-84-jarigen is dat al twee op de drie. En niet minder dan 80% van de 85-plussers neemt deze bloeddrukverlagers!

Figuur: Procentuele verdeling van het aantal CM-gebruikers van sartanen (excl. valsartan) in 2012 volgens het aantal verbruikte tabletten

Combineer dat met deze tweede grafiek, die leert dat 44% van deze gebruikers hun medicatie (waarschijnlijk) perfect en regelmatig nam (één tablet per dag). Maar 25% deed dat zo goed als zeker niet.

Deze cijfers maken duidelijk hoeveel gezondheid je zou kunnen winnen door sensibilisering voor preventie en gezonde levenswijze, om het gebruik van deze medicatie te vermijden of alleszins slechts veel later en minder noodzakelijk te maken. Tevens geeft het aan hoezeer zou moeten geïnvesteerd worden in het opsporen en remediëren van “therapie ontrouw”. Dank zij het gedeeld farmaceutisch dossier wordt dat binnenkort een stuk beter haalbaar in de apotheek.

Essentie 3: Behandelingservaring + Transparantie
De CM opende met een tweede studie – over het aantal behandelingen van slokdarmkanker per ziekenhuis – vorige week een nieuw debat. De aanbeveling om het aantal centra die deze behandeling aanbieden te beperken zette kwaad bloed, omdat men (terecht) vond dat je deze centra niet alleen kan kiezen of beoordelen op basis van (partiële) aantallen aangerekende behandelingen. De CM vroeg van bij de start aan alle ziekenhuizen om de cijfers aan te vullen en Zorgnet Vlaanderen reageerde prompt met de intentie in het najaar zelf met kwaliteitscijfers naar buiten te komen. Daarbij zouden ook gegevens over therapeutische resultaten verzameld worden, wat meteen een scherper beeld zal toelaten van wat een patiënt effectief mag verwachten.

De essentie is hier dat steeds meer en steeds sneller gegevens verzameld en verwerkt kunnen worden. Alleen zijn we – ook hier – weinig efficiënt bezig. Om te beginnen zou je dat veel beter samen doen. Nu is het één ziekenfonds dat de cijfers verzamelt, analyseert en concludeert. Doe dat samen met de betrokkenen (zorgverstrekkers, ziekenhuizen en patiënten) en je krijgt een veel rijker beeld.

Wakker worden in een nieuwe wereld
Vervolgens moeten we de ogen openen voor twee nieuwe aspecten:

eHealth zal nu (hopelijk) snel zorgen voor meer en vlotter documenteren van gegevens over behandelingen en therapeutische resultaten. Dat zal sowieso leiden tot meer transparantie. Dat hou je niet meer tegen. Dus moet iedereen samen aan tafel om uit de beschikbare (geanonimiseerde) cijfers zinvolle conclusies te trekken.
Zo voorkom je overigens steriele “welles-nietes” discussies over aspecten die niet essentieel zijn.
Men moet op voorhand goed afspreken wat het doel is van een dergelijke “benchmarking” op basis van “Big Data”. Het doel hoort te zijn de kwaliteit op een zinvolle manier te verbeteren, waarbij iedereen de kans krijgt te leren uit de gegevens van zichzelf, vergeleken met deze van anderen (beter of slechter). Het doel zou dus a priori nooit mogen zijn dat meewerken betekent dat je de tak afzaagt waarop je zelf zit; wel dat kwaliteit benchmarking toelaat je eigen sterke punten te verbeteren en je zwaktes te remediëren.
Zal dit leiden tot “expertise centra”? Jazeker (hopelijk); maar dan wel door de taken en expertisedomeinen te verdelen over de centra; niet om elkaars vliegen af te vangen of tot mega-instellingen te komen, waar patiënten geen mensen meer kunnen zijn. Er is werk voor iedereen.

We hebben tot nu toe geleefd in een wereld waar veel cijfers werden verzameld, hoofdzakelijk op basis van terugbetalingen van prestaties en nogal houterige registers. We worden binnenkort wakker in een wereld waar we – mits het opbouwen van een cultuur van openheid en vertrouwen tussen de diverse stakeholders – gaan zwemmen in therapeutische gegevens. Daar kan je enorm veel mee doen. Maar ook veel mee misdoen… Het wordt dus zaak om verstandig en in overleg stappen vooruit te zetten

De Tijger en de Waterval
Peter Hinssen’s zeer gesmaakte TEDeX presentatie van vorig jaar heette “The Tiger and the Waterfall”. Hij wees op een Westers cultureel fenomeen bij het tonen van (bijgaande) tekening van een tijger.

Peter wees erop dat wij Westerlingen meteen en alleen kijken naar de tijger.
Maar in het Verre Oosten ziet men vaak de tijger niet ! Daar kijkt men eerst naar de context: de waterval, de rots en het groen.

Het noodzakelijke maatschappelijke debat over het gebruik van “sprekende cijfers”, dat de CM in feite op gang wil trekken, zal beter verlopen wanneer iedereen niet steeds meteen naar "de tijger" kijkt. Het zit ons blijkbaar in het bleod om alleen de conclusies van de CM te zien en ze aan te vallen; terwijl we vergeten eens na te denken op wat er precies allemaal achter die cijfers zit en wat we er samen (!) mee zouden kunnen doen.

Bij dit soort fundamentele veranderingen in de samenleving, is het beter eerst rustig de context in ogenschouw te nemen, om te weten waar men staat en waar men naartoe wil.

Dirk Broeckx – 21 juni 2013

Reclame: Dood of Levend -- Fons Van Dyck

http://www.de7de.be — 14/06/2013

Waarom heeft reclame het steeds moeilijker om door te dringen tot de consument ? Waarom kampt de sector met een vertrouwenscrisis (die overigens op veel punten overeen stemt met wat we in de geneesmiddelensector vaak ervaren) ? Wat kan je eraan doen om succesvol te communiceren over je product (of dienst) in een wereld waar communicatie steeds complexer, vluchtiger en digitaler wordt ?

In “Reclame: Dood of Levend”, zet Fons Van Dyck een pak recent onderzoek op een rijtje en tracht hij een omstandig antwoord te geven op deze prangende vragen.

Het is geen makkelijk boek om te lezen. Maar hou vol, want het beste komt aan het einde !

Vijf basismechanismen
Met “Reclame: Dood of Levend” levert Fons Van Dyck de in de ondertitel beloofde “Strategische antwoorden voor Marketeers en Managers”.

De lovende commentaren in het boek, vanwege een schare collega’s die een sneak preview kregen, zijn dus terecht, want Van Dyck analyseert - scherp als steeds - waarom en hoe reclame doorheen een fase van fundamentele veranderingen gaat.

Het boek vertrekt vanuit vijf mechanismen die aan de basis liggen van alle veranderingen:

1. uiteraard om te beginnen de digitale revolutie (niet in het minst de effecten van social media, maar ook enkele andere componenten die aan bod komen);

2 en 3. de ontrouw van consumenten en het dalend vertrouwen in merken (ik neem ze even samen, want beide mechanismen spelen ‘onder de waterlijn’ van de consument, d.w.z. in de sfeer van zijn niet-rationeel aangestuurd gedrag).

4. de opmars van huismerken (waardoor grote brands het steeds moeilijker hebben in sommige markten);

5. de toenemende irritatie over reclame (wat aanspoort tot steeds grotere creativiteit, maar ook tot steeds minder feitelijke informatie en steeds meer emotionele insteken in de reclame).

Vertrouwen (en het gebrek eraan)
Een ontstellende 75% van de merken krijgt vandaag geen vertrouwen van de consumenten. 20% van de merken geniet wel het vertrouwen, terwijl 5% van de merken helemaal het hart van hun gebruikers veroverd hebben.

Dergelijke cijfers verschijnen voortdurend in dit boek, want in tegenstelling tot zijn twee vorige uitgaven (Het Merk Mens en De Kracht van Wit) citeert Fons Dan Dyck ditmaal nauwgezet uit recent onderzoek. En deze ‘literatuurstudie’ is behoorlijk exhaustief. Dat is misschien meteen het enige wat ik wat minder apprecieerde: meestal hoor je de ideeën van Fons over van de manier waarop de (marketing)wereld draait luid en duidelijk doorheen zijn boeken; ditmaal lijkt het eerder alsof hij eerder citeert dan zelf analyseert.

Maar laat dat de pret niet bederven: “Reclame: Dood of Levend” verdient het om gelezen te worden, wanneer je wil weten wat werkt en wat niet, wanneer je je eigen product of dienst in de markt wil zetten.

Light en Heavy Buyers
Heavy Buyers zijn de trouwe consumenten, die steeds je product (of dienst) kopen. Maar omdat consumenten zo weinig trouw zijn, is het belang van de Light Buyers, die vaak slechts kortstondig klant zijn, des te groter geworden.

Light Buyers zijn van nature echter ook minder goedgelovig en makkelijker geïrriteerd door jouw reclame. Dus paradoxaal genoeg zou je denken dat veel reclame bij hen contra-productief is. Inderdaad, ware het niet dat zij wel luisteren naar derden, opinion leaders; en die worden juist wel beïnvloed, want ze volgen net veel meer de constante stroom van reclame.

Met andere woorden: de reclamewereld zit behoorlijk complex in elkaar en je moet met heel veel dingen rekening houden.

Van Dyck serveert ze allemaal. Eén voor één passeren alle bouwstenen en aspecten van reclame de revue: effectiviteit (en meting ervan); creativiteit; USP of ESP; mondiaal of lokaal; maatschappelijk verantwoord of zuiver voor het geld; retro of modern…

Besluit (het beste stuk van het boek)
Helemaal aan het einde, wanneer Van Dyck zijn besluit begint te trekken, komt de meester weer helemaal boven water en wordt het echt smullen. Want dan krijg je andermaal de authentieke, heldere raad, die je ook als niet-marketeer of niet-reclame-man (of –vrouw) kan toepassen. Ik vertaal ze meteen naar de gezondheidssector:

Leer samenwerken met je consumenten (Zie dus ziekteverzekeraars niet langer als vijanden, maar als potentiële bondgenoten; luister beter naar wat zorgverstrekkers vandaag precies nodig hebben; en denk vooral en in de allereerste plaats aan wat patiënten precies nodig hebben: dat is véél meer dan een uitstekende innovatieve molecule!).
Bouw een reclame-ecosysteem (net zoals in de reclamewereld is marketing en communicatie in de gezondheidssector is al lang niet meer eenrichtingsverkeer; het moet een dialoog zijn, waarbij de diverse soorten klanten actief kunnen deelnemen aan het produceren van de meerwaarde die ze zoeken en die de fabrikant hen kan – helpen – bieden).
Ken uw plaats in de wereld van de consumens (de consument is ook een mens, die erkend en gerespecteerd wil worden als dusdanig. De patiënt wordt steeds meer de regisseur van zijn zorg, maar we laten hem/haar die rol veel te weinig spelen en we geven hem/haar alleszins nog veel te weinig de kennis en macht in handen om baas te zij over zijn eigen gezondheid).
Maak het verschil met een Integrated Selling Proposition (in de reclamewereld heeft men al lang begrepen dat de consument een evenwicht wil tussen de feitelijke en de emotionele aspecten van de aangeboden producten en diensten. In de gezondheidssector lijken we dit helemaal vergeten te zijn. Zeker wanneer het op de beoordeling van geneesmiddelen aankomt, speelt alleen de wetenschap, terwijl de patiënt ook op emotioneel vlak veel verwacht van de therapie die hij krijgt).
Tijd voor beklijvende reclame (driekwart van het succes van een reclamecampagne hangt af van de creativiteit , de inhoud en de stijl van de boodschap. Je kan dus een schitterend product hebben, maar als je er niet in slaagt om daarover te communiceren op een manier die relevant is voor je (diverse soorten) consumenten (in de gezondheidssector), dan loop je mooie kansen mis).

“Reclame: Dood of Levend” is echt geen makkelijk boek voor een buitenstaander, die niet rechtstreeks betrokken is bij marketing of reclame. Maar wanneer je het boek leest als consument en wanneer je voortdurend de parallellen trekt tussen de wereld van de reclame en – in mijn geval – de wereld van de gezondheidszorg en van de geneesmiddelen, dan wordt het een dubbel boeiende leeservaring.

Dirk BROECKX – 14 juni 2013

“Reclame: Dood of Levend – Strategische Antwoorden voor Marketeers en Managers”
© Fons Van Dyck & Uitgeverij Lannoo, 2013
ISBN 978 94 014 0814 1

REAGEER

REMS (Risk Evaluation and Mitigation Strategies)

http://www.de7de.be — 7/06/2013

De overheid lijkt de jacht op het vermijden van risico’s bij geneesmiddelengebruik helemaal geopend te hebben. De geneesmiddelencommissie grijpt stelselmatig naar éénzelfde wapen om alle leed te bestrijden: op voorschrift!

Apothekers (en patiënten) voelen zich gewantrouwd en miskend. In geen enkel dossier wordt de kans geboden om te bewijzen dat het ook anders en beter kan.

Misschien moeten we toch eens gaan kijken hoe men het elders doet? REMS en ETASU zijn twee Amerikaanse acroniemen die het waard zijn om snel ontdekt te worden. Want het einde van de tunnel is nog lang niet in zicht, wanneer de overheid het gebruik van geneesmiddelen risicoloos wil maken.

Risico = Op Voorschrift ?
Na Codeïne (steeds op voorschrift) en alle hoestgeneesmiddelen voor kinderen (steeds gecontra-indiceerd, hoewel paradoxaal genoeg nog wel steeds mogelijk mits voorschrift), volgt nu ook Motilium dezelfde weg en roepen veel artsen om meteen ook NSAID’s op voorschrift te zetten.

Alsof dat dit de risico’s zou vermijden !?!

In de Verenigde Staten kampt men vandaag met een huizenhoog probleem van misbruik en oneigenlijk gebruik van pijnstillers op voorschrift. Er vallen jaarlijks ruim 10.000 doden bij het gebruik van voorgeschreven opiaten. Dat is tweemaal meer dan door het gebruik van cocaïne (4.000) en heroïne (1.000) samen. Het toont meteen ook aan dat het op voorschrift zetten van geneesmiddelen geen garantie geeft van veilig en risicoloos gebruik.

Bij het EMA (en ook het FAGG?) lijkt het er soms op alsof men streeft naar “zero mortaliteit” bij het gebruik van geneesmiddelen. De jacht op het vermijden van risico’s wordt gedreven door de slogan dat “elke dode is er één te veel” en de roep naar risico plannen klinkt luider dan ooit.

Gatekeeping of Responsabilisering
De vergrijzende Babyboomer generatie staat voor de deur; het tekort aan (huis)artsen in vele gemeenten wordt binnenkort een niet meer in te dijken olievlek; patiënten worden mondiger en zoeken desnoods hun weg online en via postorder; de kosten van de ziekteverzekering moeten onder controle worden gehouden.

Is “de voorschriftplicht” dan nog wel de beste weg om geneesmiddelenrisico’s onder controle te houden? Waar ligt het evenwicht tussen toegankelijkheid van de zorg, zelfredzaamheid, baten van goed gebruik van medicatie en… de risico’s bij normaal en bij overdreven / verkeerd gebruik?

In welke mate kunnen we patiënten en hun entourage (familie, vrienden en andere zorgverstrekkers, waaronder apothekers) vandaag nog steeds meer afhankelijk maken van de “gatekeeping” van voorschrijvers? Want die zullen binnen enkele jaren wel andere katten te geselen hebben, dan nagaan of oudere heren met een overladen maag, al dan niet een verhoogd cardiovasculair risico lopen, voor ze domperidone (op stofnaam?) voorschrijven.

Is het niet veel zinvoller om de verantwoordelijkheid bij risico’s zo dicht mogelijk bij de patiënt te laten?

Moet men van de uitdaging van risicomanagement (die bij geneesmiddelen eigenlijk permanent bestaat) geen opportuniteit maken voor het uitbouwen van gezondheidseducatie, patiënten registratie en responsabilisering? Want dat zijn minstens drie elementen die de gezondheidszorg van morgen absoluut nodig heeft en vandaag nog vaak mist.

REMS en ETASU

REMS zijn “Risk Evaluation and Mitigation Strategies”. Sinds 2007 maken ze deel uit van de aanpak van de FDA in de VS om risico’s bij het gebruik van geneesmiddelen te minimaliseren en tegelijkertijd ervoor te zorgen dat de balans tussen de voordelen en de eventuele nadelen positief blijft.

(Klik op de afbeelding hiernaast om een presentatie over REMS op te laden).

Wanneer de FDA niet helemaal zeker is van de balans tussen risico’s en baten van een behandeling of wanneer risico’s gesignaleerd worden, vraagt de administratie dat men op het terrein een plan maakt waarbij steeds een timing wordt vastgelegd (klassiek vraagt men “milestones” na 18 maanden, 3 jaar en er is steeds een maximum looptijd van 7 jaar).

Het REMS plan moet ook een omstandige communicatie- en educatiestrategie bevatten, dat educatief, informerend en sensibiliserend moet zijn. Meestal ontwikkelt men extra tools om veilig gebruik te maximaliseren (ETASU = Elements To Assure Safe Use), met onder meer een geneesmiddelengids en een implementatiesysteem.

Geneesmiddelengids en Monitoring
De geneesmiddelengids is een bondig en zeer helder opgesteld document (vaak één A4) dat in gewone mensentaal uitlegt wat het risico is en hoe dit door de zorgverstrekkers en de patiënt kan vermeden worden. Het bevat in regel pragmatische en praktisch toepasbare aanbevelingen, die de patiënt makkelijk kan begrijpen en respecteren.

In sommige REMS eist men dat de apotheker eerst een specifieke navorming volgt, vooraleer hij ‘gecertificeerd’ is om het geneesmiddel af te leveren.

Het implementatiesysteem omvat vaak een registratiesysteem, dat monitoring van de patiënt toelaat. Daarmee verzamelt men in één keer volledige cijfers die het échte risico in kaart brengen en hoeft men zich niet langer te baseren op sporadische en onvolledige meldingen van nevenwerkingen.

Maak een kwaliteitscirkel, in plaats van het probleem onder de voorschrijf mat te keren
Het implementatieplan van een REMS is steeds gebaseerd op het principe van de kwaliteitscirkel:

Plan ► Voer uit ► Meet ► Evalueer ► Stuur het plan bij (en begin opnieuw).

Daarenboven verdeelt het de verantwoordelijkheid tussen de patiënt, de apotheker en de arts, waarbij elk zijn rol kan en moet spelen.

Tenslotte opent het de weg naar het verzamelen van meer kennis over het probleem en de mogelijke oplossingen.

Dat lijkt een gezondere aanpak dan het geneesmiddelenrisico onder de mat van de voorschrijver te keren en het vervolgens te vergaten. Wie heeft ooit nog gehoord van de opvolging, de evaluatie of de outcome van alle vorige beslissingen om medicatie op voorschrift te plaatsen?

De kans krijgen
Van hoog tot laag staan de apothekersverenigingen te trappelen om te mogen bewijzen dat het ook in Europa en in België beter kan. PGEU, APB en de lokale apothekersverenigingen hebben al herhaaldelijk alternatieve plannen en concrete voorstellen gedaan om risico’s van medicatie daadwerkelijk aan te pakken. Vermits de procedure om een molecule of therapeutische klasse op voorschrift te brengen lang en laborieus is, heeft men haast steeds een alternatieve aanpak naar voor geschoven die veel sneller en effectiever zou kunnen worden toegepast.

Met het gedeeld farmaceutisch dossier, dat binnenkort in test en snel nadien operationeel kan worden, heeft de sector zelf voor een formidabel instrument gezorgd dat het mogelijk maakt dergelijke plannen niet langer “onzichtbaar en vrijblijvend” te maken. Farmaceutische zorg rond voorschriftvrije medicatie zal nu heel snel zichtbaar, tastbaar en meetbaar kunnen worden. Men moet de apothekers alleen de kans geven om zich te bewijzen en de patiënten de nodige “empowerment” geven om zelf te beslissen welke risico’s al dan niet aanvaardbaar zijn, in verhouding met het therapeutisch en financieel voordeel dat vlot toegankelijke voorschriftvrije medicatie hen kan bieden.

Dirk BROECKX – 7 juni 2013

OESO Rapport: Digitale Patientengegevens Gebruiken

http://www.de7de.be — 22/05/2013

Het gebruiken van digitale patiëntengegevens is één van de grootste opportuniteiten in de gezondheidszorg. Spontaan denken we dan aan het delen van gegevens rond een patiënt om de zorg beter te coördineren en om de continuïteit van die zorg te verbeteren. Maar er is veel meer.

De OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) werkt momenteel aan een lijvig en zeer goed gedocumenteerd rapport over het gebruik van “Health Data” tegen juni van dit jaar. De ruim 190 bladzijden van de voorlopige versie zijn al nuttig leesvoer voor wie heel diep wil gaan in deze materie. Maar er is ook een lichtere versie, een Health Policy Brief, van acht bladzijden dat de belangrijkste issues en aanbevelingen samenvat.

De Keynote Message
Het gebruik van digitale gezondheidsgegevens heeft een enorm potentieel:

de kwaliteit, continuïteit en veiligheid van de zorg (individueel en globaal) verbeteren;
de (kosten)efficiëntie verhogen: meer zorg en gezondheid produceren met de beschikbare middelen;
wetenschappelijke ontwikkeling e innovatie ondersteunen;
beleid en prioriteiten helpen vaststellen.

Om digitale gezondheidsgegevens te ontsluiten heb je een aantal dingen nodig:

digitale patiëntendossiers, gevoed door de zorgverstrekkers;
een systeem om eventueel decentraal opgeslagen gegevens aan elkaar te kunnen koppelen;
een sluitend privacy beleid (wettelijk & technisch) dat het individu beschermt, maar dat toch anonieme of versleutelde ontsluiting van de gegevens toelaat;
een open mentaliteit bij patiënten, zorgverstrekkers, ziekteverzekeraars en overheid om de verzamelde gegevens zinvol te gebruiken, met een gezond evenwicht tussen “overzicht” en “toezicht” (wetenschap & kwaliteit benchmarking vs. controle en bijsturen).

Deze twee lijstjes zijn verre van volledig, maar ze vormen reeds een goede leidraad om te verklaren waarom sommige landen al zeer ver staan inzake het ontsluiten van health data en andere nog aan het opstarten zijn.

De Policy Brief zegt hierover letterlijk:
“The consequence is a big difference in the ability of countries to monitor and improve health care quality and health system performance. For example, one-half of OECD countries surveyed have regular programs of health care quality monitoring involving linked patient data and one-half of countries are only beginning to use data from electronic health records for health and health-care monitoring.

Variation in country practices is linked to risk management in granting an exemption to patient consent requirements when seeking consent is impossible or infeasible; in sharing identifiable data among government authorities; and in project approvals and granting access to data.”

Drie assen
Het gebruik van digitale patiëntengegevens loopt over drie assen (zie figuur):

Het individueel uitwisselen van gegevens rond een patiënt, tussen de verschillende zorgverstrekkers, om de zorg beter te coördineren en continuïteit en veiligheid te verbeteren.
Het verzamelen en analyseren van populatiedata, met het oog op het ontwikkelen van wetenschappelijke inzichten, het opsporen van patronen en verbanden, het aansturen van het beleid, het verfijnen van praktijkrichtlijnen, enz.
Benchmarking van verzamelde gegevens en feedback aan individuele patiënten en zorgverstrekkers, zodat men zijn eigen gedrag of performatie kan spiegelen aan dat van anderen.

Digitale data verhogen de transparantie van wat men doet en maken analyse en vergelijking mogelijk. Het heeft geen zin het hoofd daarvoor in het zand te steken. Wel in tegendeel. Die derde as zal sowieso worden ontwikkeld. Zorgverstrekkers hebben er dus alle belang bij om ‘benchmarking en feedback’ zelf op te pikken en uit te werken; anders zullen anderen het in hun plaats doen.

Netwerken zijn uitstekende filters om patronen zichtbaar te maken. Dat is een opportuniteit, geen bedreiging. Alleen moeten we ze leren te grijpen.

Nieuwe business modellen
In zowat elke sector die ‘gedigitaliseerd’ werd, zijn nieuwe business modellen ontstaan. Waarom zou de gezondheidssector hieraan ontsnappen?

Misschien zullen die veranderingen trager verlopen, gezien de wettelijke beperkingen en de privacy-gevoeligheid van data. Maar op termijn is de verandering onvermijdelijk. Eigenaardig genoeg – gezien de "E" van “Economische” samenwerking in OESO – zegt dit rapport daar zeer weinig over.

Leerpunten
Het omstandige rapport bevat een hele reeks cases. België prijkt overigens fier als eerste in de rij. Elk van de cases bevat een aantal leerpunten: hoe worden bvb. data geanonimiseerd en verzameld; hoe gaat men om met patient consent, tijdens individuele uitwisselingen, maar vooral ook nadien, om globale data te kunnen ontsluiten;

In volgende overzichtelijke figuur worden de risico’s en baten afgewogen van het gebruik van data, met een dubbel evenwicht, namelijk ten aanzien van het individuele en het maatschappelijke belang.

Het is logisch dat er nog niet veel cross border studies en projecten zijn die health data gebruiken. De meeste landen zijn nog bezig om hun interne keuken in orde te krijgen en internationale standaarden zijn dun gezaaid of onvolkomen geïmplementeerd. Nochtans zouden we heel veel van elkaar kunnen leren (denk aan de derde as (‘benchmarking’).

De OESO pleit er eigenlijk voor dat de overheid wettelijke initiatieven zou nemen rond het opstarten, goedkeuren en ondersteunen van projecten, met name op vlak van patient consent en toegang tot globale gegevens.

En België?
Hoewel we in ons land niet bij de eersten zijn geweest om met eHealth te starten, blijken we nu toch een zeer performante strategie te hebben gebruikt, met name door het aanbieden van tien zeer nuttige en uniforme basisdiensten op het eHealth platform en het instellen van een Sectoraal Comité van de Privacycommissie, die projecten scherp analyseert en controleert, maar tegelijkertijd toelaat gegevens op te slaan en te verzamelen, waar nodig. Het Actieplan eHealth 2013-2018 dat door de zeven ministers van Volksgezondheid in dit land werd ondertekend, moet de concrete ontwikkeling van een reeks ‘diensten met toegevoegde waarde’ in een stroomversnelling brengen. En vergeet niet: er zijn er inmiddels al meer dan 60 die functionneren en een veertigtal in voorbereiding.

Wat vandaag vooral ontbreekt is een permanent, informeel en breed overlegplatform, waar alle betrokkenen regelmatig de violen kunnen stemmen. We beschikken vandaag over onvoldoende gelegenheden waar iedereen die met projecten bezig is nauw betrokken wordt bij de verdere ontwikkelingen in hun eigen sector. Met name bij de zorgverstrekkers op het terrein is er vaak onvoldoende voeling met wat ‘hogerop’ gebeurt. De oplossing hiervoor ligt in de eerste plaats op het terrein zelf: zorgverstrekkers, bedrijven en hun koepelorganisaties moeten meer tijd en geld stoppen in het vrijstellen van mensen die met hun twee voeten in de praktijk staan, maar tevens de gelegenheid krijgen om projecten en systemen te helpen ontwikkelen en begeleiden.

Dirk BROECKX – 21 mei 2013

Voor de “homepage” bij OESO voor al deze documenten KLIK HIER.

Voor de 'light' versie (Health Policy Brief) KLIK HIER

Voor het lijvige rapport: KLIK HIER

REAGEER

De Plakfactor � Dan Heath & Chip Heath

http://www.de7de.be — 14/05/2013

Wil je weten “Waarom Sommige Ideeën Aanslaan en Andere Niet”, lees dan “De Plakfactor”. Een klein boekje dat je manier van communiceren fundamenteel zal verbeteren. Het leert je de kern van je boodschap onverwacht, “pakkend” en “plakkend” te vertellen, zodat mensen ze begrijpen en onthouden.

Dan & Chip Heath leggen meteen ook de basisconcepten van “storytelling” bloot, zodat je de kracht van het vertellen van verhalen beter kan benutten.

SUCCES
Het klinkt meliger en Angelsaksischer dan het in feite is: het Engels acroniem dat de ruggengraat vormt van dit boek is SUCCES: Simple, Unexpected, Concrete, Credible, Emotional, Story. In het Nederlands wordt dat prozaïscher: Eenvoudig, Onverwacht, Concreet, Geloofwaardig, Met Gevoel & Met een Verhaal.

Dat is meteen de structuur van het boek(je): voor elk van deze zes principes een hoofdstuk, waarin Dan en Chip Heath aan de hand van boeiende verhalen uitleggen hoe en waarom ze werken. Ze passen dus de theorie voortdurend ook zelf toe, met succes.

Om af te ronden staat aan het einde van elk hoofdstuk een concrete case: eenzelfde boodschap wordt op twee of drie verschillende manieren gebracht; zo voel je meteen waarom een optimale combinatie van de zes principes telkens het verschil kan maken.

De Vloek van de Kennis
Onze belangrijkste handicap, wanneer we communiceren, is de Vloek van de Kennis: we weten zelf teveel van het onderwerp en verliezen daardoor uit het oog wat belangrijk is voor anderen, om te begrijpen waar het echt om draait. Klink theoretisch, niet?

Probeer dan eens een praktische test: je denkt aan een zeer gekend liedje en vraagt je partner om te raden welk het is. Jij mag alleen het ritme van het liedje op tafel kloppen; hij/zij moet raden wat het is. Het mislukt bijna gegarandeerd, terwijl je zelf steeds meer gefrustreerd geraakt. Want jij “hoort” het liedje, terwijl je het ritme ervan klopt, terwijl je partner alleen een soort betekenisloze Morse code hoort.
Zo laten de auteurs je meteen aanvoelen waarom het vaak fout loopt in de communicatie: jij weet precies waarover het gaat, maar je toehoorders of lezers snappen het niet, omdat hetgene je vertelt niet aanslaat, doordringt en blijft hangen.

Blauwe en bruine ogen
Na de moord op Marin Luther King wou Jane Elliot haar – uitsluitend blanke – leerlingen uitleggen wat rassenscheiding in feite betekent. Ze deelde haar klas in twee groepen in: leerlingen met bruine ogen mochten vooraan komen zitten. Aan hen zei ze dat ze slimmer en beter waren dan de rest, want die met blauwe ogen moesten apart, achteraan de klas gaan zitten en ze werden plots als tweederangs leerlingen aangesproken en behandeld. Enkele dagen later draaide ze de rollen om. Niet alleen gedroegen de opgehemelde leerlingen zich meteen als superieur tegenover de andere; de underdogs vloeden meteen aan hoe onrechtvaardig die arbitraire vorm van discriminatie was.

Jaren later, toen hierover een documentaire werd gemaakt, bleek dat de leerlingen uit de klas van Jane Elliot zich beduidend meer verdraagzaam gedroegen. De idee van rassenscheiding was gewoon eenvoudig, onverwacht en concreet uitgelegd. Ze hadden het meteen begrepen en het was voorgoed blijven hangen.

Maslov, maar zonder piramide
“De Plakfactor” brengt ook frisse inzichten op “motivatie”. Je kent allicht de piramide van Maslov. Die rangschikt de behoeften die een mens moet vervullen van "laag" tot "hoog": van de dingen zoals eten en drinken, nodig om te overleven, tot en met de dingen die je toelaten jezelf en anderen te ontplooien.

Maslov ging ervan uit ervan uit dat je – logsicherwijze – eerst aan je basisbehoeften (eten, drinken, huisvesting, enz.) moet voldoen, vooraleer je de volgende treden van de “piramide” op kan gaan, achtereenvolgens: achting en waardering; kennis en schoonheid; je eigen groeimogelijkheden als mens ontwikkelen en tenslotte: anderen helpen zich te ontplooien.

Dan & Chip Heath tonen aan hoe elk van die behoeften mensen inderdaad aanspreken en motiveren. Maar er blijkt helemaal geen volgorde of hiërarchie in te zitten. Er is dus geen “piramide”, die je trap per trap moet op gaan.

Op basis hiervan raden ze dus aan de “gevoelsmatige” invalshoek van je communicatie sterk te verbreden. We denken immers vaak (onterecht) dat mensen vooral door geld of eigenbelang worden gemotiveerd (met andere woorden vooral door de “lagere” behoeften). Dat is helemaal niet zo: aan de hand van – andermaal – concrete voorbeelden laten de auteurs je aanvoelen dat je best hoog mag mikken en dat "zelfontwikkeling" en "sociale waarden" mensen zeker zo sterk kunnen aanspreken, wanneer je een boodschap wil overbrengen.

De noodzaak van algebra
Hoe zou je jongeren kunnen overtuigen van het nut of de noodzaak om algebra te leren?

Zeg je dan (bvb.): “Algebra biedt formules voor het hanteren van symbolen waardoor we de wereld rondom ons heen kunnen begrijpen”?
Zeg je eerder: “Om tot de universiteit toegelaten te worden, moet je een goed cijfer wiskunde hebben”?

Of zeg je, zoals Dean Sherman het formuleerde: “Nooit. Je zal nooit algebra nodig hebben. Net zoals gewichtheffers niet regelmatig oefenen voor het geval iemand hen een staaf met gewichten op de borst legt, maar wel om in vorm te zijn om boodschappen te dragen of een (klein)kinder op te heffen zonder meteen rugpijn te krijgen. Je leert algebra om je logisch denkvermogen te oefenen, zodat je een betere advocaat, apotheker of architect kan worden. Algebra is mentaal gewichtheffen...”

De eerste twee boodschappen zijn correct, concreet en geloofwaardig. Maar ze zijn veel minder sterk dan de derde. Want die begint onverwacht (“Nooit!”) en ze biedt een eenvoudig, concreet, makkelijk herkenbaar en met gevoel gebracht beeld. Dat blijft plakken.

Daar draait het uiteindelijk om bij communiceren. Je hoeft helemaal niet objectief wetenschappelijk correct en volledig te zijn, met argumenten waar geen speld tussen te krijgen is.
Mensen staan veeleer open voor een verhaal met herkenbare referentiepunten, dat hen – liefst met een “onverwachte bocht” aan het begin – doet nadenken. Want door even te moeten nadenken over jouw idee, overtuigen ze gewoon zichzelf.

Goede verhalen spotten
Het zesde principe (en hoofdstuk) in dit boek gaat over “Met een Verhaal”.
Zoals gezegd geven de auteurs een aantal heel bruikbare tips wanneer je met “storytelling” aan de slag wil. Goede verhalen moet je leren “spotten”. Je moet ervoor open staan, zoals je tegen Kerstmis vanzelf open staat voor het spotten van ideeën voor een geschikt geschenk voor een familielid of vriend. Je kijkt gewoon rond, zonder vooraf een specifiek idee te hebben. Wanneer je een geschikt geschenk ziet, weet je gewoon spontaan dat je het gevonden hebt.

Welnu, goede verhalen spotten, gaat eigenlijk net op dezelfde manier: concentreer je op de essentie van je boodschap (liefst slechts één kerngedachte die je wil overbrengen) en je zal vanzelf een goed verhaal, een geschikte analogie, een bruikbaar refenetiepunt herkennen, wanneer je het tegenkomt.

Een voorbeeld om af te ronden
Ik realiseer me dat ik eigenlijk onmogelijk kan verwoorden welk effect het lezen van dit boekje op je “communicatie skills” kan hebben. Laat ik het dus maar proberen met een concrete voorbeeld:

Toen ik vanochtend, tijdens een P4F sessie, aan de deelnemers vroeg wat volgens hen de essentie is en de meerwaarde die een apotheker aan zijn patiënten biedt, kwamen allerlei uitstekende antwoorden op tafel: goede raad, begeleiden van patiënten bij hun therapie, kwaliteit van producten, farmaceutische zorg, dienstbaarheid...

En plots zei één deelneemster gewoon: "De essentie van mijn job is patiënten met een glimlach op hun gezicht de deur uit laten gaan.”

Meer moet het niet zijn. Dàt is de Plakfactor op zijn best. Zo breng je de essentie van een idee over. En blijft het – hopelijk – lang plakken...

Dirk BROECKX – 14 mei 2013

De Plakfactor – Dan Heath & Chip Heath
Waarom Sommige Ideeën Aanslaan en Andere Niet

ISBN 978 90 430 2951 3
© 2007 Pearson Education (Nederlandse vertaling)Oorspronkelijk: “Made to Stick – Why Some Ideas Survive and Others Die”

REAGEER

Trust, Patenten, QALY�s en RCT�s

http://www.de7de.be — 7/05/2013

De mediastorm rond Soliris en Alexion doet de farmasector geen goed. Maar in feite is het slechts het topje van een veel grotere ijsberg, waarop de geneesmiddelensector schipbreuk aan het lijden is.

Dit is een verhaal over ‘Trust’ (of het gebrek eraan), Patenten (en de vraag of we ook zonder kunnen), QALY’s (die vandaag haast onmeetbaar zijn) en RCT’s (de oorzaak van alle kwaad).

‘Trust’
Op een ogenblik dat de sector, samen met de overheid moet zoeken naar nieuwe businessmodellen, is niemand ermee gediend dat de perceptie wordt versterkt dat geneesmiddelenprijzen exorbitant hoog zijn, dat een bedrijf niet toegeeflijk wil zijn, terwijl het over een levensnoodzakelijke geneesmiddel gaat en dat de grens vervaagt tussen gerechtvaardigde steun aan een patiëntenvereniging en het misbruik ervan voor eigen economische belangen.

In zijn commentaar vandaag, pleit Chris Van Hul (LOZ) voor een Europese aanpak, met meer transparantie van de prijzen.

Elke mediastorm drijft de farma sector verder weg van de vertrouwensbasis met de overheid en de media, noodzakelijk om fundamentele hervormingen mogelijk te maken. Die zijn nodig omdat het huidige businessmodel ferme deuken krijgt.

Uiteindelijk draait dit hele verhaal rond ‘Trust’ en het nijpende gebrek eraan. Wie ooit Steven Covey daarover hoorde praten, weet hoe sterk vertrouwen kan zijn, om samen moeilijke problemen te overwinnen. Maar ook hoe moeilijk het is vertrouwen op te bouwen en hoe makkelijk het kan kwijtgespeeld worden.

‘Trust’ wordt niet opgebouwd met woorden en verklaringen, maar met daden. Vertrouwen ontstaat wanneer partijen zich fundamenteel erkend en gerespecteerd voelen. Het groeit wanneer ze samen dingen realiseren. Een lastig akkoord, onder mediadwang bereikt, telt daarvoor niet mee.

pharma.be, bij monde van Leo Neels, laakte moedig de houding van zijn eigen lid. De koepel wil vertrouwen en haalbare oplossingen blijven bouwen op basis van het Stabiliteitspakt dat het met de regering afsloot. Maar dat blijven ‘slechts’ compromissen op basis van de wereld zoals we die vandaag kennen.

Patenten
Een kleine maand geleden stond het in de Standaard: “India zet westerse farmaceuten buitenspel”. Het Hooggerechtshof verwierp de patentaanvraag van Novartis voor Glivec, omdat de gevraagde prijs (€1.730 per maand) 15 maal hoger is dan de €115 per maand die de Indiase generiekfirma’s ervoor aanrekenen. Het argument dat 90% van de patiënten helemaal niet hoeven te betalen, sneed voor het Hooggerechtshof geen hout.

India verplicht artsen overigens sinds vorig jaar om op stofnaam voor te schrijven. Vergeet niet dat India de I is in BRIC. Eén van de “emergent economy” landen, waar de geneesmiddelenindustrie nog groei zou kunnen realiseren, nu de Westerse industrielanden voor een aantal jaren van nulgroei lijken te staan.

Het wordt steeds duidelijker dat overheden in de hele wereld het steeds lastiger gaan krijgen met de patentbescherming, nochtans de hoeksteen van het huidige businessmodel van de geneesmiddelensector.

Zijn er een alternatieven en worden ze ernstig genoeg overwogen?

Kijk eens naar het “open innovation” model (Henry Chesbrough, e.a.), met name de manier waarop “open source” software ontwikkeld wordt.

Er zijn voorbeelden van “crowd funding” en “wisdom of the crowds” protocollen, waarmee – ook bij de R&D van medicatie – geëxperimenteerd wordt.

Denk eens aan de moeilijke combinatie van biomarker testen en de corresponderende therapieën – vaak ontwikkeld door verschillende bedrijven, maar gericht op éénzelfde doelgroep en pathologie – en je ziet meteen dat fundamenteel nieuwe businessmodellen nodig zijn. Waarbij de prijs niet langer bepaald kan worden door één bedrijf dat gigantische bedragen gedurende vele jaren op het spel zet, zonder enige zekerheid op uiteindelijk zakelijk succes.

Kan men zich een wereld voorstellen zonder intellectuele eigendom en patenten op geneesmiddelen?

QUALY’s en DALY’s
Het doel van gezondheidszorg is gezondheid produceren. Verkoop geen producten, maar complete oplossingen. Bekijk even wat Richard Barker hierover vertelde tijdens de Belgian Pharmaceutical Conference. Een scherpe analyse en een constructieve oplossing.

In de luchtvaartindustrie toonden General Electric en Rolls Royce dat alternatieven voor ‘heilige’ (maar in feite versleten) businessmodellen mogelijk zijn. Verkoop en onderhoud geen vliegtuigmotoren aan luchtvaartmaatschappijen, maar laat je als ‘leverancier van stuwkracht’ betalen voor elk productief vlieguur dat met je motoren gevlogen wordt. Plots lopen de belangen van de leverancier en de klant perfect parallel. De luchtvaartmaatschappij hoeft geen fortuinen meer te investeren in de aankoop van motoren en het onderhoud ervan (dat daarom trouwens altijd teveel geld en tijd zal kosten); het betaalt slechts voor de vliegtijd, tijdens dewelke omzet en winst gerealiseerd wordt.

De twee dingen die de sector tegenhouden om een gelijkaardig model te ontwikkelen is de angst om het huidige model los te laten en het gebrek aan maatstaven en meetinstrumenten om de ‘gezondheidsoutput’ van behandelingen effectief meetbaar te maken.

Misschien richten we het onderzoek dus op de verkeerde doelen en moet de sector werk maken van het (gezamenlijk?) ontwikkelen van een efficiënt meetinstrument voor geproduceerde QALY’s (Quality Adjusted LifeYears) of vermeden DALY’s (Disease Adjusted LifeYears).

RCT of RLD
Dan zal men ook merken dat een tweede hoeksteen van de geneesmiddelensector ook grote barsten vertoont: de Randomized Controlled Trial (RCT) in zijn huidige vorm is in feite de oorzaak van veel problemen.

Want het is precies deze onmisbare maar ook zeer kostbare vorm van klinisch onderzoek die aan de basis ligt voor de steeds hogere prijzen van nieuwe geneesmiddelen. Zeker wanneer men van een bedrijf verwacht dat het volledige R&D parcours (fase I tot III + farma-economische studies) eerst wordt afgelegd, vooraleer men voor terugbetaling in aanmerking komt, kost dit gigantisch veel geld.

Tijdens RCT’s worden patiënten verzorgd met een veelbelovend nieuw product, maar toch moet het bedrijf de volledige rekening betalen en krijgt het in ruil daarvoor het patent.

Stel dat dit een proces wordt waarbij de ziekteverzekering en de leverancier van het geneesmiddel samen in dezelfde boot zitten en samen investeren. Hoe zou de wereld er dan uit zien? PWC wees een aantal jaren gelden al de weg met het Live Licening model. Dat veronderstelt wel dat je methodes op punt stelt om met "real life data" (RLD) de toegevoegde waarde van je product en de mogelijke nevenwerkingen bloot te leggen (meteen in combinatie met andere geneesmiddelen en met "het echte leven" !).

Het voordeel van een dergelijke aanpak is wel dat je veel sneller "op de markt" komt (zij het, in het begin, voor kleinere populaties en nauwere indicaties; maar die kunnen stapsgewijze uitgebreid worden). Een tweede voordeel is dat er nooit een overgang hoeft te zijn van de fase van "onderzoek & ontwikkeling" naar "post marketing surveillance", want beiden lopen naadloos in elkaar over. (toegevoegd 9 mei; DB)

Er wachten ons sowieso woelige jaren. De vraag is alleen of we in de geneesmiddelensector alleen in de boot willen zitten, dan wel of we leren samen te werken met anderen. Zelfs al lijken het vandaag ‘tegenstanders’; ziekteverzekeraars en leveranciers van behandelingen zijn gedoemd om elkaar te vinden in dezelfde bot en in vertrouwen naast elkaar – niet tegen elkaar – te roeien.

Daarom is Solaris slechts het topje van een ijsberg.

Dirk BROECKX – 7 mei 2013

REAGEER

Ri De Ridder (10 mei 2013)
in mijn inleiding op 10 jaar CTG (eind 2011) was één van mijn dia's: 'Trust'.
Ik gebruik die nog regelmatig in speeches!
Ga ook even op Platform on access to medicines in Europe (klik voor link)
Het rapport over mechanism of coordinated acces to orphan medicinal products kwam onder Belgisch covoorzitterschap tot stand. Ook in dit rapport wordt verwezen naar trust.

Hilde Dejonghe (8 mei 2013)
Alweer een krachtige duiding, ditmaal van de case Viktor.
Dat onder media-druk afgedwongen 'akkoorden' tussen industrie en overheid een vertrouwnsrelatie niet ten goede komen, kan ik alleen maar onderschrijven.
Enkel via constructieve, open dialogen, transparant, met erkenning van de wederzijdse belangen, én met wederzijds respect, kunnen we tot betere oplossingen komen.
Voor Viktor, ja, de jongen moet de hulp krijgen die voor handen is. Waar zijn we anders mee bezig ? Soliris, die firma heeft zijn nek uitgestoken en het produkt ontwikkeld, hadden ze dat niet gedaan dan was de discussie over Viktor er zelfs niet... Dus ook zij hebben zeer zeker een toegevoegde waarde en diaboliseren brengt ons niet dichter bij een oplossing.
Evenwichten, deontologie, economie, korte én langet termijn : dat alles moet verzoend worden; en opnieuw, dat kan enkel via dialoog. En zoals altijd, over de wat hebben de partners het meestal wel bij het rechte einde, de hoe is wat het verschil maakt.

Populatiegerichte Zorg en Substiutie

http://www.de7de.be — 21/04/2013

“Echelonering” heet er “Substitutie” en “Chronische Zorg” is er “Populatiegerichte Zorg”. Het woordgebruik is anders in Nederland, maar het debat over de reorganisatie van de zorg loopt parallel met wat in de meeste geïndustrialiseerde landen aan het gebeuren is.

De combinatie van de vergrijzende Babyboomers en de epidemieën van chronische welvaartziekten zoals diabetes, COPD, depressie en obesitas zet de huidige structuur en het business model van de zorg onder druk. Twee white papers van het Nederlandse Jan Van Es Instituut gunnen een blik op de manier waarop men in Nederland het roer wil omgooien.

Een piramide met vijf lagen
“Substitutie: van zorg binnen silo’s naar patiëntgerichte zorg op maat” werd precies een jaar geleden gepubliceerd door het Jan Van Es instituut. Dat onafhankelijk expertise centrum richt zich specifiek op de organisatie van de geïntegreerde eerste lijn. Het wil de brug slaan tussen wetenschap en praktijk door onderzoek, publicaties en leergangen.

Deze studie geeft een alternatief, boeiend zicht op de manier waarop onze Noorderburen aankijken tegen de structuur van de zorg.

(Om de white papers te downloaden moet je je wel eerst registreren. Alles is echter gratis).

Om te beginnen zien zij de lagen van de zorg als een piramide met vijf lagen. De “nulde lijn” is daarbij zelfmanagement; de “eerste lijn” noemen ze de generalistische basiszorg. Daar boven volgen eenvoudige specialistische zorg, en complexe high volume zorg. Onze “tweede lijn” omvat daar dus twee organisatievormen. En onze “derde lijn” heet in Nederland complexe laagvolume topzorg.

Uitdaging: doelmatigheid en lagere kosten
Om de zorg betaalbaar te houden wil men op zoek naar middelen om de stijgende zorgvraag doelmatiger te beantwoorden. Men wil dus zowel de kwaliteit verhogen als de kosten verminderen. Met name voor de klassieke vormen van chronische zorg (diabetes, COPD, hart- & vaatziekten, depressie) kan generalistische basiszorg betere resultaten voorleggen. Daarenboven kost het meestal minder dan ziekenhuiszorg of verzorging door specialisten.

Een peiling in 2007 en 2012 toonden een behoorlijk spectaculaire verbetering van de kwaliteitsindicatoren voor Diabetes II in de huisartsenpraktijken die deelnamen aan Het Huisartsenteam.

Kostenbewustloosheid en Anderhalvelijnszorg
Toch identificeert men een reeks obstakels die ervoor zorgen dat de “substitutie” van meer specialistische zorg door generalistische zorg niet lukt:

“Kostenbewusteloosheid”: noch de patiënt, noch de zorgverstrekker zijn zich bewust van de totaalkost van behandelingen. De financiering is een lappendeken. De bronnen en tarieven zijn zo versnipperd en verschillend dat het haast onmogelijk is om de kosten te totaliseren en te vergelijken tussen de verschillende niveaus waarop gelijkaardige zorg wordt aangeboden.
“Anderhalvelijnszorg”: eigenlijk worden veel patiënten verzorgd in een mengvorm van generalistische en gespecialiseerde zorg. Het is zinvoller de huisarts te laten coachen door de specialist, dan dat deze laatste ook effectief alle patiënten zelf moet zien (denk aan wat in het Belgisch zorgtraject diabetes voorzien is).

De white paper geeft een overzicht van Nederlandse en Buitenlandse voorbeelden die inspirerend kunnen werken. Het Jan Van Es Instituut levert ook enkele hulpmiddelen aan om de staat van paraatheid van de eerste lijn te meten en de overdracht van zorg naar de eerste lijn te verbeteren.

Samenwerken rond populaties
“Op weg naar populatiegerichte zorg” dateert van februari 2012. In deze white paper worden krijtlijnen getrokken voor het aanbieden van een geïntegreerd zorgpakket in de eerste lijn. Hier ligt het accent vooral op effectieve samenwerking.

Opvallend is daarbij de veel bredere aanpak van gezondheidszorg. Die is niet alleen gericht op fysieke gezondheid, maar ook op psychische en sociale gezondheid. De wens van de Vlaamse Gemeenschap op Welzijn en Volksgezondheid samen aan te pakken, klinkt hier ook door.

Vijf uitgangspunten

“Mensgericht”: beoogt de patiënt te benaderen in zijn eigen psychosociale omgeving en tevens een zoveel mogelijk medicalisering van problemen tegen te gaan. Zorg moet de mens ook in zijn geheel en gecoördineerd benaderen, niet “in partjes”.
De “Poortwachtersfunctie”: beoogt wat wij echelonering of subsidiariteit noemen: voorkomen dat patiënten (of zorgverstrekkers) meteen kiezen voor specialistische zorg, terwijl eigenlijk generalistische zorg al zou volstaan.
Een “Vervlochten Allesomvattend Aanbod”: beoogt niet alleen een compleet aanbod, maar vooral ook een goede samenwerking tussen de diverse zorgaanbieders en de patiënt.
“Goede Coördinatie”: verwijst naar het Chronic Care Model (Wagner), waarbij niet zozeer het aanbod, maar wel de vraag en behoefte van de patiënt de leidraad moet zijn.
“Populatiefocus”: beoogt vraag en aanbod ook beter op elkaar af te stemmen door lokaal de populaties op vlak van risico (preventie) en behandeling in beeld te brengen/

Diffusiecurve
Wil je mensen doen veranderen, dan moet je ze motiveren. De diffusiecurve (Rogers) beschrijft de snelheid en mate van verandering in een populatie. Het zijn de bekende “early adapters” (2,3%), de “voolopende volgers” (13,5%), de “vroege meerderheid”(34%), de “late meerderheid”(34%) en de “achterblijvers”(16%).

De prikkels tot verandering verschillen:

de “vernieuwers” hebben een intrinsieke motivatie; ze zoeken steeds nieuwe wegen.
de “meerderheid” wacht op stimulatie van buitenaf., zoals structurele financiering, opleiding en ondersteuning.
de “achterblijvers” zullen slechts veranderen door een stok achter de deur; reglementering, sancties en concurrentie dwingen hen uiteindelijk overstag te gaan.

Vijf integratieniveaus
De white paper reikt vijf interessante benaderingen voor meer samenwerking aan. Voor elk van deze vijf geldt de diffusiecurve dus, maar telkens met een andere “driver”. Achtereenvolgens kan men dus gaan werken aan:

Organisatorische integratie vloeit voort uit “strong clinical leadership” en wordt uiteindelijk gerealiseerd door samenwerkingsverbanden tussen organisaties die gezamenlijke formele governance systemen uitwerken.
Normatieve integratie vloeit voort uit het ontwikkelen van een “gemeenschappelijke cultuur”: het delen van een duidelijke missie en visie, waarden en cultuur; ook op het niveau van professionele groepen en individuen.
Functionele integratie bereik je door “gezamenlijk informatiemanagement”., vooral rond niet-zorggerichte taken en administratie (human resources, financieel management), back-office en IT systemen voor gegevensuitwisseling (kwaliteitsmeting en -verbetering).
Professionele integratie bereik je door “nieuwe taak- en rolverdeling”. Hier moeten georganiseerde samenwerkingsverbanden toelaten afspraken te maken over functies en competenties; werken met gezamenlijke checklists van taken (bvb. in richtlijnen voor specifieke zorg voor bepaalde patiëntenpopulaties) is een uitstekende tool.
Klinische integratie beoogt tenslotte “mensgerichte zorg”. Protocollen, richtlijnen, een gedeeld elektronisch dossier, case- en disease management zorgen voor de hoogste vorm van samenwerking.

Misschien moeten we leren om samenwerking in deze volgorde aan te pakken. Telkens moeten we de verwachtingen en motivatie aanpassen, vermits de diffusiecurve speelt, inclusief de verschillende soorten prikkels die gelden voor de diverse groepen.

Deze twee white papers zijn de moeite van het bestuderen zeker waard. Het andere – maar zeer creatieve – taalgebruik is verfrissend. naar aloude Nederlandse gewoonte is alles strak gestructureerd, maar toch ook verbazend sterk praktijkgericht en concreet.

Dirk BROECKX – 21 april 2013

REAGEER

Subliminal � Leonard Mlodinow

http://www.de7de.be — 14/04/2013

Gezondheid is gedrag. Gedrag wordt bepaald door beslissingen. En beslissingen nemen we alles behalve rationeel. Dat laatste is ontnuchterend, zeker voor wie strikt wetenschappelijk bezig is.

Want ondanks alle moeite die de exacte wetenschappers zich getroosten om ons objectief, met correcte informatie, de juiste keuzes voor te schotelen, beslissen we dingen te doen – of niet te doen – op basis van onbekende en onbewuste mechanismen. Naast ons “rationeel” brein, draaien er in onze hersenpan immers een hele reeks andere, onderbewuste programma’s. Die bepalen uiteindelijk de manier waarop we de realiteit percipiëren en interpreteren.

“Subliminal” legt uit hoe ze werken en wat we ermee doen.

Snelheid, eerder dan juistheid
Leonard Mlodinow is een wetenschapsjournalist die je in “Subliminal” gidst doorheen de doolhof waarmee onze zintuigen, via het onderbewuste deel van ons brein, ons een beeld presenteren van de realiteit. Perceptie staat daarbij centraal, eerder dan precisie. Want we nemen heel veel terechte, maar ook onterechte ‘shortcuts’. Objectiviteit moet het afleggen tegen snelheid omdat de hoeveelheid informatie die verwerkt en geïnterpreteerd wordt, gigantisch is. We slagen er prima om in dit ‘on the fly’ te doen, maar maken daarbij behoorlijk wat fouten. Het ergste is: we zijn er ons helemaal niet van bewust.

In tegendeel: het bewuste deel van ons verstand dekt zelfs de fouten van het onbewuste deel vol overtuiging af, wanneer het daarover ondervraagd wordt. ‘Zeker zijn’, zelfs van onzekere feiten, is immers soms een zaak van leven of dood: ons onderbewustzijn helpt om bliksemsnel – puur intuïtief – levenreddende beslissingen te nemen. Je hoeft niet na te denken wanneer het licht op rood springt of wanneer je je aangevallen voelt.

Diezelfde perceptie-mechanismen maken van ons echter ook hopeloos onbetrouwbare getuigen van feiten, die we (denken) gezien (te) hebben. Dan zeggen we zonder blozen 100% zeker te zijn van dingen die achteraf 99% fout blijken te zijn.

Twee delen van het brein
Mlodinow doorspekt “Slubliminal” met verhalen. Het boek is daarom haast niet samen te vatten. Je leest vlot en je kan elk deel naar believen ook apart verwerken.

Een uitgebreide inleiding (“The two-tiered brain”) laat je kennis maken met de twee niveaus waarop de geest werkt (‘bewust / rationeel’ versus ‘onbewust / irrationeel’). Hier komen de diverse zintuigen aan bod en hoe ze al dan niet ‘goed’ samenwerken met het onbewuste en met het bewuste deel van onze hersenen.

Om de smaak te pakken te krijgen: een visueel voorbeeld.

Bekijk om te beginnen de volgende twee foto’s. Niks aan de hand, ogenschijnlijk. We herkennen vrij snel tweemaal Obama (ondersteboven).

Bekijk vervolgens de volgende twee fotos’. Het vergt geen seconde om te zien dat links helemaal Obama afgebeeld wordt, maar een sterk vervormd beeld.

Enerzijds de afgebeelde persoon herkennen en anderzijds zien dat er iets fundamenteel fout is met de andere foto gebeurt ogenblikkelijk. Het gaat ook helemaal vanzelf, letterlijk zonder nadenken. Maar waarom deed de foute afbeelding, ondersteboven bekeken, geen belletje rinkelen? En waarom kost het helemaal geen moeite om de fout te zien wanneer we de foto’s rechtop bekijken?

Dat is ‘Subliminal’ aan het werk... Het boek legt telkens uit hoe en waarom al die verborgen mechanismen werken.

Het wordt ook duidelijk dat het rationeel deel van het brein veel trager werkt omdat er veel meer ‘beredeneerde’ verbanden moeten gelegd worden. Wil men dus rationeel denken en beslissen, moet men het onbewuste deel dus kunnen ‘vertragen’ of ‘opzij schuiven’. Men moet voldoende tijd nemen (of maken), wil men écht logisch kunnen kiezen of beslissen.

Praktische toepassingen
In het tweede deel van het boek (“The Social Unconscious”) gaat Leonard Mlodinow dieper in op een aantal praktische toepassingen, onder meer:

Hoe ‘lezen’ we mensen? De allereerste seconden leggen we de basis voor onze verdere sociale omgang met iemand die we voor het eerst zien. Een reeks onbewuste elementen in de stem, het uiterlijk en de gewoonten van mensen, blijken een cruciale invloed te hebben op de manier waarop we met hen omgaan. Het zijn dus dergelijke elementen – eerder dan de ‘rationele’ inhoud van wat we bespreken – die bepalen welke boodschappen we aan elkaar overmaken.

Hoe werkt ‘groepsgevoel’? Welke gesublimeerde elementen bepalen hoe en waarom groepen en ‘communities’ worden gevormd? Zonder dat we het ‘weten’, catalogeren we mensen in groepen en sluiten we zelf ook aan bij ‘soortgenoten’. Wanneer je de onderliggende mechanismen kent, kan je er beter op inspelen; om ze te versterken of om ze te vermijden.

Hoe zien we onszelf? We blijken vooral uitstekende ‘advocaten voor onszelf’ te zijn. Hoe kan het anders dat 40% van de mensen zichzelf bij de beste 5% rangschikken op domeinen waar ze denken goed in te zijn, terwijl 95% denkt dan bij de beste helft te behoren!? Door je eigen ‘overtuigingen’ bewust in vraag te stellen, kan je de valkuilen van overdreven zelfzekerheid vermijden.

Praktisch nut
“Subliminal” is een boek dat je vaak ontnuchterende een spiegel voorhoudt. Het opent een venster op de onbewuste mechanismen die ons doen en laten controleren. Zo leer je de eigen gevoelens, gedragingen en percepties te relativeren. Het is om te beginnen dus een goed boek om jezelf beter te leren kennen en te relativeren. We zijn heus niet zo goed als we onszelf vinden, maar daar is op zich niets op tegen. Dat is immers de manier die onze geest heeft gevonden om ons overeind te houden in de realiteit die we – zo blijkt – elk voor onszelf creëren.

Ik las dit boek ook door een tweede bril. Het wordt steeds meer duidelijk dat we in de gezondheidszorg meer ‘onder de waterlijn van de patiënt’ zullen moeten gaan werken. Willen we maximaal gezondheid produceren, dan moeten we de patiënt daar veel meer bij betrekken. De onderbewuste processen die daarbij spelen, onder de waterlijn van ons rationeel denken, zijn daarbij cruciaal. Zo staan we meteen op het gladde ijs van de gedragspsychologie. Daar bestaat al veel wetenschappelijke kennis over en er ook spectaculaire vooruitgang geboekt.

Alleen zijn we daar in de gezondheid- en geneesmiddelensector nog veel te weinig mee bezig. Dat is zonde, want mits een relatief beperkte investering in tijd en geld zouden we wonderen kunnen verrichten indien we de patiënt niet alleen rationeel, maar ook onderbewust beter zouden benaderen via de mechanismen die dit boek beschrijft.

Lees dit boek en denk dan eens na hoe je bijvoorbeeld therapietrouw fundamenteel zou kunnen verbeteren...

Dirk BROECKX – 14 april 2013

Subliminal – The Revolution of the New Unconscious and What it Teaches Us about Ourselves

Hoe Dik Moeten We Zijn?

http://www.de7de.be — 7/04/2013

Hoe goed werkt EBM (Evidence Based Medicine), wanneer je einddoel “maximaal gezondheid produceren” is? Waarom moet je zeer voorzichtig zijn met statistiek wanneer je menselijk gedrag positief wil ombuigen naar gezond leven?

Bijna honderd studies, 2,8 miljoen onderzochte elektronische dossiers en 270.000 overlijdens lijken een overtuigend bewijs te leveren dat je met een “normale” BMI een groter risico op overlijden hebt dan wanneer je licht of matig zwaarlijvig bent. Maar hoe zit dat nu écht? Wat moeten we onthouden, vertellen of tonen wanneer mensen de waarheid nodig hebben om zichzelf te motiveren iets aan hun (over)gewicht te doen?

Wat geloof je?
Uit een Amerikaanse meta-analyse, gepubliceerd in JAMA in januari jl., kon je afleiden dat je kans op overlijden groter werd, naarmate je een “gezondere” BMI had. Overgewicht en (lichte vormen van) obesitas zouden je kans op overlijden paradoxaal genoeg verminderen!

In onderstaande tabel zet ik de essentie van drie studies even naast elkaar. Mijn aandacht werd getrokken door een posting op DocCheck News van Philip Greatzel. Die ging op zoek naar “de waarheid” in dit complexe EBM verhaal, omdat (o.a.) in Duitsland de discussies tussen “believers” en “non-believers” nog steeds woedt.

Want in Beieren was men toch ook onder de indruk van het feit dat dikke mensen gezonder zouden kunnen zijn dan magere. De retrospectieve Duitse TEMPiS studie gaf een gelijkaardig beeld: de kans op beroerte en hartaanvallen is lager wanneer je zwaarlijvig of obees bent dan wanneer je een “normale” BMI hebt. Ronduit magere mensen lopen zelfs het hoogste risico!

Wie de TEMPiS of JAMA studies wil lezen moet wel even in zijn geldbuidel grijpen, want geen van beiden zijn “open source”, maar wel “wetenschap volgens het klassieke business model”.

Hoewel dit EBM op zijn mooist is en de statistische bewijzen overweldigend zijn, laat onze geest zich niet zomaar overtuigen van “de waarheid”. Gereputeerde wetenschappers en gewone zorgverstrekkers stellen de resultaten in vraag, omdat ze afwijken van wat we gewoon zijn te geloven en wat we jarenlang hebben aangeraden aan mensen.

In volgende boekbespreking ga ik wat dieper in op de redenen en mechanismen die ons “geloof” in dit soort situaties bepalen en die ons gedrag – meestal weinig rationeel – bepalen.

De waarheid ligt elders
Lees eerst even de conclusies van de twee eerste studies in onderstaande tabel. Ga je ook twijfelen...?

Philip Greatzel ging ook verder op zoek en vond een derde studie in de NEJM uit 2008, geüpdated in 2010. Die is niet alleen “open source”, zodat iedereen gratis kan kijken en keuren wat ze te bieden heeft. Ze geeft ook een genuanceerder en veel geloofwaardiger beeld van het hele “BMI en gezondheid” verhaal. En als kersje op de taart biedt ze ook een coherente en heel praktische aanpak om mensen uit te leggen hoe en vooral “waar” je op je gewicht moet letten.

Het volstaat eigenlijk de twee figuren (zie onderaan, achter de vergelijkingstabel) te bekijken om meteen een “beeld” te krijgen van waar het risico precies ligt. De onderverdeling van de BMI categorieën bij de NEJM studie was fijnmaziger, waardoor men een objectiever beeld krijgt van de risico’s voor elke, kleinere "gewichtsklasse".

In de NEJM studie keek men ook verder: de buikomtrek en de verhouding tussen buik- en heupomtrek werden mee geanalyseerd. En die twee laatste blijken veel betere “biomarkers” te zijn wanneer je de gezondheidsrisico’s van een individu wil inschatten.

Het relatieve risico verhoogt om te beginnen niet lineair met je BMI. De risico curve vertoont een duidelijke dip – met het laagste risico – bij een BMI van 25,3 bij mannen en 24,3 bij vrouwen. Uit de NEJM studie kan je dus al meteen afleiden dat je wel een lichtjes hogere BMI mag hebben dan tot nu toe aangeraden werd, maar dat een zeer lage BMI ook hogere risico's inhoudt.

Het is echter vooral van belang waar het eventuele overgewicht en het vet zit. Hoe kleiner de buikomtrek, hoe kleiner het risico. Hoe lager de verhouding buik-/heupomtrek hoe beter. Een eenvoudige vuistregel.

Dat zullen ze daar in Beieren misschien niet graag horen, maar het is blijkbaar wel zo.

Bij een “slechte” BMI is het risico vooral cardiovasculair en kanker; bij een “te grote” buikomtrek is het risico eerder respiratoir. De studie geeft ook een meer uitleg bij de mechanismen die spelen bij een slechte vetverdeling en ze scherpt de resultaten nog verder aan door te kijken naar de combinatie van BMI, buik-/heupomtrek met – al dan niet – roken.

Gevolgen
“Gezondheid is Gedrag”. Zeker wanneer het gaat over gewicht, wordt onze gezondheid bijna volledig bepaald door wat we eten en hoe we bewegen. Beiden zijn hoofdzakelijk gedraggebonden. Maar gedrag is geen rationeel beestje. Wel integendeel: we gedragen ons hoofdzakelijk op basis van (snelle) percepties, vooroordelen en “geloof” in bepaalde waarheden. We luisteren daarbij eerder naar ons “buikgevoel”, dan naar ons rationeel verstand.

EBM is heel rationeel en "juist", maar het is een bijzonder inefficiënt en zelfs gevaarlijk wapen wanneer je het wil inzetten om gedrag te veranderen. Cijfers en statistieken kunnen je heel makkelijk op het verkeerde been zetten en zelfs wanneer er bewijzen op tafel liggen, geloven we ze vaak niet, omdat ze niet "in ons kraam passen" van vroeger verworven kennis en visie. Zoals we volgende week in de boekbespreking zullen zien, zijn we op dat ogenblik vaak heel selectief blind.

Maar het gevaarlijkste is eigenlijk de algemene pers, die dergelijke studies snel en vaak vertekend onder de publieke aandacht brengt. Dan worden we zo goed als volledig door ons buikgevoel aangestuurd en wordt het daarna heel moeilijk om terug te keren naar een correcte, logische of sluitende vuistregel, die ons helpt om ons gedrag in de juiste, gezonde richting te duwen.

Enkele heldere grafieken, die je als vuistregel makkelijk kan uitleggen en onthouden, zijn dan vaak beter om mensen te motiveren dan een zee van – weliswaar heel evidence based – cijfers en bevindingen.

Kijk maar eens verder, ook onder de volgende tabel, en overtuig jezelf.

Dirk BROECKX – 7 april 2013

JAMA Conclusions:
Relative to normal weight, both obesity (all grades) and grades 2 and 3 obesity were associated with significantly higher all-cause mortality. Grade 1 obesity overall was not associated with higher mortality, and overweight was associated with significantly lower all-cause mortality. The use of predefined standard BMI groupings can facilitate between-study comparisons.

TEMPiS Conclusion:
Overweight and obese patients with stroke or TIA have better survival and better combined outcomes of survival and non-fatal functional status than patients with the BMI <25 kg/m². Mortality was significantly lower in obese patients (all BMI >30 kg/m²) than patients with normal weight. Underweight patients had consistently the highest risks for all endpoints.

NEJM Conclusion:
These data suggest that both general adiposity and abdominal adiposity are associated with the risk of death and support the use of waist circumference or waist-to-hip ratio in addition to BMI in assessing the risk of death.
There was a significant nonlinear association of BMI with the risk of death, with the lowest risks at a BMI of 25.3 (men) / 24.3 (women)

Study
Study to compile and summarize published analyses of body mass index (BMI) and all-cause mortality that provide hazard ratios (HRs) for standard BMI categories. For the review and meta-analysis, the researchers identified 97 studies that met inclusion criteria, which provided a combined sample size of more than 2.88 million individuals and more than 270,000 deaths. Regions of origin of participants included the United States & Canada (41 studies), Europe (37), rest of the world (19).

All-cause mortality HRs for

* overweight = (BMI of 25-<30),
* obesity = (BMI of ≥30),
* grade 1 obesity = (BMI of 30-<35),
* grades 2 and 3 obesity = (BMI of ≥35)

were calculated relative to

* normal weight (BMI of 18.5-<25).

The researchers found that the summary HRs indicated:

* a 6 percent lower risk of death for overweight = (BMI of 25-<30);

* a 5 percent lower risk of death for grade 1 obesity = (BMI of 30-<35);

* and a 29 percent increased risk of death for grades 2 and 3 obesity = (BMI of ≥35).

Study
Study to evaluate the association of the body mass index (BMI) with mortality and with non-fatal functional outcome in patients with acute stroke or transient ischaemic attack (TIA).

Data from 4428 patients with TIA from the Telemedical Project for Integrative Stroke Care (TEM-
PiS) were studied in a post hoc analysis. The body mass index was available in 1521 patients. Patients were categorized as

* underweight (BMI <18.5),
* normal (BMI 18.5 to <25)
* overweight (BMI 25 to <30),
* obesity (BMI 30 to <35),
* advanced obesity (BMI ≥35 all kg/m²),
* (no body weight assessed).

Outcome measures after 30 months were all-cause mortality and non-fatal outcomes: recurrent stroke, need for institutional care, and functional impairment.

Mortality risk was
* lower in overweight patients (hazard ratio HR: 0.69)
* lowest in obese (HR: 0.50) and very obese patients (HR: 0.36)
* compared with normal BMI.

Functional, non-fatal outcomes, and recurrent stroke followed the same inverse pattern:
* underweight patients had the worst outcomes
* obese patients had better outcomes
* than patients with normal BMI (all P < 0.01).

Study
Study to examine the association of BMI, waist circumference, and waist-to-hip ratio with the risk of death among 359,387 participants from nine countries in the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition (EPIC).

During a mean follow-up of 9.7 years, 14,723 participants died. The cohort was divided into categories of BMI that were similar to those used for the National Institutes of Health–AARP cohort (<18.5, 18.5 to <21.0, 21.0 to <23.5, 23.5 to <25.0, 25.0 to <26.5, 26.5 to <28.0, 28.0 to <30.0, 30.0 to <35.0, and ≥35.0).

There was a significant nonlinear association of BMI with the risk of death, with the lowest risks at a BMI of 25.3 among men and 24.3 among women, and increased risks in the lower and upper BMI categories.

After adjustment for BMI, waist circumference and waist-to-hip ratio were strongly associated with the risk of death.

(See images below).

The relative risks of death associated with a high BMI were strongest for circulatory causes of death, followed by other causes and neoplasms, whereas the relative risks associated with a high waist circumference or waist-to-hip ratio were strongest for respiratory causes of death, followed by other causes.

En ziehier de oorspronkelijke blog, die me aan het denken zette:

Obesity: A very weighty dispute

DocCheck News by Philipp Graetzel, 04.04.2013

Is obesity no risk factor at all for life and limb? New studies point in this direction. Yet the matter is not so simple. What these works show in particular is that BMI thresholds or the BMI parameters are problematic in themselves.

Rarely had one seen doctors go at each other such as they did after the publication of a meta-analysis released earlier this year on the relationship between total mortality and obesity. A research group under Katherine M. Flegal of the U.S. Food and Drug Administration Center for Disease Control and Prevention viewed over 7,000 scientific published papers in producing a publication in the Journal of the American Medical Association (2013, 309 (1):71-82). Remaining for a meta-analysis at the end were 97 papers of higher quality, involving a total of at least 2.88 million subjects who had participated, 270,000 of whom had died. It was therefore not a very small data pool. What the CDC experts then produced was a relatively simple analysis. They took the usual BMI categories, that is normal BMI (18.5 up to 25), overweight (25 up to 30), grade I obesity (30 up to 35) and grade II / III obesity (35 and higher). These were correlated with total mortality.

Results: the overweight, with a Hazard Ratio of 0.94, compared to those of normal weight had a significantly lower risk of death. The risk for obese people in all categories was, with a Hazard Ratio of 1.18, significantly elevated. Where only those people with grade I obesity were analysed, the risk of death was the same as for normal weight. So it was primarily the very obese people who made an impact on increased mortality in the general population of overweight individuals. Presumably because they had guessed what they would be unleashing, the scientists provided a second analysis in which they considered only those studies which were adequately adjusted for age, sex and smoking status, but not for chronic diseases. The result went in the same direction.

Not so squeamish: U.S. experts cause a stir
This publication is still making waves. In Germany it has been widely reported, the general tone being that a bit of excess weight is not so bad after all. In the U.S. the main thrust of the media coverage was similar. In particular however it was the medical establishment there that elbowed its way through to also have its say. "A pile of rubbish", states Walter Willett of the Department of Public Health with regard to the meta-analysis. He even suggested publicly that it should not even be read. He did not say that one should instead rather read his own work, but presumably that is what he meant.

Unfortunately, from a German perspective during the whole hoopla another study published in the European Heart Journal at the same time was somewhat overshadowed (2013 34 (4) :268-277). This study is based on data from the Bavarian stroke network TEMPiS, that is an unselective cohort of stroke patients in clinics “in the hills and dales”. The TEMPiS neurologists looked over how high the risk of death in stroke patients is with reference to the BMI categories. These results are also quite remarkable. Stroke patients who are overweight according to BMI categories have, in comparison with normal-weight people, a Hazard Ratio for all-cause mortality of 0.69. With grade I obesity the Hazard Ratio was 0.50, with grade II / III obesity as low as 0.36, all significantly high.

Boundary shift changes the picture
The question now is: What to do with this information? Not reading is in any case not an option. Accurately reading might help. Whoever interprets from the meta-analysis in JAMA that each additional pound prolongs life – as some media reports have suggested – has simply read it wrong. Across all categories of the overweight the total mortality compared with normal BMI class is higher by 18 percent. And for grade I obesity, it is at any rate not lower, but "merely" equal. Something comes into play obviously in the group who, according to the BMI criteria, are overweight people. These at any rate clearly live longer than the normal-weight people.

That this applies only to the overweight people who are healthy is not true, even though many professional commentators have claimed such. The authors have with their second analysis nonetheless made an effort to come up with, what is in their view, "correctly" adjusted studies, ie studies that were adjusted only for sex, age and smoking status, to take into consideration the factor of obesity-associated illness.

Well trained = Overweight?
The crucial problem of the meta-analysis is another: its stratification via BMI. And here we are at a point where we really learn nothing new. An assessment of excess weight and obesity only using BMI is already problematic because in the lower range of the BMI category "overweight" a lot of well-trained athletes turn up in statistics who – this is the current hypothesis – may be responsible for the surprisingly good performance for the overweight group in the U.S. meta-analysis. More revealing, as every doctor knows, would be waist circumference or the waist-hip ratio. This however in many studies is simply not available.

Aside from this category covering "slightly overweight" people, there may perhaps exist an additional difficulty in a second "problem area" of BMI, namely the transition region between underweight and normal weight. In the meta-analysis by Katherine Flegal, the underweight according to BMI people have a significantly increased risk of death. So another reason for the poor performance of the normal weight group according to BMI could be that the lower limit of normal weight (BMI as 18.5) is far too low. It would be interesting, therefore, to see what would happen if the normal interval of BMI would be shifted to a test range between say 20 and 27.

More reserves in an acute emergency?
An analysis of this unfortunately does not exist in Katherine Flegal's work, but in another source such data clearly exists. For this reason as well, the virtually global excitement over the Flegal meta-analysis is not really comprehensible. In 2008, the New England Journal of Medicine (NEJM) published a European study in which smaller intervals for the BMI groups were chosen (New England Journal of Medicine 2008, 359:2105). Results: the lowest mortality was found at a BMI of about 25 for men and 24 for women. And overall within a BMI corridor of about 21 up to about 28 there are no major differences.

Conclusion: monomaniac fixation on BMI is not a good idea.
Nevertheless: the results of the German stroke study cannot be explained away by shifting the BMI categories. Much more so, in this study the relative benefit rises fairly steadily with BMI. However the situation here is of course completely different: in the meta-analysis from the United States it is about ”chronic” overall survival, with stroke patients it is about acute mortality in a life-threatening situation. Perhaps the rather flat presumption that every pound means more additional reserves in such situations has a justification. This is yet again just a hypothesis.

Bronnen en ©: DocCheck News, JAMA,EurhaertJ. en NEJM.
Links naar de samenvattingen van de studies in JAMA en TEMPIS in European Heart Journal (volledige artikels alleen tegen betaling) en link naar het "open source" artikel in NEJM.

ICT-tools en gebruik van EMD door de Huisarts

http://www.de7de.be — 22/03/2013

“ICT-tools en gebruik van EMD door de Huisarts. Hefbomen en barrières bij het gebruik van EMD en elektronische communicatie door artsen”.

De titel van de studie ligt zwaarder op de maag dan de inhoud. Maar geen paniek: het hele verhaal is slechts 42 pagina’s lang. De Domus Medica studie is goed gestructureerd en verteert vlot bij het lezen. Dit is dus een aanrader voor al wie beroepshalve met IT in de artsenpraktijk bezig is: zowel de ‘users’ zelf, als ‘providers’ allerhande.

Wat kunnen we er uit leren ? En waarom loopt IT zo moeilijk bij de artsen, terwijl apothekers daar blijkbaar nauwelijks moeite mee hebben?

Just in time
Mijn oortjes waren onmiddellijk gespitst toen deze studie op 7 februari verscheen: ze sluit niet alleen naadloos aan bij het Actieplan eHealth 2013-2018; in de context van de ‘Prepare for the Future’ (P4F) opleidingen voor apothekers, staan eHealth en daadwerkelijke samenwerking met artsen eveneens centraal.

In beide gevallen is het een spijtige vaststelling dat er een nijpend gebrek is aan motivatie bij de meerderheid van de artsen om IT helemaal te integreren in hun dagelijkse praktijk. De studie en de aanbevelingen – vanwege mensen uit de praktijk! – komen dus precies op tijd.

De zeer leesbare studie werd uitgevoerd door acht artsen van Domus Medica (Werkgroep IT en/of lid van eMDomus). Achtereenvolgens krijg je een bondig overzicht van de (obligate) literatuurstudie en van een reeks ‘ronde tafels’ met de belangrijkste betrokkenen, gevolgd door een korte ‘bespreking’, de conclusies en aanbevelingen voor het beleid.

Lees deze studie zelf (KLIK HIER). Het heeft geen zin ze verder samen te vatten.

Motivatie is een irrationeel beestje
Deze studie gaat ten gronde over de ‘barrières en hefbomen’ om artsen te motiveren om hun hele administratie rond de patiënt en de uitwisseling van gegevens met derden te digitaliseren. Motivatie – zo heb ik inmiddels geleerd – is een irrationeel beestje. Uiteraard spelen in dit geval een hele reeks praktische en technische hinderpalen. Maar vooraleer een arts eraan toe zal komen om deze te ‘tackelen’ moet hij eerst ‘de zin van digitaliseren begrijpen’ en ‘goesting krijgen’ om zich erin te smijten.

Good Practice

Wil je weten wat iets écht waard is, dan is de gouden regel om eerst te gaan kijken bij enkele ‘power users’, die met deze materie spelen. Die verstandige les hebben de onderzoekers van Domus Medica ook toegepast: ze ondervroegen enkele collega’s die al vlot werken met een compleet EMD.

Normaal moet je wachten tot pagina 27. Ik trek dit stukje met opzet naar voor, gezien het belang voor een positieve perceptie en dus voor de motivatie rond dit onderwerp. Ik nodig je uit om eerst even te ‘proeven’ van waar de opportuniteiten liggen, vooraleer je gaat kijken naar de obstakels en problemen die je vervolgens zal moeten overwinnen:

Waarvoor dient een EMD?
Er wordt gecodeerd geregistreerd, zowel in diagnose als antecedentenlijst. Dit maakt audits in eigen EMD mogelijk. Er worden ook overal groepen van patiënten opgeroepen voor noodzakelijke onderzoeken. Er is een – zelf ontworpen – systeem voor het beheer van inkomende verslagen, afspraken wie de (elektronische) post beheert (in de groepspraktijk) en hoe de resultaten van onderzoeken en verwijzingen in het EMD terecht komen (secretariaatsondersteuning).

Motivatie?
Verbeteren van de kwaliteit van het werk vormde ook de belangrijkste aanleiding om in te zetten op IT. Je moet de meerwaarde zien, anders heeft het geen zin om met de computer te werken.

Ondersteuning?
Werken met IT is een progressief proces.

In de groepspraktijk en/of in de lokale kring is er een vast aanspreekpunt; iemand met voldoende expertise om problemen van anderen te helpen oplossen (en dat werkt meestal sneller beter dan een externe helpdesk).

Korte momenten van individuele coaching (‘hands on’) helpen het best om het gebruik in de vingers te krijgen.

Belonen?
Het gebruik van goede programma’s zou beter moeten worden beloond (de beste programma’s zouden eigenlijk gratis moeten aangeboden worden!), terwijl werken met slechte programma’s financieel ontraden zou moeten worden (nu krijgt men de premie voor het ‘bezit’ van eender welk gelabeld pakket; men zou moeten vergoed worden/ een premie krijgen voor het ‘gebruik’ van een goed pakket).

Lees vorige bijdrage, die over motivatie tot therapietrouw ging, en je zal merken dat dezelfde mechanismen hier ook spelen.

Daarom ‘herschik’ ik in dit stukje even de volgorde waarin u deze studie best zou lezen, zeker wanneer u een arts bent. Ik denk namelijk dat motivatie begint met ‘goesting krijgen’ en ‘de zin begrijpen’ van de gedragsverandering die men wil bewerkstelligen. Dus lichtte ik het meest interessante deel uit de studie (‘Good Practice’ begint op pagina 27) en nodig u nu uit om dit hiernaast eerst te lezen.

Zedenlessen
Ik noteerde bij het lezen van de studie enkele bedenkingen en ‘leerpunten’:

1. Opleiding voor IT en concreet EMD gebruik moet zeker meer aan bod klomen in de basisopleiding en in de navorming. Maar ‘les krijgen’ of ‘een avond gaan volgen’ werken manifest niet. De kans krijgen om ‘af te kijken’ van goede voorbeelden werkt duidelijk beter.
Dus is het zinvol om te mikken op kijkstages bij collega’s, visitaties tussen collega’s (waarbij men elkaar ‘good practices’ kan tonen), de mogelijkheid om (per halve dag) ‘personal coaching’ te krijgen in de praktijk, een FAQ met videofilmpjes die ‘tonen hoe het werk’, enz.

2. Motivatie is de drijfveer van (wijzigend) gedrag. Motivatie is maar voor 20% rationeel. De andere 80% worden bepaald door eigen percepties, overtuigingen, vooroordelen en beleving. Het heeft dan ook geen zin veel energie te steken in het overtuigen van artsen met sterke en rationele argumenten, waarom ze een EMD zouden moeten gebruiken. Zorg voor een constante stroom aan allerhande belevenissen, verhalen en voorbeelden van wat collega’s realiseren met een EMD; toon dat coderen ook heel eenvoudig kan; laat hen thuis ‘spelen’ met demo software; start met heel simpele dossiers, van patiënten die weinig problemen hebben, eerder dan met de ‘zwaarste gevallen’ eerst

3. Betrokkenheid is essentieel als drijfveer bij gedragswijziging: Hoe nauwer gebruikers betrokken worden bij het ontwerpen van nieuwe tools en de governance daarrond, des te meer zullen ze geneigd zijn er ook in de praktijk vlot mee te gaan werken. Daarom is het belangrijk dat meer eindgebruikers rechtstreeks inspraak kunnen krijgen bij het ontwerpen en bijsturen van de IT tools die ze gaan gebruiken. Door de versnippering van de vele programma’s en het gebrek aan voldoende artsen die door hun beroepsorganisaties of –structuren (bvb. kringen of wachtposten) worden vrijgesteld, loopt dat stroef in die sector.

Omgekeerd stellen de onderzoekers vast dat het effectief gebruik van het EMD stijgt wanneer men o.m. deelneemt aan gebruikersgroepen en (persoonlijke) opleidingen.

Ik citeer: “Good design and implementation is not a technical problem but rather one of jointly optimizing the combined socio-technical system’. (pag.17)

4. IT moet onzichtbaar worden in de praktijk en zoveel mogelijk lastige processen ‘digitaal onder de mat’ keren. Coderen is lastig in de praktijk, maar absoluut noodzakelijk indien je daarna een reeks administratieve en medische processen en functies wil kunnen automatiseren. Zowat alle administratieve processen, waarmee een arts geconfronteerd wordt, vertrekken vanuit de diagnose of de medische toestand van de patiënt. Neem bijvoorbeeld het aanvragen van een parkeerkaart voor een gehandicapte of het aanmelden van een patiënt in een (kanker)register: wanneer de arts bij de consultatie enkele gegevens over diagnose of prognose gecodeerd heeft ingevoerd, kan zijn systeem nadien een groot stuk van de administratie overnemen. Dat noem ik iets ‘digitaal onder de mat keren’. Daardoor win je een pak tijd en efficiëntie. Indien dit onderzoek al één blinde vlek vertoonde, dan was het misschien het oplijsten van alle administratieve lasten die zouden kunnen verdwijnen, wanneer je systematisch en gestructureerd een EMD gebruikt.

5. Permanente toegang tot internet wordt een uiterst belangrijke succesfactor. Als er één ding is waar ‘de overheid’ concreet aan zou moeten werken, dan is het dat wel. Want 24/7 met SLA 99,99 (zonder er nog naar hoeven om te kijken!) toegang hebben tot het web, wordt letterlijk van levensbelang voor elk van de meer dan 100.000 zorgverstrekkers in dit land, indien die binnen enkele jaren al hun gegevens digitaal willen bewaren en uitwisselen.

6. Peer coaching en use cases zijn allicht de goedkoopste en meest efficiënte opleidingsvormen. Gebruik de ‘champions’ die de sprong naar IT al voor een behoorlijk stuk hebben gezet om hun ‘peers’ te motiveren en instrueren. Organiseer visitaties (waarbij groepjes collega’s bij elkaar in de praktijk op bezoek gaan en aan elkaar tonen hoe ze werken) en stel de ‘champions’ een halve dag per week vrij om hun collega’s ‘hand on’ in de praktijk te gaan coachen. En wanneer er toch aparte ‘schoolse opleiding’ gegeven wordt, doe het dan alleen aan de hand van het leren oplossen van concrete use cases, uit de praktijk.

Waarom lukt het bij apothekers wel?
Tot slot stelde ik me de vraag waarom IT bij apothekers goed loopt en bij artsen het zo stroef gaat.

Het pilootproject Vitalink bevestigt wat het pilootproject Recip-e aan-den-lijve ondervond: apothekers springen vlot op elke IT kar die passeert; artsen moet je (druppelsgewijs) aan boord ‘sleuren’.
MyCareNet wordt momenteel in alle stilte in elke apotheek geïmplementeerd; artsen weten nauwelijks hoe CIVICS er uit zal zien (Hoofdstuk IV attesten aanvragen via IT).
Artsen krijgen een RIZIV-premie voor het bezitten van een gelabeld softwarepakket (en een heel deel doet er niet zo bijster veel mee); apothekers krijgen geen cent, maar APB investeert in eigen beheer momenteel honderdduizenden euro’s in een Globaal Farmaceutisch Dossier systeem…

Hoe komt dat toch? Waar zitten de verschillen ?

Al sinds de jaren ’80 zijn apothekers bezig geweest met het informatiseren van hun administratie. Stockbeheer, bestellen, tarificatie, enz. informatiseren was heel logisch. Alles werd gestructureerd en gecodeerd (De CNK code werd rond 1984 gestart en blijft vandaag een 'gratis servcice' van APB en de apothekers voor alle betrokken bedrijven, overheid, artsen, patiënten...).
In een apotheeksysteem zit vandaag 95% van de data in een gestructureerde of gecodeerde vorm. Hoogstens 5% is ‘tekstinvoer’. Bij artsen ligt die verhouding vaak bijna omgekeerd.
Apothekers deden van in het begin alles zelf, want bij de overheid wist men toen nog niet dat ‘digitaal’ in de gezondheidszorg bestond. Dat vergrootte natuurlijk de motivatie om al die lastige processen ‘digitaal onder de mat’ te keren, want de investering in IT moest tijdwinst en efficiëntie vergroten. Intussen weet iedereen dat een premie geven voor het ‘bezitten van een systeem’ niet vanzelf leidt tot het efficiënt gebruik ervan.
De computer gebruiken voor wetenschap en patiëntendossiers kwam in de apothek pas later, maar de basismotivatie was wel dezelfde: door steeds meer processen te informatiseren blijven we winnen op vlak van mogelijkheden (zoals het delen van medicatiehistorieken en –schema’s voor farmaceutische zorg) en tijd/efficiëntie (de verzekerbaarheid en de attesten voor Hoofdstuk IV producten zullen door MyCareNet helemaal onder de digitale mat worden gekeerd).
Vanuit hun beroepsorganisaties hebben de apothekers in de loop der jaren steeds meer mensen vrijgesteld om aan IT te sleutelen. De beroepsverenigingen hebben zelf een uitgebreide IT afdeling (met professionele IT-ers), maar ook apothekers uit de praktijk worden vrijgesteld om actief ondersteuning en 'guidance' te geven bij allerlei IT projecten.
De ‘shakeout’ van programma’s in de apotheek is al achter de rug. Ooit hadden apothekers ook meer dan 20 computersystemen. Vandaag zijn er nog een viertal providers, die goed bezig zijn om wat nog rest aan oude, historisch gegroeide programma’s te vervangen door een handjevol moderne systemen. Dat pijnlijke proces van verandering staat de artsen nog te wachten, tenzij de overheid ingrijpt en doet wat de studie van Domus suggereert: alle artsen een goed EMD programma cadeau doen (hopelijk op voorwaarde dat ze er ook effectief mee gaan werken…)

Dirk BROECKX – 21 March 2013

PS:

LINK naar de studie op de site van Domus Medica

LINK naar de RIZIV studie uit 2007

en de illustratie op pagina 2 in de studie kan wat scherper. Ziehier:

REAGEER

Als artsen kunnen we alleen maar tevreden zijn met de interesse en de steun die we van 'opinion leaders' uit andere professies krijgen. Om de situaties van artsen en apothekers te vergelijken en simpelweg te concluderen dat het bij apothekers beter lukt dan bij artsen omdat die laatste niet gemotiveerd zouden zijn om te investeren in informatiseren is echter wel erg kort door de bocht en een over-simplificatie.
Onder de populatie artsen waren er in de jaren 1980, evengoed als in die van de apothekers of om het even welke andere beroepsgroep, 'innovators' die visionair genoeg waren om in te zien dat de toenmalige 'nieuwe' technologie een belangrijk werkinstrument zou worden in de nabije toekomst.
Persoonlijk herinner ik me die tijd nog zeer goed. Ik ging een pc aanschaffen en de verkoper probeerde mij nog gauw een elektronische typmachine (noemden ze toen al met een groot woord een 'tekstverwerker') uit zijn voorraad op te solferen. Inderdaad, de meeste 'elektronische' dossiers waren eigenlijk slechts 'Word'-documenten.
Wie inzag dat het helemaal over 'data' ging, en niet zozeer over tekst, was gedoemd om zijn software zelf te schrijven. Alle Elektronische Medische Dossiers (EMD's) die er momenteel (nog) zijn, ontstonden ooit uit het brein van een huisarts. Neem Medidoc, Health One, Windoc, . allen zijn ze ontstaan uit nachtelijk programmeerwerk van een aantal huisartsen/techneuten. Velen(ikzelf inbegrepen) zijn gestopt, omdat je op een bepaald moment nu eenmaal moet kiezen welk beroep je nu de rest van je leven wil uitoefenen. Vandaar de veelheid aan programma's, die nu nog altijd aan het integreren zijn totdat de markt het gezonde evenwicht zal hebben gevonden tussen monopolie en concurrentie, tussen verlieslatend en economisch rendabel.
Ik wil zeker niet in dezelfde val trappen en iemand anders' beroep oversimplifiëren en zeggen: 'apothekerij, dat gaat toch alleen over medicatie?'. Het is trouwens mijn overtuiging dat bij het maken van een magistraal preparaat nog heel wat handenarbeid, meetwerk met een weegschaal en rekenwerk met zakjapanners te pas komt.
Toch even uitleggen dat er in artsenland meer aan de hand is dan 'gebrek aan interesse' en 'gebrek aan bereidheid om te investeren'.
Om van het EMD een volwaardig werkinstrument te maken moet men het werk van de huisarts ontrafelen tot op de graat. Wat ik hier niet zal doen, dat vraagt een boek. Maar toch.
Wat is 'een consultatie' eigenlijk?
In de huidige, moderne praktijkvoering is een consultatie een vergadermoment van een patiënt met zijn arts, waar aan de hand van subjectieve gewaarwordingen en/of ervaringen, en objectieve gegevens een evaluatie wordt gemaakt en in samenspraak een planning wordt gemaakt voor behandeling en verder opvolging. Dit alles in meerdere perspectieven: tijd-, probleemgebonden, psychosociaal, socio-economisch, relationeel, functioneel, enzovoort.
De rol die het EMD hierbij speelt is meerledig: van de eenvoudige 'registratie' verschuift de functionaliteit van het EMD steeds meer ook richting 'beslissingsondersteuning'.
Zolang er enkel geregistreerd werd voor 'eigen gebruik', maakte het eigenlijk weinig uit welk labeltje men op een bepaald gegeven kleefde. De kans dat een arts niet meer wist wat hij bedoelde met 'tensie' of 'bloeddruk', 'hartfrequentie' of 'polsslag', was bijna onbestaande. De nood om te coderen komt maar achteraf, als je wil vergelijken met 'normaalwaarden', een verloop wil kennen in de tijd, wil vergelijken met gegevens van andere patiënten, of met andere artsen.
Coderen is goed, maar in het werk van de huisarts, waar een uitermate subjectief gegeven zoals 'ziektegevoel' een doorslaggevend argument in de 'onderhandelingen' is, stuit het coderen ook op zijn grenzen.
Standaarden zijn absoluut noodzakelijk. Alhoewel de noodzaak van standaardisering al lang één van de belangrijkste aandachtspunten is, is het maar met de invoering van de verplichte uitwisselbaarheid van gegevens in het kader van de zorgtrajecten, dat er effectief werk werd van gemaakt. Het zijn in belangrijke mate de zorgtrajecten die bepaalde datasets hoog op de prioriteitenlijst hebben gezet.
Tot nog niet zo lang geleden wist niemand waar eerst te beginnen.
Een gemiddeld opvolgconsult voor een diabetespatiënt veronderstelt van de huisarts het opvolgen van :
-   7 anamnestische data (van rookgedrag tot pijn in de onderbenen)
-   11 items uit klinisch onderzoek (van bloeddruk tot scoren van voetrisico aan de hand van pulsaties en testen gevoeligheid)
-   11 data uit biochemisch onderzoek (van nuchtere glycemie over HbA1c tot nierfunctie en microalbuminurie)
-   4 socioadministratieve gegevens (diabetespas? Zorgtraject? Conventie?)
-   2 preventieve gegevens (gevaccineerd tegen griep? Pneumonie?)
-   8 controles in verband met multidisciplinair samenwerken (van diabetoloog over educator naar podoloog, oogarts,.)

Dan mag de patiënt nog niet verkouden zijn.
Het is inderdaad niet voldoende het simpele 'bezit' van een EMD te gaan honoreren met een subsidie. Het is de taak van het beleid om ook het 'gebruik' (en liefst het goede gebruik) van dit belangrijke werkinstrument te stimuleren.
Men moet natuurlijk eerst een EMD hebben, vooraleer men het kan gebruiken.
Persoonlijk vind ik dat het uitdelen van een EMD aan de huisarts door de overheid een slechte zaak zou zijn. Een massa expertise zou verloren gaan, ten opzichte van de 'beste' (lees deze met de meeste toeters en bellen) EMD-pakketten zou dit quasi zeker tot kwaliteitsverlies leiden. Niets garandeert de gebruikers trouwens dat er beter naar suggesties en vragen uit de gebruikersgroep zou geluisterd worden.
Ik zie de rol van de overheid veeleer in het dwingend opleggen van een standaardisering, die uitwisseling van gegevens tot 'standaardprocedure' zou maken. Dit, samen met het aanbieden van het netwerk, het platform, waarop deze uitwisseling zou mogelijk zijn. Met andere woorden: het wegennet, niet de auto's.
Tot slot toch nog iets over het verschil apothekers/artsen.
Er wordt in de blog van Dirk Broeckx gealludeerd op het verschil in deelname aan het pilootproject Vitalink/gedeeld medicatieschema door apothekers en artsen.
Vooreerst gaat het over medicatie. Medicatie is nog altijd meer de corebusiness van de apotheker dan van de (huis)arts, voor wie medicatie 'maar' een deel is van het arsenaal dat hij bij iedere patiënt opnieuw moet bovenhalen en afwegen.
Een tweede niet te onderschatten gegeven is dat de apotheker wel ziet van welke arts het voorschrift komt, maar de arts niet weet naar welke apotheek zijn patiënt met zijn voorschrift trekt. Bij het zoeken naar een 'match' tussen deelnemende artsen en apothekers staat de apotheker alleen al hierdoor in een monopoliepositie. Dit is geen pleidooi om daar verandering in te brengen, alleen een gegeven om bij een eventuele evaluatie rekening mee te houden. Het zal immers onbelangrijk worden eens de uitrol over alle artsen en apothekers een feit is.
Een derde essentieel gegeven is dat de software van de huisartsen er niet klaar voor was en nog steeds niet 100% is. Daar zijn veel redenen voor, waarvan de belangrijkste terug te brengen zijn tot overvolle agenda's en het steeds moeten aanpassen aan nieuwe prioriteiten.
Maar: de huisarts wordt als eerste geconfronteerd met soms levensgevaarlijke situaties in het medicatiegebruik. Hij of zij is dus zeker overtuigd van dit zorgkwaliteit bevorderend project dat de 'patient-safety' op een hoger niveau moet brengen.
Tot slot een bedenking: blijkbaar is het voor het succes van elke vorm van 'innovatie' noodzakelijk dat er een raakpunt is tussen 'doenbaarheid', 'wenselijkheid' en 'rendabiliteit'.
Met andere woorden: een innoverend project heeft maar kans op slagen als de technologie op punt staat, de gebruikers er het nut en de meerwaarde van inzien én het economisch rendabel is.

Dr. Marc AMAND
marc.amant@telenet.be

Zeer terechte bedenkingen en aanvullingen. Ik ga zeker te kort door de bocht in mijn vergelijking tussen de attitude van artsen en apothekers tov ICT. Gelukkig: "Du chock des idées jaillit la lumière". Ik leer weer een pak bij uit deze reacties. Waarvoor dank!

Dirk Broeckx

Het blog artikel op “ICT-tools en gebruik van EMD door de Huisarts” heb ik met aandacht gelezen en ik herken en erken een heel aantal problemen die u aanhaalt.
De kernvragen die u belicht in het artikel liggen ons als softwareontwikklaar nauw aan het hart. Het gaat immers om hoe wij ervoor kunnen zorgen dat arsten (onze) software liever zouden gebruiken.
Het hoofdprincipe dat wij hanteren is:
-          De arts laten registreren.
-          Op basis van de registratie een meerwaarde geven.
-          Opleiding om de samenhang tussen de twee eerste punten te begrijpen.

De meerwaarde kan gaan om administratieve vereenvoudiging (dus efficiëntiewinst) of medisch inhoudelijke ondersteuning (dus kwaliteitsverhogend).
Zo is het belangrijk voor een gebruiker dat hij zijn technische handeling correct registreert, want de tarificatiemodule zal dit detecteren en automatsich de juiste nomenclatuur klaarzetten voor het attest.
Een ander voorbeeld van administratieve vereenvoudiging is de wijze waarop we BF formulieren zoveel mogelijk automatisch invullen voor de arts.

Een voorbeeld waarbij we het medisch inhoudelijke en administratieve vereenvoudiging proberen te combineren is het beheer van een zorgtraject. Wanneer een gebruiker een patiënt voor een zorgtraject inschrijft activeert de applicatie automatisch een protocolscherm. Dat prototocolscherm vraagt de arts om die medische gegevens te verzamelen en te noteren die relevant zijn voor de problematiek (zoals nierinsufficiëntie of diabetes).
Eenmaal de relevante gegevens genoteerd zijn zal het protocolscherm de arts ook helpen bij het up-to-date houden van die gegevens, door hem er (zacht) op te wijzen welke parameters (bv glycemie) opnieuw moeten worden onderzocht omwille van de tijdsgebonden relevantie.

Bovengenoemde voorbeelden haal ik vooral aan om te duiden dat het belangrijk is de arts iets te geven in ruil voor het zorgvuldig gebruik van zijn EMD. Wanneer hij zijn tijd investeert, is dat om daarvoor iets terug te krijgen: efficiëntie en kwaliteit.
Volgens mijn bescheiden mening is dit basisprincipe iets dat te weinig in rekening wordt gebracht bij het ontwerp van de labelling criteria en eHealth diensten.
Persoonlijk geloof ik zeer sterk dat elektronsich voorschrijven via Recip-e de weg van de toekomst is, echter onze huisartsklanten zien geen, of nauwelijks, een meerwaarde voor hun dagelijkse praktijk. Als ik mij hierin vergis mag je mij steeds wapenen met argumentatie – dit is vaak stof ter discussie met gebruikersgroepen. En vermits de functionaliteit ingebouwd zal worden omwille van labellingcriteria, wil ik onze gebruikers er graag ook voor enthousiast maken.

Op het einde van het artikel stelt u de vraag waarom het bij apotheken wél lukt. Vanuit mijn eerder beperkte ervaring met apotheken, en uitgebreide ervaring met huisartssystemen wil ik graag uw stellingen wat nuanceren. Ook huisartssystemen zijn sinds de jaren 80 bezig met het structureren, of coderen, van medische informatie. Indien men kijkt naar de codering van medicatie in een huisartssysteem zullen de cijfers die van een apotheeksysteem benaderen. De complexiteit van andere types van gegevens zijn echter van een andere orde, en dat op twee vlakken:
-          Breedheid van algemene geneeskunde en het feit dat medische registraties vaak samengestelde concepten zijn (in tegenstelling tot een specialistische verpakking). Een diagnose heeft alle technische eigenschappen van een verpakking, maar ook (optioneel, dynamisch) een specificatie, localisatie, ernst, zekerheid, etc. Voor de registratie in oncologie wordt het nog ingewikkelder.
-          Medische registraties zijn vaak tijdsgebonden (iets dat in het GFD ook aan bod zal komen, maar tot op heden niet (of nauwelijks) deel uitmaakt van apotheeksoftware).
Een medisch dossier bestaat niet uit one-shot registraties. Gegevens worden geregistreerd, periodiek up-to-date gebracht, causale of inhoudelijke verbanden moeten gelegd worden, etc.

De grote verscheidenheid aan basisconcepten (40+ medische, 15+ medico-administratieve) en workflows maken van een EMD een complex geheel.
De complexiteit zorgt ervoor dat het voor een EMD vaak meer werk vergt om een initiatieven zoals Vitalink te ondersteunen. Het is nu eenmaal makkelijk om functionaliteit voor een medicatieschema te implementeren wanneer er:
1. Een analyse en data model, functionaliteit en data oplsag wordt aangereikt
2. De software geen medicatie schema bevat (meeste apotheeksoftware, WGK, etc).
Voor de EMD vendors houdt Vitalink in dat we het bestaande medicatieschema in de software moeten kunnen transformeren (mappen) naar dat van Vitalink – en omgekeerd. Dat wil zeggen dat we minstens alle Vitalink functionaliteit in ons eigen data model moeten opnemen, dat inhoud in ons model mogelijks geen plaats heeft in Vitalink én dat we data moeten synchroniseren. Dit zijn uitdagingen die ontwikkelaars van andere types van producten vaak niet moeten aangaan.

Zoals u aanhaald is het inderdaad zo dat de evolutie naar een kleiner aantal, morderne softwarepakketten in de apotheek sector verder staat dan voor huisartsen. Dit zal ten dele te maken hebben met de economie van het schaalvoordeel.

In elk geval, bedankt voor het mooie artikel. Heel wat stof om over na te denken.

Simon Smeets -- Corilus
Teamleader R&D Medical
simon.smeets@corilus.be

Sustainable Health Systems (Visions to 2040) -- World Economic Forum

http://www.de7de.be — 14/03/2013

Niets zo leuk om te lezen en te leren als een goed geschreven toekomstscenario. Welke zijn de bouwstenen en hoe zou het model van de gezondheidszorg er uit kunnen zien, wanneer de vergrijzing, de economische crisis, de explosie van technologische mogelijkheden en een resem andere ‘drijvende krachten’ in de loop van het volgende decennium met elkaar gaan botsen.

Waar zitten de ‘critical uncertainties’ die het model in deze of gene richting kunnen doen kantelen om te komen tot drie plausibele scenario’s…?

Nieuwe modellen

“The preferred health system of the future is strikingly different from the national healthcare systems of today, with empowered patients, more diverse delivery models, new roles and stakeholders, incentives and norms”.

Dat is het uitgangspunt van het rapport :

Sustainable Health Systems
(Visions, Strategies, Critical Uncertainties and Scenarios).

Vele jaren lang leerden we de deelnemers aan de IFB Managementcursus hoe je toekomst-scenario’s kan bouwen (en gebruiken) volgens de techniek die Peter Schwartz ontwikkelde voor Shell. Bij het lezen van dit rapport borrelde de zin voor deze boeiende manier van analyseren en componeren opnieuw op.

Je kan de toekomst niet voorspellen, maar je kan wel een (beperkte) reeks plausibele scenario’s bedenken, die je helpen te begrijpen wat de toekomst vorm geeft.

Vaste waarden
In elk scenario komen een aantal ‘vaste waarden’ aan bod. In de drie scenario’s die de auteurs voorop stellen komen de volgende drie ‘basisingrediënten’ steeds aan bod:

Het gebruik van data en informatie verandert de gezondheidszorg.
Nieuwe business modellen worden ontwikkeld, waardoor men de traditionele manier waarop gezondheidszorg vandaag wordt verstrekt, verlaat. Dat gebeurt met name door nieuwe incentives en vergoedingssystemen
Gezonde steden en regio’s, die worden gebouwd, helpen mensen makkelijker zelf hun eigen gezondheid in stand te houden.

Drie hoofdrolspelers
De drie scenario’s onderscheiden zich door de manier waarop telkens één van volgende drie actoren het voortouw neemt:

Business Organisation: Liberalisering en marktwerking zorgen ervoor dat bedrijven het voortouw nemen en het aanbod verruimen.
Individuals: App’s en kennis maken het mogelijk dat mensen hun eigen gezondheid in de hand kunnen nemen en de ‘regisseur’ van hun eigen zorg worden.
Governement: De druk op het systeem wordt zo groot dat de overheid moet ingrijpen en via reglementering de nodige solidariteit en efficiëntie moet afdwingen.

Even terzijde:
Eén van de kernvragen naar de toekomst wordt dus de 'verhouding' tussen deze drie stakeholdergroepen. En laat nu juist deze week daarover een belangrijke (eind)conclusie staan in een rapport dat de Studeidienst van d Vlaamse regering publiceerde over de "Perceptie van de gezondheid en de gezondheidszorg bij Vlamingen". De slotparagraaf van het rapport luidt als volgt: :

"Algemene solidariteit kan wel wezen, niettemin is er ook de roep naar een gedeelde verantwoordelijkheid van overheid en burger. Er zijn immers grenzen aan de solidariteit: het mag niet meer kosten, liefst ook afrekening op datgene wat men zelf in de hand heeft, en een grens aan de inclusie van buitenstaanders. Zelfredzaamheid is geen taboe, zo leert de praktijk. Voor de Vlaamse burger is de gezondheidszorg daarmee zowel een domein van het hart als van het hoofd. "

Critical Uncertainties
Anderzijds is de toekomst ook onzeker omdat een reeks belangrijke factoren in verschillende richtingen kunnen evolueren. Hun invloed kan dus verschillende kanten op gaan, wat leidt tot verschillende scenario’s.

De ‘critical uncertainties’ die de auteurs identificeerden zijn:

– Attitudes towards solidarity: Will solidarity – the willingness of individuals to share the population’s health risks – increase, decrease or be conditional upon certain factors?

– Origins of governance: Will power and authority be predominantly located at the national, supranational or local level?

– Organization of the health innovation system: Will innovation come from within or outside the existing system? What will be the level of funding? What will be the types of innovation produced?

– Access to health information: Who will take responsibility for collecting and analyzing health data? Will people give their consent for their personal data to be used?

– Influence over lifestyles: To what degree will active influence over individual lifestyles be accepted and implemented?

– Health culture: Will healthy living be a minority choice, a civic duty or an aspiration?

De combinatie van variaties bij deze elementen leidt tot de drie scenario's in dit rapport:

Health Incorporated
In een vrij marktmodel nemen bedrijven het voortouw en worden nieuwe producten en diensten aan de ‘consument’ aangeboden. Die kan vrij kiezen voor gezonde levenswijzen en het gebruik van data om langer gezond te blijven. Maar het individu kan ook voor de ‘opt-out’ kiezen. Governance wordt in dit scenario supra-nationaal.

New Social Contract
Gezonde levenswijzen en solidariteit worden burgerplichten, vermits de (nationale) overheden ze opleggen, met het roer van de gezondheidszorg stevig in de hand. Data zijn een essentieel middel om efficiëntere zorg voor iedereen te kunnen blijven garanderen.

Super-empowered Individuals
Mensen willen langer gezond leven en dat zorgt voor de nodige sociale druk om samen met lotgenoten het voortouw te nemen en data uit te wisselen met het oog op langer en kwaliteitsvol leven. De klant is koning in de zorg, waardoor de individuele solidariteit ogenschijnlijk vermindert, maar dat wordt opgevangen door communities van mensen die elkaar (binnen hun groep) wel degelijk helpen.

Conclusie
Dit is natuurlijk slechts een vluchtige glimp op dit rapport. Elk scenario is veel rijker en in meer detail uitgewerkt. Daarenboven start het rapport ook met enkele opmerkelijke analyses van bestaande systemen in een reeks ‘referentielanden’. In één van de bijlagen zit een interessante lijst van ‘Drivers of Change’.

En voor de fijnproevers: het hoofdstukje ‘Secrets of Succes’ zit ergens halfweg, begraven in de tekst, te wachten om ontdekt te worden. Zes leuke en creatieve ‘tips’ die kunnen helpen een nieuw model succesvol door te voeren (benieuwd of de IFB cursisten van dit jaar ze tijdig gaan ontdekken om ze in te bouwen in hun eindwerk).

Om een lang verhaal kort te maken: dit rapport moet je gewoon lezen.

Dirk BROECKX – 14 maart 2013

Met dank aan Hans Hofstraat (Philips), voor een prachtig verhaal over de impact van nieuwe technologieën en mdical devices, die de gezondheidszorg fundamenteel aan het veranderen zijn. Tijdens de afgelopen module van de IFB Management Cursus zette hij me op het spoor naar dit World Economic Forum rapport

REAGEER

“Sustainable Health Systems”

Patient Empowerment & Information in Networks

http://www.de7de.be — 7/03/2013

Patient Empowerment.

Health Litteracy.

De Zorgverstrekker (of het ziekenfonds) wil de 'Coach' worden van de patient.

De Patiënt als Regisseur van de Zorg.

De Patiënt staat centraal.

Het zijn begrippen die steeds vaker opduiken. Zorgverstrekkers willen de meer mondige patiënt een actievere rol laten spelen in zijn zorg. Men staat klaar om een lovenswaardige bocht te nemen. Maar weten we wel waar we precies naartoe moeten draaien ?

Hebben we al genoeg geluisterd naar wat de echte behoeften van de patiënt dan wel zijn ?

Klik eens op de video hieronder. Dan hoef je zelfs niet te lezen, maar kan je rechtstreeks beleven wat bas Bloem daarover ten tonele bracht op de recente TEDex Maastricht, samen met één van zijn authentieke Parkinson patiënten: "From God to Guide".

REAGEER

Heb je nog zin in een heel andere topic, lees dan even door wat Peter Hinssen deze week poneerde op LinkedIn:

3 Axioms of the Network Organisation:

I've recently posted an article here on LinkedIn where I predict that organizations have to become a 'network' if they want to survive. The essence is that companies now live in a world where the outside markets have become networks of information. If the outside is a network, the inside has to become a network as well.

Here I will try to describe why networks are more suited to become the blueprint of tomorrows' organizations, and it's based on three fundamentals why networks outrun the traditional structures of organizations. I've crafted them into three axioms:

Information Flows Faster in a Network
Intelligence Filters Faster in a Network
Innovation Flows Faster in a Network

1. Information Flows Faster in a Network

Today were are truly living in an information revolution. Access to information is ubiquitous, information now flows faster than ever before, but information becomes 'stale' faster than ever before.

We've had a lot of discourse lately about Big Data, but the essence of Big Data is NOT the volume. Big Data is not just about LARGE datasets of information, in my opinion Big Data is about velocity of information. The biggest shift that we see happening is that information used to be 'contained', but now information has to 'flow'.

(Lees verder op LinkedIn: KLIK HIER)

Veel kijk en leesplezier

Dirk BROECKX -- 7 maart 2013

Van Informatie naar Gedrag

http://www.de7de.be — 21/02/2013

“Gezondheid is Gedrag” en “Gedrag is Motivatie”. Wil je mensen aansporen tot gezond gedrag – voeding, bewegen, therapietrouw – volstaat het dus niet om (veel) informatie te geven. Er zijn immers nog twee andere stappen nodig, namelijk “begrijpen” en “motiveren”, maar die vergeten we al te vaak.

Gedrag wordt maar een beetje rationeel bepaald
Omdat we als artsen of apothekers getraind zijn om rationeel en evidence based wetenschappelijk te denken, gaan we er van uit dat raadgeven en informatie verstrekken op zich zal leiden tot therapietrouw. Volgt de patiënt die raad of posologie instructies niet op, dan is hij ofwel dom, ofwel koppig. (We zeggen dat niet, maar denken het meestal wel). Meer dan 50% van de afgeleverde medicatie wordt niet optimaal gebruikt. Een majeur probleem, dat onvoldoende aandacht krijgt.

In feite wordt slechts 20% van ons gedrag rationeel bepaald. De overige 80% worden aangestuurd door cultuur, opvoeding, gewoonten, percepties, emoties… Dan zitten we in de wereld van de motivationele stratgieën.

Social Media snuffelen
We denken ook ten onrechte dat medicatie, voorgeschreven bij het bezoek aan de arts, keurig opgehaald en genomen wordt. Een boeiende recente studie snuffelde op sociale media naar commentaren van patiënten over hun intenties om voorgeschreven medicatie niet te nemen: schrik voor (vaak ongekende) nevenwerkingen en ‘ik gebruik al genoeg medicijnen, waren de meest gehoorde excuses om een nieuwe therapie toch maar niet te starten.

De raad van onbekenden op Twitter of Facebook bleek vaak ‘geloofwaardiger’ dan wat de dokter of apotheker had gezegd.

Geconfronteerd met dit soort bevindingen, reageren we als zorgvertrekkers gepikeerd en weinig rationeel: ‘Al dat internet gedoe zorgt alleen maar voor desinformatie en lastige, mondige en recalcitrante patiënten... ‘

Schuif die negatieve gedachten even opzij om uit te vinden wat er werkelijk aan de hand is. Het ‘web’ gaat immers niet meer weg en we moeten sowieso leren hoe en waarom de patiënt denkt en handelt. Al die desinformatie en dat ‘wangedrag’ op het internet steken lost niks op.

Drie stappen
Om van ‘informatie’ naar ‘actie’ te geraken (met andere woorden om van raadgeven tot echte gedragsverandering te komen), zijn er in feite drie stappen die men doorloopt. In bijgaand schema zijn dat de drie ‘kolommen’. Telkens staat bovenaan wat de patiënt geacht wordt te doen en onderaan wat de arts of apotheker zou moeten doen.

In eerste instantie is informatie wel degelijk nodig. Goede en begrijpelijk gebrachte evidence based informatie is ‘het Olympisch minimum’. Die info kan gewoon feitelijk zijn. Maar er zijn ook efficiëntere kanalen: een filmpje of een verhaal (storytelling) werken vaak beter dan een folder of gewone mondelinge uitleg.

Vraag de patiënt om uitleg
Die informatie kan pas ‘werken’, indien de patiënt ze ook begrepen heeft. De enige manier om uit te vissen of iemand iets begrepen heeft, is vragen om het uit te leggen. Dus in de tweede kolom helpt het hoegenaamd niet om nog meer uitleg en raad te geven, wel om de patiënt via een geschikte vraag zover te krijgen dat hij/zij zelf vertelt wat hij van zijn ziekte of geneesmiddel (en gebruik) weet.

Luister goed: verkeerde info of ‘gaten’ kan je dan meteen dichten door specifiek – en liefst alleen waar nodig ! – extra informatie aan te reiken. Overigens, indien de patiënt alles goed begrepen heeft, is een aanmoediging en appreciatie voor zijn parate kennis zijn verdiende beloning.

Gedrag is Motivatie
Maar zelfs indien de patiënt alles perfect begrepen heeft, zal het gedrag niet noodzakelijk consequent aangepast worden. Want “gedrag is motivatie”. Je verandert maar je gedrag indien je daarvoor ‘diep in jezelf’ de juiste motivatie hebt gevonden. Elke roker weet heel goed waarom roken ongezond is, maar hij zal pas stoppen wanneer hij de juiste motivatie heeft gevonden.

Terwijl “begrijpen” nog een rationeel proces is, behoort “motivatie” tot de ‘niet rationele’ processen in ons brein: je neemt een geneesmiddel niet in omdat je rationeel overtuigd bent van de farmaco-therapeutische meerwaarde van de molecule, wel omdat het je zal helpen om terug de trap op te kunnen lopen of zonder hoofdpijn de dag door te geraken. Voor chronische medicatie komt de echte motivatie meestal nog van veel dieper (‘Omdat ik mijn kleindochter over een aantal jaren nog wil zien trouwen’).

Om van informatie tot een echte gedragswijziging te geraken vergt de aanpak dus niet één, maar drie stappen:

1. goed raadgeven (feitelijke informatie geven, of beter nog: storytelling !);

2. de patiënt het zelf laten vertellen (checken of alles goed begrepen is)

3. openlijk durven navragen en praten over de diepere (vaak gevoelsmatig en emotioneel gedreven) motivatie.

Oefenen tot je het anders doet
De commentaren op social media (zie hierboven) zijn in feite gewoon uitingen van (negatieve) motivatie. De enige mogelijke aanpak om die terug om te draaien is de drie bovenstaande stappen te doorlopen. Want al die negatieve motivatie, die men snuffelde op social media, is niet ‘de schuld van het internet’; men veronachtzaamde gewoon om de drie bovenstaande stappen te doorlopen met de patiënt.

Vraagt dat veel tijd? Neen. Het volstaat een bewuste communicatiestrategie in te prenten en enkele eenvoudige (persoonlijke) communicatietechnieken in te oefenen, zodat je hierover vlot met de patiënt leert praten. Die andere aanpak geeft niet alleen meer voldoening in je beroep. De patiënten zullen er dankbaar voor zijn (en gezonder ook !)

(Wie ‘hands on’ wil leren hoe dit werkt, nodig ik met plezier uit naar de P4F (Prepare for the Future) trainingen te komen).

Dirk BROECKX – 21 februari 2013

Scrum voor Dummies � Michael Franken

http://www.de7de.be — 14/02/2013

Een aanrader voor al wie vastlopende projecten wil vermijden; voor wie ‘fun’ wil beleven bij het ontwikkelen; voor wie bereid is de teugels wat te vieren om samen met zijn collega’s en medewerkers doelmatig en ‘lean’ concrete objectieven te halen.

In dit boek leer je, stap voor stap, hoe Scrum werkt. Hoewel dit in principe uitgewerkt wordt voor IT projecten, kan je Scrum met een beetje verbeelding perfect aanpassen voor eender welk project.

En laat je niet afschrikken door het ‘—voor Dummies’ concept. Dit (Nederlandstalig) boek leest vlot en is voor ‘smarte’ mensen geschreven.

De Kracht van Scrum (revisited)
Duren projecten en ontwikkelingen soms maanden (of jaaaaren)? Loopt alles stroef, over tijd en over budget? Wil je inspiratie en een concrete aanpak om daar prompt een einde aan te maken ? Zoek je naar een efficiënte, no-nonsens aanpak bij projectmanagement ?

Lees dan ‘Scrum voor Dummies’.

In januari 2012 stond ‘De Kracht van Scrum’ hier al eens op het menu. Toen werd de hele aanpak uit de doeken gedaan in de vorm van een verhaal. Hoewel een goeie ‘story’ een uitgelezen manier is om nieuwe inzichten te krijgen, miste ik toen toch de overzichtelijke, ‘handboekmatige’ benadering die ‘Scrum for Dummies’ ditmaal wél biedt..

De essentie van Scrum
Ten gronde is Scrum een aanpak waarbij je:

1. een project in feite realiseert op basis van de concrete behoeften en functionaliteiten van de eindgebruikers, zonder vooraf een uitgebreide of gedetailleerde voorstudie te maken. Je beschrijft wel het gewenste resultaat in een reeks “story’s” of “use-cases” die gewoon vertellen hoe of wat precies het eindresultaat van je project moet doen. (Dat kan dus een softwaretoepassing zijn, maar ook eender welk ander project !)

2. vervolgens deel je het hele werk op in korte “sprints”, op zodanige wijze dat je aan het einde van elke sprint een (deel van) werkend eindproduct oplevert. Dat laat je meteen testen door eindgebruikers.

3. de realisatie gebeurt in een klein team (6 à 8 personen), aangestuurd door een “Product Owner”. Die is de link tussen het team en de gebruikers, maar hij/zij krijgt meteen ook de verantwoordelijkheid om het project echt vooruit te laten gaan. Verder is er een “Scrum Master”, die het team praktisch ondersteunt.

4. het team werkt zeer autonoom, maar omdat de sprints zo kort duren, krijgt het ook veel meer feedback van de gebruikers.

5. dit “kort op de bal spelen” zorgt er ook voor dat mogelijke fouten of – zelfs behoorlijk fundamentele -- veranderingen in het project snel kunnen opgespoord en aangepakt worden.

6. het hele proces wordt ondersteund door enkele heldere planning tools (Backlog’s, Definition of Done), omkaderd door vaste, zeer efficiënte overlegmomenten.

Stap voor stap
Het boek loodst je stap voor stap doorheen het hele proces van Scrum. Het legt duidelijk uit wat de rollen zijn van de diverse actoren, welke lijsten en tools je gebruikt, hoe de diverse meetings georganiseerd en geleid kunnen worden.

Via enkele concrete voorbeelden snap je ook makkelijk hoe je het zelf zou kunnen aanpakken. Valkuilen en problemen die je kan tegenkomen, worden duidelijk beschreven en oplossingen worden aangereikt.

Veel meer woorden hoef je aan dit boek eigenlijk niet vuil te maken.

Als je nog nooit gehoord hebt of geproefd hebt van Scrum, probeer het dan eens.

Omdat de ‘overhead’ zo licht is en het proces zo snel loopt, kan je er weinig mee verliezen. In tegendeel: het is de uitgelezen methode om bijvoorbeeld “proof of concept” projecten op het getouw te zetten of om hopeloos vastgeroeste projecten een nieuw elan te geven.

Dirk BROECKX – 14 februari 2013 (Valentijn !!!)

The Future Is Already Here

http://www.de7de.be — 7/02/2013

“The future is already here; it’s just not evenly distributed”. Die uitspraak van William Gibson bleek nog maar eens waar tijdens het ZorgIdee symposium in Hasselt vandaag. Tijdens de derde editie kregen de deelnemers afwisselend inspirerende sprekers, netwerkcontacten, snelle ‘pitches’ en wat uitgebreider bezoeken aan twintig innoverende projecten voor de kiezen. Allemaal stukjes van de puzzel van de toekomst van de gezondheidszorg, die daardoor eigenlijk vandaag al bestaat. Een kort verslag in vier snelle flitsen…

Vier ontwikkelingen
Koen Kas (http://inbioveritas.com) ziet vier fundamentele ontwikkelingen, die de gezondheidszorg een totaal nieuwe richting uitduwen:

1. Genomics: Het ontrafelen van het (individuele) genoom geeft inzicht in de verschillende vormen van kanker en laat daardoor ook meer gefocuste behandelingen toe (cfr. Stratified Medicines). Met één druppel prenataal gepuncteerd bloed zal je baby’s op 3.500 erfelijke ziekten kunnen screenen.

2. Self monitoring: Een waslijst van bestaande app’s en devices toont de weg om allerlei biologische parameters mobiel op te volgen. De arts zal app’s voorschrijven, zoals hij vandaag geneesmiddelen voorschrijft.

3. Healthcare becomes Fun: Motivationele app’s en ‘serious gaming’ maken monitoring en therapietrouw aantrekkelijker, in de eerste plaats omdat ze de patiënt rechtstreeks betrekken bij zijn gezondheid en de zorg. De impact van gedragswetenschappen op de gezondheidszorg wordt steeds groter.

4. Health becomes ‘Social’: via social media en patient communities zullen patiënten onderling meer communiceren en participeren in de zorg. Wisdom of the crowds zal ook helpen om de wetenschap vooruit te stuwen. Softwarebedrijven als Google en Oracle worden ‘concurrenten’ van de grote farma-reuzen.

Heel deze evolutie wordt hoofdzakelijk aangedreven door kleine start-up bedrijven en massa’s kleinschalige pilootprojecten. De snelheid en de relatief lage opstartkosten voor veel (software gedreven) projecten is daarbij een essentiële troef. Het proces kan versneld worden door diverse competenties en technologieën bij elkaar te brengen in ‘incubatoren’.

Serious Gaming
Games gebruiken om gezondheid en gedrag positief te beïnvloeden is zowel ‘serious’ als ‘fun’. Dat bleek uit Tom Aelbrecht’s verhaal over Healseeker, een game voor jongeren met ADHD dat hen helpt bij het ontwikkelen van beter tijdsmanagement, planning en sociale vaardigheden. Er zitten nog veel meer toepassingen in de pipeline. (http://www.ranj.com/nl/health%20games)

Het proefproject leert dat (ouders van) patiënten bereid zijn te betalen voor een dergelijke aanpak, die effectief helpt, mits men wetenschappelijk kan aantonen dat het werkt en mits dergelijke services aangeboden worden door zorgverstrekkers en/of patiëntenverenigingen.

Janssen (J&J) leerde zelf nog veel meer via dit project: de time-to-market en de hele aanpak van klinisch onderzoek is fundamenteel anders en stukken sneller dan voor een geneesmiddel. Men voorziet slechts één jaar voor onderzoek, validering en opstart van de marketing (die overigens nu al start in Nederland). Verder zijn ook het business model en het netwerk van partners die aan het project samenwerken fundamenteel verschillend van de klassieke farma aanpak. Men zoekt duidelijk nog de weg in dit nieuwe landschap.

Evenwicht tussen Technologie en Patiënt
Luc Van Gorp (Wit-Geel Kruis Vlaanderen) deed het publiek nadenken over het noodzakelijk evenwicht tussen (digitale) technologieën en de impact ervan op de patiënt.

Zorg start bij het opnemen van verantwoordelijkheid voor de gezondheid en het welzijn van de patiënt. Dat vormt de basis voor het opbouwen van een relatie en van (wederzijds) vertrouwen. Pas dan komen de technische, wetenschappelijke en (eventueel) technologische aspecten aan bod. Verder kan technologie uiteraard helpen bij alle ondersteunende diensten (met administratie op kop).

Maar het uitgangspunt en het einddoel zijn tweemaal de patiënt. Die wordt echter vaak onvoldoende betrokken van bij de start van nieuwe en vernieuwende technologische ontwikkelingen. En dat kan anders.

Technologische veranderingen veroorzaken ten slotte altijd (onverwachte) nevenwerkingen. Technologie kan fouten helpen vermijden, maar veroorzaakt op zijn beurt nieuwe fouten.

Dat wil niet zeggen dat technologie niet goed zou zijn. In tegendeel. Maar we moeten er wel anders mee omgaan bij de aanpak ervan en de patiënt er alleszins meer bij betrekken. Zo zetten we hem meteen ook effectief ‘centraal’.

De Innovatiemarkt
Twintig projecten in een notedop

Cadrado: comfortabel thuis blijven wonen / genieten. Technologie leuk maken
Care for Safety: 45.000 bestaande personenalarmsystemen uitbreiden met extra sensoren (vnl. ‘veiligheid’)
Cubigo: online app platform om langer comfortabel thuis te blijven. Reeds 10.000 gebruikers in vier proeftuinplatformen (ook actief bij Vitalink patiënt viewer en in Carehome of the Future)
Vitalink Limburg: Medicatieschema uitwisselen via het digitale platform van Vitalink (in Riemst, Bilzen, Hoeselt, Tongeren met 91% van de zorgverstrekkers)
CareBundels implementeren in e-learning: gevalideerde kennis, nodig om de meest voorkomende hospitaal complicaties te vermijden, aangeboden via e-learning met veel beeldmateriaal, interactiviteit en steeds een toets om nadien de kennis te meten + een praktische test om ook de skills te bepalen.
Essec Healtcare Telecom: interactieve senior tv via een eenvoudige afstandsbediening waarmee je zowat alle dingen kan doen met je digitale TV. Alarmknop met microfoon en luidspreker in de medaillon.
Healseaker / Serious Gaming: cfr. hierboven
I-Cane: intelligente blindenstok
I-travle.be: revalidatierobot
Koronis: helpt orthopedische chirurgen om data te verzamelen in de praktijk waardoor de resultaten gezamenlijk kunnen worden geanalyseerd en verbeterd. Laat patiënten zelf een stuk van hun anamnese voorbereiden en – waar mogelijk – hun eigen mobiliteit scoren.
TheraSolve: medicatie reminder in een pleister die voelbaar signaal geeft. Een aanrader, waar we nog van gaan horen !
Mobelife: maakt ingewikkelde implantaten op maat
Mya Play: interactief spelsysteem voor senioren om hen fysiek, cognitief en sociaal te activeren
MyDiagnostick: meet en analyseert EKG op voorkamerfibrillaties (--> preventie van beroertes) www.mydiagnostick.be . Winnaar van de ZorgIdee Award !
OurCare: softwareplatform voor zelfstandige verpleegkundigen --> intuïtieve registratie van de zorg --> planning van zorg en stock toebehoren --> factureren. Ook community van de verpleegkundigen.
RescueMate: helpt zorg te verstrekken volgens een degelijk protocol op het ogenblik van een acuut probleem of noodgeval. Een stevige ‘tablet’ begeleid je stap voor stap met beeld, spraak en tekst. Het laat zo de wetenschappelijke theorie en de praktijk mooi samenvloeien)
KungfuKeuken: 4 mini games voor mensen met hersenverlamming --> trainen van trage, gecontroleerde bewegingen.
Xios Hogeschool Limburg: helpen om ideeën concreet te maken (met brains en engeneering) teneinde ze klaar te maken om ze naar de markt te brengen.
Oscare: nazorg bij (brandwonden) littekens, research en ‘scar academy’ (Slogan: ‘Your scar. Our care’) www.oscare.be
Z-apps: platform om jongeren te begeleiden (help-me / help-you brengt de patiënt meteen in contact met de zorgverstrekker van dienst). Reopt-it, DoIt, Docs. Inspirerend!

(KLIK HIER voor een wat meer uitgebreide en geïllustreerde blik op de projecten)

Het was een leerijke dag. Fun. En ik kijk al uit naar volgende editie !

Dirk BROECKX – 7 februari 2013

De HepIndex

http://www.de7de.be — 21/01/2013

De KCE studie 195A “Get Involved” was een logische keuze om deze maand te bespreken, want ‘betrokkenheid’ en ‘empowerment’ voor de patiënt zijn belangrijk in elk toekomstig zorgmodel. Maar mijn oog viel deze maand op een heel andere studie, die ook onontbeerlijke elementen levert voor een vernieuwend zorgmodel.

Met de “HepIndex” heeft het Health Consumer Powerhouse immers nog maar eens de weg getoond naar constructieve benchmarking en kwaliteitsverbetering in de (Europese) zorg. Dit verhaal gaat (onder meer) over het meten van zorg en resultaat, het leren van elkaar en populatiemanagement.

Het Euro Hepatitis Index Report
Het lijkt een taaie kluif om de 59 pagina’s van het “Euro Hepatitis Index Report” te lezen, maar het leert je ongelooflijk veel. Ongeveer 23 miljoen Europeanen leven vandaag met chronische hepatitis en zelfs in landen met een excellente strategie, wordt tot 40% van de gevallen niet gedetecteerd. Dat is gedeeltelijk te verklaren door het stigma dat op de ziekte rust en de betrokken risicopopulaties: druggebruikers, prostituees, kansarmen, enz.

Gezien de verontrustende cijfers is het logisch dat Europa deze ziekte en de manier waarop we ze opsporen en behandelen op een gestructureerde manier liet onderzoeken. Het Health Consumer Powerhouse doet dit op uitstekende manier.

Het meest bekende product waarmee ze vroeger al eens het nieuws haalden, is de European Health Index. Maar ze produceerden ook bvb. de Swedish Health Consumer Index (2004) die toont hoe hun aanpak ook lokaal of regionaal toepasbaar kan zijn.

Het onderzoeksinstituut leverde alleszins geen droge wetenschappelijke kost af. Het is integendeel een document dat boeiende inzichten geeft over de aanpak van Hepatitis (in al zijn aspecten). Bekijk alleszins dit rapport samen met de website, die een nog veel grotere schat bevat aan bruikbare tools en achtergrondinformatie.

Specifieke indicatoren
De homepage van de site opent met een interactieve tabel die een overzicht geeft van de toestand in de diverse landen voor elk van de onderzochte aspecten. Het hart van dit onderzoek is deze ‘HepIndex’, die voor elk land meet hoe men omgaat met preventie, opsporen & screening, behandeling & toegang tot de zorg, nationale strategieën en resultaten. Voor elk van deze ‘subdisciplines’ werden 3 tot 8 specifieke indicatoren ontwikkeld en vergeleken. Elke indicator wordt duidelijk omschreven en je krijgt tips over wat je geacht wordt te doen om goed te scoren.

De indexen die het Health Consumer Powerhouse maakt zijn steeds op ditzelfde stramien gebaseerd. De opsplitsing in subdisciplines en specifieke indicatoren laat toe om elke van deze elementen meetbaar te maken. Je herkent daar meteen ook de contouren in van een coherente strategie. En de uiteindelijke resultatentabel geeft je een overzicht van waar je precies staat en waar je (in de kolommen links en rechts van jezelf) betere of minder goede voorbeelden kan vinden.

Sterke troeven van een bewuste strategie
In de eerste pagina’s van het rapport wordt meteen uitgelegd waardoor bepaalde landen goed scoren. Goede zorg voor Hepatitis C begint bij voldoende publieke en professionele aandacht, teneinde de last te verminderen die wordt veroorzaakt door onvoldoende (tijdige) diagnose. Gratis vaccinatie voor specifieke risicogroepen, gratis doelmatig gerichte screening, vlotte toegang tot werkzame antivirale middelen zijn, samen met degelijke registers met vlotte dataverzameling, andere belangrijke troeven.

Men geeft er meteen nog enkele concrete tips bij: zorg voor degelijke strategieën en kennis in het hoofd van zorgverstrekkers, voldoende terugbetaling en aangepaste gezondheidseducatie bij de risicogroepen.

Vooral op de website, in het beschrijvende deel dat informatie geeft per subdiscipline en deelaspect, staat een schat aan informatie hoe je elk item best kan aanpakken. Zelfs voor wie alleen maar wat meer te weten komen over de globale aanpak van Hepatitis is deze site een aanrader.

Meten en leren van elkaar
Frankrijk staat in dit rapport op de eerste plaats met 872 punten, gevolgd door Slovenië (827 punten) en Duitsland (797 punten) . België staat pas 13^de met 724 punten. We verliezen veel punten omdat we geen mogelijkheid hebben tot gratis en anoniem testen, geen hepatitis register, geen nationale (gefinancierde) strategie en te weinig outcome cijfers. Ook voor een reeks andere punten scoren we slechts middelmatig.

Deze index leert je dus in een oogopslag waar je sterktes en zwaktes liggen. In feite is de exacte plaats of het aantal punten dat je haalt niet het belangrijkst. Kijk eerder naar de manier waarop de diverse indicatoren omschreven worden en naar de relatieve resultaten in andere lidstaten. De omschrijvingen geven inzicht over de manier waarop de opstellers in casu naar de kwaliteit kijken. Je kan het er mee eens zijn of je kan er anders over denken. Maar in elk geval ben je op dat ogenblik met ‘meetbare kwaliteit’ bezig en daar draait het uiteindelijk om.

Een dergelijke benchmark is daarenboven niet zozeer een absoluut meetinstrument, dan wel een middel om de multidisciplinaire aanpak rond een ziekte in kaart te brengen, vergelijkingen mogelijk te maken en te leren van elkaar. Hoe en waarom scoort het ene land beter dan het andere? Op welke punten verschilt de aanpak? Hoe kunnen diverse zorgberoepen beter samenwerken? Wat kan de concrete rol zijn van patiëntenverenigingen of ziekenfondsen? Welke strategieën werken wel en welke niet? Zijn we in onze situatie misschien bepaalde subdisciplines vergeten?

Downscalen
Het systeem achter deze benchmark moet ons inspireren om ook onze eigen kwaliteit en resultaten meetbaar en vergelijkbaar te maken. In feite kan je deze aanpak immers perfect downscalen tot op het lokale of regionale niveau. Je zou er zelfs een systeem van kunnen maken waarmee een (lokale) groep apothekers of artsen hun performantie en resultaten in kaart brengen en vergelijken met andere groepen. Dat kan zowel voor het geheel van hun apotheek /praktijk als voor een welbepaalde ziekte of een project.

Net zoals bij de HepIndex kan je starten met het indelen van het proces in gelijkaardige ‘subdisciplines’. Maar je kan bij een totale kwaliteitsmeting starten vanuit een drietal andere soorten parameters, die respectievelijk infrastructuur, procedures en outcomes/resultaten omschrijven.

Vervolgens spreek je af welke ‘metrics’ (meetwaarden) je zou willen vergelijken en hoe je ze makkelijst meetbaar maakt. Je kan (liefst) kiezen voor gegevens die je rechtstreeks vanuit de praktijk capteert, maar je kan ook werken met een vragenlijst die je moet invullen en/of ‘scoren’. Het verzamelen en verwerken van deze gegevens tot overzichtelijke boordtabellen vraagt wel wat werk, maar je leert er veel uit.

Populatiemanagement
Een laatste, belangrijke toegevoegde waarde van deze aanpak bestaat uit de populatiegerichte aanpak. Daar zijn twee aspecten aan:

Bij chronische zorg zullen we allemaal moeten leren om relevante patiëntengroepen te identificeren die een (risico op een) bepaalde pathologie vertonen en die we een (of meerdere soorten) zorgtraject(en) kunnen aanbieden. Dat is het grote verschil met acute zorg. Daar draait het om het probleem en de oplossing voor één patiënt.
Zeker waanneer je het over preventie hebt, maar ook bij de nazorg en follow-up kan chronische zorg sterk aan efficiëntie en therapeutische resultaten winnen, wanneer je meteen patiëntenpopulaties in het vizier neemt.
Kwaliteit meten tot op het niveau van de individuele zorgverstrekker of –patiënt is weinig zinvol. De factoren die het resultaat van een behandeling kunnen beïnvloeden zijn daarvoor vaak te volatiel, zeker wanneer ze afhangen van meerdere zorgverstrekkers of –instellingen, alsook wanneer het gedrag en de levensgewoonten van de patiënt een belangrijke impact kunnen hebben.
Maar die volatiliteit vermindert snel wanneer je de populatie van zorgverstrekkers of het aantal leden van de ‘zorgteams’ vergroot. Dan komen ook meteen andere belangrijke factoren in beeld, waarmee we vandaag nog te weinig rekening houden, zoals de mate van onderlinge samenwerking, de vlotheid waarmee informatie uitgewisseld wordt, de inspanningen die geleverd worden om bepaalde interventies of resultaten meetbaar of vergelijkbaar te maken.

Bekijk de HepIndex, het rapport en vooral de website van wat naderbij en je zal merken dat je in een nieuw paradigma van de zorg belandt. Het is een aanbevolen oefening voor al wie vindt dat kwaliteit van de zorg belangrijk is en niet langer ‘vrijblijvend’ kan zijn. Vandaag werken we nog vaak ‘ieder voor zich’. In dit materiaal vind je inspiratie om te weten waarop je moet letten, tegen morgen, wanneer vrijblijvend werken in de zorg niet langer zal kunnen.

Dirk BROECKX – 21 januari 2013

REAGEER

Best Practices Zijn Dom - Stephen Shapiro

http://www.de7de.be — 14/01/2013

De titel van het boek is confronterend en in de boekenwinkel leek ook de ondertitel veelbelovend: ’40 Manieren Om De Concurrentie Voor Te Blijven’. En laat het duidelijk zijn dat dit alleszins een interessant boek is. Maar de vlag dekt de lading niet. In feite stelt dit boek veel algemener een aantal klassieke managementconcepten in vraag en reikt het in de plaats een bijzonder interessante reeks tips aan om permanent en creatief te blijven innoveren. Het uitgangspunt is dat niet de sterkste overleeft, wel diegene die zich het best (en snelst) aanpast.

Darwin had het bij het rechte eind, maar Stephen Shapiro doet er nog een ferme schep bovenop…

40 tips die tegen de haren strijken

‘Best Practices Zijn Dom’ is een klein boekje (een ‘halve’ hardcover groot: 13,5 x 19cm), dat zeer vlot leest. Shapiro serveert veertig concrete tips, goed gestructureerd in zes delen:

OVERZICHT: Innoveer de manier waarop je innoveert
PROCES: uitdaginggedreven innovatie
STRATEGIE: innovatiestrategie en klanten
METEN: Innoveer het meten en de motivatie
MENSEN: Organisatie, leiderschap en cultuur
CREATIVITEIT: Technieken om creatief denken te stimuleren

De titels van de tips zijn elk op zich intrigerend. Je mag gerust wat kriskras doorheen het boek lezen, maar sommige tips sluiten toch binnen hun hoofdstuk gedeeltelijk bij elkaar aan.

Zoals gezegd stemt de titel van het boek in feite niet echt overeen met de inhoud. Maar wat Shapiro wel doet is zoveel mogelijk heilige huisjes neerhalen. Hij onderbouwt elke tegen de haren strijkende thesis zo goed – met veel concrete voorbeelden uit diverse bedrijfssectoren – dat het onbegonnen werk is een compleet beeld te geven van de inhoud en wat je uit dit boek kan leren. Hier volgen dus slechts enkele voorbeelden.

Open innovatie
Vergeet ‘out of the box thinking’ en ideeën vragen aan je klanten is ook al een slecht idee! Denk niet buiten het kader, maar doe denkoefeningen in een beter kader. Via enkele concrete voorbeelden leert Shapiro je om niet langer te brainstormen zonder grenzen, maar eerder om bvb. een thinktank een zeer concrete (‘use case’) vraag te stellen en te vragen daarvoor een creatieve oplossing te bedenken. Daar mag wel wat wild denkwerk bij te pas komen, op voorwaarde dat die wilde ideeën vervolgens keurig omgebogen worden tot haalbare concepten. Veel klassieke brainstorming trucs gaan dus voor de bijl. Maar je krijgt er minstens evenveel – en betere ! – voor in de plaats.

Expertise is de vijand van innovatie! Shapiro is een pleitbezorger van Open Innovatie (nogmaals cfr. Henry Chesbrough): betrek liever mensen van buiten jouw expertisedomein bij het innoverend denken, dan interne experten, want die beperken zich te vaak tot hun eigen beperkte domein. Hij raadt ook af om zomaar ideeën te vragen van het publiek of je klanten. Hier adviseert hij andere methoden om de latente behoeften van toekomstige klanten bloot te leggen (zoals Steve Jobs het ook steeds opnieuw deed).

Experimenteren bij het innoveren veronderstelt ook mislukkingen. Zorg ervoor dat je er uit leert en verkies een methode waarbij je massaal parallel experimenten opzet, eerder dan sequentieel mislukkingen te incasseren. Shapiro vergelijkt hierbij het systeem van ‘premies’ geven voor innovatie (zoals de X-prijs, die een premie uitlooft voor diegene die een bepaal doel als eerste haalt) met ‘wedstrijden’ (waarbij meerdere beste concepten worden beloond, zonder dat ze echter per se het beoogde doel helemaal realiseren).

Toch Best Practices gebruiken?
Best Practices en je kwaliteitshandboek hoeven niet helemaal in de vuilbak volgens Shapiro. Ze leggen alleen de lat te laag volgens hem: door te mikken op ‘best practices’ blijf je slechts in de kop van het peloton, maar rij je niet voorop.

Je mag ze van hem wel gebruiken voor basis- of ondersteunende vaardigheden. Daarbuiten kan je wel creatief afkijken van ‘best practices’ van buiten de sector, die je kunnen inspireren om in je eigen sector een grote sprong voorwaarts te maken ten opzichte van je concurrenten. (Ziekenhuizen kunnen bijvoorbeeld afkijken van in- en uitcheck procedures uit de hotelbranche).

Uitbesteden en automatiseren
Om je focus zuiver te kunnen leggen op je kerncompetenties moet je verstandig kiezen welke activiteiten je kan uitbesteden en welke je houdt. Verder moet je trachten alles te automatiseren wat geen substantiële meerwaarde biedt. De winst die je kan bereiken door het vereenvoudigen van processen en het verkorten van communicatielijnen kan enorm zijn. Een sprekend voorbeeld is het verhaal van Progessive Insurance dat verzekeringsclaims afhandelt vanuit bestelbusjes die ter plaatse komen bij een ongeval en vaak daar meteen de hele claim afwikkelen.

Nog een andere manier om tijd te maken is kenniswerkers het kenniswerk te laten doen en al hun andere taken uit handen te nemen.

Het lijken allemaal bekende en nobele vuistregels, maar in dit boek worden ze concreet gemaakt, aan de hand van voorbeelden. Op die manier krijg je ook een reeks tips over delegeren. Het lijkt evident, maar hoe zorg je dat in een (middel)groot bedrijf iedereen meewerkt aan de bedrijfsstrategie? In plaats van een top-down aanpak stelt hij concrete methoden voor om mensen of departementen autonoom te laten werken binnen – weliswaar zeer concrete – doelstellingen. Maar ook om hun ervaringen vervolgens uit te wisselen in regelmatige ‘Voice of the Village’ bijeenkomsten.

Creatief denken stimuleren
In de laatste 10 tips van de 40 gaat het alleen nog over het stimuleren van creatief denken. ‘Hoe maak je het onmogelijke mogelijk’ en ‘Innoveren is Kinderspel’ zijn slechts twee van de titels, die je goesting geven om te ontdekken hoe je je eigen creatief proces kan verbeteren.

Een leuk voorbeeld om mee te eindigen: deel een probleem dat je wil oplossen op in vijf vragen: wie, wat, waar, wanneer, hoe (In het boek is het voorbeeld ‘zoek een creatieve, alternatieve manier om af te rekenen na een aankoop in een winkel’). Je begint de oefening door voor elke vraag een lijstje van alle mogelijke –voor de hand liggende én andere – antwoorden op te stellen. Vervolgens combineer je die op allerlei – zelfs onlogische - manieren. Denk nu na hoe je uit sommige van die onmogelijke benaderingen toch een werkzame, nieuwe benadering zou kunnen halen.

Conclusie: een leuk boek met frisse ideeën voor wie permanent creatief innovatief wil blijven.

Dirk BROECKX – 14 januari 2013

REAGEER

Best Practices Zijn Dom (40 manieren om de concurrentie voor te blijven)
© Stephen Shapiro 2012 (Oorspronkelijke titel: "Best Practices Are Stupid")
ISBN 978 90 00 30902 3
Uitgeverij Unieboek / Het Spectrum

Versneld Klinisch Onderzoek

http://www.de7de.be — 7/01/2013

De7de start zijn vierde jaargang. Meer dan ooit is de wereld van de gezondheidszorg aan het veranderen. Zelfs één van de meest strak geregelde onderdelen in de sector, het klinisch onderzoek en de registratie, begint stilaan te veranderen. De druk van patiënten en de noodzaak om – ook hier – efficiënter te gaan werken zorgen ervoor dat de aanpak verandert en nieuwe modellen ontstaan. Naast het Belgische succesverhaal van bedaquiline (TBC) is ook de aanpak van Transparency Life Sciences de moeite waard om even bij stil te staan.

Een warm Nieuwjaarsgevoel

Rond Nieuwjaar kregen we een warm gevoel toen de media de versnelde goedkeuring aankondigden van ‘het eerste nieuwe TBC geneesmiddel in 40 jaar’. De FDA laat het gebruik van bedaquiline (Sirturo®) toe, hoewel het nauwelijks doorheen fase 2 klinisch onderzoek is en er – zo hoorden we enkele dagen later – nog vragen zijn rond de veiligheid. Het voornaamste argument om toch toelating te geven zal zeker een afweging zijn geweest van deze risico’s tegenover de potentiële therapeutische voordelen die de behandeling biedt aan ‘uitbehandelde’, multiresistente gevallen van tuberculose. J&J heeft blijkbaar van bij de start van de ontwikkeling van het product de bedoeling gehad het uiteindelijk aan kostprijs of gratis ter beschikking te gaan stellen in derde wereld landen. Heeft dit de FDA beslissing mede beïnvloed?

De reactie van Artsen zonder Grenzen was alleszins enthousiast. Maar ze bakende ook meteen duidelijk het indicatieveld af, waarbinnen dit product zal gebruikt worden. (Zie reactie in Medisch Contact)

Het topje van een kantelende ijsberg

De FDA nam een moedige beslissing om af te wijken van de klassieke regels, waarbij een product slechts wordt vrijgegeven nadat de werkzaamheid en veiligheid 100% bewezen werden. De Amerikaanse administratie deed dit in uitzonderlijke omstandigheden en maar lijkt meteen ook het voortouw te nemen om de normale registratieregels stilaan te herzien. Want dit is geen alleenstaand geval: er zijn inmiddels al enkele gelijkaardige ‘fast track’ gevallen geweest.

In feite is dit slechts het topje van de ijsberg die aan het kantelen is. Klinisch onderzoek is zo duur en tijdrovend geworden dat het quasi onbetaalbaar is. En zelfs dan nog is er een behoorlijk risico dat een product, na registratie en lancering, plots faalt omdat alsnog ernstige nevenwerkingen opduiken. Het is dus duidelijk dat er dringend nood is aan een fundamenteel andere aanpak om het hele onderzoekstraject goedkoper en sneller te laten uitmonden in reëel gebruik, maar terzelfdertijd ook langer en scherper te blijven toezien op de positieve en negatieve outcomes van het gebruik. Klinisch en farmaco-economisch onderzoek schuiven in die fase steeds meer naadloos in elkaar.

Open Innovation, Crowdsourcing, Telemonitoring en Efficiëntie

Stilaan komen alternatieven inzicht die het klassieke onderzoek grondig veranderen. Een bedrijf zoals Transparency Life Sciences combineert een ‘open innovation’ aanpak met ‘crowdsourcing’ en ‘telemonitoring’ om het klinisch onderzoek drastisch productiever te maken. (Voor open innovation kijk je best nog even terug naar het boek van Henry Chesbrough)

Momenteel heeft het bedrijf drie concrete studies: Lisinopril in Multiple Sclerosis (MS), LDN in Crohn's Disease (Crohn's) en Sulodexide in Peripheral Vascular Disorder (PVD). Voor wie geïnteresseerd is in de crowdsourcing aanpak of wie misschien zelf zin heeft om een trial te starten kan de guidelines vrij consulteren.

Tijdens het 12 maanden durend Lisinopril (MS) onderzoek, zullen gegevens via telemonitoring worden verzameld bij de 180 deelnemers aan huis met draagbare monitors die de vitale functies verzamelen. Communiceren tussen onderzoekers en deelnemers loopt via beveiligde teleconferencing. Daarmee verdwijnen voor een deel geografische beperkingen en kan men dus vlotter recruteren uit een grotere patiënten populatie.

De technologie om dit allemaal te realiseren is zeker geen science fiction meer. In eigen land beschikt onder meer FifthPlay over de knowhow en tools.

Transparantie Life Sciences betrok overigens ook zowel patiënten als hun zorgverstrekkers in de voorbereiding van de studie, onder meer om primaire en secundaire eindpunten, inclusie- en exclusie criteria en remote monitoring strategieën op punt te stellen.

Dit lijkt dan ook een belangrijke mijlpaal te worden voor de FDA en de farmaceutische industrie. De kosten voor deze aanpak van de studie worden geschat op 1,5 miljoen U$. Met een meer traditioneel aangepakte klinische studie, met frequente bezoeken ter plaatse, zou men normaal op ongeveer 5 miljoen U$ uitkomen. Het uiteindelijke doel is studies 60 tot 80% goedkoper te maken dan gewoonlijk.

Voor wie nog wat verder wil graven in deze boeiende materie biedt de site van Transparency Life Sciences een uitgebreide lijst referentieartikels en links.

Het wordt een boeiend jaar 2013 !

Dirk Broeckx – 7 januari 2013

REAGEER

LINKS:

MS : http://www.transparencyls.com/node/9

Crohn : http://www.transparencyls.com/node/63

Crowdsourcing Transparency Life Sciences : http://www.transparencyls.com/?q=node/3

Referentieartikels en links (voor wie wat dieper wil graven) : http://www.transparencyls.com/?q=node/17

Usage guidelines (voor wie zelf een trial zou willen starten) : http://www.transparencyls.com/?q=node/18

FifthPlay : http://www.fifthplay.com/node/1

Traag de Trap op -- KCE 190A

http://www.de7de.be — 21/12/2012

Er liggen twee actieplannen onder de Kerstboom van de gezondheidszorg dit jaar. Beiden zijn ze bedoeld om fundamentele veranderingen te veroorzaken in de manier waarop we – tussen nu en een vijftal jaar – met de patiënt zullen omgaan. Het KCE publiceerde een ‘position paper’ over de organisatie van de zorg voor chronisch zieken. Het zal het uitgangspunt zijn van eeen breder opgezet overleg in het voorjaar van 2013. Het Actieplan eHealth 2013-2018 is een ‘roadmap’ om het gebruik van eGezondheid diensten rond de patiënt te veralgemenen tegen 2018.

Hadden de Maya’s dus toch gelijk? 21 december 2012 was niet het einde van de wereld, wel het begin van een nieuw tijdperk. Met twee aanvullende beschouwingen zou ik extra bruggen willen leggen tussen oud en nieuw.

Doorheen de schotten en muren
Zowel het KCE rapport 190A over chronische zorg als het Actieplan eHealth zijn er gekomen op vraag van de Interministeriële Conferentie. De vele bevoegde ministers vroegen telkens om een globale, holistische visie, dwars doorheen de schotten van de ‘silo’s’ in de zorg en doorheen de reglementaire en staatskundige muren die rond elk van hun bevoegdheden staan.

Nu de splitsing naderbij komt, groeit de behoefte om samen te werken aan iets wat in feite ondeelbaar is, namelijk de optimale zorg voor de groeiende groep chronische zieken.

Opmerkelijke vaststelling: in geen van beide documenten wordt in feite een woord gerept over die diverse politieke percelen bij het beschrijven de concrete aanpak naar de patiënt toe. Zoals het hoort, proberen beiden een globaal beeld te geven waar we naartoe moeten.

Waar willen we staan met eGezondheid in 2018 ?
Het Actieplan eHealth 2013-2018 kan je in feite als een al wat verder uitgewerkt onderdeel beschouwen van de KCE oefening. Op www.RTReH.be vind je alle documenten en ideeën die ruim driehonderd deelnemers aan de Ronde Tafel op nauwelijks twee maanden tijd samen produceerden. Op 15 pagina’s staan de twintig meest essentiële actiepunten die een beeld geven waar we met eGezondheid naartoe willen. Ze zijn ‘SMART’ omschreven: zo helder mogelijk wordt beschreven wat de deelnemers haalbaar achten, met een duidelijke timing en aanduiding van de elementen waarmee de uitvoering kan gemeten worden.

Chronische zorg: een scherpe bocht, met de patiënt aan het stuur
KCE Rapport 190A is het resultaat van achttien maanden gedegen wetenschappelijke voorbereiding door een honderdtal experten en stakeholders. In vijftig actiepunten wordt een exhaustief, haalbaar beeld gegeven van een nieuw zorgmodel, waarbij een reeks kernwoorden de rode draad vormen: een multidisciplinaire aanpak, coördinatie en planning van zorg, gedeelde elektronische dossiers, nieuwe taakverdeling, nieuwe betalingsvormen, meer ‘Patiënt Empowerment’.

Het is een hele boterham om de ongeveer 40 bladzijden van de samenvatting te lezen. Het projecteert je in een totaal andere wereld – een nieuw paradigma – die op het eerste zicht utopisch lijkt omdat er bijzonder fundamentele veranderingen noodzakelijk zijn om zover te geraken.

Juist daarom is deze Position paper -- net als het Actieplan eHealth -- in feite ‘verplichte lectuur’, minstens voor al wie ‘op bestuursniveau’ bezig is in de zorg. En ik beveel beide studies eveneens warm aan voor al wie met beide voeten in de praktijk staat en wil weten in welke omgeving hij/zij binnen een vijftal jaar zal werken.

Want allicht zal de hele zorgsector de voorgestelde scherpe, fundamentele bochten in de zorg nog niet genomen hebben tegen 2018 of ’20, maar de koplopers zullen tegen die tijd in elk geval al zeer ver staan.

Twee aanvullende beschouwingen

Voor een keer: Geld Eerst !
Traag de Trap op

Voor één keer: geld eerst !
Ik hou er niet van wanneer men bij discussies over veranderingen en nieuwe taken of modellen eerst met het handje open gaat staan en meteen (extra) geld vraagt. Die houding gaat er immers van uit dat men dingen extra gaat doen, terwijl het er in feite om draait om de dingen anders – en vooral efficiënter! – te gaan doen. Zeker in tijden van economische crisis moet de financiële oefening dus in eerste instantie ‘met gesloten beurs’ gebeuren: hoe kunnen we de huidige beschikbare middelen optimaal reaffecteren?

Ik zette hier al vroeger een boompje op om het omvormen van het business model in een 'macro-economisch veilig model' te doen, dit wil zeggen met een dubbele garantie naar het inkomen van de zorgverstrekker én het budget van de betalers toe. (‘Doelmatigheid en Value-for-money’ van januari 2012).

Geld hoeft dus in principe nooit eerst op de tafel te komen, wanneer men over nieuwe zorgmodellen spreekt. Op de Ronde Tafel eHealth hebben we het financiële aspect principieel opzij gezet. We spraken af eerst het plan te tekenen, vooraleer aan de centen te beginnen denken. In de KCE studie komen de actiepunten over vergoeding en verloning helemaal achteraan.

Voor één keer vind ik dat fout.

Mensen die in de praktijk staan (en allicht ook beleidsverantwoordelijken) zullen het zeer moeilijk hebben om de actiepunten en fundamentele veranderingen als ‘haalbaar’ te aanzien, wanneer ze dit doen met het huidige ‘business model’ voor de geest. Dat is immers gebaseerd op prestatie- / aflevering-gebonden vergoeding: dat is geschikt voor het verstrekken van acute zorg, maar grotendeels onwerkbaar wanneer je een team zorgverstrekkers goed wil doen samenwerken rond populaties van chronische zieken.

Ik pleit er dus voor om de oefening voor één keer te starten met een concrete ‘usecase’ opdat je je een beeld kan vormen hoe een vergoedingssysteem voor chronische zorg er in grote lijnen (anders) zou kunnen uitzien. De beste manier om de geesten meteen scherp te focussen op concrete veranderingen is samen een scenario uitdenken hoe je (huidige) inkomen op een andere manier zou kunnen samengsteld worden, uit nieuwe vergoedingscomponenten, in een nieuw systeem.

Een beetje onbegrijpelijk verwijst men in rapport 190A bij de actiepunten over 'vergoeding' niet naar dat andere KCE rapport, 118A, dat uitlegt welke basiscomponenten kunnen gebruikt worden wanneer je een nieuw systeem wil uittekenen. De aanbeveling is immers een mix te maken van (nog een deel) 'prestatievergoeding', maar ook een behoorlijke portie 'capitatie' en een luik met 'forfaitaire' elementen. Bij elk van die drie componenten kan je daarenboven 'Pay for Quality / Performance' regels inbouwen.

Traag de trap op
Het 'chronic care' zorgmodel van Wagner komt uitgebreid aan bod. Wat ik echter miste was dat andere uiterst belangrijke model voor chronische zorg: de 'Trap'. Frank Nobels leerde me jaren geleden al anders te kijken naar chronische zorg omdat je zowat elke chronische pathologie en/of therapie kan voorstellen als een trap (zie illustratie voor Diabetes II).

De hele populatie begint links onderaan: nog niet ziek, maar wel met nood aan gezonde levenwijzen en preventie. Wie toch ziek wordt gaat één trapje hoger (dieet en lichaamsbeweging zijn dan de aangewezen eerste keuze 'behandeling). Chronische patiënten gaan vervolgens -- in zowat alle gevallen -- geleidelijk de trap verder op. Mits een goede aanpak kan je ze zo traag mogelijk of helemaal niet de trap op laten gaan. Die 'Trap' leert je een aantal dingen begrijpen:

Helemaal onderaan de trap zit je in het domein van de primaire preventie, waar we in het huidige acute zorgmodel allemaal veel over praten, maar er -- op enkele uitzoneringen na -- weinig concreet aan doen.
Het huidige business model (van acute zorg) maakt het paradoxaal genoeg juist interessant om patiënten zo hoog mogelijk op de trap te hebben. Hoe hoger, hoe meer prestaties, hoe economisch 'interessanter' de patiënt.
Je leert ook de hele populatie te bekijken, elk met hun specifieke behoeften. In contrast daarmee staat bvb. het Zorgtraject Diabetes, dat alleen de twee hoogste trappen omvat en de rest (voorlopig) ongemoeid laat.
Je kan bij een (lokale/regionale) popuatie makkelijk meten hoe performant je bent: Hoeveel % van de populatie staat op elke trap? Hoeveel hebben we dit jaar op hun trap kunnen houden (en hoeveel zijn ondanks onze inspanningen toch een trapje hoger uitgekomen?) --> P4Q / P4P
Taken en specifieke incentives kunnen makkelijker verdeeld worden (op elke trede apart, maar ook over het geheel van de trap)...

Het model van de trap is dus een optimaal instrument om samen te leren nadenken over een nieuwe aanpak van chronische zorg. Lees het rapport met dat model in je hoofd en de voorstellen worden een stuk concreter en duidelijker.

2013 belooft een boeiend jaar te worden, nu een reeks ambitieuze en vernieuwende plannen op tafel zijn gekomen. Geniet dus even van de adempauze tussen Kerst en Nieuw (en lees misschien al even beide studies) om vol goede moed het jaar ’13 aan te pakken.

Mijn beste wensen voor alle trouwe lezers!

Dirk BROEKX – 21 december 2012

Srew Business as Usual -- Richard Branson

http://www.de7de.be — 13/12/2012

Zeldzaam zijn de auteurs die hier al tweemaal vernoemd werden. Richard Branson’s ‘Screw Business as Usual’ verdient het. Zijn hartverwarmende verhalen over medewerkers en vrienden die hem steunden doorheen successen en ontgoochelingen is aanbevolen literatuur. Zeker voor wie rond de Kerst een opkikker nodig heeft om het crisisgevoel wat te onderdrukken of om terug te geloven in de kracht van mensen en van vertrouwen.

Kijk mee over de schouder van een man die ogenschijnlijk alles wat hij aanraakt in goud kan veranderen (wat niet waar blijkt te zijn). Leer hoe hij luistert en vertrouwen geeft aan zijn medewerkers. En denk eens na over de eenvoudige vuistregels die hij hanteert bij het nemen van moedige en moeilijke beslissingen

De kracht van verhalen

Deze maand lag eigenlijk Seth Godin klaar (‘Alle Marketeers ~~Liegen~~ Vertellen Verhalen’). Maar toen dacht ik: Kerstmis, Nieuwjaar, goede voornemens...; laten we maar een ‘feel good’ boek van het schap halen.

Zo werd het dus in extremis ‘Screw Business as Usual’ van Richard Branson, een boek dat ik kocht tijdens een trip naar Londen vorig jaar, net toen het uitkwam. Meteen tijdens de terugreis had ik al een flinke portie Branson verorberd, want als geen ander kan hij je begeesteren en doen nadenken over de essentie van management door het vertellen van verhalen over mensen. Want dat is precies de inhoud van dit boek: een aaneenschakeling van verhalen over mensen (van de werkvrouw en de magazijnmeester tot Nelson Mandela en een reeks andere groten der aarde, waarmee Branson bevriend is).

Het boek begint en eindigt met de brand die zijn huis (en rustpunt) op Necker Island in augustus 2011 verwoestte. Branson’ optimisme en zorg voor mensen wordt meteen duidelijk: hij verliest een huis met alle herinneringen die hem dierbaar zijn, maar denkt eerst aan het welzijn van zijn familie en gasten (waaronder die dag Kate Winslet). De volgende morgen bij het geïmproviseerde ontbijt vraagt hij meteen aan alle aanwezigen om samen te beginnen nadenken over hoe het nieuwe huis er zal moeten uitzien.

De kracht van ‘goed doen’

Branson baseert het hele boek op zijn eigen zakelijke vuistregel: ‘Do good, have fun and the money will come’. Dat leven volgens deze regel niet eenvoudig is en dat het geld niet zomaar vanzelf komt – niet alles wat de man aanraakt verandert vanzelf in goud! – bewijst de behoorlijk exhaustieve lijst van verhalen over zijn eigen mislukkingen. Die komen prominenter aan bod dan de zakelijke successen die hij boekte. Hoewel hij er vaak een actieve rol bij speelde, steekt Branson de pluimen voor de meeste successen die hij beschrijft met plezier op de hoed van zijn medewerkers en netwerk-vrienden. Het laatste hoofdstuk (I Rest My Case Studies) is een aanvullend repertorium van voorbeelden hoe je succesvol kan zijn in ‘unusual business’ (mét meerwaarde).

In de loop van het boek voegt Branson nog enkele vuistregels toe: ‘Have passion for what you do; believe in yourself, your product and your customer; persevere; delegate; listen’. Grosso modo kan je daar als entrepreneur mee aan de slag. De rest is creativiteit, een dosis geluk en vooral vertrouwen hebben in een netwerk van mensen waarop je kan terugvallen wanneer ze je kunnen helpen om ‘goed te doen’.

De kracht van Connect Marketing

De titel van dit boek moet je eigenlijk in kleur lezen. In ‘Screw business as usual’ toont Branson zijn aanpak om dingen niet te doen ‘zoals zakenmensen dat gewoonlijk doen’, maar fundamenteel ‘out-of-the-box’ na te denken over de inhoud en de aanpak van het zaken doen. Hoewel hij vooral bekend is voor wat hij realiseerde in de muziek, de luchtvaart en binnenkort zelfs de commerciële ruimtevaart, blijkt de man ook zeer begaan met allerlei andere domeinen, die behoorlijk alternatief klinken (ecologie, sociale programma’s en andere ‘wereld-verbeterende-non-profit’ activiteiten), maar die hij heel bewust opstartte als spin-offs van zijn commerciële activiteiten om – vanuit een heel diepe persoonlijke gedrevenheid – zijn steentje bij te dragen aan ‘een betere wereld voor morgen’.

Al die spin-off’s maken echter wel integraal deel uit van zijn globale marketingstrategie. Op die manier blijkt hij zelfs een voorloper te zijn van wat inmiddels connect-marketing is gaan heten.

Bij ‘old fashionned’ product marketing verkoop je een dienst of product op basis van zijn ‘unique selling proposition’. Bij brand marketing maak je van de klant een overtuigde en trouwe adept van jouw ‘brand’. Branson introduceerde al jaren geleden een concept dat nu connect marketing wordt genoemd: je schept een haast persoonlijke band met je klant omdat die zich herkent in de waarden die je bedrijf, je product en je service effectief uitstralen. Niet omdat je daarover communiceert, maar in de eerste plaats omdat men kan zien en voelen dat je naar die waarden compromisloos handelt. Medewerkers en stafleden van de bedrijven uit de Virgin groep blijken initiatiefnemers te zijn of actief mee te werken aan een resem sociale projecten (bvb. Virgin Unite). Branson zelf schuwt het niet om de ‘resources’ waarover hij beschikt in te zetten wanneer hij daarmee mensen in nood kan helpen.

Capitalism 24902

De rode draad doorheen het boek is Capitalism 24902. Het cijfers slaat op de aardomtrek (in miles!) en dus betekent deze term zoveel als ‘zaken doen voor de hele wereld’. Dat is voor Branson iets helemaal anders dan ‘globalisering’. Het betekent dat we dringend moeten nadenken over de manier waarop we ‘business as usual’ doen, waarbij we te weinig rekening houden met de effecten van de klassieke zakenaanpak voor het milieu, sociale evenwichten. Voor Branson is de return on investment veel meer dan de verhouding tussen de geldelijke winst en het geïnvesteerde kapitaal. Het is vooral de verhouding tussen de kansen die je creëert voor iedereen die kansen wil grijpen en de meerwaarde voor de gemeenschap die je daaruit kan putten.

De kracht van ‘Trust’

Vertrouwen is allicht het meest waardevolle element wanneer je zaken doet met mensen. Vertrouwen geven kan wonderen doen. Een prachtig voorbeeld, dat je op een rustig moment zo rond de Kerstdagen zeker eens kan lezen is het verhaal van Peter Avis, manager van het ‘roof garden’ restaurant Babylon in Londen, één van de vele minder bekende onderdelen van de Virgin groep. Op nauwelijks zes pagina’s vertelt Branson hoe een dyslectische jongen, die van job naar job wegvlucht om zijn handicap te verbergen, kan doorgroeien tot een succesvolle manager van een KMO (pag.44-51).

Een tweede boeiend verhaal dat aantoont hoe snel men kan handelen, indien men in vertrouwen samenwerkt, gaat over Grameen Danone. Na één gesprek tussen Danone CEO Franck Ribout en Muhammad Yunus (die later een Nobel Prijs ontving voor het ontwikkelen van micro-leningen) kreeg deze laatste carte blanche voor het opzetten van een netwerk van kleinschalige fabrieken van yoghurt in Bangladesh, waar lokale medewerkers yoghurt produceren met hoge voedingswaarde, die vervolgens deur-aan-deur verkocht wordt door vrouwen in elk dorp. (Pag 99 – 109) (zie ook pag. 34 jaarrapport Danone)

De kracht van het Netwerk

Branson vertelt ook verhalen over de kracht en de snelheid van handelen die je kan bereiken via een netwerk van mensen waarmee je heel persoonlijke en authentieke contacten hebt.

In het laatste deel van het boek vertelt hij hoe ‘the Elders’ tot stand kwam, een groep wereldleiders ‘op rust’ (waaronder Kofi Annan, Gro Brundtland, Jimmy Carter en Desmond Tutu) die hij bijeen bracht en de middelen gaf ‘om goed te doen’, waar nodig in de wereld. (Pag 270 – 288)

Waarom ik dit boek aanbeveel?

Eigenlijk moet je voortdurend over de haag kijken: creatief afkijken van wat elders gebeurt, hoe andere mensen in andere sectoren problemen en uitdagingen aanpakken, is de beste manier om je de weg te wijzen wanneer je zelf moeilijkheden moet oplossen. Kijk mee over de schouder van iemand die leeft voor uitdagingen (zowel in zijn zakelijk leven als in zijn vrije tijd) en je vindt vanzelf inspirerende gedachten, waarmee je zelf aan de slag kan om dingen fundamenteel te verbeteren. Hoe dan ook is een boek lezen met hartverwarmende verhalen, geschreven door iemand die gelooft dat je de wereld echt kan verbeteren door er zelf aan te beginnen, zowat het beste wat je kan doen rond de Kerst!

Dirk BROECKX – 14 december 2012

REAGEER

Gezond Geld Bijmaken

http://www.de7de.be — 8/12/2012

Gezondheid is gedrag. Gedrag beïnvloeden veronderstelt motivatie. Motiveren kan je makkelijk met geld... Maar wat doe je, wanneer er geen geld is? Maak het dan gewoon bij!

Neen, dit is geen oproep tot valsmunterij. Wel een oefening ‘doordenken’ na het lezen van het artikel ‘Meer geld kan de wereld redden’ in de Standaard (zaterdag 1 december). Daarin legt Bernard Lietaer (monetair architect) het belang uit van ‘community currency’ (sociale munten) aan de hand van een reeks concrete voorbeelden. Als je een krachtig instrument wil om mensen te motiveren, ‘maak’ dan een extra munteenheid waarmee je sociaal of gezond gedrag kan belonen.

In de huidige budgettair krappe omstandigheden zou je met een sociale munt dingen kunnen realiseren waar geen (gewoon) geld voor is. Hoe doe je dat?

Alternatief geld

Bernard Lietaer is zeventig en hielp dertig jaar geleden voor de Nationale Bank de ECU te ontwikkelen, de voorloper van de Euro (voor wie wat later geboren is). In het artikel in de Standaard legt hij uit wat het belang is van alternatieve munteenheden (naast klassieke nationale munten, de Euro of de Dollar) om de economie in crisistijden te stabiliseren of om mensen te motiveren tot meer sociaal gedrag.

Hij vermeldt voorbeelden zoals de ‘Torekes’, waarmee je in de Gentse wijk Rabot een volkstuintje kan huren of spaarlampen kan kopen; ‘Torekes’ verdien je door allerlei sociale klussen te verrichten. In Japan kan je de ‘Fureai Kippu’, verdienen door mantelzorg te leveren aan bejaarde patiënten; met dat sociale geld kan je later zorg voor jezelf betalen; je kan je verdiende geld ook weggeven aan familie of vrienden en dan verdubbelt het zelfs in waarde!

In beide gevallen werkt de munt los van de overheid en staat hij ook los van het klassieke geldcircuit. Telkens is er wel een organisatie die optreedt als regulator van het systeem, die de regels van het gebruik vastlegt en ervoor zorgt dat de sociale munt zijn waarde behoudt voor al wie ermee werkt. Soms heeft dat geld een concrete (papieren) vorm, soms zijn de ‘geldstromen’ helemaal virtueel en soms wordt de waarde op een digitaal platform verrekend.

Want bij nader toezien is de wereld vol van dit soort alternatieve geldsystemen. Eigenlijk is elke getrouwheidskaart met punten of elk spaarboekje waarin je zegeltjes moet plakken ‘au fond’ ook een alternatieve munt.

Geld, voor als er geen geld is

Lietaer inspireerde me echter in een heel andere richting. Dergelijke ‘sociale munten’ vullen gaten in, waarvoor het klassieke muntsysteem geen geld heeft. Ze motiveren daarenboven mensen tot ecologisch, sociaal of gezond gedrag.

In de huidige economische context is het budget van de ziekteverzekering toegeknepen tot het strikte minimum. Voor ‘nieuwe initiatieven’ is er ruimte noch geld. En dat terwijl precies nu – midden in de crisis – structurele hervormingen meer dan ooit noodzakelijk zijn: de vergrijzing zal niet wachten tot er terug budgetten beschikbaar zijn en we kunnen al evenmin wachten om nieuwe chronische zorgmodellen en de bijhorende nieuwe businessmodellen in te voeren tot Begroting de geldkraan weer open draait.

Laten we dus geld bijmaken en daarmee de dingen doen die nodig zijn. Een ‘community currency’ of sociale munt kan het nodige geld leveren, op een ogenblik dat er geen geld is.

Gezondheid is gedrag

Daarenboven kan een sociale munt ingezet worden om het gedrag van mensen positief te beïnvloeden. Gezondheid wordt sterk bepaald door gedrag: preventie, therapietrouw en mantelzorg zijn domeinen waar extra geld kan helpen om mensen in de juiste richting te sturen. Geld is vaak de makkelijkste motivator. Het hoeft zelfs echt geen ‘echt’ geld te zijn: kijk maar hoe hard mensen zich weren voor allerlei vouchers en couponnetjes, ook wanneer ze in feite slechts een marginale waarde hebben.

Kan een sociale munt hypertensiepatiënten aansporen om zoutloos te eten en dagelijks hun pilletje te nemen – ook wanneer hun bloeddruk normaal is? Bestaat er een munt die hen beloont wanneer ze dagelijks hun bloeddruk meten en in hun dossier noteren? Kunnen we een munt maken die astmapatiënten zou belonen wanneer ze regelmatig hun peakflow meten en puffen – ook wanneer ze niet meteen kortademig zijn? Een die hartpatiënten aanmoedigt om dagelijks een uurtje te wandelen en gezond te sporten – al was het thuis, voor de TV, met de Wii...? (Zie kader)

Motivatie en meten

Gezond gedrag aanmoedigen is aartsmoeilijk wanneer het ‘vrijblijvend’ is; wanneer niemand het meet; wanneer je geen ‘benchmark’ hebt om te kijken wie wel en wie niet voldoende inspanningen heeft geleverd. Maar het meten van gezond leven, preventie en therapietrouw is niet eenvoudig. Het vraagt inspanningen en dus motivatie. De klassieke vraag om hiervoor geld vrij te maken wordt om budgettaire of ethische redenen afgewimpeld. Maar wat indien we daarvoor een alternatieve, sociale munt zouden inzetten? Moeten we daarvoor wachten tot de overheid iets doet?

Ik denk het niet. Elk voorbeeld dat Berard Lietaer vermeldde in het artikel ontstond bij initiatiefnemers die moedig en creatief hun maatschappelijk doel op eigen benen wilden realiseren. Waarom zouden wij dat ook niet kunnen?

Jan verdient Gezondheidscenten

(Een verhaal, geïnspireerd door Bernard Lietaer).

Jan is 58 en heeft hypertensie.

In zijn gemeente werken artsen en apothekers sinds vorig jaar samen in een nieuw project. Zo kreeg hij van de apotheker een gloednieuw bloeddrukapparaat, waarmee hij dagelijks zijn bloeddruk meet. Hij weet dat de waarden vanzelf opgeslagen worden op het digitale platform, waar zijn huisarts en huisapotheker zijn gezondheidstoestand helpen op te volgen.

De plaatselijke en supermarkt kleeft stickers (met een QR code) op elke verpakking van gezond en zoutvrij voedsel. Die scant hij na elke aankoop even in via de ApoApp op zijn (zelfs goedkope) smartphone. Dan krijgt hij ook telkens een korte, motiverende boodschap met tips waarom hij zijn medicatie best regelmatig blijft nemen.

Dat komt omdat de apotheker zijn medicatieschema in een app zette op zijn telefoon (de ApoApp). Daarmee punt hij ook wekelijks af of hij zijn medicatie regelmatig heeft gebruikt.

Zijn bloeddrukmeter en de ApoApp heeft Jan niet zomaar gratis gekregen. Jaarlijks moet hij er een bijdrage voor betalen: 45€. Die heeft hij echter niet meteen betaald: het bedrag werd (digitaal) ingeschreven in zijn dossier. Op zijn lopende rekening staat dat bedrag zowel in euro als in het equivalent: 450 Gezondheidscenten. Dat is de lokale ‘gezondheidsmunt’, die door de artsen, apothekers en winkeliers samen werd ingevoerd.

Telkens hij zijn bloeddruk meet, telkens hij een (lokale) QR code inscant en telkens wanneer hij regelmatig zijn medicatie komt afhalen bij de apotheker verdient hij Gezondheidscenten. De artsen en apothekers kregen de steun van enkele farmabedrijven en een leverancier van medisch materiaal. Die zagen het project wel zitten omdat het perfect past in hun marketingstrategie.

Jan heeft dit jaar al meer dan 600 Gezondheidscenten verdiend. Hij zal dus niks moeten betalen voor zijn apparaat en de hele service. In tegendeel: met de extra Gezondheidscenten kan hij tot 20% van de prijs betalen van hygiëneproducten bij de apotheker of van gezonde voeding bij de supermarkt. Binnenkort kan hij er ook een stuk van zijn lidgeld bij de fitnessclub mee betalen.

Want het oorspronkelijke initiatief van de lokale artsen en apothekers heeft intussen ook de aandacht getrokken van zijn ziekenfonds. Die willen ook graag meedoen en onderhandelen nu met de initiatiefnemers en met nieuwe partners om het hele samenwerkingsverband nog een stuk te verbreden.

Dirk BROECKX – 7 december 2012

(KLIK HIER voor een complete handleiding hoe je met 'community currency' aan de slag kan)

The COST DISEASE � William Baumol

http://www.de7de.be — 21/11/2012

‘The Cost Disease’ van William Baumol is een intrigerend boek. De ondertitel trok mijn aandacht: ‘Why computers get cheaper and Health Care doesn’t”. De basishypothese lijkt op het eerste zicht ongeloofwaardig, maar het boek zou toch een ‘must’ moeten zijn, voor al wie begaan is met de economische stabiliteit en de toekomst van de gezondheidssector.

‘De kosten van de gezondheidszorg zullen steeds verder blijven stijgen, maar dat is helemaal geen probleem. Het risico is geen budgetontsporing, wel domme besparingsmaatregelen.’ Het is een thesis die je doet fronsen en waarbij je even moet stilstaan.

Hoezo, de ‘cost disease’?
William Baumol ‘ontdekte’ de ‘cost disease’ toen hij onderzocht waarom studeren of een symfonisch orkest runnen alsmaar duurder werd, terwijl tal van ‘commodities’ ogenschijnlijk probleemloos relatief goedkoop bleven. Economisch gezien zijn er twee soorten sectoren: ‘progressieve’ sectoren en ‘stagnerende sectoren’. De eersten noemt hij ‘progressief’ omdat ze voortdurend efficiënter werken. In zowat alle industriële sectoren – die goederen produceren – is het mogelijk de processen van ontwikkeling, fabricage en distributie goedkoper te maken.

Ze kunnen dus voortdurend meer produceren met relatief minder middelen. Die efficiëntiewinst kan decennia lang aanhouden. Daarom worden computers – zeker indien je ook hun output als maatstaf neemt – steeds goedkoper: de kost van een Gigabite geheugen daalt nog steeds spectaculair en voor dezelfde som die je in de jaren '80 moest neerleggen voor de originele Macintosh koop je vandaag een Macbook die honderduizenden malen sneller, gebruiksvriendelijker, enz. is dan zijn iconische voorganger.

Stagnerende sectoren
De gezondheidszorg daarentegen is, net als scholen en orkesten, daarentegen een ‘stagnerende sector’. Dit zijn dienstensectoren, waar de ‘productie’ hoofdzakelijk gebaseerd is op menselijke contacten (ongeacht of dit ‘one-to-one’ gebeurt, zoals in een artsenconsult of ‘some-to-many’ zoals in een klaslokaal of concertzaal). In principe is efficiëntiewinst daarbij veel moeilijker en dus stijgen kosten onvermijdelijk, al was het maar door de inflatie / indexering van de lonen.

Onbegrijpelijk genoeg vermeldt Baumol in zijn boek niet dat hij hiermee eigenlijk het verschil bloot legt tussen industriële en dienstensectoren, met andere woorden dat hij praat over de fundamentele overgang van wat Alvin Toffler decennia geleden beschreef in ‘De Derde Golf’ (de eerste twee ‘golven’ beleefden we tijdens het agrarisch en het industriële tijdperk; de derde golf is momenteel de omschakeling naar het ‘diensten tijdperk’).

Onvermijdelijk stijgende kosten
De ‘cost disease’ is dus ten gronde het gevolg van een onvermijdelijk mechanisme: in ‘stagnerende’ (diensten)sectoren stijgen de (loon)kosten voor eenzelfde output onvermijdelijk, terwijl in de ‘progressieve’ (producten)sectoren de (productie)kosten door efficiëntiewinst relatief veel stabieler blijven. Dit verschil zorgt ervoor dat het (macro-economisch) aandeel van de uitgaven die naar dienstensectoren gaan – zoals de gezondheidszorg en onderwijs – zal blijven groeien en het stuk van de taart dat naar productiesectoren gaat zal blijven dalen.

Baumol laat in het midden hoe lang deze omslag in de uitgaven kan blijven duren. Hij denkt zelfs dat op termijn 50 of 60% van de uitgaven naar gezondheidszorg kunnen gaan. Alleen geloof ik al lang niet meer in hyperbolische trends – zoals toen men zei dat de Dow Jones naar 20.000 en meer kon stijgen. Ik zou hier eerder denken aan een S-curve (waar Peter Hinssen ook verliefd op is), maar waar ligt dan het knikpunt en waardoor zou de evolutie dan uiteindelijk stabiliseren? Vragen die onbeantwoord blijven.

Hoezo, dat is geen probleem?
Volgens Baumol is het geen maatschappelijk probleem dat uitgaven voor posten als gezondheidszorg en opleiding zeer fors blijven stijgen. Het groeiend aandeel van de uitgaven, besteed aan dergelijke ‘stagnerende sectoren’ (die in feite hoofdzakelijk uit lonen bestaan) wordt meteen terug uitgegeven door de ontvangers ervan en doen de economie op hun beurt groeien. Van de output van die sectoren wordt iedereen daarenboven gezonder, verstandiger, enz.

Niet besparen maar zoeken naar efficiëntie
Het gevaar schuilt volgens Baumol dus niet in de groei en de stijgende proportie van de uitgaven, wel in de manier waarop de overheid daarmee omgaat. Domme besparingsmaatregelen zijn uit den boze. Het enige wat je moet doen in stagnerende sectoren is voortdurend op zoek blijven naar meer efficiëntie. Want hoe dan ook is ‘the name of the game’ in beide soorten sectoren uiteindelijk dat: zorg dat je zoveel mogelijk output koopt met het geld dat je er in steekt en maak je minder zorgen over de grootte en de proportie van de besteding van de middelen die je noodzakelijkerwijze moet inzetten om een optimale dienstverlening te garanderen.

Dit lijkt een wijze les. Maar kennen er erkennen voldoende mensen de onderliggende mechanismen die de auteur bloot legt? Klopt dit hele verhaal? En kunnen we alle stakeholders (met name de ‘betalers’ en de ‘uitvoerders’) op éénzelfde lijn krijgen om samen op zoek te gaan naar meer efficiëntie, eerder dan energie en tijd te verspillen in discussies over besparingen (die volgens Baumol op termijn toch gedoemd zijn om te mislukken)?

Voorbeelden van efficiëntie in de zorg
In ‘The Cost Disease’ vind je in het laatste deel van het boek een reeks voorstellen om – ook in dienstensectoren – de output te maximaliseren en dus efficiënter te gaan werken. De formules zijn evident:

identificeer en vermijd onnodige procedures of behandelingen die op zich extra kosten veroorzaken
gebruik genetische informatie om gepaste behandelingen voor patiënten te selecteren
gebruik goedkopere behandelingen (zowel oude als nieuwe !)
bespaar door verstandige (en kosten-effcetieve) preventie
investeer om gezonde levenswijze aan te leren, die kosten doen vermijden
hervorm de opleiding van gezondheidswerkers grondig (om hen de juiste attitudes en ‘cultuur’ bij te brengen)
hervorm fundamenteel de aanpak van de ziekteverzekering

Conclusie
Spijtig genoeg werkt Baumol zijn overigens wijze raadgevingen nogal mager uit, waardoor dit boek niet bepaald een ‘kookboek’ is dat zonder meer toepasbaar is. Het is eerder een huiswerk dat je mee krijgt om eens rustig en diep over na te denken. Laten we dat me z’n allen maar eens doen.

Ik ben in elk geval benieuwd naar de reacties van (mede)lezers, want het loont de moeite om hierover verder na te denken en de (gezondheids)economisten onder ons hebben er zeker nog veel zinnigs over te zeggen.

Dirk BROECKX – 21 december 2012

REAGEER

‘The Cost Disease – Why Computers Get Cheaper and Health Care doesn’t’

© 2012 William J. Baumol

ISBN (ingebonden) 978 0 300 17928 6

Beste Dirk, ik heb het boek van Baumol niet gelezen, maar het lijkt me dat de voorstellen in het laatste deel nogal overeenkomen met wat ik geregeld in mijn lezingen als adviezen meegeef.
Jammer inderdaad dat ze niet uitgewerkt worden. In mijn lessen in Gent geef ik zelf uitgewerkte voorstellen en bespreek die met de studenten. Mevrouw Onkelinx zou gerust eens mogen komen luisteren….
Beste groeten
Prof. Dr. Lieven Annemans

Never events, Shared Savings & Accountable Care Organisations

http://www.de7de.be — 14/11/2012

De 20ste jaargang van de IFB managementcursus is goed op dreef en het belooft een prima ‘vintage’ te worden. Vandaag bracht (nieuwe spreker) Pieter Van Herck van het Itinera Institute een scherpe en constructieve analyse van de geneesmiddelensector. Hij vermeldde – eerder terloops, maar in één adem – enkele toekomstgerichte modellen: never events, shared savings en accountable care organisations. Even Googelen leerde meteen hoe boeiend én actueel beide termen wel zijn.

Never events
'Never events are inexcusable outcomes in a health care setting. They are defined as ‘adverse events that are serious, largely preventable, and of concern to both the public and health care providers for the purpose of public accountability’ zegt Wikipedia.

Zoals de naam het zelf zegt, zijn 'never events' dingen die eigenlijk nooit zouden mogen gebeuren. Maar toch komen ze voor. Denk maar aan de baby in Knokke die vandaag overleed, na een onwaarschijnlijk-maar-toch-gebeurd 'never event' bij de anesthesie.

In de VS en de UK worden 'never events' heel ernstig genomen. Daar is de cultuur van ‘leren uit fouten’ (in tegenstelling met ‘ze onder de mat keren’ of ‘met de mantel der liefde toedekken’) al gemeengoed geworden. Het National Quality Forum (een ‘patient safety organisatie’) stelde de oorspronkelijke lijst met 28 'never events' op voor de VS. In de UK actualiseerde de NHS recent zijn lijst van 25 'never events' voor 2012-2013. Het geval van Knokke staat er op nummer 24.

De regels bij 'never events' zijn in beide landen gelijklopend en duidelijk: enerzijds voorzien ze in protocollen om deze voorvallen systematisch te vermijden; anderzijds omschrijven ze de procedure die gevolgd moet worden wanneer ze toch voor komen (zich verontschuldigen bij de patiënt; rapporteren; de oorzaak opsporen en elimineren; de gemaakte ziektekosten nooit aanrekenen).

'Never events' zijn een prima uitgangspunt om van een gezondheidssysteem met veel therapeutische vrijheid en ‘vrijblijvendheid’ over te schakelen naar een systeem met veel vrijheid, maar gekoppeld aan verantwoordelijkheid en verantwoording (accountibilty). De NHS lijst van vermijdbare zware fouten is immers van een soort waar de verantwoordelijkheid om ze te vermijden evident en onweerlegbaar is. Maar die foutenlijst is maar het begin; het is het topje van een grote ijsberg van verantwoordelijkheden waar we de volgende jaren in de gezondheidszorg niet meer in een grote bocht omheen zullen kunnen varen.

Shared Savings
‘Shared savings is a provision of most prepaid health care plans where at least part of the providers' income is directly linked to the financial performance of the plan. If costs are lower than projections, a percentage of these savings are referred to the providers.’ zegt Termwiki

De term 'shared savings' hoort thuis in een model van gezondheidszorg dat niet langer alleen de individuele patiënt bekijkt, maar dat tevens naar kwaliteit van de zorg voor bepaalde populaties of patiëntengroepen gaat kijken; een zorgmodel waar meerdere zorgverstrekkers samenwerken, waarbij ze gegevens over de patiënt delen via elektronische medische dossiers (EMD’s). De term ‘shared savings’ hoort tenslotte thuis in een betalingsmodel dat incentives voorziet, wanneer men zo efficiënt, rationeel en ‘evidence based’ mogelijk werkt met de beschikbare financiële middelen.

We zitten vandaag ongeveer halfweg de Ronde Tafel eHealth, waar we een solide basis kunnen leggen voor het veralgemeend gebruik van EMD’s. Daarbij wordt regelmatig gevraagd naar financiële incentives om het gebruik ervan aan te moedigen. 'Shared savings' zouden de volgende jaren een denkpiste kunnen zijn hoe je binnen een krap budget toch middelen kan vinden om zorgverstrekkers aan te moedigen in het noodzakelijke veranderingsproces in de zorg.

Hoe Shared savings precies werken?
Ik zou het niet beter kunnen verwoorden dan collega blogger Henkjan de Jong (NL) dat recent deed:

‘Het Shared Savings Program staat open voor zorgverleners die met elkaar een aanspreekbare organisatie (een ‘Accountable Care Organization’) vormen. Een aanspreekbare organisatie is een groep zorgaanbieders die samen de zorg coördineren voor een groep patiënten. De samenwerking moet leiden tot naadloos op elkaar aansluitende zorg van hoge kwaliteit. Een belangrijke voorwaarde is dat patiënten kunnen meebeslissen over hun behandeling. Uit onderzoek is gebleken dat dit vaak leidt tot minder risicovolle, dure behandelingen.

Aanspreekbare organisaties hebben twee opties:
. 1.one sided model: winsten worden gedeeld, maar verliezen niet; 
. 2.two sided model: winsten én verliezen worden gedeeld. 

Bij het two sided model lopen zorgverleners meer ondernemersrisico, maar het deel van de potentiële winst is ook groter (maximaal 60% van de gerealiseerde besparingen, tegenover 50% voor het one sided model). Het one sided model is geschikt voor kleinere organisaties die nog weinig ervaring hebben opgedaan met populatiemanagement. Grotere organisaties met veel ervaring met populatiemanagement zullen eerder voor het two sided model kiezen.

Besparingen en verliezen worden als volgt berekend. Elke aanspreekbare organisatie ontvangt van het CMS aan het begin van het jaar een benchmark voor hun populatie met een gecorrigeerde normale variatie voor het komende jaar (voor grote populaties is die vastgesteld op 2%).
Organisaties die na 1 jaar boven de benchmark plus de gecorrigeerde normale variatie presteren komen in aanmerking voor shared savings. De mate waarin ze daarvan profiteren hangt af van hun score op 30 kwaliteitsindicatoren.

Organisatie die na 1 jaar lager presteren dan de benchmark minus de gecorrigeerde normale variatie en participeren in het two sided model zullen de verliezen deels zelf moeten dragen. Maar ook hier geldt, dat de mate afhangt van hun score op dezelfde 30 kwaliteitsindicatoren.
Het totale bedrag van shared savings en shared losses is gemaximeerd op 5% van de benchmark in jaar 1, 7,5 % in jaar 2 en 10% in jaar 3.

Het voorbeeld toont aan hoe geraffineerd en in de VS wordt nagedacht over populatiebekostiging. Tegelijkertijd is duidelijk dat dit nog niet zo gemakkelijk is. Ik kan me voorstellen dat er over de benchmarkgegevens veel te doen zal zijn.’

‘Rome is niet in één dag gebouwd’, maar we kunnen vandaag al wel kunnen beginnen na te denken hoe het er uit zou moeten gaan zien...

Dirk BROECKX – 14 november 2012

Bad Pharma � Ben Goldacre

http://www.de7de.be — 7/11/2012

Bad Pharma van Ben Goldacre slaat in als een bom en zeker in de UK woedt het debat. Hij laat geen spaander heel van het onderzoek naar geneesmiddelen en schopt meteen de overheid, de academische wereld, de wetenschappelijke tijdschriften, de navorming en het merendeel van de artsen mee in de verdomhoek. Hij is uit op een volledige ‘purge’ van de sector.

Je kan het boek lezen als een litanie van – al dan niet herkauwde – schandalen. Of je kan het lezen als een recept om wat krom is recht te trekken.

Maar lukt Goldacre daar wel in? Reikt hij wel de juiste recepten aan?

Bij lezen van Bad Pharma dacht ik aan twee parallelle verhalen:

Peter Hinssen’s ‘The Tiger and the Rock’ (tijdens zijn recente TedEX presentatie) en
het USADA rapport (dat ertoe leidde dat de zeven Tourzeges werden afgepakt van Lance Armstrong, zonder dat een andere overwinnaar werd genoemd).

The Tiger and the Rock
Hinssen bracht zijn boeiende TedEx presentatie 'The Deep Future of Healthcare' onder de titel The Tiger and the Rock. Hij toont vanaf minuut 11 een tekening van een tijger. Hij liet de toehoorders daarbij proefondervindelijk ervaren dat we in onze cultuur steeds focussen op het probleem (de tijger, die centraal op de voorgrond staat), terwijl we de context (de rots op de achtergrond) te weinig zien.

Je kan Bad Pharma ook op twee manieren lezen: ruim 400 pagina’s gaan over alles wat de afgelopen decennia volgens Ben Goldacre is misgegaan in de geneesmiddelensector. Het artikel 'Slecht getest op mensen' van 20 oktober jl. in de Standaard focust ook uitsluitend op de haast eindeloze litanie van schandaalverhalen en problemen. De Standaard laat daarbij de klassieke protagonisten aan het woord (Leo Neels, Patrick Van Krunkelsven en Dirk Van Duppen), die zeer voorspelbaar reageren. (De complete reactie van Leo Neels volgt eveneens achteraan).

Je kan Bad Pharma echter ook op een tweede manier lezen: niet ‘probleemgericht’, maar ‘oplossingsgericht’. Je kan in het boek immers ook op zoek gaan naar de nauwelijks 50 pagina’s waarin Goldacre recepten aanreikt om de problemen op te lossen. Een aantal hoofdstukken worden afgerond met concrete tips die je als patiënt (of arts/apotheker) zou kunnen toepassen om de misstanden te corrigeren. Ik heb mijn favoriete 'Top 10' van goede ideeën in een kadertje achteraan verzameld).

Het loont echt de moeite om het boek eens selectief door die laatste bril te lezen en je dan de vraag te stellen of de voorgestelde remedies zinvol, realistisch en haalbaar zijn. Kijk even weg van ‘the tiger’, focus op ‘the rock’ en stel je dan de vraag of Goldacre wel de juiste oplossingen aanreikt.

Zeven Rondes zonder overwinnaar
Goldacre laat in zijn vlijmscherpe analyse geen spaander heel van ‘big, bad pharma’. Hij pleit voor een onmiddellijke, onvoorwaardelijke en grondige opkuis, waarbij men ook het hele verleden moet omspitten. Alleen ‘van nu af aan’ proper werken, haalt volgens hem niets uit, want de hele geneeskunde van vandaag is gebaseerd op wetenschappelijke bevindingen die al decennialang scheefgegroeid zijn.

Is een dergelijke ‘purge’ realistisch en haalbaar? De grondige opkuis die het USADA rapport heeft veroorzaakt, waarbij de dopingpraktijken in de hele US Postal ploeg van Lance Armstrong schaamteloos en onweerlegbaar werden blootgelegd, was tot voor kort even onvoorstelbaar en ondenkbaar als wat Goldacre voorstelt voor de geneesmiddelensector. Uit het eindklassement van zeven Rondes van Frankrijk de absolute kampioen en in feite ook zowat driekwart van de andere leiders schrappen, leekt tot voor kort onrealistisch. De gevolgen voor de sponsoring en voor het businessmodel van dit sportevenement en de hele sporttak zijn overigens nog lang niet duidelijk.

Uiteraard kan je de wielersport niet vergelijken met de geneesmiddelensector, maar toch is bewezen dat het mogelijk is ‘to think the unthinkable’. Er gaapt in de geneesmiddelensector nog een brede kloof tussen wie ontkent of relativeert en wie ten gronde wil werken aan een volledig uitzuivering.

Het schoentje knelt aan alle kanten
In Bad Pharma wijst Goldacre met een beschuldigende vinger naar alle betrokkenen. Hij gaat veel verder dan alleen de industrie met alle zonden van Israël te overladen: in het wetenschappelijk onderzoek ontbreken gegevens, de overheid werkt onvoldoende transparant, de academische wereld verkoopt zijn ziel en zijn geloofwaardigheid aan de bedrijven die het onderzoek financieren, wetenschappelijke tijdschriften zijn evenzeer te veel financieel afhankelijk, net als veel voorschrijvers en andere zorgverstrekkers, die voor hun informatie en opleiding ook teveel rekenen op farmaceutische bedrijven.

‘Bad Pharma’ is dus lang niet de enige schuldige, maar is volgens Goldacre wel de economische motor achter alles wat fout gaat. Juist daarom klinken de oplossingen die hij aanreikt mij naïef en onhaalbaar in de oren en graaft hij onvoldoende diep naar de onderliggende oorzaak. Hij stelt immers de vraag niet of het klassieke businessmodel nog wel het juiste is.

Het klassieke model
In het huidige, klassieke model ontwikkelen en patenteren farmaceutische bedrijven nieuwe molecules. Bedrijven voeren en financieren autonoom het hele onderzoek, met het oog op de registratie en de terugbetaling. De prijs per verpakking is bij dat laatste een cruciaal element; het volume zal vervolgens de uitgaven bepalen. Logischerwijze vecht elk bedrijf voor de hoogst mogelijke prijs en moet de marketing vervolgens trachten het volume te maximaliseren. De betalers en de overheid geven weerwerk door druk te zetten op de prijs en – steeds meer – het voorschrijfvolume te beperken. Maar hoe dan ook zijn in het huidige model de prijs en het volume van cruciaal belang. Zonder hen dreigt de ‘motor van de vernieuwing stil te vallen’.

R&D en marketing zijn in het huidige model onlosmakelijk aan elkaar verbonden, omdat farmabedrijven a priori nog monolithisch gestructureerd zijn. In hetzelfde bedrijf zijn R&D, productie en marketing economisch onlosmakelijk met elkaar verbonden. Dat is meteen de fundamentele reden waarom het fout loopt in de sector. En dat zal zeker niet verbeteren, nu de motor van de vernieuwing steeds meer begint te sputteren en de druk op de gezondheidsbudgetten steeds groter wordt.

Zijn er alternatieven?

Trek de belangen uit elkaar
In de IFB Managementcursus brainstormen we (intussen al twintig jaar!) over andere, vernieuwende businessmodellen.
Een eerste denkpiste bestaat erin de drie basisfuncties van een farma bedrijf radicaal van elkaar los te koppelen:

R&D maakt dan alleen nieuwe behandelingen klaar voor gebruik (en wordt uitsluitend daarop beoordeeld en daarvoor betaald).
Productie- en distributiebedrijven specialiseren zich uitsluitend in kostenefficiënte, just-in-time logistiek (en doen ook niet meer dan dat).
Marketing kan tenslotte heel andere vormen aannemen, zoals de ontwikkeling van transversale modellen, waarin meerdere alternatieve behandelingen vergelijkend en naast elkaar kunnen worden gepromoot.

Door de financiële belangen niet langer aan elkaar te koppelen, kan elk van de drie functies op eigen ‘merite’ draaien. Daardoor kan je de perverse effecten, die Goldacre beschrijft, meteen vermijden.
Uiteraard moet je voor het beoordelen van dit soort vernieuwende businessmodellen mentaal alle traditionele regels en reglementering over onderzoek, brevetten, vermarkten en promotie even durven loslaten.

In Bad Pharma spendeert Goldacre m.i. veel te weinig aandacht aan de fundamentele zwaktes van het huidige businessmodel, waardoor de voorgestelde oplossingen vaak pleisters lijken op een houten been.

‘Real life’ gegevens transparant delen
Een tweede denkpiste is het ‘Live Licencing’ model dat PWC enkele jaren geleden voorstelde en dat inmiddels al enkele malen met succes werd gebruikt. Daarbij start de commercialisering van een product al snel na fase II van het onderzoek (in feite van zodra er een ernstig ‘proof of concept’ bestaat), maar wel in een radicaal getransformeerd businessmodel. Want bij Live Licencing is het niet langer het farmaceutisch bedrijf dat autonoom instaat voor het onderzoek. In nauwe samenwerking met de autoriteiten van registratie en terugbetaling (alsook met alle betrokken zorgverstrekkers en patiënten!) start men met het gebruik van het product voor zeer beperkte indicatie, bij een beperkte populatie en aan een lage prijs. Alle ‘real life’ gegevens die bij dit prille gebruik worden gegenereerd, worden tussen alle betrokkenen transparant gedeeld en (gezamenlijk) beoordeeld. Naarmate het product zijn deugdelijkheid bewijst, kan de prijs stijgen, de indicaties verbreden en de populaties vergroten.

In een dergelijk model zit een stuk ‘risk sharing’ ingebakken. De investeringen en de tijd voor de ontwikkeling van een nieuwe behandeling worden drastisch verlaagd, waardoor de uiteindelijke prijs en het volume ook een pak lager uitkomen, echter met nog steeds een zeer positieve ROI.

In Bad Pharma denkt Goldacre heel even in de richting van ‘Bigger, simpler trials’, naar hij diept m.i. de denkpiste onvoldoende uit.

Zet de patiënt en zijn therapeutisch resultaat opnieuw centraal
Er zijn nog vele andere modellen denkbaar, zoals ‘medication as a service’ of zelfs ‘health as a service’, waarbij het geneesmiddel ‘slechts’ een ondersteunende rol krijgt in een nieuw businessmodel, waarbij de complete behandeling of het therapeutisch resultaat voor de patiënt centraal staan.
Al deze nieuwe modellen hebben drie dingen met elkaar gemeen:

ze trekken een aantal belangen, die in het klassieke model verstrengeld zitten, uit elkaar;
ze dwingen alle betrokkenen tot meer en intensievere samenwerking;
ze focussen zo scherp mogelijk op het meetbaar produceren van gezondheid voor de patiënt, eerder dan op de prijs en het volume van de gebruikte geneesmiddelen.

Goldacre vertrekt in het boek wel van de premisse dat elke patiënt de meest efficiënte behandeling wenst en dat elke arts daar steeds eerlijk mee naar op zoek gaat, maar ergens in de loop van de 448 pagina’s Bad Pharma verliest hij de focus op dit einddoel uit het oog, verblind door de problemen die hij wil aanklagen.

Probleemgericht analyseren, blokkeert soms oplossingsgericht denken. Maar laat dat u niet tegenhouden om het boek met de juiste instelling te lezen.

Dirk BROECKX – 7 november 2012

REAGEER

Reactie van Leo Neels: zie verder

Goldarcre's Good Ideas

Bad Pharma reikt hoe dan ook een reeks ideeën aan die de moeite lonen om even bij stil te staan. Mijn persoonlijke top 10:

Beroepsorganisatie kunnen een belangrijke rol spelen om ontbrekende resultaten van onderzoeken en andere data boven water te halen. De Faculty of Pharmaceutical Medicine is volgens Goldacre de enige in de UK dit dit systematisch doet. (Pag 44).
Samenwerkingsverbanden van grote aantallen artsen kunnen uitstekend wetenschappelijk onderzoek verrichten door hun resultaten te poolen. Goldacre verwijst naar een voorbeeld, gepubliceerd in The Lancet in november 2011, met 700 auteurs (die hij ook vermeldt) (Pag. 96).
Een drug facts box is een veel efficiënter middel dan de klassieke bijsluiter om de essentiële informatie over een geneesmiddel snel en leesbaar aan te reiken. Goldacre toont het voorbeeld van Lunesta (Pag 166).
Het Duitse agentschap IQWiG is het eerste geweest om 'real life data' van zorgverstrekkers te poolen, met het oog op onafhankelijk vergelijkend onderzoek over de reële toegevoegde waarde van terugbetaalde geneesmiddelen (Pag. 169).
Het BMJ pleitte al tien jaar geleden in een artikel over de toekomst van de geneeskunde om gegevens uit de praktijk te poolen om uitsluitsel te geven over de beste behandelingen in 'real life'. Onderzoek van alle gegevens over alle patiënten met een beroerte in de UK zou kunnen uitwijzen welke behandelingen het beste resultaat gegeven 'over all'. (Pag 224).
Landen waar medicatie geheel of grotendeels wordt terugbetaald, zouden de bevolking volgende 'deal' moeten uitleggen: 'Wij betalen jullie medicatie; in ruil daarvoor is het niet meer dan logisch dat we alle gegevens (anoniem!) gebruiken om uit te zoeken welke behandelingen het beste / kosteneffectief zijn. (Pag 237).
'Indien ik verantwoordelijk zou zijn voor research budgetten, zou ik één jaarbudget uittrekken om een beter systeem te ontwikkelen om de verspreiding van informatie te optimaliseren'. (Pag 244).
Indien farmaceutische bedrijven echt iets zouden willen doen aan betere informatie voor patiënten, zouden ze hun geld beter in een centraal, onafhankelijk fonds stoppen dat budgetten zou verstrekken aan mensen en organisaties met een goede 'track record' om evidence-based informatie te verspreiden. (Pag 271)
Goldacre gelooft niet in zelfdiscipline als oplossing voor 'goede marketing praktijken', omdat de eerlijke, correct werkende bedrijven altijd het slachtoffer blijven van diegenen die 'binnendoor rijden'. (Pag 349).
Samenwerken is de regel in de toekomst. Daar is een goed geregeld kader voor nodig en een maatschappelijk relevante agenda: identification of undiagnosed patients, reviewing uncontrolled patients, impoving patient adherence to medicines and treatment pathway design. (Pag 355).

(Alle pagina nummers verwijzen naar de editie met '448 pages' op de cover. Er circuleert immers ook een editie met 364 pagina's). TERUG NAAR BOVEN

© De Standaard op 20 oktober 2012

Slecht getest op mensen

Met een snoeiharde aanklacht tegen de farmaceutische industrie doet de Britse arts BenGoldacre behoorlijk wat stof opwaaien. Veel van de pillen die wij massaal slikken, werken niet of maken het alleen maar erger. ‘Als patiënten ooit begrijpen wat hen is aangedaan, zullen ze boos zijn.'
‘De geneeskunde is defect.' In die genadeloze openingszin vat de Britse arts Ben Goldacre de boodschap van zijn nieuwe boek Bad pharma perfect samen. Om er meteen aan toe te voegen: ‘Ik geloof oprecht dat als patiënten en het publiek ooit volledig zullen begrijpen wat hen is aangedaan – wat dokters, academici en regulatoren hebben toegelaten – dat ze dan boos zullen zijn.'
En hij heeft gelijk, toch wat die boosheid betreft. Er wordt wel vaker op de farmaceutische industrie geschoten, maar de aanklacht van Goldacre is rijkelijk gestoffeerd met feiten en cijfers. Voor wie er zich even in verdiept, zal een bezoek aan de dokter nooit meer hetzelfde zijn.
In zijn hoedanigheid van patiënt gaat een mens er graag vanuit dat de meeste artsen weten wat ze doen. En dat de meeste medicatie werkt. Helaas is dat niet altijd het geval, beweert Goldacre. Het probleem begint bij de klinische proeven die farmabedrijven doen om nieuwe geneesmiddelen te testen. Als er pakweg tien proeven worden gedaan, waarvan twee met een positief resultaat, dan worden alleen die twee gepubliceerd – de andere acht worden verzwegen of weggemoffeld.
‘En dat vertekende bewijsmateriaal wordt dan nog eens op een vertekende manier gecommuniceerd en toegepast', schrijft Goldacre. ‘Dokters horen wat werkt via vertegenwoordigers van de industrie, via collega's of via wetenschappelijke tijdschriften. Maar die collega's worden misschien betaald door de industrie, en voor de tijdschriften geldt hetzelfde.'
Met alle gevolgen van dien. Goldacre vertelt hoe hij een patiënt ooit Reboxetine voorschreef, een relatief recent antidepressivum. ‘Andere medicijnen hadden niet geholpen en we wilden iets nieuws proberen.' Tot hij erachter kwam dat van de zeven klinische proeven er maar één een positief was geweest. En dat Reboxetine meer neveneffecten had dan andere middelen. Hij was er zelf niet goed van: ‘Het werkt niet beter dan een suikerpilletje en doet meer kwaad dan goed. Als een dokter had ik iets gedaan wat, na alle evidentie te hebben afgewogen, mijn patiënt schade toebracht.'
Een samenzwering? Nee, natuurlijk niet. Maar het systeem zit verkeerd in elkaar. Goldacre geeft toe dat de industrie ook veel goeds doet, dat er niet alleen slechteriken rondlopen. ‘Maar in een systeem dat slecht ontworpen is, kunnen goede mensen groot kwaad doen geschieden zonder het te willen.'

Emmers pillen
‘Wat Goldacre beschrijft, zijn bekende fenomenen', bevestigt oud-politicus Patrik Vankrunkelsven, die nog altijd als huisarts werkt en daarnaast ook verbonden is aan het Academisch Centrum voor Huisartsengeneeskunde van de KULeuven. ‘Doordat bij klinische proeven alleen de positieve resultaten worden gepubliceerd, krijg je een totaal verwrongen beeld van de werkelijkheid. Maar het grootste probleem van de sector vandaag is volgens mij nog altijd de sprong naar de markt: geneesmiddelen die worden getest op een heel specifieke doelgroep, worden uiteindelijk verkocht aan een zo breed mogelijk publiek. Zo kan het inderdaad gebeuren dat iemand meer nadeel dan voordeel ondervindt van een bepaald geneesmiddel.'
Goldacre heeft het in Bad pharma onder meer gemunt op de cholesterolverlagende statines. Het finale doel van die middelen is: het risico op dood door hartaanval verkleinen. Maar volgens Goldacre weet niemand of ze dat ook echt doen. ‘Er is al een helse mediaoorlog gevoerd over die statines', zegt Vankrunkelsven. ‘Je kunt niet zeggen dat ze niets doen. Maar men weet niet precies welk effect ze op de lange termijn hebben. Aanvankelijk was ik een matige believer, maar vandaag gebruik ik ze courant. Al stel ik mij toch vragen bij de steeds hogere dosissen die worden aangeraden.'
Idem dito voor alle antidepressiva van de prozacgeneratie. Goldacre is niet de eerste die met zoveel woorden schrijft dat ze bij matige of lichte depressie niet beter werken dan een placebo. ‘Iedereen weet dat die pillen nu met emmers tegelijk worden voorgeschreven', zegt Vankrunkelsven. ‘Ik doe dat niet. Ik gebruik nog altijd vooral de oude generatie antidepressiva. Dat is mijn belangrijkste advies aan collega-artsen: ga niet te snel mee met alle innovaties, kijk eerst even de kat uit de boom en wacht tot je zeker bent dat het nieuwe middel beter is dan het oude.'
Vaak is dat laatste niet het geval, weet Goldacre. Nieuwe geneesmiddelen worden tijdens proeven meestal vergeleken met een placebo, niet met het beste werkzame middel dat al op de markt is. Mede daarom vindt ook Goldacre dat dokters beter de kat even uit de boom kijken. ‘De wereld zou een betere plek zijn mochten artsen minder snel enthousiast zijn over nieuwe medicatie.'

Geen absoluut negativisme
‘Over de effectiviteit van antidepressiva is de wetenschappelijke wereld inderdaad verdeeld', zegt Leo Neels, algemeen directeur van pharma.be, de vereniging van farmabedrijven met een vestiging in ons land. ‘Iedereen maakt zich zorgen over de grote volumes die vandaag in België worden voorgeschreven. Maar het is evengoed een feit dat zware depressies nog altijd veeleer onderbehandeld blijven. Dat is ook een probleem.'
Neels kent Goldacre. ‘Ik heb veel respect voor de man', zegt hij. ‘Met Wetenschap of kwakzalverij? heeft hij een prachtig boek geschreven over wetenschapsjournalistiek en kwakzalverij. Hij is zeker niet de eerste de beste. En wat hij vertelt, is absoluut gebaseerd op historisch feitenmateriaal. Alleen: de periode waar hij het over heeft, ligt al een aantal jaren achter ons.'
Het offensief tegen de farmareuzen is gekristalliseerd in 2004, vertelt Neels. ‘Toen verscheen De waarheid over de farmaceutische industrie van Marcia Angell, oud-hoofdredactrice van de New England Journal of Medicine. Zij was een klokkenluidster die goed geplaatst was om een aantal misbruiken aan de kaak te stellen. En haar boek is heel hard aangekomen. De farmaceutische industrie heeft sindsdien afstand genomen van praktijken die inderdaad onaanvaardbaar waren.'
Bad pharma is dus gedateerd, zegt Neels. ‘Al die verhalen blijven een eigen leven leiden. Het is nu eenmaal bijzonder lucratief om zulke schandaalboeken te schrijven. Maar die plaat is ondertussen wel grijsgedraaid. Ik zeg niet dat er nooit meer iets fout gaat. Vergelijk het misschien met de journalistiek: af en toe slaat een van uw achtbare collega's de bal volledig mis. Maar we mogen alle gewetensvolle en plichtsbewuste journalisten toch niet over dezelfde kam scheren.'
‘Ik vind het ook gevaarlijk om in absoluut negativisme te vervallen', zegt Patrik Vankrunkelsven. ‘Als huisarts ben ik blij dat ik vandaag producten ter beschikking heb die twintig of dertig jaar geleden niet bestonden. Veel geneesmiddelen hebben een duidelijke meerwaarde.'

De band doorknippen
‘En toch heeft Goldacre gelijk', zegt Dirk Van Duppen, huisarts bij Geneeskunde voor het Volk en auteur van De cholesteroloorlog. ‘Wat hij schrijft over achterhouden en beïnvloeden van resultaten, bijvoorbeeld, valt zeer overtuigend te bewijzen. Een bekend voorbeeld is het antidepressivum Seroxat: de resultaten van proeven waaruit bleek dat adolescenten er zelfmoordgedachten van kregen, werden niet gepubliceerd. Of neem de beruchte pijnstiller Vioxx, waarvan we ondertussen weten dat het je risico op een hartaanval enorm verhoogt. Je kunt statistisch berekenen dat daardoor in ons land alleen driehonderd doden moeten zijn gevallen.'
Goldacre pleit in Bad pharma voor een soort waarheidscommissie, een grote zuiveringsoperatie waarbij de farmaceutische industrie schoon schip maakt met het verleden door alle fouten openlijk toe te geven. ‘Een goed plan', vind Van Duppen. ‘Maar het zou al een goed begin zijn mochten alle klinische proeven worden uitgevoerd door universiteiten, of alleszins door een instantie die volledig onafhankelijk is van de industrie. Die band moet worden doorgeknipt.'
Volgens Leo Neels berust dat plan op een verkeerd uitgangpunt. ‘Wie die band volledig wil doorknippen, denkt kennelijk dat farmabedrijven de wereld van het kwaad zijn, en dat de wereld daarbuiten puur en onbespoten is. Ik vind dat wij tegen kritiek moeten kunnen, maar het mag niet uitmonden in complotdenken. U moet er ook rekening mee houden dat de ontwikkeling van een nieuw geneesmiddel miljarden dollar kan kosten. Dan is het nogal logisch dat bedrijven niet staan te springen om al hun gegevens openbaar te maken. Er moet een goed evenwicht worden gezocht tussen vertrouwelijkheid en transparantie.'
Frank Hulstaert werkte jarenlang voor farmabedrijven en is nu als senior arts expert verbonden aan het Federaal Centrum voor de Gezondheidszorg. ‘Er is wel degelijk beterschap', zegt hij. ‘Er bestaat vandaag een Europees register waarin alle proeven worden genoteerd. En dat kan door iedereen worden geraadpleegd. Het verstoppen van gegevens is dus niet meer mogelijk. Perfect is dat nog niet, omdat je als arts zelf niet geneigd zult zijn om op zoek te gaan naar die informatie. Maar het is een positieve evolutie. Er is meer transparantie.'
Bij het idee om alle proeven te laten uitvoeren door volstrekt onafhankelijke bedrijven, heeft Hulstaert zijn twijfels. ‘Het is een idee waarover veel mensen in de farmaceutische industrie zeker willen nadenken. Maar eenvoudig zal het niet zijn. Het probleem is dat proeven in de academische wereld dikwijls vertraging oplopen, omdat er geen commerciële druk op zit. Dat heeft voordelen, maar voor een privébedrijf dat zijn investering wil terugverdienen is dat een serieus nadeel. Er moet een evenwicht worden gevonden tussen onafhankelijkheid en efficiëntie.'
Overigens bestaat er in de gezondheidszorg een ander, veel groter probleem, zegt Frank Hulstaert.
‘De sector van de geneesmiddelen zit op de goede weg. Maar de sector van de medische devices, zoals pacemakers, hartkleppen en heupimplantaten – daar is het probleem vele keren groter en is er nog meer werk aan de winkel.'
TERUG NAAR BOVEN

BAD JOURNALISM

Een antwoord op “Slecht getest op Mensen” (DS 20 okt.) en “Onze pillen zijn ziek” (DS 27 okt.) door Leo NEELS, Algemeen Directeur pharma.be

Deze krant besteedde 2 volle pagina’s (Joël De Ceulaer,DS 20 oktober) aan het engelstalig boek BAD PHARMA van Ben Goldacre, arts en wetenschapsredacteur bij THE GUARDIAN, onder de titel “Slecht getest op mensen. Britse arts beweert dat veel pillen niet werken”, en Ruben Mersch herhaalde (DS 27 oktober, “Onze pillen zijn ziek”) dunnetjes de boodschap. De Ceulaer en Mersch nemen kritiekloos de stelling van Goldacre aan voor waar, en falen in hun opdracht om àlle informatie kritisch te bejegenen. Terwijl De Ceulaer minstens een reactie namens pharma.be inwon, vergenoegt Mersch zich met een persoonlijke aanval omwille van één van mijn reacties. Mijn aanbod aan DS om een opiniebijdrage te mogen leveren, nog geformuleerd voor de publicatie van het stuk van Mersch, is onbeantwoord.

Goldacre publiceerde in 2008 zijn bestseller Bad Science. Zijn centrale stelling vertrok toen bij de vaststelling dat de media makkelijk in de val trappen van kwakzalverij, die ze kritiekloos aan het grote publiek aanpraten, over een kritische analyse van veel nonsens van voedselsupplementen en sommige aspecten van de farmasector, naar wat hij noemde de tragedie van wetenschapsjournalistiek. Journalisten, aldus Goldacre, bevorderen een verkeerd begrip van wetenschap, blinken uit door hun belangstelling voor nutteloze “non-stories”, en verstaan de wetmatigheden van statistiek en wetenschappelijk bewijs niet. Terwijl we dus juist wetenschap beoefenen om zulke nadelen te overstijgen, laten we ons misleiden door onze vooroordelen. De mediamisvorming van wetenschappelijk bewijs in de gezondheidssector is gevaarlijk en grotesk. Die aanklacht op miskenning van wetenschap en dubieuze wetenschapsjournalistiek leverde Goldacre een bestseller op.

Zijn “me too”-boek riskeert een nieuwe bestseller te worden: de titel Bad Pharma (2012) toont aan dat Goldacre de wetmatigheden van marketing goed begrijpt, hij ontsnapt echter niet aan de valkuil die hij zelf zo treffend had geanalyseerd in Bad Science.
Goldacre voert aan (Intro, p. xi) dat klinische studies van geneesmiddelen vervalst worden door de farmabedrijven (die zulke studies organiseren), uitgevoerd worden met te kleine groepen van atypische patiënten, gemanipuleerd worden inzake de gepubliceerde data, teneinde een beter beeld te creëren van het nieuw geneesmiddel dan het verdient. Dé schuldige zijn de farmabedrijven, omdat volksgezondheidsautoriteiten, universiteiten, researchers, academici, wetenschappelijke verenigingen, artsen, patiëntenorganisaties, en uitgevers van wetenschappelijke tijdschriften niet opgewassen zijn tegen de misbruiken van van farmaceutische bedrijven. Een pure complottheorie (Goldacre, p. 255, waarschuwt nochtans tegen conspiratief denken, sic): iedereen is corrupt, alleen Goldacre is puur, en, dus, inviteert hij nu whistleblowers om hun interessante verhalen aan hem te bezorgen (p. 363). Een slim en lucratief business model, vermits de anti-big-pharma-lobby inderdaad beide kenmerken verenigt.

Jammer dat Goldacre er nu blijk van geeft meer een handige marketeer te zijn dan een kritisch redacteur. Hij herhaalde weliswaar dat journalisten al te vaak en routinematig feiten verkeerd voorstellen, deels door een gebrek aan kennis en ook omdat ze zich graag profileren als kruisvaarders (p. 255). Maar zijn aanklacht is gekenmerkt door selectieve rapportage en beantwoordt niet aan de criteria die hij aan anderen wil opleggen. Bij wijze van voorbeeld, hierna drie elementen.

1.
Vandaag wordt het opzet van klinische studies bepaald door FDA en EMA, in overleg met het farmabedrijf dat de studie betaalt. Die autoriteiten bepalen de eindpunten en de methodiek, en hun eisen zijn streng. Grote farmaceutische bedrijven publiceren de start van hun klinische studies op daarvoor gecreëerde websites, zoals deze van IFPMA en volgens richtlijnen van de WHO (Minimum Trial Registration Data Set, May 2006).

Transparantie is een uiterst belangrijke norm, doch iedereen is het erover eens dat de publicatie van data kan worden beperkt door elementen zoals intellectuele eigendom of privacybescherming. Immers, het farmabedrijf is met zijn klinische studies in een proces van private financiering van de ontwikkeling van een potentieel geneesmiddel, en alle bevoegde autoriteiten achten het rechtmatig dat een bedrijf zijn investering beschermt. Daarom kùnnen niet altijd àlle beschikbare data gepubliceerd worden, daarover is eenieder het eens. Die nuance komt Goldacre niet goed uit, en dus verzwijgt hij die – waarmee hij zich een perfect exponent toont van wat hij in Bad Science nog aan journalisten verweet.

2.
Goldacre toont zich een kritiekloos aanhanger van een zgn. nieuwe wetenschap, research die erin bestaat om researchpublicaties te herlezen (zgn. meta-analyses), en de geaggregeerde resultaten over een langere periode retro-actief te herinterpreteren. Zulk model kan methodologisch twijfelachtig zijn, omdat oudere resultaten worden herlezen met later verworven inzicht, en het miskent juist één van de meest fundamentele wetenschappelijke wetmatigheden, nl. de wet van het voortschrijdend inzicht. Toch wordt, inzake geneesmiddelen, dié methodiek ruim aangehangen, en, dan nog, meestal met een door overheden geïnspireerde bijgedachte van kostenbesparing.

Veel van de anti-big-pharma-library, zoniet alles, rust op kostkritiek. Immers, het is voor overheden moeilijker om aan patiënten voor te houden dat er een nieuw en deugdelijk geneesmiddel is dat toch niet zal worden terugbetaald, dan om twijfel te zaaien over de deugdelijkheid en de kosteneffectiviteit van het nieuwe middel. Het laatste is altijd gemakkelijk, en voor overheden de verkozen optie, het eerste vergt een moed die autoriteiten niet hebben. Dan maar investeren in modellen die van een nieuw geneesmiddel, na complexe klinische studies en investeringen tussen 1 en 5 miA US$, direct een bewijslast vergen die enkel bij langdurig klinisch gebruik bij grote groepen van patiënten kan worden vergaard. In dié kramp zijn de ziekteverzekeringsautoriteiten vandaag gevangen. Dat is ruim beschreven (bvb. C. M. Christensen, The Innovator’s Prescription, 2009; Richard Barker, 2030. The Future of Medicine, Avoiding a Medical Meltdown, 2011). Maar dat debat wordt door journalisten niet gevoerd, niet door Goldacre, en niet door DS.

3.
Tenslotte ondergaan geneesmiddelen vandaag, altijd, een herexamen, bij
terugbetalingsbeslissingen. De autoriteiten die die beslissingen nemen vergen vaak van de farmabedrijven zgn. risk sharing, die er vaak op neerkomt dat bedrijven het risico moeten dragen indien hun geneesmiddel bij sommige groepen van patiënten niet zo adequaat zou werken als verhoopt, of dat bedrijven terugbetalen indien meer patiënten baat blijken te hebben bij het geneesmiddel dan verwacht. Daarmee verminderen autoriteiten hun deel van de verantwoordelijkheid bij de beoordeling van de terugbetaalbaarheid, doch ze verhogen het aandeel van de aansprakelijkheid van de innoverende en investerende farmaceutische bedrijven.

Ook dit element past niet in het kraam van Goldacre, en dus verzwijgt hij het. Hij houdt het erbij dat men makkelijk voor 137 mio £, of zelfs voor 55 mio £ (merk hoe wetenschappelijk zijn uiteenzetting is!) een geneesmiddel kan ontwikkelen. Als daar ook maar énige grond van waarheid zou inzitten, dan schoten de innoverende farmabedrijven toch uit de grond, niet?

Aan De Ceulaer had ik gesuggereerd om met enkele hoogleraren en de wetenschapsredactie van zijn krant te spreken over research en over de waarde van innovatieve geneesmiddelen, of met patiëntenverenigingen. Tevergeefs, wellicht paste deze nuance niet in een voorstelling van een boek met de titel Bad Pharma; daarmee schreef De Ceulaer zich in in de door Goldacre eerder over de hekel gehaalde traditie van Bad Science, nl. de traditie van mediocre journalistiek over wetenschappelijke onderwerpen. Goldacre maakte een karikatuur en lokale journalisten nemen die kritiekloos over. Het is goede marketing, doch povere journalistiek. Wat de columnist Mersch betreft, die verheft het genre van Bad Science pas echt tot kunst. Hij kiest de weg van de persoonlijke aanval, op basis van één selectief citaat van ondergetekende, en hij gebruikt zijn column in DS als marketing voor zijn boek “Oogklepdenken. Waarom we allemaal kloten zijn”, dat net is aangekondigd.

Verwacht het onverwachte, zo luidt de nieuwe slogan van DS. Maar dit soort journalistiek is eerder verwacht, immers, Goldacre had zulke mediocriteit in zijn eerste boek Bad Science aangekondigd.

Leo NEELS
Algemeen directeur pharma.be
28 okt. 2012

TERUG NAAR BOVEN

© De Standaard – 31 oktober 2012

Kruisvaardersjournalistiek – Tom Naegels (Ombudsman)

De reportage over het boek ‘Bad Pharma’, dat straffe zaken over de farma-industrie beweert, was nogal hij zegt/zij zegt. Als een boek pas verschenen is, is dat het beste wat je kan doen, vindt TOM NAEGELS .
In Groot-Brittannië woedt momenteel een debat over het boek Bad Pharma , van arts en wetenschapsjournalist Ben Goldacre, auteur van de populaire column ‘Bad Science’ in The Guardian . In die klepper van meer dan vierhonderd pagina’s wordt de stelling verdedigd dat de farma-industrie dokters, toezichthouders en patiënten misleidt over de werkzaamheid van nieuwe medicijnen.
De kritiek op het boek komt van de farmaceutische industrie zelf, wat ze partijdig maakt maar niet noodzakelijk onterecht. En ik vertel u dit omdat het Britse debat, in bescheiden vorm, naar mijn mailbox is overgewaaid. Leo Neels, professor mediarecht, mediacriticus op Knack.be en algemeen directeur van Pharma.be, protesteerde tegen de reportage ‘Slecht getest op mensen’ (20 oktober) en de column ‘Onze pillen zijn ziek’ van Ruben Mersch (27 oktober). De eerste besprak Goldacres stellingen met vier experts, onder wie Leo Neels zelf, de tweede bekritiseerde een van de uitspraken van Neels uit die eerdere reportage en onderschreef de stellingen van Goldacre. (Ruben Mersch heeft voor Johnson & Johnson gewerkt.)
‘ Bad Pharma is het zoveelste boek uit de lucratieve anti-big-pharma-bibliotheek’, zegt Neels me. ‘Het zijn de kookboeken van de medische sector. Ze schrijven alle hetzelfde: de klinische tests zouden niet koosjer uitgevoerd worden, dus eigenlijk werken medicijnen niet, en in het slechtste geval ga je ervan dood. Komaan: het ontwikkelen van een medicijn kost tien jaar, en rond het miljard dollar. De bedrijven zijn permanent in overleg met het European Medicines Agency en de Food and Drug Administration. Als die hun goedkeuring niet geven, dan kun je je investering op je buik schrijven. Bovendien is er nog een tweede examen: als de overheid beslist of een medicijn zal worden terugbetaald of niet. En dan komt Goldacre en zegt: al die controlemechanismen werken niet, al die wetenschappers zijn snullen, alleen ik doorzie het systeem. Sorry, maar aan zo’n kruisvaarderjournalistiek heb ik een hekel. En ja, ik had gehoopt dat De Standaard daar ernstiger mee zou omgaan. Ga praten met farmacologen. Praat met je eigen wetenschapsredactie. Ga eens diep. Maar nee: jullie bellen de usual suspects: mij, de eeuwige Jan Van Duppen en Patrik Vankrunkelsven, die geen kennis heeft over klinische studies. Wel, dan zeg ik: dit is goede marketing, maar povere journalistiek.’
Joël De Ceulaer, auteur van het stuk, hoort het verbaasd aan. ‘Leo Neels schrijft vaak zinnige dingen over media op zijn blog, maar hier heeft hij een pijnlijke blinde vlek. Logisch misschien, omdat hij betrokken partij is. De redactie wetenschap heeft mee gebrainstormd over dit artikel. Ze waren het met me eens dat dit een belangrijk boek was, en ze hebben gesuggereerd om Van Duppen, Vankrunkelsven en Frank Hulstaert te contacteren. Vankrunkelsven werkt als huisarts, is verbonden aan de opleiding huisartsengeneeskunde aan de KU Leuven, en is politicus geweest. Frank Hulstaert heeft jarenlang voor farmabedrijven gewerkt en is nu verbonden aan het Federaal Centrum voor de Gezondheidszorg. Dat is een van die farmacologen van wie Neels vindt dat ik ze had moeten spreken. Eerlijk: ik begrijp niet waar hij het over heeft. Dit doet me denken aan de methodes van Scientology: bij ieder kritisch stuk protesteren en iedereen aanschrijven, tot de hoofdredacteur en de ombudsman toe, zodat de journalist zou denken: daar blijf ik beter af.’
Ik denk zelf dat Neels de reportage onjuist negatief leest. Zowel Hulstaert, Neels zelf, als zelfs Patrik Vankrunkelsven relativeren Bad Pharma . Vankrunkelsven zegt dat hij zelf cholesterolverlagende statines voorschrijft, een van Goldacres doelwitten, zij het met mate, en hij waarschuwt ervoor ‘om in negativisme te vervallen. Veel geneesmiddelen hebben een duidelijke meerwaarde.’ De uitsmijter is voor Hulstaert, die zegt: ‘De sector van de geneesmiddelen zit op de goede weg.’ De reportage was daardoor nogal hij zegt/zij zegt: er is een nieuw boek verschenen dat straffe zaken zegt, en de ene is het ermee eens, de andere spreekt ze tegen.
Als een boek pas verschenen is, is dat het beste wat je kan doen. Maar het gaat over onze gezondheid, dus wil ik ook wel ten gronde weten wat ervan aan is. Ik heb Bad Pharma ondertussen ook gelezen en het doet me wat denken aan de vele boeken die de journalistiek failliet verklaren: ook die dragen daar tonnen van bewijsmateriaal voor aan, ook daar denk je als insider: ‘ Bof , het had geholpen als je minder apocalyptisch was geweest.’ Maar net als die boeken kun je dit niet zomaar terzijde schuiven – zelfs als we niet op een apocalyps afstevenen, kunnen er nog altijd zaken misgaan. Dat er enkel in het verleden testresultaten zouden zijn achtergehouden, weerlegt Goldacre. Dat fabrikant Roche op zijn minst over Tamiflu geen informatie vrijgeeft, wordt overtuigend (en hilarisch) aangetoond.
Onderzoeksjournalistiek neemt de twijfel niet weg; ze brengt die op een hoger niveau. Zelfs al schrijft een onderzoeksjournalist een heel boek om aan te tonen dat al wat we geloofden gelogen is, dan nog is de eerste reactie: ‘Geloof hem niet, hij liegt’. Dus is er opvolging nodig om opnieuw de waarheid van de leugen te scheiden, om nuances aan te brengen. Ook om intern de informatie te integreren: De Standaard schrijft vaak over nieuwe geneesmiddelen. Er is geen enkele reden waarom dit debat tot Groot-Brittannië beperkt zou blijven. Hun griep is niet anders dan de onze.
TERUG NAAR BOVEN

Drie manieren om het debat te voeden

http://www.de7de.be — 21/10/2012

Nu de verkiezingen achter de rug zijn, zal het hard en snel moeten gaan om het budget 2013 rond te krijgen. Het wordt voor de regering, minister Onkelinx en het RIZIV Verzekeringscomité geen makkelijke oefening om de noodzakelijke besparingen te nemen. De afgelopen week traden drie betrokken groepen in de geneesmiddelensector op het voorplan om bij dat proces ‘een schot voor de boeg’ te geven.

Elk op zijn manier legden pharma.be, Febelgen en de verenigingen van jonge apothekers kaarten op tafel om het debat te voeden. Opmerkelijke vaststelling: ze roepen niet en dreigen er ook niet mee hun klanten te gijzelen via stakingen, nochtans de traditionele aanpak. Ze vragen in tegendeel, elk “naar eigen Godsvrucht en vermogen”, constructief aandacht en reiken oplossingen aan voor de problemen waarmee ze geconfronteerd worden.

Bekijk even mee hoe ze dat op drie totaal verschillende manieren hebben aangepakt en – vooral – wat de essentiële inhoud van hun respectievelijke boodschappen wel is.

1. Het Stabiliteitspakt, afgesloten tussen Minister Onkelinx en pharma.be

Vorm
Op 12 oktober werd het “Stabiliteitspakt” ondertekend tussen minister Onkelinx en Pharma.be. Ruim 25 concrete afspraken beschrijven hoe men tot het einde van de lopende legislatuur wil samenwerken.

Inhoud
Het pakt wil hoop op beterschap geven voor de geneesmiddelensector. Veel ‘technische’ afspraken moeten zorgen voor een meer efficiënte en stabiele samenwerking bij de registratie en terugbetaling van geneesmiddelen. En uiteraard begint het pakt met enkele krijtlijnen voor de nakende besparingsronde(s). Zo zal bvb. worden onderzocht ‘hoe onderdelen van het budget kunnen verbonden worden aan op voorhand vastgestelde, al dan niet gekwantificeerde gezondheidsdoelstellingen’, ‘besparingen in de geneesmiddelensector mogen niet meer significant afwijken van het budgettair beleid ten aanzien van de ziekteverzekering in het algemeen’ en ‘wanneer nieuwe besparingen onvermijdelijk zijn, zal de Minister voorrang geven aan andere maatregelen dan deze die specifiek betrekking hebben op In-patent geneesmiddelen (...)’.

Verder voorziet men – naast een resem andere punten – dat het verplicht substitueren met goedkopere geneesmiddelen (zoals dat nu geldt bij antibiotica en antimycotica) niet zal worden uitgebreid en dat ‘de dialoog tussen de beleidcel van het Kabinet, FAGG, industrie, de farmaceutische groothandel en apotheken omtrent onbeschlkbaarheld van geneesmiddelen actief zal worden verder gezet met als doel onbeschlkbaarheld zo veel mogelijk te vermijden’. Inzake Informatie en promotie van geneesmiddelen zullen autoregulatie en autocontrole naar het voorbeeld van Mdeon aangemoedigd worden.

Communicatie
Naar de pers toe werd het Stabiliteitspakt in een persmededeling voorgesteld. Het komt wel over als een ‘fait accompli’, waarmee de toon wordt gezet om de belangen van de innoverende bedrijven veilig te stellen.

2. Voorstellen van Febelgen: ‘Van goedkoop naar doelmatig voorschrijven’

Vorm
In een artikel in Trends doet Joris Van Assche concrete voorstellen voor een nieuwe aanpak om de huidige reglementering, die het voorschrijven van goedkope geneesmiddelen regelt, te vervangen door twee nieuwe regels.

Inhoud
De eerste stap is de quota van goedkoop voorschrijven niet langer vast te leggen per artsenspecialisme, maar wel per ATC klasse. Daarmee kan o.m. beter rekening worden gehouden met de uiteenlopende mogelijkheden van goedkoper voorschrijven, die in elke ‘Anatomisch-Therapeutisch-Chemische’ klasse van geneesmiddelen inderdaad sterk verschillt. En zo worden de potentiële besparingen ook beter voorspelbaar en benut men ook beter het volledige besparingspotentiëel.

Het voorstel gaat nog een stap verder, richting ‘doelmatig voorschrijven’ door een maximum percentage voor te stellen per ATC klasse. Dat kan berekend worden aan de hand van het SOJA Matrix Model (System of Objectified Judgement Analysis – Rob. Janknegt). Een experten panel bepaalt per ATC klasse de eigenschappen van een ‘ideale molecule’ en geeft aan elke eigenschap een wegingsfactor. Zo evalueert men de beschikbare moleculen en geeft hen een ranking. Febelgen stelt ook voor om via dit model de supplementen voor patiënten af te schaffen. (Het zijn de voorschrijvers die doelmatig moeten kiezen, niet de patiënten die de rekening moeten betalen).

Communicatie
In een artikel in Trends legt Joris Van Assche de principes uit. Lees HIER verder mee en bekijk de slides van Febelgen aan de hand van voorbeelden hoe het kan werken.

3. www.Apsurd.be toont de effecten van de besparingen voor patiënten

Vorm
Via youtube filmpjes op een website (www.ApSurd.be) tonen jonge apothekers op ludieke, maar soms ook pakkende wijze hoe de patiënten vandaag vaak het slachtoffer worden van de lopende besparingsmaatregelen.

Inhoud
Op deze site vind je enkele situaties uit de dagelijkse praktijk van de apotheek: duidelijk herkenbaar voor patiënt en apotheker. Absurde situaties in de apotheek, vandaar de naam ‘aPsurd’.
De initiatiefnemers zijn de jongerenverenigingen van apothekers die door deze absurde situaties kenbaar te maken bij een zo groot mogelijk publiek, hopen een draagvlak te creëren dat hen zal steunen in onze pogingen om deze toestanden te beëindigen en het welzijn van de patiënt te verbeteren.

De filmpjes tonen – vaak op ludieke wijze – hoe het werk van de apotheker een stuk complexer wordt gemaakt door de besparingsmaatregelen en veel administratieve regeltjes, waarvan de patiënt meestal het slachtoffer is.

De ondertoon is dat apothekers niet tegen besparingen ‘an sich’ zijn, wel dat ze zich ernstig zorgen maken, wanneer maatregelen de therapietrouw of het welzijn van de patiënt in het gedrang brengen. Dit resulteert dan meestal in hogere kosten voor het RIZIV, terwijl besparingen net het uitgangspunt van die nieuwe maatregels waren.

Communicatie
De bedoeling van www.aPsurd.be is via virale communicatie aandacht te vragen voor de problemen waarmee patiënten en hun apothekers dagelijks geconfronteerd worden. Stuur de link dus door aan je vrienden en kennnissen, post je commentaar bij elk filmpje of geef andere suggesties op via de blog.
Dit is moderne communicatie, gebaseerd op participatie en betrokkenheid.

Dirk BROECKX -21 oktober 2012

Reumanet opent venster op de toekomst

http://www.de7de.be — 14/10/2012

Alles draait rond de patiënt
Enkele weken geleden kreeg ik de uitnodiging om een videoreportage te maken over Reumanet. Op 12 oktober, Wereld Reumadag, organiseerde het platform een symposium om zichzelf en de ziekte ‘op de kaart te zetten’.

Ik ontdekte een organisatie die kleinschalig maar uiterst efficiënt het ganse terrein van ‘reuma’ overkoepelt en leerde meteen ook een pak bij over een ziekte waar ik – zelfs als apotheker – bitter weinig van bleek te kennen.
Alles draait bij Reumanet rond de patiënt, hoe deze zijn ziekte beleeft en hoe hij/zij optimaal kan omkaderd worden met alles wat effectief nodig is.

De jonge organisatie plaatst een koepel over een hele waaier van (kleinere) patiëntenverenigingen en zelfhulpgroepen. Door zich te specialiseren in één familie van ziekten, is doorgedreven specialisatie mogelijk. Het strategisch voordeel blijkt meteen: Reumanet kan inhoudelijk diep gaan en zich toch tot een brede, ogenschijnlijk heterogene groep van patiënten richten.

Buiten de lijntjes kleuren

Soms moet je al eens buiten de lijntjes kleuren. Al bijna drie jaar leg ik mezelf maandelijks de discipline op om elke 7de een opinieartikel te schrijven, elke 14de een boekbespreking en elke 21ste een stukje over een onderzoek of enquête.

Sta me toe daar even van af te wijken. De Ronde Tafel eHealth (waar u de volgende twee maanden allicht nog meer van zal horen) slorpt behoorlijk wat tijd op. Het boek dat ik deze maand wil bespreken is nog maar net uitgekomen (en dus nog niet helemaal uitgelezen): de bespreking van Bad Farma (Ben Goldarce) kan daarom pas volgende week klaar zijn. En tenslotte ontdekte ik vorige vrijdag hoe Reumanet een venster opent op de toekomst.

Dat verdient meteen aandacht en dus krijgen jullie uitzonderlijk deze maand eens ‘something else’: ik vertel gewoon hoe ik Reumanet ontdekte.
Een verhaal; dus ‘Storytelling’ in de praktijk.

Opmerkelijke krachtlijnen
De video maken werd al een beleving op zich. Ik interviewde door elkaar enkele patiënten, de voorzitters van de Nederlandstalige (Reumanet) en Franstalige (CLAIR) afdeling en enkele sprekers op het symposium. Binnenkort ziet u hier of elders het resultaat.

Tijdens deze gesprekken kwamen enkele opmerkelijke krachtlijnen naar voor:

Reuma is een amalgaam van heel veel aandoeningen (zie kader), waarvan de gemiddelde zorgverstrekker eigenlijk veel te weinig weet om de (grote) groep patiënten optimaal te kunnen begeleiden.
Bij veel patiënten gooit hun ziekte het hele leven overhoop. Vaak is het gewone werk behouden moeilijk of onmogelijk. Naast veel goede dagen hebben ze allemaal heel slechte dagen. Elk ziektebeeld leidt tot specifieke problemen, maar ook tot haalbare oplossingen.
Ondanks alles hoorde ik overal optimisme en positieve aanvaarding, niet in het minst omdat de respectievelijke patiëntenorganisaties (per ziektebeeld) meteen een ‘community’ vormen, waar ervaringen én steun worden uitgewisseld.
Het meest opmerkelijk – althans voor mij – was de slogan van de Wereld Reumadag: ‘Move to Improve’. Terwijl reumapatiënten vroeger aangespoord werden om zoveel mogelijk te rusten, worden ze nu aangespoord om – liefst deskundig gecoacht door een kinesist – zoveel mogelijk te bewegen en te sporten. (Met enig schaamrood op mijn wangen, bleek een patiënte op die manier nu vlot verder te kunnen stappen en fietsen dan ikzelf doorgaans kan...)

Hoezo, een venster op de toekomst...?
Waarom vind ik Reumanet een venster op de toekomst?
Ik zie minstens zeven (!) toekomsttrends (zeg maar: stukjes van de ‘toekomstpuzzel’) die deze koepel in zich heeft. Ontdek ze, samen met mij, telkens met een verwijzing indien je verder wil exploreren...

Veel ontdekkingsplezier!

Dirk BROECKX – 14 oktober 2012

Zeven toekomsttrends, zichtbaar in Reumanet

1. Patient Empowerment

De kernboodschap is de patiënt zelfredzaam maken. Dat is overigens ook een integraal deel van de behandeling geworden (Move to Improve).
Binnen Reumanet en de patiëntenverenigingen hebben de patiënten het eerste en het laatste woord, zoals het hoort. De patiënt moet ‘de regisseur van zijn zorg’ worden.

Kijk maar eens naar Een Frisse Wind door Reumanet

2. Health Litteracy

‘Geletterdheid op vlak van Gezondheid’ is de letterlijke vertaling. Om het beeld van de ‘regisseur van de zorg’ even verder te zetten: een filmregisseur hoeft zelf geen ‘specialist’ te zijn, die alle technieken voor het maken van zijn film zelf moet beheersen; een regisseur moet alleen goed kunnen praten met zijn acteurs, cameramensen, stuntmannen, scenaristen, speciale effecten; hij moet kunnen begrijpen wat ze te bieden hebben en kunnen uitleggen wat hij wil. Dat veronderstelt dat zij samen eenzelfde ‘taal’ kunnen spreken en van elkaar begrijpen wat de concepten en de terminologie zijn die ze hanteren.
Het zelfde geldt tussen de patiënt en zijn zorgverstrekkers. Voldoende 'health litteracy' maakt de patiënt op een volwassen manier meer mondig.

Kijk maar eens naar Aandoeningen (en klik door op enkele ziektebeelden)

3. Community

Zelfredzame en mondige patiënten wisselen ervaringen en kennis uit. Zo helpen ze elkaar, niet alleen op het medische en farmaceutische vlak, maar ook op het menselijke vlak.
Luisteren naar de conversaties tussen patiënten is eigenlijk een must voor zorgverstrekkers, wil men begrijpen hoe de patiënten hun ziekte beleven en wat voor hen belangrijk is. Een digitale community ondersteunt al deze functies.

Kijk bvb. maar eens naar het Forum Bechterew Patiënten

4. Web 2.0 (zelfs 3.0 !) Platform

Een web 2.0 platform is een – aan het begin leeg ! – digitaal platform, waarop de gebruikers geleidelijk aan ‘content’ plaatsen. Wikipedia is nog steeds het schoolvoorbeeld, maar een echt web 2.0 platform is méér dan een encyclopedische verzamelbak van kennis. Het biedt ook diensten aan die meerwaarde bieden voor de gebruikers; andermaal volgens het recept dat de gebruikers toegevoegde waarde leveren voor de diensten, o.m. door er samen gebruik van te maken.

Kijk maar eens naar Werkgroep Bewegen en Reuma

5. Netwerksamenwerking

Sprekers op het symposium waren o.m. Laurette Onkelinx (vervangen door FOD Volksgezondheid CEO Christian De Coster), Jo Van Deurzen (Volksgezondheid Vlaanderen), Jo De Cock (CEO RIZIV), Leo Neels (CEO pharma.be) en in de zaal zaten (discreet) bedrijfsleiders en vertegenwoordigers van minstens drie top farma bedrijven. De ziekenfondsen waren opvallend afwezig (of alleszins onzichtbaar in de zaal): een spijtig gebrek aan toekomstvisie, zoals recent ook al duidelijk werd bij het laatste IFB FarmaCafé?

Tijdens het symposium was zeer duidelijk dat geen van de betrokken stakeholders hier met de pluimen wil gaan lopen. Iedereen draagt zijn steentje bij, met respect voor de eigenheden, prioriteiten en gevoeligheden van de anderen, zoals het hoort, in een goed ‘samenwerkend netwerk’.

Maar er is nog een tweede opmerkelijk en zeer toekomstgericht concept dat aandacht vraagt: eCare-SAFE, het register "Shared Arthritis File for Electronic use", is een voorloper van wat de terugbetaling in de toekomst zou moeten/kunnen worden: een gedeeld elektronisch platform waarop reumatologen, ziekteverzekering en wetenschappers zowel de terugbetalingsmodaliteiten van de anti-TNF medicatie kunnen opvolgen, de coördinatie van de zorg rond patiënten kunnen verbeteren en de therapeutische resultaten van de (dure) behandelingen kunnen opgevolgen.

6. Chronic Care Model

Jo De Cock schoof in zijn toespraak het Chronic Care model van Wagner naar voor. Dit concept is tot vandaag te weinig gekend, hoewel het de basis zou moeten zijn van een nieuw paradigma in de zorg.
Vandaag is de hele gezondheidszorg hoofdzakelijk georganiseerd rond het businessmodel van ‘acute zorg’: je gaat (wanneer het nijpt) met een ‘probleem’ naar een zorgverstrekker; die stelt een diagnose, levert iets af of voert een behandelingsdaad uit (in principe steeds ‘alleen’); nadien is er geen follow-up of nazorg, tenzij je voor een nieuw consult langs gaat. In elk geval wordt de zorgverstrekker hoofdzakelijk ‘à l’acte’ gehonoreerd.

Chronische zorg veronderstelt preventie voor er een probleem ontstaat; gecoördineerde zorg in multidisciplinair teamverband; uitwisseling van patiëntengegevens of – beter nog – werken in één gezamenlijk dossier; permanente opvolging van de evolutie van het ziektebeeld en de therapeutische resultaten; betrokkenheid van de patiënt (op basis van health litteracy en patient empowerment). In een chronisch model worden zorgverstrekkers eerder vergoed op basis van de dienstverlening over de duurtijd van het hele proces (bvb. capitatie), liefst gekoppeld aan “pay for quality and/or performance”.

Kijk ook eens naar het Chronic Care Model

7. Efficiëntie

Wat me tenslotte bijzonder opviel aan Reumanet is de zeer grote mate van efficiëntie die het platform bereikt. Het hele gebeuren draait op twee full-time werknemers, een schare vrijwilligers en een netwerk van ondersteunende stakeholders. Ook op dit vlak is Reumanet dus in mijn ogen een voorloper in de richting van de toekomst.

Efficiëntie wordt het sleutelwoord van de volgende jaren. Willen we af van ‘permanent besparen’ en niet langer ‘snijden, ook zit men al op het bot’, dan moeten we samenwerken om de efficiëntie van de zorg te vergroten. Dat veronderstelt voortdurend focussen op de kerndoelstellingen die men wil bereiken en daarbij compromissen sluiten met de andere betrokkenen om elkaars belang en vooral de ‘gezondheidsproductie’ te maximaliseren.

Uiteraard start dit proces met het zichtbaar en meetbaar maken van die ‘gezondheidsproductie’ en het opsporen, automatiseren of wegsnoeien van niet-productieve regels en processen (vaak kan men hierbij het makkelijkst beginnen bij de administratie en gegevensuitwisseling). Let wel: ‘gezondheidsproductie’ betekent hier NIET het leveren van prestaties of maximaliseren van de omzet, WEL het produceren van extra gezonde levensjaren, het vermijden van complicaties en nevenwerkingen, het vergroten van de levenskwaliteit en zelfredzaamheid, enz. En dat allemaal op een meetbare wijze!

REAGEER

Reacties:

Ik las dat "de" ZF opvallend afwezig waren op actie van reumanet.
Weet dat MLOZ steeds de patientenverenging reuma sterk heeft ondersteund en nog altijd doet. Wij zijn ook zeer intens bezig met voor alle chronische aandoeningen innovatieve oplossingen te vinden.

Jan Van Emelen -- Onafhaneklijke Ziekenfondsen

Even aangeven dat de Landsbond van Onafhankelijke Ziekenfondsen al sinds 2006 zeer actief zijn als partner voor BARIE (Biking against Rheumatisme in Europe – diverse sensibiliseringscampagnes waaronder de Dag Tegen Reuma (Temse 2012) en recentelijk ondersteunen we het project ‘Allen actief … ook met reuma’, meer bepaald inzake de problematiek van re-integratie van personen met chronische reumatische aandoeningen in België (deel 2 recent verschenen – eind september).
Zie ook partnerships via www.mloz.be
Helaas kunnen we niet op alle events aanwezig zijn, maar het engagement is er, en dit met veel enthousiasme!
Graag nemen we de info van Dirk mee op in onze communicatie.
Met vriendelijke groeten!

Piet Vaneenooghe -- Onafhankelijke Ziekenfondsen

CEBAM viert 10 jaar EBM

http://www.de7de.be — 7/10/2012

Tien jaar Evidence Based medicine. Dat moest gevierd worden, dacht men bij CEBAM. Het resultaat: een zeer professioneel programma in de hypermoderne ‘Square’ onder de Kunstberg (Beaux Arts). Een programma volgepropt met inspirerende buitenlandse experts en interpellerende workshops, waar de deelnemers ook uit hun pijp mochten komen.

Heilige huisjes van de wetenschappelijke literatuur werden genadeloos gesloopt en kranke manieren om cijfers en statistiek voor het eigenbelang te verdraaien werden in hun blootje gezet. Maar telkens werd ook een constructief alternatief aangereikt, zoals het ook hoort!

Heilige huisjes flink door elkaar geschud
Richard Smith opende sterk. Hij is een oud-redacteur en chief-executive van BMJ, die het feest opende met een snijdende (zelf)kritiek over de wereld van wetenschappelijke tijdschriften en publicaties van onderzoek. Alle misstanden in ‘de literatuur’ werden tot op het bot uitgebeend. En ook de ‘spreuk van de dag’ kwam voor wat mij betreft uit deze presentatie:

‘Words on paper don’t change behaviour’

Open en samen gaat beter en sneller
Als toekomstbeeld pleitte Smith voor een veralgemeende ‘open publicatie’ benadering, waarbij alle onderzoeksresultaten sneller, altijd en voor iedereen toegankelijk zouden moeten worden.

Dus ging ik meteen kijken op PLOS-One dat als voorbeeld werd vooruitgeschoven. Het zet inderdaad een venster open naar een heel andere toekomst voor wetenschappelijke publicaties. De gepubliceerde artikels lijken uit een kruising te komen van de Doos van Pandora met de Hoorn des Overvloeds. Het is ook een community waarop onderzoekers elkaars werk bekijken, keuren en bijsturen. Zo rondde men per toeval in de loop van dit weekend juist een proces af, waarbij iedereen kon bijdragen om een ‘standaard’ te ontwikkelen voor het beoordelen van de ‘openheid’ van tijdschriften en andere publicatiebronnen.

Bekijk het document in wording.

Hoe statistiek de waarheid plooit
Een tweede spreker die bijbleef, is Wolfgang Gassmaier, een expert in onderzoek naar de manier mensen beslissingen nemen (voor de geïnteresseerden: zie vroegere boekbesprekingen op deze blog o.m. Hoe Mensen Keuzes Maken en Risk).

Gassmaier toonde aan hoe en waarom statistische cijfers verkeerd voorgesteld en/of begrepen worden. Dat gebeurt vooral wanneer het gaat over het omschrijven van risico’s (prevalenties, morbiditeit en mortaliteit).

De oplossing is meer ‘risk litteracy’. Al tijdens de middelbare school zou rekenkunde en statistiek beter moeten worden aangeleerd, zodat men de basisprincipes beter zou kunnen bevatten. Leren hoe je cijfers, verhoudingen en kansberekeningen eerlijk, begrijpbaar en vooral ‘correct’ voorstelt is daarbij essentieel. Het lijkt me dat een dergelijke training ook tot het basispakket van elke journalist zou moeten behoren.

Gassmaier pleitte voor het systematisch hanteren van vier eenvoudige vuistregels. Laten we het meteen ‘hand on’ leren: telkens geef ik er een voorbeeldje bij ‘om aan te voelen’ hoe zinvol de aanbeveling wel is.

(1) stel resultaten nooit voor in de vorm van ‘overlevingspercentage’ maar van ‘mortaliteitsrisico’; (vermijd het Lead Time Bias)

(2) toon absolute cijfers over risico’s in plaats van relatieve (%) cijfers;
(ziehier uitleg op maat voor de patiënt)

(3) gebruik dus ook liever ‘natuurlijke frequenties’ (eventueel voorgesteld in de vorm van een beslisboom met de absolute cijfers van de populaties), eerder dan procentuele waarschijnlijkheidscijfers;
(Zie illustratie hiernaast)

(4) toon gegevens indien mogelijk grafisch (bvb. met reeksen van bolletjes of menselijke figuurtjes), eerder dan in cijfers.
(voor een mooi voorbeeld klik HIER)

Wil je wat achtergrond over deze vier nuttige aanbevelingen, klik dan HIER voor het volledige artikel met de voorbeelden uit de presentatie.

Gezonde zelfkritiek
De rode draad doorheen deze viering van 10 jaar CEBAM was zelfkritiek. De buitenlandse experts tijdens de plenaire zitting kregen een vrije tribune om ook de meest heilige huisjes van de wetenschap stevig door elkaar te schudden. Tijdens de workshop van het KCE – waaraan ik met plezier deelnam – verzochten directeur Raf Mertens en een delegatie van zijn KCE medewerkers tijdens een heel open debat de deelnemers om constructieve kritiek te geven op de werking van het Kenniscentrum.

Alle presentaties (slides) worden eerstdaags gepubliceerd op de site van CEBAM.

Dirk BROECKX -- 7 oktober 2012

De grote bocht naar het microbioom

http://www.de7de.be — 21/09/2012

Chronische rhinosinusitis zou ontstaan wanneer de microbiële flora in de neusholten uit balans geraakt. De boosdoener is Corynebacterium tuberculostearicum – zullen we hem maar eenvoudigweg CoryTub noemen? – een zeer gewone bacterie, die behoort tot de normale menselijke huidflora. De oplossing zou erin kunnen bestaan Lactobacillus sakei via verstuiving aan te brengen.

Amerikaanse wetenschappers publiceerden vorige week hun bevindingen in Science Translational Medicine (of klik hier voor extra uitleg). Het normale microbioom in de sinussen van zieke patiënten wordt door CoryTub overwoekerd. Lokaal toedienen van geschikte probiotica zou de oplossing kunnen worden. (Krijgt het ouderlijk verbod om met de vingers in de neus te peuteren meteen een wetenschappelijk basis...?)

Alleen stel ik me de vraag hoe dit verhaal nu zal verder gaan: gaan we de niet-geregistreerde, commerciële toer op, of ontstaat er een gepast kader om de bocht naar het microbioom op verantwoorde wijze aan te pakken?

Een bord spaghetti
Het klinkt vertrouwd in de oren, want dit lijkt veel op de oorzaak en aanpak van heel wat vormen van diarree: probiotica toedienen zou – ook voor sinusitis – de betere oplossing kunnen worden (althans in een aantal gevallen). Het is ook een mooi voorbeeld van het belang van het microbioom en de ‘alternatieve’ aanpak die David Agus beschreef in The End of Illness (zie hier de boekbespreking van 14 april jl.)

Het lichaam is een ongelooflijk complex en dynamisch systeem. Het is als een bord spaghetti: wanneer je aan de ene kant trekt, beweegt er iets aan de andere kant. We weten eigenlijk nog maar bitter weinig hoe diverse biologische, genetische en psychologische mechanismen precies werken, laat staan hoe ze op elkaar inwerken.

Je microbioom is een uiterst belangrijke – en vaak onderschatte – factor die je gezondheid mee helpt te bepalen. Elke persoon leeft in symbiose en draagt tienmaal meer micro-organismen in en op zich mee dan hij cellen in zijn lichaam heeft. De darmflora is daar het bekendste en meest herkenbare voorbeeld van.

Na je ‘eneterotype’ nu ook je ‘nasotype’?
Zowat alle mechanismen in je lichaam zijn gemaakt om ‘homeostase’ te bewaren: het bewaren van je eigen, persoonlijke, normale en evenwichtige toestand. Je hoeft overigens niet per se ‘normale’ waarden te hebben om gezond te zijn; je eigen gezonde evenwicht kan gerust afwijken van de norm, zonder dat je daarom ziekt hoeft te zijn. Omgekeerd moeten we in geval van ziekte het lichaam helpen om zijn evenwicht terug te vinden, eerder dan dit nog verder te verstoren.

Het bepalen en in evenwicht houden van je enterotype wordt in de toekomst een belangrijk element om je gezondheidstoestand in kaart te brengen en in stand te houden. De wisselwerking tussen het eigen lichaam en die triljoenen micro-organismen bepalen immers in grote mate hoe gezond je eigenlijk bent.

Het ingaan van de bocht...
De ontdekking van CoryTub als oorzaak (samen met een mogelijke behandeling) van sinusitis is goed nieuws. Het zet meteen de deur open om de gezondheidszorg vanuit een heel ander oogpunt te benaderen dan wat men klassiek in de geneeskunde (bijvoorbeeld UGent) zou doen. Ik citeer: nasale endoscopie, CT-scan, nasale corticosteroïden, orale corticosteroïden, korte of lange kuren met antibiotica en een nabehandeling met sprays en neusdruppels. Wanneer je antibiotica geeft, haal je de gewenste flora nog verder uit balans.

Deze ontdekking kan dus best een extra zetje geven om het huidige zorg- en businessmodel in vraag te stellen en de bocht te nemen naar een heel nieuwe benadering van de gezondheidszorg, zoals Agus in zijn boek aangaf.

Het vergt niet veel verbeelding om binnenkort een ‘zelfhulp-diagnosekit’ op de markt te zien komen, waarmee je het slijmvocht uit je neus kan testen op CoryTub en een spray met Lactobacillus sakei om desgevallend de nasale flora te herstellen. Dat past perfect in het plaatje van ‘empowerment’, met een vleugje ‘authenticiteit’, (gezien de zachte, natuurlijk herstellende aanpak). Marketing-wise zit dat verhaal zeer goed.

... naar een tweesprong.

Alleen stel ik me de vraag in welke context bedrijven en overheid deze bocht gaan nemen. Want gaan de nodige producten en informatie op de markt komen als ‘medische hulpmiddelen’ en ‘voedingssupplementen’, met een bijzonder lage drempel qua voorafgaande controle en een beperkte wetenschappelijke geloofwaardigheid (zelfs met de nieuwe Europese richtlijnen betreffende gezondheidsclaims)?

Of zullen alle fabrikanten zich spontaan onderwerpen aan de strenge eisen van de geneesmiddelenreglementering, inclusief de vaak zeer eng geïnterpreteerde en dus zeer onaantrekkelijke regels inzake informatie en promotie?

Wanneer je uitgaat van de belangen en behoeften van de patiënten, hebben beide pistes eigenlijk meer nadelen dan voordelen. Een ontdekking zoals de rol van CoryTub bij sinusitis is dus een perfecte aanleiding om de overheid en de bedrijven samen te doen nadenken over nieuwe modellen:

Stel u voor dat de snelheid en het niet-overdreven-strak geregelde kader van de eerste piste, zou combineren met de wetenschappelijkheid van de tweede piste, bij de beoordeling van het op de markt brengen van een product en van de gebruikte claims / indicaties.
Stel u voor dat men permanent, digitaal en anoniem het gebruik en de geboekte resultaten van behandelingen meetbaar maakt....
Stel u voor dat de verantwoordelijke voor de informatie in de bedrijven écht verantwoordelijk wordt (dus met meer vrijheid, maar waarbij verantwoording moet afgelegd worden – post factum – indien men over de schreef gaat), waarbij het belang van de patiënt de enige en échte toetssteen wordt...
Stel u voor dat informatie over pathologieën, behandelingen en resultaten hoofdzakelijk zouden aangeboden worden aan zorgverstrekkers en patiënten via een platform dat door de diverse betrokkenen samen gevoed wordt... (zie BetrouwbareBron.nl)

Soms moet je eens durven dromen.

Laten we hoe dan ook hopen dat – na eerst nog verder en uitgebreider klinisch onderzoek – een behoorlijk geregistreerd product op de markt verschijnt, waarmee we chronische sinusitispatiënten veilig en snel terug op het juiste microbiële pad kunnen brengen.

Dirk BROECKX – 21 september 2012

Open Service Innovation � Henry Chesbrough

http://www.de7de.be — 14/09/2012

Vernieuwend zijn en blijven is moeilijk. De ‘commodity trap’ maakt voor je het weet van je innovatief geneesmiddel een goedkope generiek. De overheid en de concurrentie lonken om de hoek om je prijs en je marktaandeel een knauw te geven.

In ‘Open Service Innovation’ krijg je vijf recepten die ogenschijnlijk elke logica en veiligheid overboord zetten. Co-creatie met je klanten, je toeleveranciers en zelfs met je concurrenten wordt een must. En draai meteen ook nog alle andere knoppen maar om: bekijk je product als een service; stel zelf je vertrouwde businessmodel in vraag (vóór anderen het doen); tracht een platform aan te bieden, waar je – samen met anderen – innovaties en informatie deelt.

Als je verder leest verklap ik nog enkele andere geheimen...

De ‘commodity trap’
Iedereen probeert vernieuwende producten en diensten op de markt te brengen en zijn marktaandeel veilig te stellen. Mits voldoende meerwaarde, een dosis geluk, een brevet of een monopolie sta je sterk op vlak van prijs en concurrentie.

Maar dan begint de miserie: na-apers, ‘generiekeurs’ of ‘me-too-ers’ proberen een graantje mee te pikken. Voor je het weet val je in de ‘commodity trap’: je product of dienst wordt gemeengoed, de prijzenslag wordt steeds scherper, de marges kleiner en de concurrentie moordend.

Vraag het maar aan eender welk innoverend farma bedrijf. Ze weten tegenwoordig van wanten met het aflopen van een reeks octrooien. En ook apothekers hebben met lede ogen al menige productcategorie in de ‘groot-distributieval’ zien verdwijnen. De afkeer van onderlinge prijsconcurrentie en het doembeeld van het verlies van het geneesmiddelenmonopolie zijn nooit veraf...

Open Innovation

Dit boek borduurt verder op het concept van ‘open innovation’ uit zijn eerste publicatie (2003). Daarin pleitte hij tegen de traditionele, gesloten manier waarop marketing gewoonlijk wordt bedreven, waarbij een bedrijf traditioneel alle functies van ontwikkeling, productie en commercialisering binnenshuis houdt.
Draai dit om en leer samenwerken in alle openheid. Hou je leveranciers, klanten en zelfs concurrenten niet weg bij je marketing (ontwikkeling, productie, vermarkten, verkopen), maar betrek hen daar in tegendeel zo nauw mogelijk bij.

De toegevoegde waarde van die gezamenlijke aanpak zit onder meer in een grotere instroom van nieuwe ideeën, het rentabiliseren of delen van je productieapparaat en de mogelijkheid voor jezelf en anderen om meer spin-offs te generen. (zie afbeelding)

Henry Chesbrough reikt in Open Service Innovation een oplossing aan om de ‘commodity trap’ te vermijden. Hij steekt meteen van wal met vier concrete strategieën.

Tegendraadse denkpistes
Zijn eerste boek was vooral geschreven voor bedrijven die (innoverende) producten maken. In zijn meest recente uitgave stelt Chesbrough zich de vraag of (en hoe) je diezelfde principes ook op service bedrijven zou kunnen toepassen.
Open Service Innovation bereik je volgens Chesbrough via vier concepten. Die gaan stuk voor stuk in tegen wat je normaal zou denken en doen. Laat dus bij het lezen je vertrouwde, behoudsgezinde en veilige denkpatronen maar los!
(NB: ik splits Chesbrough’s vierde punt graag uit en zie zo volgende vijf denkpistes)

1. Leer je business steeds als een service (dienstverlening) te benaderen, ook wanneer je hoofdzakelijk producten (geneesmiddelen?) aanbiedt.

2. Betrek je klanten (zorgverstrekkers, patiënten?) zo nauw mogelijk bij het ontwikkelen van je aanbod, zodat het gebruik van je diensten (en producten) een beleving wordt die hen voldoening en meerwaarde geeft.

3. Gebruik de principes van ‘open innovation’ en werk nauw samen met derden (klanten, toeleveranciers en zelfs je concurrenten).

Het verhoogt je kansen op succes bij de ontwikkeling van vernieuwende producten en diensten, want je kan sneller, goedkoper en breder denken en werken, dan wanneer je dat alleen zou doen.

4. Pas zelf je businessmodel aan in de loop van dit proces (en stel dus zelf het huidig model van aanbod en vergoeding in vraag), zodat je niet langer voor je product betaald wordt, maar wel voor de dienstverlening. Klanten betalen liever voor de meerwaarde die je via je dienstverlening aanbiedt dan voor het product of de dienst die jij produceert en (voor jezelf) valoriseert.

5. Indien het eindresultaat van deze transformatie een ‘platform’ kan zijn, waarop je nieuw businessmodel draait, dan kan je ook genieten van de innovaties die anderen daar zullen ontwikkelen en aanbieden.

Maak dat eens concreet
‘Mooi in theorie, maar toch een beetje vreemd’, zal je zeggen. Hoe begin je daar nu aan? Hier schiet het boek te hulp met een reeks herkenbare voorbeelden. Het legt uit hoe (en waarom) FedEx het businessmodel van de traditionele post transformeerde en nadien UPS nog een stap verder ging in open innovatie door de hele zorg voor het verzenden bij zijn klanten over te nemen.

Na een heldere inleiding en vier hoofdstukken, waarin de grote principes worden uitgelegd en geïllustreerd, volgen nog eens vier hoofdstukken waarin cases worden besproken in respectievelijk grote en kleine bedrijven, in dienstenbedrijven en in ontwikkelingslanden.

De Commodity Trap
Chesbrough vermeldt drie redenen waarom producten en diensten gemeengoed worden:

1. Kennis en inzichten over producten en marketing zijn wijdverspreid. Het wordt steeds makkelijker voor je concurrenten om ‘creatief af te kijken’, om platweg te kopiëren of zelfs om (lichtjes) te verbeteren wat jij doet.

2. Productie en dienstverlening verhuizen steeds makkelijk naar elders, waar de kosten veel lager liggen. Daar wordt tegenwoordig meestal een gelijkwaardige kwaliteit geboden, maar aan onklopbare prijzen. Grootdistributie praktijken drukken de marge nog verder.

3. De tijd van exclusiviteit wordt steeds korter. Er komen steeds sneller kapers op de kust die je product namaken of (lichtjes) verbeteren.

Dat gebeurt behoorlijk educatief en concreet: wat is het verschil tussen een warenhuis dat voedingswaren aanbiedt en een restaurant? En hoe maakte El Bulli van dat hele proces een platform, waarop het zijn eigen – innoverende ! – kooktechnologieën deelt met derden, zodat het de drijvende kracht werd achter moleculair koken.

Misschien zijn veel voorbeelden niet meteen herkenbaar en toepasbaar voor iemand in de geneesmiddelen- en gezondheidsector, maar zet je geest open bij het lezen en de inspiratie zal komen.
Alleszins leren alle voorbeelden dat je moet durven tegendraads denken en handelen. Telkens opnieuw zijn het verhalen van mensen die luisterden en leerden denken zoals hun klanten, die hun innovaties deelden met derden en vooral die het aandurfden om hun eigen, vertrouwde businessmodel te verlaten om van hun product een dienst te maken.

De geheimen achter dit proces
‘Verzwegen kennis’ (‘tacit knowledge’)en ‘klantenbeleving’ zijn eigenlijk de twee geheimen achter het hele transformatieproces dat Chesbrough voorstelt.

Vergelijk het 'Service as a Value' model van Chesbrough met Porter's klassiek model van de 'Value Chain' en je ziet het zo: het draait bij Chesbrough helemaal rond de klant en het maximaliseren van zijn voldoening door je product / dienst. De beleving is daarbij belangrijker dan de fysische, meetbare waarde van je aanbod. Dat veronderstelt dat je de klant voortdurend betrekt bij alle aspecten van de totstandkoming van je product of dienst.
‘Prepare for the Future’ trainees herinneren zich zeker de denkoefening rond ‘Oil&Vinegar’ die de verkoop van olie en azijn verheffen tot een beleving, inclusief verhalen over afkomst en gebruik van de producten, de mogelijkheid tot proeven en ‘co-creatie’: je kiest zelf het flesje en de verpakking waarin je de producten koopt.
Wil je de beleving van je klanten doorgronden, dan moet je doordringen tot hun ‘verzwegen kennis’. Dat is het soort van ‘inside’ informatie die je pas kan doorgronden wanneer je je echt verdiept in de manier waarop je klanten je product/dienst gebruiken en ‘zien’. Wat maakt je aanbod echt waardevol en uniek in HUN ogen?

Is dit een boek dat je moet lezen?
Hoewel elk hoofdstuk een reeks concrete voorbeelden aanreikt en de structuur van het boek helder en didactisch goed in elkaar zit, was het toch taaiere lectuur dan ik verwachtte. In levende lijve is Chesbrough een betere verteller dan gedrukt. Hij mengt theoretische beschouwingen iets te vaak doorheen de praktische voorbeelden. Een sterk verhaal hoeft geen ellenlange uitleg, maar spreekt voor zichzelf!

Kijk dus best eerst even naar de video (uit TEDex : 14minuten). Krijg je daardoor zin, dan is dit boek alleszins een aanrader. Het kan ons helpen de traditionele modellen, waarop de geneesmiddelensector al (te) veel decennia draait, kritisch te bekijken en creatief te vervangen door – wie weet – ‘Medicatie als een Service’ waarover ik in een vorige aflevering van 'de7de' schreef.

Lees in het boek zeker ook het hele verhaal waarom en hoe General Electric en Rolls-Royce voor hun vliegtuigmotoren het ‘Power by the Hour’ model uitwerkten.
Da’s pas écht ‘out of the box’ je eigen businessmodel aanpassen aan de behoeften en de ‘value chain’ van je klanten. En zo kunnen we het ook te doen, als we de moed hebben...

Dirk Broeckx – 14 september 2012

REAGEER

Open Services Innovation: Rethinking Your Business to Grow and Compete in a New Era – Henry Chesbrough
© 2011 by Open Services and Innovation
ISBN: 978 0 470 90574 6
www.openinnovation.net

Medicatie-als-een-service

Eén van de belangrijkste activiteiten van Rolls-Royce (en General Electric) is het leveren van motoren voor lijnvliegtuigen. Hun huidige business model is gebaseerd op de verkoop van die enorme motoren en op het onderhoud ervan (ongeveer 30 jaar lang). Maar RR krijgt steeds meer last van concurrentie voor het onderhoud: monteurs die de stiel hebben geleerd bij RR nemen ontslag en bieden free-lance hun (goedkopere) diensten aan bij de luchtvaartmaatschappijen.

Daarom ontwikkelt Rolls-Royce nu een nieuw business model: het biedt de motoren en het onderhoud gratis aan, en rekent alleen de uren aan die zijn motoren effectief gebruikt worden in de lucht. Met andere woorden ‘stuwkracht-als-een-service’: we leveren je, tegen betaling, de nodige stuwkracht om te kunnen vliegen; voor al de rest zorgen wij wel…

De luchtvaartwereld staat even op zijn kop, maar draait des te beter verder.

Want niet alleen is hiermee het probleem van de ‘onder de duiven schietende’ mecaniciens van de baan, maar RR vergroot plots aanzienlijk het nut van zijn dienstverlening voor de klanten die zijn product (motoren) gebruiken. Een luchtvaartmaatschappij verdient immers alleen geld wanneer zijn vliegtuigen (en dus de motoren) vliegen, niet wanneer ze aan de grond staan voor onderhoud. Dus trekken beiden voortaan aan hetzelfde zeel, hebben ze een perfect gedeeld belang en kunnen ze des te efficiënter samenwerken om hun gemeenschappelijk doel te bereiken.Ik kan het niet laten om even in dezelfde richting creatief verder te denken.

Hoe zou ‘medicatie-als-een-service’ er uit kunnen zien?
Een fabrikant stelt zijn geneesmiddel gratis ter beschikking en helpt de arts bij de diagnose en keuze van therapie, bvb. met de nodige biomarkers (stratified medicines; zie vroeger). Arts en apotheker worden ook maximaal ondersteund om naast het rationeel kiezen ook optimaal gebruik te ondersteunen. Samen ontwikkelen ze de nodige hulpmiddelen om dit te optimaliseren en therapietrouw naar voordien onbereikbare hoogtes te brengen.

Fabrikant, arts en apotheker worden in dit nieuwe model immers (elk proportioneel voor hun deel van de dienstverlening) door de ziekteverzekering betaald voor zover de patiënt de behandeling correct volgt (compliance / adherence / persistance).

Uiteraard wordt in deze context de service component voor de drie betrokken ‘leveranciers’ van medicatie-als-een-service uiterst belangrijk. Daarenboven kunnen ze slechts optimale resultaten leveren, indien ze goed samenwerken en aan hetzelfde zeel trekken.

De geneesmiddelenwereld staat dus ook even op zijn kop, maar draait vervolgens des te beter verder.

(Extract uit www.de7de.be van 7 juni 2012) (terug naar deze maand)

Transversale Marketing

http://www.de7de.be — 6/09/2012

Informatie of waarschuwingen omtrent geneesmiddelen moet je op maat, op tijd en in de meest geschikte vorm kunnen aanreiken. Zelfs als dat lukt, dan nog moet de patiënt die informatie begrijpen en gemotiveerd zijn, opdat hij zich navenant zou gedragen. Dat hele proces meetbaar maken is tenslotte nog een bijzondere uitdaging op zich.

In de praktijk loopt het vandaag helemaal anders. Wettelijke vormverplichtingen en een gebrek aan inzicht in de behoeften van de dagelijkse praktijk maken de distributie van informatie vaak zeer kostbaar en toch hoogst inefficiënt.

Bekijk het proces transversaal, gebruik gedeelde en goed gestructureerde platformen, kijk creatief af van wat in haast elke andere sector vandaag al gebeurt en je ontdekt oplossingen die toelaten doelmatiger te werken en meerwaarde te creëren.

Bij elke Fastum gel die de apotheker aflevert moet hij voortaan een specifiek (verplicht) RMA document meegeven met een reeks waarschuwingen. In een dikke enveloppe kregen artsen en apothekers uitgebreide informatie toegezonden. Extra waarschuwingsdocumenten kan je bestellen met een uit te knippen bonnetje (!) of via het mailadres van iemand bij de firma.

Behoeften, beleving en toegevoegde waarde
Ik twijfel geen seconde aan de goede trouw waarmee het bedrijf en de overheid dit netelige probleem zo goed mogelijk hebben aangepakt. Maar de manier waarop men de oplossing aanbiedt is alles behalve efficiënt: men gaat voorbij aan de behoeften van de rechtstreeks betrokkenen personen (patiënten, artsen en apothekers), men realiseert zich niet hoe ‘probleem & oplossing’ worden beleefd in de dagelijkse praktijk en men mist spijtig genoeg mooie kansen om toegevoegde waarde te scheppen
Door een ondoordachte of wettelijk verkrampte (marketing)aanpak gaapt een enorme kloof tussen de oorspronkelijke bedoeling en het praktische resultaat.

Rode waarschuwingsborden en vette tekst
De oorspronkelijke bedoeling van de overheid (Volksgezondheid / EMA) is evident: elke patiënt moet vóór het gebruik gewaarschuwd worden om zich op geen enkele manier aan de zon of UV stralen bloot te stellen en om extra voorzichtig te zijn in geval van mogelijke allergie voor een aantal aanverwante producten.

De officiële, wettelijk verplichte tekst (klik hier) lijkt ervan uit te gaan dat de boodschap wel zal doorkomen als men maar voldoende rode waarschuwingsborden tekent en veel tekst ‘in het vet’ zet. Men lijkt er ook – vol even goede bedoelingen – zeker van te zijn dat alle apothekers de beschikbare documenten steevast zullen overhandigen en braaf zullen bijbestellen (met het uitgeknipte bonnetje!?).

Tussen droom en daad...
In de praktijk zal dat wel anders lopen. Ik heb de eerste reeks van vijf stuks van het document wel braaf bij de voorraad van tubes gelegd (zodat we ze bij de hand hebben wanneer de patiënt voor je staat). Maar hoe verfrommeld gaan ze er over enkele weken uitzien? Met een beetje geluk spreekt de eerste patiënt die Fastum nodig heeft Frans (en de tweede Engels?). Daar sta ik dan met vijf Nederlandse teksten. Moet ik het bonnetje snel uitknippen en vijf exemplaren bijvragen van alle beschikbare talen? Hoe zal ik registreren in het patiëntendossier dat de patiënt gewaarschuwd is? Hoe zorg ik ervoor dat de volgende lading van vijf papiertjes tijdig terug besteld en geleverd wordt?

Het lijken allemaal laag-bij-de-grondse en praktische vragen, jazeker. Maar het is wel precies de manier waarop apothekers met dit nieuwe (marketing)gegeven in de praktijk geconfronteerd worden.

Gemiste kansen
Fastum afleveren wordt dus geen leuke belevenis, want met mijn behoeften als apotheker werd onvoldoende rekening gehouden (en ik vermoed dat de patiënt zich een hoedje zal schrikken wanneer hij het waarschuwingsdocument ziet). De huidige aanpak is weinig motiverend, ik zie geen toegevoegde waarde en ik hou mijn hart vast voor de therapietrouw. Stuk voor stuk de dingen die het verschil maken tussen een mooi therapeutisch resultaat en een totaal mislukte communicatie.

Ik zie eerder een rij gemiste kansen. Als moderne apotheker zou ik ervoor willen zorgen dat de patiënt niet alleen geïnformeerd is, maar dat hij de boodschap ook begrepen heeft, zodat hij zijn gedrag navenant zal aanpassen. Als betrokken bedrijf (of als verantwoordelijke voor de Volksgezondheid) zou ik systematisch willen meten in welke mate de boodschap effectief werd meegegeven; ik zou willen weten of de nevenwerkingen effectief vermeden werden.

Versnippering troef
Zou je al die dingen kunnen doen? Jazeker, maar dan moet je het probleem in zijn bredere context bekijken en aanpakken. Het vraagt een transversale aanpak.

In de apotheek worden we vandaag overspoeld door allerlei bronnen van informatie en documentatie die we aan de patiënt zouden moeten kunnen aanreiken. Alle nodige stukjes informatie worden vandaag versnipperd aangeleverd: van elk bedrijf apart, in een omzendbrief of bij een productlancering; in een goed geschreven, wetenschappelijk verantwoord artikel; op een website; in bijlage bij een mail...

In het slechtste geval gaat al dat materiaal meteen in de vuilbak of de ‘trash can’ op het scherm. In het beste geval klasseert een zorgzame apotheker elk nuttig stukje informatie in een mapje (fysisch of digitaal). Het komt er vervolgens meestal nooit meer uit, want ‘Waar zat dat nu weer?’ is op het cruciale moment de zucht die je meestal hoort.

Informatie – en dus ook belangrijke waarschuwingen, zoals voor Fastum – moet op maat, op het juiste ogenblik en in een geschikte vorm beschikbaar zijn. Bij de ene patiënt heb ik een document, een folder of een Geneesmiddelenwijzer nodig; bij een andere patiënt wil ik op een scherm in de apotheek een WeZooz filmpje tonen; bij een derde wil ik de nodige informatie doorzenden naar zijn mailadres; een vierde wil ik (binnenkort) een app aanbieden op zijn smartphone.

Opdat het echt werkzaam zou zijn, moeten al die stukje info dus met één klik bereikbaar worden. Informatie moet zichzelf aanbieden op het scherm en met één klik moet ik eraan kunnen (of ze doorzenden aan de patiënt). Die ene klik registreert ook dat feit in het patiëntendossier, zodat ik kan meten en weten wie welke info heeft gekregen.

Transversale marketing
Kan dat allemaal? Jazeker, maar dan moeten we het probleem en de oplossing wel aanpakken op een moderne manier.

De moderne consument / klant zoekt vandaag geen informatie meer ‘product per product’; hij wil geen oplossing meer ‘voor elk probleem apart’. Hij wil informatie die dwars doorheen het hele aanbod kijkt en zoekt geïntegreerde oplossingen. Dat vraagt een transversale aanpak, dwars doorheen de markt, vandaar ‘transversale marketing’.

We hebben dringend nood aan een initiatief waarbij FAGG, pharma.be, Febelgen, BACHI, APB, Ophaco, enz. de handen in elkaar slaan om een heus web 2.0 platform op te richten. Een webstek waar alle stukjes waardevolle informatie (in alle mogelijke vormen), inclusief wettelijke waarschuwingen, bij elkaar worden gebracht in digitale vorm, voor zover als mogelijk in verschillende taalversies naast elkaar. Die informatie moet daar gekoppeld worden aan alle betrokken producten (via de CNK code) en softwareleveranciers moeten hier (vrij of liever zelfs verplicht) uit putten of naar doorkoppelen.

De tijd dat belangrijke info wordt aangereikt in een papieren enveloppe, bedrijf per bedrijf en product per product is voorbij. De behoeften zijn geëvolueerd en de technologie staat klaar...

Dirk BROECKX – 7 september 2012

REAGEER

Voorbij het Geografisch Perspectief

http://www.de7de.be — 21/08/2012

Elke zomer kijk ik met een beetje spanning uit naar het jaarlijks RIZIV rapport over het ‘Medisch Verbruik vanuit Geografisch Perspectief’. Het allereerste ‘verslag Jadot’ diende klaarheid te scheppen in de ‘transferts Noord-Zuid’. Inmiddels is de politieke vraagstelling in deze rapporten veel breder geworden.
Tijd om even stil te staan bij dit bredere perspectief en meteen ook de vraag te stellen of we dit soort cijfers wel door de juiste bril aan het bekijken zijn, met het oog op de toekomst.

Een Olympisch cijferbad
Wie zin heeft om in de cijfers te duiken, vindt in het volledige rapport een heus Olympisch zwembad vol gegevens. Het RIZIV doet ook een lovenwaardige inspanning om die zee van cijfers zo goed mogelijk te presenteren:

Een pluim voor de communicatiecel van het Instituut: een heuse ‘teaser’ geeft vijf goede redenen (‘motivatie’!) om het verslag te lezen.
Er werd bijzonder veel aandacht besteed aan uitleg over de manier waarop de gegevens worden gestandaardiseerd (zie verder). Soms is de uitleg wel wat taaier leesvoer.
In het volledige rapport worden de cijfers steeds op een vaste, herkenbare manier grafisch voorgesteld, namelijk via kleurkaartjes per arrondissement en in de vorm van een leeftijdscurve.
De teksten van de analyses zijn helder en niet te breedvoerig. Alle grote uitgavenrubrieken en de opmerkelijkste evoluties komen aan bod.

Weinig sensationeel nieuws
Cijfermatig zijn er weinig sensationele veranderingen of echt vermeldenswaardige trends. De stijgende uitgaven door het opnemen van de ‘kleine risico’s voor zelfstandigen’ en de start van het OMNIO statuut (voor de sociaal zwakkeren) in de algemene regeling zijn zo goed als verteerd en het uitgavenpatroon van de zelfstandigen groeit stilaan naar dat van de rest van de verzekerden toe.

In Vlaanderen groeiden de globale uitgaven per capita iets sneller. Ze liggen nu met 2.070€ per persoon maar net onder deze van Wallonië (2.098€ pp.) Brussel ligt een stukje lager (1.966€ pp.). In Vlaanderen wordt vooral meer uitgegeven aan residentiële (ouderen) zorg, de lange termijn, chronische zorg en psychiatrische instellingen. In Wallonië vind je hogere uitgaven bij de ambulante zorg, gehospitaliseerde patiënten en de Maximumfactuur. In Brussel
liggen de uitgaven onverwacht laag. Diverse hypothesen voor deze verschillen worden geformuleerd.

Er zijn in feite geen uitschieters. De uitgaven zijn ‘onder controle’. Op een aantal plaatsen in het rapport stelt men zich vragen bij bepaalde verschillen in uitgavenpatroon, maar meestal kan men deze niet verklaren omwille van de beperkingen van de huidige gegevensstromen en -bronnen.

Zelfs zonder sensationeel cijfermateriaal is dit een waardevol rapport, omdat het bewijst hoeveel tijd en energie een administratie zoals het RIZIV wil steken in het doorgronden van mogelijke verschillen in de uitgaven. Dat is een fundamenteel gezonde houding: kritisch staan tegenover je eigen output. Maar stelt men wel de juiste vragen?

De politieke focus en andere invalshoeken
Dit rapport bewijst eens te meer dat de verschillen ‘tussen Noord en Zuid’ kleiner zijn dan de verschillen ‘tussen Oost en West’.

Politiek focust men nog steeds op de transfers tussen de drie gewesten (Vlaanderen, Wallonië en Brussel). Om deze vergelijking te kunnen maken, moet men de gegevens standaardiseren (Voor het waarom en hoe, zie kader achteraan deze tekst) waardoor regionale verschillen qua leeftijd, geslacht en sociaal-economische factoren worden weggevlakt. Dat is logisch wanneer je geografische verschillen wil zichtbaar maken. Maar voor een goede analyse van het dekken de gezondheidsbehoeften zijn het juist (onder meer) deze factoren die van belang zijn. Leeftijd en de sociale klasse (of het opleidingsniveau) van de populatie heeft een vaak schromelijk onderschatte of miskende invloed op morbiditeit en mortaliteit, ergo op de behoeften en consumptie van zorg..

Daarenboven is gezondheidszorg eigenlijk persoonsgebonden materie en zou men dus de cijfers moeten uitsplitsen over de gemeenschappen in plaats van de gewesten. Dat kan echter niet, want de gegevens worden slechts geografisch per arrondissement (op basis van woonplaats van de patiënt/rechthebbende) verzameld.

Maar zelfs los daarvan kan men de vraag stellen of het opsplitsen van deze gegevens volgens dergelijke 'politieke' grenzen eigenlijk wel zinvol is. Het RIZIV rapport toont duidelijk aan dat de verschillen tussen de arrondissementen binnen de gewesten in feite veel groter zijn dan deze tussen Vlaanderen, Brussel en Wallonië. Maar naar de redenen waarom die verschillen bestaan blijft het zo goed als steeds raden, bij gebrek aan geschikte aanvullende gegevensbronnen.

(NB: Als Brussel er al eens uit schiet, bij de analyse van de grootste kostenposten van het RIZIV, dan is dat vooral omdat het zich statistisch gezien voordoet als een fors arrondissement, met zijn eigen uitgavenpatroon. De cijfers van Vlaanderen en Wallonië zijn steeds gemiddelden van arrondissementen, die onderling vaak sterk verschillen).

Variaties in de zorgaanpak
Die soms aanzienlijke variaties tussen de arrondissementen, zelfs na standaardisatie, wijzen op verschillen in aanpak van de zorg. Ten gronde hebben ze te maken met verschillen qua cultuur en opleiding, zowel van de zorgverstrekkers als van de patiënten. Op zich is dat geen probleem, want de uitoefening van geneeskunde hoeft niet per se 'volgens het boekske' of gestandaardiseerd te zijn. Een stuk variatie in aanpak en zelfs het aanmoedigen van experimenteren – voor zover dit gebeurt in het belang van de patiënt – is de beste manier om de kwaliteit van de zorg en de therapeutische resultaten stapsgewijs te verbeteren.

Vrijheid, blijheid?
Bij een dergelijke aanpak is de 'vrijblijvendheid' waarmee vandaag de therapeutische vrijheid wordt beoefend niet langer aanvaardbaar. Met 'vrijblijvendheid' bedoel ik dat je binnen de deontologische perken zowat alles kan voorschrijven en presteren wat de ziekteverzekering terugbetaalt zonder dat je meet, vergelijkt en nagaat welke therapeutische resultaten je boekt. Die cultuur van kritische zelf-evaluatie, die het RIZIV siert, bestaat nog niet bij de zorgverstrekkers. Waarom zou je ook? Het wordt niet gevraagd, je wordt er niet voor betaald en indien je het doet, zou je wel eens (financiëel) slachtoffer kunnen worden van je eigen zelfkritiek.

De vergrijzing en de steeds duurdere technologische mogelijkheden zullen het volgend decennium de hele ziekteverzekering in nauwe schoentjes brengen. Bekijk de bevolkingspiramide van Vlaanderen en je ziet meteen het probleem. De brede cohorten vergrijzende babyboomers gaan de behoefte aan zorg sterk doen toenemen, terwijl het aantal verzorgende handen in de volgende, jongere cohorten, tekort zal schieten. Voeg daar de economisch-financiële crisis aan toe en de transparantie die de digitalisering van patiëntendossiers en –gegevens kan bieden en je hebt de perfecte mix voor een nieuw businessmodel. Eentje waar efficiënt gebruik van middelen (geld en handen) centraal zal staan.

In plaats van geografische variaties te onderzoeken, moeten we met andere woorden in de toekomst veeleer focussen op de resultaten die men boekt met die therapeutische variaties.

Op zoek naar efficiëntie
Men zal binnenkort voor een zeer fundamentele politieke en maatschappelijke keuze staan. Ofwel blijft men verder besturen door te besparen, te snoeien en steeds strakker te budgetteren en te reglementeren. Ofwel biedt men ruimte voor creativiteit en moedigt men variaties in de zorgaanpak aan, teneinde permanent en evolutief de meest efficiënte (kosten/baten) methoden te identificeren en te propageren.

Bij die tweede politieke keuze is het niet langer zaak om een stijf reglementair keurslijf te onderhouden en dat zo uniform mogelijk te doen toepassen. Het wordt dan eerder nodig om duidelijke gezondheidsobjectieven te formuleren, zorgverstrekkers en patiënten te motiveren (uit te dagen?) om hieraan mee te werken en hen te belonen indien ze meten in hoeverre ze deze doelstellingen helpen te realiseren. Deelnemen aan deze aanpak is belangrijker dan 'winnen' (de beste te zijn). Bewust en zinvol afwijken van de klassieke of traditionele zorgaanpak moet dan immers kunnnen, voor zover men de resultaten meet en bijstuurt wanneer iets niet blijkt te werken.

Dat veronderstelt wel een heel ander politiek klimaat, waarin vertrouwen en motivatie een essentiële rol spelen. Want niet alleen moet de overheid zijn betuttelende macht loslaten; de zorgverstrekkers moeten hun eigen prestaties en resultaten meetbaar maken en ze moeten aanvaarden dat onderling vergelijkingen (benchmarks) gemaakt worden. De analyse zal dan veel meer in detail gaan kijken naar sociaal-economische factoren, co-morbiditeit, diagnose, behandeling en therapietrouw. Zorgverstrekkers, patiënten en publiek moeten zich bij die nieuwe aanpak realiseren dat dit met de moderne middelen perfect mogelijk is, zonder de privacy en het beroepsgeheim in het gedrang te brengen.

Vertrouwen en motivatie zullen centraal staan, wanneer de nood om het roer fundamenteel om te gooien steeds groter zal worden.

Dirk BROECKX -- 21 augustus 2012

REAGEER

De uitgaven in de zorgsector stijgen sneller dan de beschikbaarheid van middelen. In hoeverre kunnen we alle behoeften nog met gediplomeerd zorgpersoneel dekken?
Ik deed gedurende een jaar een experiment met 5 masterstudenten in een bejaardencomplex. Het blijkt dat studenten apotheker een nuttige rol kunnen vervullen in die zorg. Honderden jonge mensen worden te lang binnen de muren van de universiteit gehouden, terwijl ze in een goed gestructureerd systeem diensten zouden kunnen leveren met een postieve uitkomst voor alle partijen. We onderzoeken momenteel de mogelijkheden om de capaciteit uit te breiden.

Gert Laekeman, KUL Leuven

Anonieme gegevensbronnen
Voor het opmaken van dit rapport hanteert het RIZIV drie gegevensbronnen. De documenten N bevatten anonieme gegevens over prestaties, terugbetaald door de ziekenfondsen. Ze vormen de teller in de berekeningen. De documenten EFF van de ziekenfondsen bevatten de (eveneens anonieme) ledentallen. Die vormen de noemer in de berekeningen. De Farmanet gegevens bevatten gedetailleerde gegevens over de terugbetaalde geneesmiddelen, die eveneens geanonimiseerd worden. Voor elke terugbetaling kent men hoogstens de woonplaats van de rechthebbende (postcode/arrondissement), de leeftijd en het geslacht en een indicatie of hij/zij tot een categorie met verhoogde terugbetaling (bvb. OMNIO) hoort. Dat zijn ook meteen de vier parameters waarvoor de gegevens gestandaardiseerd worden.

Waarom en hoe standaardiseren?
Elk arrondissement heeft een verschillend aantal inwoners, waarvan de demografische samenstelling (qua leeftijd en geslacht) verschilt en de verhouding tussen gewone en hogere terugbetalingcategorieën verschilt. Om appelen met appelen te kunnen vergelijken moeten de gegevens van elk arrondissement dus aangepast worden om dergelijke verschillen weg te werken.

Dat gebeurt op twee manieren:

De indirecte standaardisatie biedt het antwoord op de vraag:
“wat zou de gemiddelde uitgave zijn voor arrondissement X indien elke stratumspecifieke gemiddelde uitgave uit de onderzochte populatie X gelijk zou zijn aan de gemiddelde uitgave van de daarmee overeenkomende laag in de referentiepopulatie, of anders gezegd, indien het gedrag (verbruik) van de populatie van arrondissement X identiek zou zijn aan dat van de referentiepopulatie?”

De directe standaardisatie biedt een antwoord op volgende vraag:
“wat zou de gemiddelde uitgave zijn in arrondissement X indien de structuur van populatie X identiek zou zijn aan de referentiepopulatie?”

In het rapport wordt een voorbeeld gegeven hoe dit werkt.

Bij directe standaardisatie wordt aan elke stratumspecifieke1 gemiddelde uitgave uit een studiepopulatie (gewest/arrondissement) een gewicht toegekend dat overeenstemt met het aantal personen in dat stratum uit de referentiepopulatie (België). Op die manier krijgt elke te vergelijken populatie een structuur die identiek is aan die van de referentiepopulatie. De gewogen gemiddelde uitgaven zijn met andere woorden de gemiddelde uitgaven die elk arrondissement of gewest “zou hebben”, mocht de verdeling van de kenmerken leeftijd, geslacht, werkregime en terugbetalingstatuut in elke studiepopulatie gelijk zijn aan de verdeling van die kenmerken in de referentiepopulatie. De aldus verkregen direct gestandaardiseerde gemiddelde uitgaven zijn onderling vergelijkbaar. De teller van de direct gestandaardiseerde index is het direct gestandaardiseerde gemiddelde, de noemer is het Belgisch gemiddelde.

Bij indirecte standaardisatie wordt aan elke stratumspecifieke gemiddelde uitgave uit de referentiepopulatie (België) een gewicht toegekend dat overeenstemt met het aantal personen in dat stratum uit een studiepopulatie (gewest/arrondissement). Op die manier krijgt men een “verwachte” gemiddelde uitgave, met andere woorden de gemiddelde uitgave voor een totaal gewest of arrondissement mochten de stratumspecifieke gemiddelde uitgaven in de studiepopulatie gelijk zijn aan die van de referentiepopulatie. Dergelijke verwachte gemiddelde uitgave kan enkel vergeleken worden met de werkelijk geobserveerde gemiddelde uitgave voor de regio of het arrondissement. De teller van de indirect gestandaardiseerde index is dus het geobserveerde gemiddelde voor het gewest of arrondissement, de noemer is het verwachte gemiddelde voor datzelfde gewest of arrondissement (en dus niet het Belgische gemiddelde!). De verwachte gemiddelde uitgaven verkregen op basis van indirecte standaardisatie en de indexen die eruit voortvloeien zijn onderling dus niet vergelijkbaar.

In deze tekst zitten links naar volgende elementen op de RIZIV website:

teaser:
http://www.riziv.be/news/nl/press/pdf/press2012071802.pdf

volledig rapport:
http://www.riziv.be/information/nl/studies/study58/pdf/RA_Geo_2012.pdf

over de standaardisatie
http://www.riziv.be/information/nl/studies/study58/pdf/RA_Geo_2012_2006-2010.pdf

en drie extracten uit de tekst:

de demografische evolutie (bevolkingspiramides en geografische spreiding van 'jong en oud'

een voorbeeld hoe standaardisatie werkt

de eenvormige grafische voorstelling

Macht der Gewoonte -- Charles Duhigg

http://www.de7de.be — 14/08/2012

‘Gezondheid is gedrag’. Daarmee besloot ik vorige week mijn artikel, in de wetenschap dat ik die zin in deze bijdrage meteen zou moeten nuanceren. Want de juiste slogan is eigenlijk ‘gezondheid is gewoonte’.
In mijn zoektocht naar de oorzaken en remedies om therapietrouw en gezonde levensgewoonten te verbeteren, dacht ik een heel eind opgeschoten te zijn door het ontdekken van motivationele strategieën en het feit dat we keuzes alles behalve rationeel maken. Na het lezen van ‘Macht der Gewoonte’ van Charles Duhigg realiseerde ik me pas hoe belangrijk gewoonten zijn.
Ben je ook geïnteresseerd om te weten hoe gewoonten werken en hoe je ze kan aankweken ? Lees dan verder…

Het boek opent met een verhaal dat meteen de toon zet. In een obscuur Iraans stadje, waar regelmatig (gewoontegetrouw) gewelddadige rellen uitbarstten, slaagt een Amerikaanse majoor erin daar geweldloos en efficiënt een einde aan te maken. Hij bestudeert videobeelden en ziet dat voedselverkopers in kraampjes op het marktplein een cruciale rol spelen in de ‘gewoontelus’ die de rellen doet ontstaan. Door de kraampjes te verbieden op het marktplein doorbreekt hij de gewoontelus en de rellen houden prompt op.

De gewoontelus
Hoe werken gewoonten eigenlijk?
Een ‘signaal’ zet ons aan om een bepaalde ‘routine’ (= het gewoontegedrag) te volgen, met het oog op een ‘beloning’. Dat is in al zijn eenvoud het basisconcept, namelijk de gewoontelus.
Het ‘signaal’ kan van alles zijn (een tijdstip , iets wat we zien of ruiken, enz.), net zoals de ‘beloning’, die iets zintuiglijk (bvb. iets lekkers proeven) kan zijn, maar ook gewoon een ‘goed gevoel’.Een gewoonte kan ‘positief’ zijn: je denkt niet na wanneer je – ergens tijdens je ochtendroutine – je tanden poetst, maar je doet het wel met het oog op de beloning, namelijk een frisse mond.
Een gewoonte kan ook ‘negatief’ zijn: op welbepaalde momenten hunkert een roker vanzelf naar een sigaret. Hij steekt er een op, met als beloning de rush van nicotine, of zelfs gewoon het goed gevoel dat rokers hebben met een sigaret in hun mond.

Hunkering en geloof
De hunkering naar de beloning is een tweede belangrijk concept dat gewoonten aanstuurt. Het is de ‘motor’ achter de gewoontelus. Hij slaat aan bij het ‘signaal’ en doet ons (zonder dat we er verder bij nadenken) de ‘routine’ volgen om de ‘beloning’ te bereiken.

Wil je een goede gewoonte aanleren of een slechte gewoonte herprogrammeren, dan is er een derde essentiële component nodig, namelijk ‘geloof’. Je moet oprecht geloven dat je het goed kan doen. Dat heeft voor een stuk te maken met (het trainen van) wilskracht; voor een stuk ook omdat we gewoon met onbewuste mentale processen bezig zijn. Je moet jezelf dus mentaal de kans geven om te slagen.

Duhigg leert je in de loop van het boek aan de hand van talloze voorbeelden hoe dit allemaal precies werkt. Hoe je wilskracht met ongelooflijk eenvoudige hulpmiddelen kan doen toenemen of waarom groepsgevoel ervoor kan zorgen dat goede gewoonten op lange termijn gerespecteerd blijven.

Een heldere structuur
‘Macht der Gewoonte’ is bijzonder goed geschreven. Enkele verhalen lopen als een rode draad doorheen verschillende hoofdstukken. In drie delen diept het boek alle aspecten van ‘gewoonten’ uit. Eerst leer je hoe individuele gewoonten ontstaan, welke cruciale elementen gewoonten bepalen en hoe je daar kan op ingrijpen zodat je gewoonten kan leren veranderen.

Vervolgens onderzoekt Duhigg gewoonten in bedrijven en organisaties en tenslotte beschrijft hij hoe gewoonten werken in de samenleving. Telkens worden theoretische mechanismen geïntroduceerd en geïllustreerd aan de hand van sprekende verhalen die soms zelfs een beetje spannend gebracht worden.

Duhigg is uiteindelijk zelf geen wetenschapper maar een journalist, die schreef voor The Los Angeles Times en The New York Times.

Enkele feiten op een rijtje

Meer dan 40% van onze dagelijkse verrichtingen gebeurt op basis van gewoonten, niet van (rationele?) beslissingen. Gewoonten bepalen ons leven veel sterker dan we denken, temeer omdat ze vaak ontstaan zonder dat we het beseffen.
Gewoonten voer je onbewust uit. Het zijn heuse automatismen, waarbij je niet nadenkt wanneer je ze volgt. (Ze zijn zo ‘onzichtbaar’ dat ik er zelfs nog niet bij stilgestaan had, hoe belangrijk ze zijn voor gedragingen die met thera-pietrouw en gezonde levensgewoonten hebben te maken!)

(Lees ook even het tweede kaderstukje)
Zonder gewoonten kunnen we niet vlot leven: we zouden ganse dagen moeten nadenken wat we gaan doen en hoe we de dingen die we dan gekozen hebben moeten doen.
Onze geest maakt geen onderscheid tussen goede en slechte gewoonten.

Gewoonten zijn geen onwrikbare lotsbestemming. Je kan ze veranderen, zeker wanneer je weet hoe ze werken en hoe je ze kan ‘herprogrammeren’.
‘Oude’ gewoonten blijven wel steeds latent in onze geest aanwezig. Daarom herval je ook makkelijk in oude (slechte?) gewoonten.

Een gezonde aanrader
Dit boek is een absolute aanrader voor al wie gezondheidszorg anders – met name patiëntgerichter – wil leren benaderen. Want gewoonten zijn zo ‘onzichtbaar’ dat je er niet aan denkt, laat staan dat je er spontaan technieken zou op baseren om de resultaten van preventie en behandelingen te verbeteren.Het boek is dus boeiend en tegelijk zeer herkenbaar. Plots krijg je inzicht waarom en hoe je een hele boel dingen dagelijks doet.

Gewoonte
Gewoonten zijn zo onzichtbaar dat je er nooit aan denkt.
Een verhaaltje ter illustratie:
Twee jonge vissen zwemmen naast elkaar en ontmoeten een ouder vis, die de andere kant op zwemt en zegt: ‘En jongelui, hoe is het water?’
De twee jonge vissen zwemmen nog even verder en dan kijkt de een naar de ander en vraagt : ‘Wat is water in hemelsnaam?’
(bron: David Foster Wallace)

Duhigg schrijft zeer ‘oplossingsgericht’. Hij is ervan overtuigd dat je de mechanismen van gewoonten kan leren herkennen en dat je dus ook kan leren gewoonten te (her)programmeren. Het boek legt dan ook de brug tussen een boel ongrijpbare en onbewuste mechanismen en een pragmatische manier waarop je er toch bewust kan op ingrijpen.

Goede gewoonten aanleren
Wil je een gewoonte ‘bewust’ aanleren, kies dan een gepast signaal (= het moment of de omstandigheid waarin je de gewoonte / het gewenste gedrag nodig hebt) en een beloning, waarnaar je kan hunkeren. In de autorijschool / slipschool leren ze wat je moet doen wanneer je je wagen voelt wegslippen.

Dat gevoel is het signaal. Het (reflexmatige) gedrag dat men je aanleert is de routine (namelijk ontkoppelen, kijken naar waar je wil terechtkomen, enz.). De beloning (waarnaar je hunkert!) is uiteraard veilig op de baan blijven en zonder blutsen of builen verder kunnen rijden.

Afleren
Een slechte gewoonte ‘afleren’ is heel moeilijk. De hunkering is vaak zo groot dat je bij het signaal haast niet anders kan dan het ongewenste gedrag vertonen.

Maar je kan een slechte gewoonte wel ‘herprogrammeren’. Je moet daarvoor het signaal en de beloning eerst leren herkennen. Vervolgens ga je op zoek naar een alternatieve routine die dezelfde of een gelijkwaardige beloning kan geven.Iemand die rookt kan de momenten leren herkennen waarop de hunkering roept, om vervolgens bewust een ander gedrag te ontwikkelen dat ook voldoening brengt zonder sigaret (een babbeltje slaan met een buur of even opstaan, je ontspannen en wat bewegen). Geloven dat je dat kan, is hierbij essentieel.

Moeilijk gaat ook
Dat lijkt moeilijk. Maar kijk dan eens naar organisaties die van het herprogrammeren van gedrag hun core business hebben gemaakt. Denk maar aan Weight Watchers, Anonieme Alcoholisten, enz. Deze organisaties gebruiken – al dan niet bewust – de mechanismen en drivers die Duhigg netjes op een rijtje zet.

We kunnen er voorlopig alleen maar van dromen dat we dit ook in de gezondheids- en geneesmiddelensector spoedig gaan gebruiken.
We kunnen er natuurlijk ook een gewoonte van maken.

Dirk Broeckx – 14 augustus 2012

Macht der Gewoonte
Waarom we doen wat we doen en hoe we dat kunnen veranderen
© 2012 Charles Duhigg
ISBN 978 90 263 2303 4
Veen Bosch & Keuning uitgevers nv, Antwerpen

Oorspronkelijke titel:
The Power of Habit – Why We Do What We Do and How To Change It)

www.thepowerofhabit.com

REAGEER

Acute Chronische Zorg

http://www.de7de.be — 7/08/2012

In een heldere, zeer begrijpelijk geïllustreerde en bondige ‘databrief’ gaf de Amerikaanse CDC (Centre of Disease Control) eind juli een ontnuchterend beeld van de trends inzake chronische aandoeningen over de afgelopen tien jaar. Hoewel het cijfers zijn uit de VS, drukt dit rapport ons met de neus op de feiten die hier alleszins gelijkaardig zijn. De vergrijzing en de ongezonde effecten van de welvaart liggen aan beide zijden van de Atlantische Oceaan aan de basis van deze trends.

Terwijl we chronische aandoeningen (elk apart) steeds beter onder controle kunnen houden, wordt de gezondheidszorg overspoeld door patiënten met een combinatie van twee of meer chronische ziekten.

De CDC keek naar negen chronische aandoeningen (zie kader). De cijfers van 1999-2000 werden naast deze van 2009-2010 gelegd, opgesplitst in categorieën volgens leeftijd, etniciteit en inkomen.

Boven 65 jaar heeft meer dan 46% van de bevolking minstens twee chronische aandoeningen. Tien jaar eerder was dat nog ‘maar’ 37%. Dat is dus een toename met ruim 21%.
En er is nog erger op komst: in de categorie 45 – 60 jaar stijgt de prevalentie van twee of meer chronische aandoeningen van 16% naar 21%. Hier is de toename dus nog groter.

Die jongere cohorte stelt ook opmerkelijk méér dan de ouderen noodzakelijke zorgen uit omwille van de kostprijs, namelijk 23% en 21% schafte om diezelfde reden de nodige medicatie niet aan. (Medicaid lijkt daarvoor een redelijk goed vangnet, want deze percentages liggen bij 65+ lager, namelijk tussen 6 en 7%).

Een lager inkomen blijft – ook in de VS – een belangrijke ‘risicofactor’. En ook hier is de groep van 45-64-jarigen opmerkelijk.

Negen Chronische Aandoeningen

Hypertensie
Hart&vaatziekten
Diabetes
Kanker
Beroerte
Chronische bronchitis
Emfyseem
Astma
Nieraandoeningen

Categorieën (leeftijd, ras, inkomen)

45-64 jaar
65 en ouder
Black only (non hispanic)
White only (non hispanic)
Hispanic

% van de armoedegrens:

minder dan 100%
100 – 199%
200-399%
meer dan 400%

Onder de armoedegrens heeft in die cohorte 33% twee of meer chronische aandoeningen. Wie echter een inkomen heeft van meer dan 4 x de armoedegrens doet het vel beter, namelijk ‘slechts’ 15% (dus ruim de helft minder).

De drie meest voorkomende combinaties van de negen onderzochte chronische aandoeningen zijn hypertensie en diabetes, hypertensie en hartziekten en hypertensie en kanker. Als er dus één chronische aandoening is die extra (preventie) aandacht zou moeten krijgen, dan is dat wel hoge bloeddruk.

Deze korte en zeer leesbare studie verdient even aandacht en zou iedereen in de gezondheidszorg aan het denken en werken moeten zetten:

Chronische aandoeningen komen steeds minder ‘alleen’. Dat wil ook zeggen dat steeds meer complexere behandelingen zullen nodig zijn, met steeds meer comorbiditeit en dus ook steeds meer interacties tussen de diverse behandelingen.
Als je een actieplan opstelt, focus dan eerst op die (beperkte) reeks chronische aandoeningen, zowel op vlak van preventie als voor het efficiënter organiseren van de zorg.
Verhoog de ‘prioriteit’ van hypertensie in dergelijke programma’s.
Focus zeker op de babyboomers (65+), maar verlies de jongere cohorte (45-64) vooral niet uit het oog. Zij zijn de volgende, nog hogere, vloedgolf die de zorgsector gaat overspoelen en verdienen dus bijzondere aandacht, vooral bij preventieprogramma’s
Focus op de lagere inkomenscategorieën (zowel voor preventie als voor verzorging), maar onthoud ook dat de kostprijs altijd een reden kan zijn waarom men verzorging uitstelt of achterwege laat.

Wat we uit deze cijfers alleszins moeten onthouden, is dat de betrokken negen chronische aandoeningen heuse ‘epidemieën’ zijn, die eigenlijk razendsnel uitbreiding aan het nemen zijn. In die zin wordt de combinatie van deze chronische aandoeningen heel snel een acuut probleem.
Voor de overheid zijn het heuse kopbrekers, omwille van de betaalbaarheid van de gezondheidszorg. Maar ook de zorgverstrekkers moeten er zich bewust van worden dat die groeiende groep complexe zieken een opportuniteit vormen (= een groeiende gezondheidsmarkt), maar ook een bedreiging, omdat we handen en geld te kort gaan komen om al die patiënten goed op te vangen.
Meer preventie, maar ook meer empowerment en betrokkenheid van de patiënten zijn noodzakelijk: voor preventie (veel hangt immers af van levensstijl en voeding), zowel als voor verzorging (zelfmonitoring en compliance). Gezondheid is gedrag.

Dirk Broeckx – 7 augustus 2012

Download de factsheet door te klikken op deze link:

CDC Databrief 100 Multiple Chronic Conditions Trends over the Past 10 years

REAGEER

Beste Dirk,
bedankt voor dit interessante rapport. De situatie is inderdaad zeer ernstig, maar toch nog twee kanttekeningen die de auteurs aanhalen maar niet in uw commentaren staan:

De metingen zijn op basis van door artsen bevestigde diagnose. 10 jaar geleden was er veel meer onderdiagnose dan nu. Een deel van de stijging is dus te verklaren door betere diagnose.
Door de gedaalde fataliteit van vele ziekten (hartziekte, diverse types van kanker) blijven er dus meer mensen in leven met chronische ziekten. Ook dit is een belangrijke reden van de stijging.

Het is dus niet correct deze stijging integraal toe te schrijven aan de ongezonde effecten van de welvaart.
Beste groeten
Lieven Annemans

Als eerste oorzaak vermeldde ik inderdaad "De vergrijzing" (vóór de effecten van de welvaart), waarmee ik -- zoals jij terecht stelt -- bedoelde dat we bij het ouder te worden vaak eerst een stukje langer gezond oud worden, om vervolgens meer chronische aandoeningen te krijgen. Dirk

Summary

These findings demonstrate the widespread rise in the prevalence of two or more of nine selected chronic conditions over a 10-year period. The most common combinations of chronic conditions—hypertension and diabetes, hypertension and heart disease, and hypertension and cancer - increased during this time. Between 1999–2000 and 2009–2010, adults aged 45–64 with two or more chronic conditions had increasing difficulty obtaining needed medical care and prescription drugs because of cost.

Growth in the prevalence of MCC was driven primarily by increases in three of the nine individual conditions. During this 10-year period, prevalence of hypertension increased from 35% to 41%, diabetes from 10% to 15%, and cancer from 9% to 11%, among those aged 45 and over. A limitation of this report is that it includes only respondent-reported information of a physician diagnosis; thus, estimates may be understated because they do not include undiagnosed chronic conditions.

Increases in the prevalence of MCC may be due to a rise in new cases (incidence) or longer duration with chronic conditions. The prevalence of obesity—a risk factor for certain types of heart disease and cancer, hypertension, stroke, and diabetes—increased in the United States over the past 30 years, but has leveled off in recent years (7–9). Advances in medical treatments and drugs are contributing to increased survival for persons with some chronic conditions. During this 10-year period, death rates for heart disease, cancer, and stroke declined (9). In recent years, the percentage of Americans who were aware of their hypertension, and the use of hypertension medications, has increased (8).

The rising prevalence of MCC has implications for the financing and delivery of health care. Persons with MCC are more likely to be hospitalized, fill more prescriptions and have higher annual prescription drug costs, and have more physician visits (3). Out-of-pocket spending is higher for persons with multiple chronic conditions and has increased in recent years (5).

Chronic disease, and combinations of chronic diseases, affects individuals to varying degrees and may impact an individual's life in different ways. The increasing prevalence of MCC presents a complex challenge to the U.S. health care system, both in terms of quality of life and expenditures for an aging population.

Vakantiewerk

http://www.de7de.be — 21/07/2012

In dit derde en laatste deel van mijn vakantiebijdragen rond ik het 'vakantiewerk' (nadenken over de toekomst van onze gezondheidszorg) af met enkele bedenkingen die het afgelopen jaar in de7de passeerden.

Het is dus echt een vakantiewerk, want het 'herneemt de stof van het jaar'. Er zaten enkele scherpe ideeën bij, die ons goed op weg kunnen helpen bij de denkoefening:

Uit 'Gezondheidszorg 20/20' (21 februari 2012) licht ik het tabelletje met belangrijke 'to do's'::

Voeg preventie toe aan het basispakket van de zorg.
Stuur systematisch op ‘gezondheid’ en ‘participatie’.
Houdt de burger aan ‘goed patiëntschap’.
Zorg voor kwaliteitsnormering: formuleer kwaliteit als ‘outcome’ en commiteer producent én patiënt aan zijn bijdrage daarbij.
Dwing dit af op zo kort mogelijke termijn.
Doelmatigheid is extra urgent waar het gaat om schaarse menskracht. Dit betekent procesverbetering, arbeidsbesparende innovatie en –technologie.
Haal een streep door alle financiële zekerheden in het huidige stelsel. Er wordt fantastisch werk verzet in de zorg, maar actoren worden niet geprikkeld om samen te werken aan publieke doelmatigheid.
Ontbureaucratiseer !

(En lees er meteen het verhaal over het 'no show tarief' maar even bij!)

Uit 'Medicatie als een service' (7 juni 2012) licht ik de vier kernboodschappen van Chesbrough:

Dienstverlening wordt belangrijker dan producten verkopen.
Vergroot het concrete nut waarvoor je klanten je dienst (en product) kopen.
Werk samen om de waarde van je onderbenutte mogelijkheden te vergroten (samen ben je sterker en efficiënter).
Bied een intieme mengvorm aan van je product, samen met dienstverlening.

(En lees meteen het verhaal 'Stuwkracht / Medicatie als een service' er even bij!)

Uit 'Het ouden Ei van de Geneesmiddelen in België' (14 mei 2012) licht ik de aanbevelingen van het Itinera Instituut:

Verplicht artsen om alle ‘post-patent’ geneesmiddelen op stofnaam voor te schrijven, maar laat EBM uitzonderingen toe.
Breid de subsititutieplicht voor apothekers uit tot alle post-patent geneesmiddelen met aflevering van het goedkoopste alternatief (of 5% duurder en laat ook hier EBM uitzonderingen toe).
Herzie de RIZIV lijst van de ‘goedkoopste’ geneesmiddelen zesmaandelijks (ipv. maandelijks), maar laat daarnaast ook selectieve prijs onderhandelingen toe van ziekenfondsen en privé verzekeraars met farma bedrijven (zodat in de tussenliggende periodes de markt kan blijven spelen).
Laat ziekenfondsen ook rechtstreeks onderhandelen in de prijszetting van op-brevet geneesmiddelen.
Laat ziekenfondsen ook selectief contracteren met zorgverstrekkers en zorginstellingen op basis van de kwaliteit van het gebruik van geneesmiddelen.
Verbied marketingpraktijken zoals ‘branding’ strategieën van post-patent geneesmiddelen en ‘misleidende of onevenwichtige’ reclameboodschappen vanuit diverse bronnen.
Recupereer een groter aandeel van de kortingen die worden toegekend en herinvesteer dit bedrag in de gezondheidszorg.

En tot slot verwijs ik naar de meest gelezen bijdrage van dit jaar: 'Incentives in plaats van Besparingen' (21 januari 2012) voor wie ze nog niet zou gelezen hebben (of het geheugen even wil opfrissen).

Geniet van de vakantie en denk positief !

Dirk Broeckx -- 21 juli 2012

REAGEER

Lof der Gezondheid -- Louis IDE

http://www.de7de.be — 14/07/2012

Louis Ide, senator (NVA) en de ‘parlementaire-vraag-nagel-aan-de doodskist’ van minister Onkelinx, heeft met ‘Lof der Gezondheid’ zijn visie op de problemen en oplossingen voor de Vlaamse gezondheidszorg in een boek verwerkt.

Hoewel het werk enkele zwakkere kanten vertoont, geeft het wel een kans om kennis te maken met de politieke inzichten van de partij. Het opent ook het debat over de manier waarop Vlaanderen zijn gezondheidszorg kan organiseren.

Een moedige onderneming
Als politicus een boek schrijven over de splitsing van de gezondheidszorg is om meerdere redenen een moedige onderneming. In de loop der jaren heeft Ide een massa aan informatie verzameld uit RIZIV- en andere nota’s, de vakpers en een plejade aan parlementaire vragen. Al dit materiaal werd uitgebreid verwerkt.
Het vergde ook moed om de inleiding van het boek te laten schrijven door Guy Peeters. Deze goeroe van het socialistisch ziekenfondsverbond is niet bepaald van dezelfde politieke strekking; toch analyseert hij het boek zeer eerlijk, wat op zich het lezen zeker waard maakt.

Het debat durven aangaan
De drijfveer van Peeters om de inleiding te schrijven, was dat hij het debat wil aangaan en de controverse daarbij niet schuwt.
Om diezelfde reden heb ik het boek grondig doorgenomen, inclusief zijn zwakkere kanten. Ik wilde eindelijk weten hoe Ide en zijn partij – die de volledige splitsing van de gezondheidszorg nastreeft – de toekomst ervan voor Vlaanderen ziet.
Laat me meteen een domper op de vreugde zetten: een concreet en uitvoerbaar plan heb ik in dit boek niet gevonden.

Ide werkt zelfs de klassieke politieke hoofdthema’s nauwelijks verder uit. Behoudens wat slogans vind je weinig over concreet inzetten op preventie en eerstelijn, de manier om de verkregen autonomie feitelijk te organiseren, hoe men met geld en beslissingsmacht zal omgaan, enz.
Dit nochtans noodzakelijke huiswerk is dus verre van volledig, indien men ooit tot echt een goed functionerende gezondheidszorg wil komen. Het boek maakt – spijtig genoeg – ook geen opening om een diepgaand inhoudelijk debat aan te gaan over de manier waarop de Vlaamse (gemeentelijke? provinciale? Belgische? Europese?) gezondheidszorg optimaal georganiseerd kan worden.

Drijfveer tot splitsen: geld en beleid
De drijfveer van Louis Ide om de gezondheidszorg maximaal te splitsen lijkt – na het lezen van het boek – ook ongezonder dan ooit. Hij ziet België als een blok aan het been en het RIZIV als de draaischijf van het federale potverteren. Is het gezond om een dergelijk onderwerp door die zeer eenzijdige, gepolariseerde bril te bekijken? Een bril die alleen de contrasten zichtbaar laat op vlak van uitgaven en bestedingscultuur tussen Vlamingen en Franstaligen (met zelfs nauwelijks enig onderscheid tussen Brussel en Wallonië). De vraagt of dat wel de juiste bril is, of dat wel de juiste bril is, stelt Peeters ook in zijn inleiding. En hij heeft gelijk.
Er is meer dan geld en politiek beleid nodig om een goede gezondheidszorg te bouwen. Lieven Annemans zei ooit: “Het doel van gezondheidszorg is gezondheid te produceren en niet alleen te besparen”. Zijn terechte onderliggende gedacht was: gezondheidszorg moet focussen op de gezondheid van patiënten, niet alleen op geld en macht. En toch hamert de auteur er steeds weer op dat we beleid en geld onlosmakelijk aan elkaar hangen. Hoe verder je leest, hoe meer het duidelijk wordt dat het ook alleen maar hierover zal gaan.

Personen kiezen
Let wel: Ide gaat wel uit van een terecht premis, namelijk dat de gezondheidszorg een persoonsgebonden materie hoort te zijn, die dus communautair (en niet regionaal) moet aangepakt worden. Het is de persoon die moet kiezen in welk systeem hij stapt. Alleen stel ik me de vraag of je de systemen daarom uit elkaar moet trekken (in een Vlaams en Franstalig deel), dan wel of je binnen een federale ziekteverzekering de diversiteit niet eerder moet aanmoedigen.

Is er bezuiden de taalgrens alleen kommer en kwel?
De auteur laat geen kans onbenut om de Frantaligen of de federale autoriteiten met zowat alle zonden van Israël te bedekken. Zou het echt zo zijn, dat we in Vlaanderen alles beter kunnen en dat de rest van België nooit niets goed doet? Verschillende culturen en (soms fundamentele) nuances in de medische opleiding leiden uiteraard tot verschillende expressies van de zorg en de medische beroepsuitoefening; maar wil dat per se zeggen dat de federale of Franstalige aanpak op niets trekt?
Wat nog erger is, is dat er geen poging wordt ondernomen om te analyseren of de verschillen (hoofdzakelijk in uitgaven) die Ide aan de kaak stelt al dan niet gerechtvaardigd zijn, noch waarom ze niet gerechtvaardigd zouden kunnen zijn.
Ik ben ervan overtuigd dat je steeds van elkaar kan leren. Dat je in het slechtste geval – indien Ide ondanks alles toch gelijk zou hebben – ook van minder goede voorbeelden kan leren. Maar ook dat we in vele gevallen ook in Vlaanderen van de aanpak elders kunnen leren en beter worden.

Probleemgericht of oplossingsgericht
De meest fundamentele vraag die ik me stelde na het lezen van dit boek, gaat over de manier waarop je de toekomst van de gezondheidszorg moet bekijken.
Doe je dat via de probleemgerichte aanpak, zoals Ide doet, dan focus je vooral op de dingen die je vindt dat fout gaan. Je analyseert waarom ze fout zijn (wat dus overigens vaak ontbreekt in het boek) en tracht een beter alternatief te vinden.
Persoonlijk hoop ik stilletjes dat Ide, zijn partij of de rest van de politiek ooit de andere weg gaat vinden: de oplossingsgerichte aanpak.
Daarin vertrek je niet van wat fout gaat, maar definieer je eerst wat je globaal wil bereiken. Vervolgens zoek je naar je sterke punten, teneinde ze te beveiligen en – zo mogelijk – te versterken. En tenslotte zoek je goede voorbeelden van oplossingen voor de dingen die dan nog ontbreken, hier of elders en desnoods vanuit andere sectoren. Die laatste aanpak miste ik dus ongelooflijk sterk in Ide’s boek.
Volgende keer beter?

Dirk Broeckx – 14 augustus 2012

Lof der Gezondheid – Louis Ide
© 2012 Pelckmans Uitgeverij
ISBN 978 90 289 6593 5
www.lofdergezondheid.be
www.louiside.be

Limani

http://www.de7de.be — 7/07/2012

Limani is het Grieks voor ‘haven’. Het is ook de naam van een merkwaardig (eigenzinnig maar heel logisch) project dat het Limburgs provinciebestuur heeft gelanceerd om innovatieve projecten in de mantelzorg te ondersteunen.

Ik poter en durf daarenboven een vakantiewerk te geven
Voor alle duidelijkheid: ik poter deze maand, want ik doe wel alsof de7de onverdroten doorwerkt, maar dat is in feite niet zo.

Het internet zorgt ervoor dat de zendingen keurig en (hopelijk) op tijd zullen toekomen, maar in feite waren deze en volgende twee bijdragen al ingeblikt nog voor ik vertrok.
Ik kan meteen een bocht afsnijden en het thema aankondigen van deze bijdragen. En ik doe er nog een schep boven op, door jullie zelfs een vakantiewerk(je) achter te laten: laten we – liggend in de zon of wandelend in de bergen – eens freewheelend nadenken over hoe de gezondheidszorg er zou kunnen uitzien in de toekomst.
Voor wie dat niet ziet zitten en zijn geest echt helemaal op nul wil zetten: geen nood. In augustus en september wenkt de tweede zit, want deze vakantiebijdragen lopen niet weg.

Regionaal beleid
Vermits ik deze keer het denkwerk naar mijn lezers doorschuif, kan ik me beperken tot een moment van inspiratie, dat ik net in de karnt vond (zie kader). Het Limburgs provinciebestuur gaat fors investeren in mantelzorg. Ze heten het project ‘Limani’ (Grieks voor ‘haven’) omdat ze het belangrijk vinden ‘dat mensen zo lang mogelijk in hun veilige thuishaven kunnen blijven wonen en verzorgd worden’.
Toevallig gebruik ik in de P4F trainingen steeds Limburg en Antwerpen als voorbeeld om aan te tonen dat gezondheidszorg niet nationaal, niet regionaal, maar beter lokaal kan worden bepaald.
Limburg heeft steeds een prima uitgebouwde thuiszorg gehad, terwijl Antwerpen op dat vlak ferm achterop hinkt. Omgekeerd liggen de uitgaven voor rustoorden voor bejaarden en rust- en verzorgingstehuizen in Limburg een ferm pak lager dan deze in Antwerpen. (Kijk er de RIZIV cijfers maar op na). Uiteindelijk zijn de twee provincies een mooi voorbeeld hoe je binnen éénzelfde zorg- en terugbetalingsysteem perfect twee totaal verschillende aanpakken kunt organiseren.
De vraag ‘waarom’ de aangrenzende provincies zo verschillend zijn, is allicht een klassieke situatie van de-kip-en-het-ei: zijn rustoorden in Antwerpen de norm geworden – eerden dan ouderen thuis te verzorgen – omwille van een beperkt aanbod van thuisverpleging, of omwille van een beter aanbod van rustoorden? Voor Limburg kan je dezelfde vraag stellen, maar omgekeerd. Hoewel het waarschijnlijk aan de bron geen bewuste politieke keuze is geweest, gaan de Limburgers nu duidelijk wel heel consequent in de gekozen richting verder.

De Standaard 6 juli 2012 (sectie Limburg)

GENK - Het provinciebestuur wil in de toekomst mantelzorgers nog beter bijstaan. Limburg Sterk Merk trekt 750.000 euro uit om innovatieve projecten in de mantelzorg uit te werken. Bedoeling is dat hulpbehoevenden langer thuis kunnen blijven wonen.
Van onze medewerkster
Met de sterke vergrijzing in Limburg wil het provinciebestuur klaar zijn om het tekort aan rusthuisbedden op te vangen. ‘Belangrijk is dat mensen zo lang mogelijk in hun veilige thuishaven kunnen blijven wonen en verzorgd worden’, zegt gedeputeerde van Welzijn Mieke Ramaekers (CD&V). Onze provincie is op dat vlak al koploper met 77 procent van de zorg, die bestaat uit mantelzorg.
‘Het wordt nog belangrijker om in te spelen op de noden van mantelzorgers en daarom beginnen we met het project Limani, wat Grieks is voor haven.’ Bedoeling is dat mensen uit de mantelzorg en thuiszorg samen met professionelen projecten uitwerken. ‘We willen proeftuinen organiseren om aan de noden van de mantelzorg tegemoet te komen. Limburg Sterk Merk trekt daarvoor 750.000 euro uit. Met dat geld zetten we coördinatoren in om de verschillende geselecteerde projecten op te volgen.' De proeftuinen moeten een hefboom zijn voor de toekomst.
Bij zorgcentrum en dagopvang voor ouderen 't Kozenhuisje in Genk bestaat al een idee voor een project dat het wil indienen. ‘We zien vaak ouderen die een tijdje in het ziekenhuis moeten verblijven. Ze zouden eigenlijk best naar een rusthuis gaan, maar daar is niet altijd plaats. Er zit dan niets anders op dan weer naar huis te gaan. Voor de familieleden is dat vaak een hele aanpassing, want zij worden nu de mantelzorgers. We willen een project beginnen om de mantelzorgers te begeleiden en maximaal te assisteren’, zegt Guido Vandebrouck, voorzitter van het OCMW van Genk.
In de toekomst zou uit dit project ook nieuwe werkgelegenheid in de zorgeconomie moeten voortvloeien. Ook het onderwijs pikt daarop in en werkt op basis van de bevindingen uit het project betere zorgopleidingen uit.

Limburgse inspiratie
De Limburgse beslissing om de thuiszorg en vooral de mantelzorg nog verder te ondersteunen, maakt het omwille van meer dan één reden de moeite om er eens bij stil te staan en na te denken:

De vergrijzende Babyboomers beginnen stilaan de (ouderen)zorg te overspoelen. We gaan bedden en handen tekort hebben om ze allemaal in het huidige systeem en aanbod van rustoorden en verzorgingstehuizen onder te brengen. Niets doen is dus geen optie. Ouderen maximaal thuis verder verzorgen is dus de betere keuze.
Zelfs wanneer je ouderen thuis verzorgd, zal professionele hulp door de stijgende vraag en behoeften onbetaalbaar of onvindbaar worden. De naaste omgeving en familie inschakelen is dus de logische en betere keuze. Een beperkte financiële erkenning zal gewaardeerd worden en met eenzelfde budget zal je er allicht meer zorg mee kunnen kopen.
Wachten tot het manna uit de hemel valt, omdat de ziekteverzekering inspringt, lost niets op, tenzij wanneer het te laat zal zijn. Een goed gestructureerde thuiszorg, staat dicht bij de lokale bevolking en werkt pas indien er een sterk netwerk van eerste-lijn-verzorgers kan worden geactiveerd. Dat doe je niet van achter een bureau in Brussel; dat kan je beter op lokaal niveau. Voor een regio zoals Limburg (oppervlakte en bevolkingsdichtheid) lijkt de provincie een zeer geschikt niveau, met vlotte contacten met enkele sterke beroepsstructuren (huisarsten, verpleegkundigen, thuiszorgers en apothekers) die elkaar kennen en vertrouwen.

Voer om na te denken, daarginds aan het strand of in de bergen…!?! En het is daarenboven een positief verhaal. Dat hoor je ook niet alle dagen in de gezondheidszorg, niet?
Dirk Broeckx – 7 juli 2012

REAGEER

Kosten/Baten van eHealth

http://www.de7de.be — 21/06/2012

Investeren in eHealth initiatieven gebeurt wereldwijd spontaan, omdat men blijkbaar intuïtief de voordelen ziet van (o.m.) het automatiseren van zoveel mogelijk administratieve taken en het bevorderen van digitale communicatie tussen zorgverstrekkers.

De Europese Commissie liet een tijd geleden de voordelen van een reeks projecten onderzoeken. Amerikaanse onderzoekers stelden echter vast dat er desondanks bitter weinig precieze wetenschappelijke gegevens te vinden zijn over de nodige investeringen en de effectieve (financiële) baten van eHealth projecten.

Hoe begin je eraan om de voordelen van eHealth projecten voor de overheid (financiers) en de gebruikers duidelijk en meetbaar te maken?

Twee invalshoeken...
Vanuit twee invalshoeken proberen we (iets verder in deze bijdrage) meer inzicht te krijgen in de concrete voordelen en de manier waarop ze meetbaar kunnen worden gemaakt.

Daarbij mag men niet uit het oog verliezen dat de overheid (die vaak financiert) logischerwijze in de eerste plaats denkt aan dingen zoals snelle, administratieve besparingen en het bestrijden van misbruik of fraude. Men verliest dan vaak uit het oog dat er ook voor de patiënt belangrijke voordelen worden gegenereerd.

Daarenboven worden veel projecten nu nog ‘apart’ opgestart, vanuit verschillende objecteven. Maar patiënten en zorgverstrekkers (artsen, apothekers, verpleegkundigen, tandartsen, kinesisten, ziekenhuizen...) zullen deze diverse diensten zeer snel als één geheel gaan bekijken.

...en enkele bedenkingen
In België zijn vandaag in de eerstelijn vier projecten operationeel (of staan alleszins ver in de steigers): MyCarenet, Recip-e, Vitalink en Réseau Santé Wallon. Ze vertrokken elk vanuit een heel ander perspectief: de SIS-kaart vervangen als drager van de ‘verzekerbaarheid’; het elektronisch verzenden van voorschriften; het delen van (stukken van) het patiëntendossier in de eerstelijn (in Vlaanderen); het delen van gegevens tussen ziekenhuizen (Wallonië).

Inmiddels groeiden ze elk van binnen uit nog verder door. MyCarenet zal binnenkort ook een cruciale rol gaan spelen in het digitaliseren van de administratie rond ‘attestaanvragen’ (Hoofdstuk IV). Recip-e wordt een generisch systeem, waarmee artsen allerlei zorgvoorschriften kunnen doorgeven en waarmee ze ook feedback kunnen krijgen over wat er daarmee voor de patiënt is gedaan. Vitalink moet ook de plaats worden waar de patiënt eigen (meet)gegevens kan opslaan, die ook voor zorgverstrekkers belangrijk zijn (bvb. bloeddrukmetingen, bloedsuikermetingen, enz.). Réseau Santé Wallon groeit ook door naar de uitwisseling van gegevens met (en tussen?) de eerstelijn.

Een holistische maar onzichtbare aanpak
De modale geïnformatiseerde huisarts zal hoogstens binnen een tweetal jaar nog steeds de vertrouwde interface zien, waarmee hij ook vandaag werkt. In de ‘backoffice’ van zijn programma echter gaan – minstens deze vier – eHealthdiensten een resem extra functies toelaten. Maar hij/zij zal zich hoegenaamd niet afvragen wat nu precies door welke dienst gedaan wordt, wanneer hij/zij een patiëntendossier bekijkt, op basis van meetresultaten een voorschrift maakt, een attestaanvraag doet, meteen de instructies voor de verpleegkundige in het dossier zet en enkele dagen of weken later een beeld krijgt van wat er inmiddels allemaal voor de patiënt werd gedaan.

Daarmee liggen meteen de kracht én de zwakte bloot van het nodige ‘change management’: het beschreven holistische beeld van – het gebruik van – de diverse eHealth diensten, zal voor de modale arts zo ‘onzichtbaar’ zijn, dat het moeilijk zal zijn om hem voor de diensten als dusdanig warm te maken. In tegendeel: telkens een arts die namen hoort, bekruipt hem nog steeds een onbehaaglijk ‘big brother gevoel’. Enkel door een duidelijk beeld op te hangen van de tastbare voordelen voor een betere zorg voor de patiënt, met meer en vlottere beschikbaarheid van nuttige gegevens en vooral met optimaal gebruiksgemak, dat die achterdocht kan worden weggenomen.

Terug naar de twee beloofde invalshoeken:

1. Studie Europese Commissie (2006)
De Europese Commissie liet in 2006 een uitgebreid onderzoek uitvoeren naar de zin van eHealth projecten. Naast een (toen) behoorlijk exhaustieve databank, werden ook een tiental projecten (waaronder Vaccinet en de Vlaamse vaccinatie databank!) meer gedetailleerd in kaart gebracht. Het is nuttige lectuur voor wie inzicht wil krijgen in het (gezondheidseconomische) ‘waarom’ van eHealth projecten.
KLIK HIER om naar deze studie te kijken (en klik door op de linken naar de diverse projectbeschrijvingen).

2. Het Amerikaanse voorstel van ‘framework’
Bij gebrek aan veel concrete gegevens beschreven Scheitzer et. al. in een artikel waarin ze de (gezondheidseconomische) krijtlijnen trachten te trekken, waarmee men zo objectief mogelijk de baten zou kunnen in kaart brengen. Hun drijfveer is tweevoudig: (1) iedereen ertoe aanzetten om de kosten en baten op een gestandaardiseerde manier in kaart te brengen en (2) de minder rijke landen in de wereld – die ook zeer veel te winnen hebben bij eHealth en mHealth (mobiele eHealth toepassingen) – helpen om zorgvuldig en doelmatig te investeren.

Vooral de twee tabellen in de tekst kunnen een nuttige leidraad vormen. Enerzijds lijsten ze een reeks voordelen (mogelijke besparingen en efficientiewinst) op waaraan niet steeds gedacht wordt, wanneer men eHealth projecten opzet; anderzijds doen ze voorstellen om de ‘baten’ op een gestandaardiseerde manier financieel meetbaar te maken . Indien de kosten en baten van een aantal projecten met deze aanpak ‘meetbaar’ worden gemaakt, zal niet alleen de globale kosteneffectiviteit, maar ook de onderlinge relatieve doelmatigheid beter zichtbaar worden.

Dirk Broeckx – 21 juni 2012

REAGEER

Bron: Karl A. Stroetmann, (2006) eHealth is Worth it: The economic benefits of implemented eHealth solutions at ten European sites.
Link naar de volledige tekst: http://www.ehealth-impact.org/download/documents/ehealthimpactsept2006.pdf

Bron: Julian Schweitzer & Christina Synowiec (2012): The Economics of eHealth and
mHealth, Journal of Health Communication: International Perspectives, 17:sup1, 73-81
Link naar het volledige artikel: http://dx.doi.org/10.1080/10810730.2011.649158

Zeer goed samengevat!

fonny.schenck@a-cross.com

Artikel, ROI in Healthcare is inderdaad een "hot topic".
Per toepassing/per klant slagen wij er soms in dit te berekenen. Geglobaliseerd voor een regio/land is dit niet eenvoudig. Dit artikel geeft een mooi gebalanceerd beeld en gaat verder dan de sloganeske taal die in deze context soms gehanteerd wordt.

Pieter Baeyaert - HealthConnect

Media Morgen -- Jo Caudron

http://www.de7de.be — 14/06/2012

In ‘Media Morgen’ analyseert Jo Caudron waarom de media op hun kop worden gezet en stelt hij de vraag of ‘klassieke media de radicale impact van internet, social media en mobile gaan overleven’.

Ja kan boek op drie manieren lezen:

Als gewone media-consument krijg je inzicht in de diverse mechanismen die de wereld van kranten, radionieuws, tv en weekbladen overhoop halen
Indien je die media soms als 'zender' gebruikt (om informatie zowel als reclame te verspreiden) leer je welke veranderingen en nieuwe communicatie-mogelijkheden zich aandienen.
Maar je kan dit boek ook lezen wanneer je actief bent in de geneesmiddelensector omdat het een aantal lessen bevat over de fundamentele, universele transformaties die alle economische sectoren ondergaan.

Fundamentele Drivers
Jo Caudron gaat ervan uit dat het hoofdzakelijk internet, social media en mobile zijn die de media op hun kop zetten. Hij heeft ongetwijfeld gelijk, maar er is meer.
De vier fundamentele drivers die in P4F (Prepare for the Future) worden besproken, omdat zij de veranderingen in de geneesmiddelensector veroorzaken, spelen immers ook allemaal bij de media:

Het wijzigend consumentengedrag (mondigheid, participatie, bediening ‘on demand’, vraag naar contact en zingeving)...
Het 'Nieuwe Normaal', waarbij alles digitaal wordt (wat de waarde én de snelheid van distributie ingrijpend verandert, maar ook de geldelijke waarde van 'content' uitholt)...
De noodzaak van nieuwe vormen van samenwerking (in coöperatieve netwerken, op zoek naar synergie en aanvullende competenties, eerder dan apart, waarbij we elkaar als concurrenten bekijken en bekampen)...
De vierde 'driver' in de transformatie van de gezondheidszorg is de overstap van acute naar chronische zorgmodellen. Uiteraard krijgt die driver in een boek over media een andere invulling, hoewel de onderliggende kracht dezelfde is, namelijk het ontstaan van nieuwe businessmodellen die beter afgestemd zijn op de echte behoeften van de klant.

Businessmodellen in vraag stellen
Want uiteindelijk openen de veranderende omgevingsfactoren de mogelijkheid én de noodzaak om de businessmodellen van elke sector te veranderen. Amazon, i-Tunes, Ryanair, bookings.com en e-banking hebben respectievelijk de boeken-, muziek-, airline-, reis- en banksector op hun kop gezet door nieuwe businessmodellen te ontwikkelen, die de nieuwe technologieën (digitaal) beter benutten, maar die vooral beter afgestemd waren op de behoeften van de moderne klant.
Soms ziet een sector tijdig zelf de nieuwe mogelijkheden; meestal reageert men te laat en zijn het ‘cowboys’ zoals Amazon of Ryanair en i-Tunes die een nieuwe tijdperk in hun sector hebben ingeluid.

Twee cruciale vragen en twee fundamentele bedreigingen
Caudron stelt en beantwoordt twee vragen, namelijk:

1. Hoe zien de nieuwe servicemodellen en het nieuwe ‘product’ van de media er uit?

2. Hoe kan men daarmee een nieuw (economisch) businessmodel maken?

Hij vertrekt daarbij van twee fundamentele bedreigingen:
Een aantal ‘vaste waarden’ verdwijnen:

de inhoud van de media wordt niet alleen meer door de redactie bepaald; de lezers en luisteraars participeren steeds meer;
het tijdstip van verschijnen (en dus het concept van deadlines) vervaagt omdat (nieuws)items meteen gestreamd of gedeeld worden (YouTube, Twitter, Facebook);
de clutter van ‘push reclame’ ontwijken we zoveel mogelijk (waardoor één van de belangrijkste inkomstenbronnen uitdroogt).

Een aantal ‘taken’ of nieuwe services worden niet door de media, maar door derden (zoals Facebook) ingevuld: deze laatste hebben een nauw contact met de gebruikers, ze weten veel meer van hen (real time) en bieden ook de toegevoegde waarde van ‘communities’ aan.

Kunnen de media het echt anders aanpakken?
Willen media overleven (of herleven?) dan moeten ze resoluut de oude modellen verlaten en nieuwe concepten omarmen. Als ‘teaser’, ziehier een drietal, die je in het boek verder kan ontdekken:

‘Relevante’ reclame (die selectief naar de consument komt, wanneer die er behoefte aan heeft)
Niet betalen voor de inhoud van de media, maar wel voor de verpakking en de ervaring bij het gebruik.
De uitwisseling van ‘credits’ en geld in de driehoek consument – adverteerder – media.

Een leidraad voor wie de geneesmiddelensector wil heruitvinden
Caudron schreef dit boek op het lijf van de media, maar wie ‘out of the box’ wil denken, kan dit boek ook gebruiken als leidraad bij het analyseren van wat er vandaag fout gaat in de geneesmiddelensector, bij de arts en in de apotheek. Hoewel de oplossingen voor de media uiteraard niet klakkeloos toepasbaar zijn, zijn de onderliggende mechanismen wel bruikbaar. Gebruik dit boek als een ‘mentale massage’ en je kan het op vrijwel elke sector die nog niet fundamenteel getransformeerd werd toepassen.

Enkele voorbeelden (als losse vingeroefeningen, om te zien of het zou kunnen werken) op vlak van marketing van geneesmiddelen?

Relevante informatie en reclame
Wanneer ik op zoek ben naar een product of naar een therapeutische oplossing voor een probleem, zou ik die graag vinden op een internet platform waar de bedrijven hun informatie poolen (zoals het Pharma.be Compendium of het Farmacompendium vandaag al doen voor respectievelijk geneesmiddelen en randassortiment). Op dat ogenblik zal ik ook interesse hebben voor ‘reclame boodschappen’ voor producten in het gebied waarnaar ik op zoek ben.
Google past dit advertentiemodel met succes toe. Waarom laten we (= de hele gezondheidssector) dit doen door hen, in plaats van het er zelf samen een platform voor op te zetten en het zo te financieren?
Overigens: wanneer ik op zoek ben naar informatie, wil ik ook relevante inhoud in de ‘reclame boodschap’; geen platte pub.

Vergoed therapietrouw en therapeutisch resultaat
Wanneer de patiënt een geneesmiddel gebruikt, wil hij niet betalen voor de medicament, maar wel voor de ervaring bij het gebruik. Daar zitten twee componenten aan: het ‘gebruiksgemak’ en het ‘therapeutisch resultaat’. Bekijk deze benadering vanuit de optiek van het effectieve gebruik (dus niet van het feit of iets door de arts voorgeschreven werd of door de apotheker afgeleverd werd) en je zit in een heel ander businessmodel.
Vandaag wordt de arts benaderd om voor te schrijven en wordt de apotheker gehonoreerd om af te leveren. Maar misschien moet je als ziekenfonds de patiënt eerder gaan terugbetalen voor wat voor hen echt waardevol is, namelijk, wanneer de patiënt bewijst dat hij het product effectief heeft gebruikt (therapietrouw), met een extra bonus wanneer het gewenste therapeutisch resultaat is bereikt.

Data in ruil voor geld
Die ‘terugbetaling’ hoeft niet rechtstreeks en monetair te gebeuren. Het ‘driehoeksmodel’ van Caudron (waarin consument – adverteerders – media credits en geld uitwisselen) zou je ook kunnen omvormen tot een businessmodel in de driehoek patiënt – ziekenfonds – zorgteam), waarbij geld geruild wordt voor gebruiksgegevens (therapietrouw en resultaat).
Hoe dan ook een boek dat doet nadenken.

REAGEER

Medicatie-als-een-service

http://www.de7de.be — 7/06/2012

Dienstverlening wordt belangrijker dan producten verkopen.
Dat is de basis van tal van nieuwe ’als-een-service’ ontwikkelingen.
Henry Chesbrough, de keynote speaker van het recente ‘Open Innovation’ congres van STIMA in Mechelen borduurde nog een eind verder op deze gedachte.
En op mijn beurt zet ik – helemaal out of the box – nog een stap verder:
Hoe zouden geneesmiddelen gedijen in deze vernieuwende aanpak?

Alleen om creatief te pikken
Op het ‘Open Innovation’ Marketing Congres van STIMA, deze week in Mechelen, zat ik als enige ‘farmaceut’ moederziel alleen in een (behoorlijk volle) zaal marketeers. In de geneesmiddelensector hebben we andere katten te geselen en rest dus blijkbaar geen tijd om op dergelijke gelegenheden creatief ideeën te pikken. Of misschien zijn we allemaal zo goed bezig, dat we geen extra ‘externe’ inspiratie meer nodig hebben. Ik moet toegeven: er was ook maar één spreker die me echt bekoorde, maar hij was de verplaatsing dan ook méér dan waard. Henry Chesbrough is de auteur van (o.m.) ‘Open Service Innovation’, een boek dat hier binnenkort zo goed als zeker uitvoeriger zal worden besproken.

Vier kernboodschappen
Chesbrough begon met het concept van ‘open innovation’ (waarover dus later meer), maar concludeerde met vier kernboodschappen:

Dienstverlening wordt belangrijker dan producten verkopen.
Vergroot het concrete nut waarvoor je klanten je dienst (en product) kopen.
Werk samen om de waarde van je onderbenutte mogelijkheden te vergroten (samen ben je sterker en efficiënter).
Bied een intieme mengvorm aan van je product, samen met dienstverlening.

Open Service Innovation
Indien deze vier boodschappen je intrigeren, maar je ze niet helemaal begrijpt, klik dan even op bijgaand filmpje. Het is de TEDex talk die Chesbrough vorig jaar in Barcelona gaf en het bevat een behoorlijk stuk van de boodschap van deze week in Mechelen. (Alleen kost het hier niks om het te bekijken!)

Begin met twee regels
Laten we eens samen creatief doordenken om de eerste twee regels toen te passen op de geneesmiddelensector.
De concrete toegevoegde waarde van een geneesmiddel is ‘het produceren van gezondheid’ . Dat is ten gronde de reden (het nut) waarom iemand een geneesmiddel gebruikt.
Je kan – aldus Chesbrough en de man heeft helemaal gelijk – de waarde en het nut vergroten door minder het accent te leggen op het product (de hardware) en meer aandacht te besteden aan de service (de software) die je eraan toevoegt.

Die ‘service’ is vooral gericht op het ‘rationeel en optimaal gebruik’. Beiden zijn immers noodzakelijk opdat een geneesmiddel ‘gezondheid zou kunnen produceren’.
Om een patiënt te genezen of gezond te houden, moet de fabrikant dus arts, apotheker en patiënt helpen om verstandig de meest geschikte behandeling te kiezen (NB: ook al is dat soms een product van de concurrentie !!!) en wanneer men (allicht ook zeer regelmatig) je eigen product kiest, dan moet je ervoor zorgen dat het geneesmiddel correct en voldoende lang gebruikt wordt.
Trouwe volgers van de IFB Managementcursus of van Prepare for the Future klinkt dit verhaal allicht zeer bekend in de oren.

Stuwkracht-als-een-service
Maar Chesbrough vertelde nog een extra verhaal, dat (nog) niet in zijn TEDex zat vorig jaar. En dan werd het pas helemaal interessant. Hij ging als volgt verder.
Eén van de belangrijkste activiteiten van Rolls-Royce is het leveren van motoren voor lijnvliegtuigen. Hun huidige business model is gebaseerd op de verkoop van die enorme motoren en op het onderhoud ervan (ongeveer 30 jaar lang). Maar RR krijgt steeds meer last van concurrentie voor het onderhoud: monteurs die de stiel hebben geleerd bij RR nemen ontslag en bieden free-lance hun (goedkopere) diensten aan bij de luchtvaartmaatschappijen.

De luchtvaartwereld staat even op zijn kop, maar draait des te beter verder.

Medicatie-als-een-service
Ik kan het niet laten om even in dezelfde richting creatief verder te denken.
Hoe zou ‘medicatie-als-een-service’ er uit kunnen zien?

Een fabrikant stelt zijn geneesmiddel gratis ter beschikking en helpt de arts bij de diagnose en keuze van therapie, bvb. met de nodige biomarkers (stratified medicines; zie vroeger). Arts en apotheker worden ook maximaal ondersteund om naast het rationeel kiezen ook optimaal gebruik te ondersteunen. Samen ontwikkelen ze de nodige hulpmiddelen om dit te optimaliseren en therapietrouw naar voordien onbereikbare hoogtes te brengen.

De geneesmiddelenwereld staat dus ook even op zijn kop, maar draait vervolgens des te beter verder.

Dirk Broeckx – 7 juni 2012

REAGEER

Great stuff!!
Je zou haast kunnen zeggen dat het Porter-model in farma niet echt bestaat – het servicestuk ontbreekt er gewoon...
Food for thought indeed!

fonny.schenck@a-cross.com

Quiz bij Triple Aim (zie

http://www.de7de.be — 1/06/2012

De drie doelstellingen van Triple Aim moeten we stilaan van buiten kunnen opsommen.

Maar geven we er al genoeg concreet gestalte aan ?

Vraag 1:

Hoe zou je "populatiemanagement" concreet aanpakken als eerste doelstelling van Triple Aim ?

Vraag 2:

Waarom en hoe zou je de "kwaliteit van de zorg in de ogen van de patiënt" kunnen verbeteren ?

Vraag 3:

Waarom en hoe kan je de "cost per capita" verlagen bij Triple Aim (zonder daarom harder te moeten werken voor minder geld) ?

KLIK HIER voor de antwoorden en de beoordeling

Hoe Mensen Keuzes Maken � W.L. Tiemeijer

http://www.de7de.be — 21/05/2012

We gaan er allemaal van uit dat we heel rationeel keuzes maken, maar niets blijkt minder waar. W.L. Tiemeijer condenseerde alle resultaten van recent psychologisch onderzoek op een goeie 100 bladzijden in “Hoe Mensen Keuzes Maken”. Hij toont aan dat keuze en gedrag slechts in beperkte mate rationeel, bewust en uit ‘vrije wil’ bepaald worden. Alleen al daarom is dit boek(je) een must voor al wie kennis wil maken met de meest recente inzichten van een vakgebied dat voor de meesten onder ons een blinde vlek is, terwijl we er eigenlijk allemaal expert in zouden moeten zijn! Want ‘Gezondheid is Gedrag’ en gedrag wordt bepaald door de keuzes die we maken.

Gezondheid is Gedrag
Wetenschap en ‘evidence based medicine’ zijn een noodzakelijke en solide basis voor gezondheidszorg en -beleid. Ik noem ze altijd ‘het Olympisch Minimum’, zonder hetwelk je niet naar de Spelen kan. Maar wie deze zomer naar Londen mag, heeft veel meer nodig om te winnen.
Het succes van een individuele behandeling of van een globale gezondheidsstrategie hangt immers in de eerste plaats af van de manier waarop ze wordt toegepast. Hoe rationeel en wetenschappelijk de onderbouw ook is, succes of mislukking wordt bepaald door de keuzes en het gedrag van zorgverstrekkers en patiënten.

De mate waarin we gezond zijn hangt alleszins veel meer dan gedacht af van ons gedrag:

Een stroom aan objectieve informatie en grote campagnes slagen er bijvoorbeeld niet in om preventie, gezonde voeding en dito levensstijl tot een maatschappelijke standaard te maken.
Therapietrouw (inclusief ‘adherence’ en ‘persistance’) haalt met moeite gemiddelden van 30 à 50% omdat het botst op het ‘irrationele’ gedrag en het gebrek aan motivatie van de patiënt.
Het effectief toepassen van ‘good practices’ en praktijkrichtlijnen bij zorgverstrekkers is al evenmin evident; ook een kwestie van gedrag dat wordt bepaald door de (niet rationele) keuzes die we maken.

Geen Homo Economicus
We gaan er a priori steeds van uit dat we rationeel beslissingen nemen. Daarom worden we allemaal strikt wetenschappelijk opgeleid en volgen we plichtsbewust zeer verantwoorde navorming en dito richtlijnen. Wanneer de overheid ‘goed gedrag’ wil stimuleren, dan denkt ze hoofdzakelijk aan financieel belonen of bestraffen. De hele ziekteverzekering wordt trouwens bestuurd via… terugbetalingsregels.
Men gaat er daarbij steevast van uit dat we denken en handelen als ‘homo economicus’: we worden geacht te kiezen en te handelen in ons eigen (materiële) belang; men gaat ervan uit dat we kosten en baten, risico’s en voordelen keurig tegen elkaar afwegen en dat we kiezen voor de grootste winst met de kleinste inspanning.
Economische modellen trachten op deze basis (markt)gedrag te voorspellen en te verklaren. Kijk eens naar de gekke bokkensprongen van de beurs en je begrijpt dat de hele wereld economisch vierkant draait. Gelukkig bestudeert de psychologie ook al een tijdje keuzeprocessen. Die geven nieuwe inzichten, die keuze en gedrag opnieuw begrijpelijk maken.

Over het boek
Hoewel oorspronkelijk geschreven voor de Nederlandse politici en beleidsmakers, is ‘Hoe Mensen keuzes Maken’ ook heel nuttig leesvoer voor al wie werkt in de gezondheidszorg. Tiemeijer leidt je rustig binnen in de psychologische doolhof van onze geest op basis van een zeer complete literatuurstudie (16 pagina’s bibliografie of ruim 250 referenties). Maar hij brengt al die wetenschap op een zeer verteerbare wijze.
Verpakt in vier keurige en bondige hoofdstukken krijg je een gevat overzicht met de essentie en outcome van een honderdtal experimenten. Die tonen aan dat ons brein (achtereenvolgens) ‘irrationeel’, ‘automatisch’, ‘willoos’ en ‘sociaal’ denkt en beslist. Elk hoofdstuk wordt afgerond met een ‘Samenvatting en Conclusie’. Het boek sluit af met een extra hoofdstuk ‘Relevantie voor het Beleid’ waarin uitgelegd wordt wat je met die nieuwe kennis naar beslissingsprocessen en beleid kan doen.

'Irrationeel'
Ratio zonder emotie is onmogelijk. Wanneer we keuzes maken spelen emoties en andere ‘irrationele’ mechanismen een uiterst belangrijke rol. Daarbij hebben we een voorkeur om ‘te bewaren wat we hebben’, voor dingen die we ‘hier en nu’ kunnen krijgen en voor opties die ons ‘levendig en concreet’ worden aangereikt. ‘Framing’ (de manier en context waarmee de keuzevraag wordt aangebracht) zal de keuze daarom in grote mate beïnvloeden.
We kiezen ook heel vaak op basis van ‘vuistregels’ en met veel ‘buikgevoel’. Dat leidt – in tegenstelling met wat men ‘rationeel’ zou verwachten – niet tot slechtere keuzes, wel in tegendeel. In dit hoofdstuk leer je dan ook waarom en hoe je best je rationele en intuïtieve krachten kan bundelen door over belangrijke beslissingen ‘een nachtje te slapen’.

'Automatisch'
Ons gedrag wordt in grote mate beïnvloed door ‘priming’: het activeren van mentale concepten zoals normen, waarden, kenmerken of stereotypen. Keuze en gedrag kunnen dus geprogrammeerd worden door de geest ‘voor te bereiden’ met de juiste boodschap.
We hebben ook twee systemen die ons gedrag bepalen:

'systeem 1' (= ‘de buik’, zoals ook al beschreven in de boekbespreking van ‘Risk Fear’) werkt onbewust, bliksemsnel en intuïtief. Het is ook verantwoordelijk voor onze reflexen: je hoeft er niet bij na te denken. Elke beslissing en keuze loopt via dat systeem (ook de ‘bewuste’ keuzes zijn eerst voorgekauwd en gekleurd geweest door 'systeem 1').
'systeem 2' (= ‘het brein’) werkt beredeneerd en bewust. Het werkt trager, vraagt meer tijd en energie. Dat laatste leidt ertoe dat de nodige energie ook uitgeput kan geraken. Dat heet ‘ego depletion’.

'Willoos'
Een aantal experimenten tonen aan dat ‘beslissen uit vrije wil’ eigenlijk niet bestaat. Daar weidt het boek behoorlijk filosofisch uit, zowel over wat – al dan niet – wetenschappelijk bewezen is en welke de, hoofdzakelijk morele en juridische, implicaties zijn van deze boude stelling.
Allicht is dit een stukje waar je iets sneller door zal willen gaan.

'Sociaal'
Het vierde hoofdstuk is van een heel andere koek gesneden. Diverse diep gewortelde mechanismen zorgen ervoor dat ons gedrag niet zonder meer gebaseerd is op het kiezen van de beste oplossing voor onszelf. ‘Spiegelneuronen’ en oxytocine zorgen voor een opvallend sociale toets bij veel keuzes die we maken. De ‘homo economicus’ blijkt bij een verschillende experimenten plots een zeer sociaal wezen te zijn dat ‘tot de groep wil behoren’ en die niet zomaar mikt op eigenbelang eerst en ‘the survival of the fittest’. We worden dan ‘conditional cooperators’ (we handelen ‘prosociaal’ zolang anderen dat ook doen) of ‘altruistic punishers’ (die gedrag dat afwijkt van de sociale norm afkeuren of willen bestraffen).
Of dat prosociaal gedrag uiteindelijk ingegeven is door een vorm van egoïsme (omwille van het goed gevoel dat we krijgen als we een ander helpen; omwille van onze angst om sociaal uitgesloten te worden; omdat we nood hebben aan een gevoel van verbondenheid) of toch door zuiver altruïsme, is nog niet helemaal uitgemaakt. Die sociale keuzemechanismen zijn echter wel zeer fragiel, want ze worden heel snel ‘verdreven (‘crowding out’) wanneer men bvb. financiële stimuli begint te geven. Een financiële prikkel doet ons dan letterlijk ‘naar een andere keuze mechanisme’ overschakelen en de keuze wordt dan niet langer bepaald door pro-sociale motivaties maar door een economische afweging.

En wat doe je daar nu mee?
Om te beginnen helpt dit boekje te begrijpen en erkennen dat keuze en gedrag slechts in beperkte mate rationeel, bewust en uit ‘vrije wil’ bepaald wordt. Gelukkig is ook het egoïsme beperkter dan men rationeel zou denken.
Wie zijn rationeel denken moeilijk kan loslaten, zal allicht argumenteren dat er een groot verschil is tussen de beperkte psychologische experimenten en het ‘echte leven’. Of dat harde wetenschappelijke bewijzen ontbreken, vermits gedragspsychologie vooral op empirische modellen en bevindingen stoelt. Of dat men hoogstens relatieve verschillen tussen ‘gemiddelden’ van gedragingen van onderzochte personen kan aantonen en dat dus individuele keuze of gedrag steeds onvoorspelbaar zal blijven.
Desondanks schuift Tiemeijer een duale strategie naar voor, ten behoeve van beleidsmakers die een brug wil slaan tussen het benutten van bepaalde snelle, intuïtieve, onbewuste processen en het creëren van ruimte en tijd om bij het beslissen ook de tragere, rationele, beredeneerde route een goede kans te geven. Hij gaat daarbij ethische beschouwingen rond het gebruiken van technieken door de overheid om ‘gedrag te beïnvloeden’ niet uit de weg.

Door de bril van de apotheker
Persoonlijk las ik dit ‘Hoe Mensen Keuzes Maken’ vooral vanuit het oogpunt van de apotheker die bezorgd is voor de therapietrouw van zijn patiënten. We gaan er immers van uit dat ‘raad geven’ voldoende is om patiënten te motiveren tot goed gebruik van hun medicatie. Dit boek leert ons niet alleen dat de beslissing van patiënten om hun behandeling getrouw te volgen veel complexer in elkaar zit; het helpt ook een aantal mechanismen te begrijpen die we ook kunnen gebruiken om betere resultaten te bekomen.

Dirk BROECKX -- 21 mei 2012

REAGEER

Ik heb dit met heel veel belangstelling gelezen. Echt wel koren op mijn molen. Ben blij dat je het nog eens via deze weg onder de aandacht brengt want het is waarschijnlijk ook het resultaat van "priming" dat we hardleers blijven vasthouden aan de rationele verklaringen van het gedrag. Her feit dat deze een groter gevoel van beheersbaarheid en controle geven (maar beter is evenwel te spreken van een "illusie") is hier niet vreemd aan.
Je blog blijft interessant en echt de moeite om te blijven lezen. Bedankt hiervoor.

Madeleine Janssens
Director WHY5Research

Het Gouden Ei van de Geneesmiddelen in Belgie

http://www.de7de.be — 14/05/2012

Innoveren en besparen moeten evenwichtiger gebeuren
‘Een verstandig geneesmiddelenbeleid leidt tot besparingen en ondersteunt innovatie. Door alleen te beknibbelen op de uitgaven voor geneesmiddelen lost men de budgettaire uitdaging van de gezondheidszorg niet op’, dat stelden de experts van Itinera afgelopen week heel terecht in een goede analyse.

Willen we het ‘Gouden Ei van de Geneesmiddelen’ in België vrijwaren, dan dringt een grondige hervorming van het gezondheidszorgsysteem zich op als antwoord op de stijgende uitgaven in de gezondheidszorg op lange termijn. En Itinera voegde er meteen een lange waslijst concrete voorstellen aan toe.

Soms een beetje kort door de bocht, maar toch goede inzichten
Het Instituut berekende (spijtig genoeg nogal kort door de bocht) dat een verstandig geneesmiddelenbeleid, een besparingspotentieel van gemiddeld 444 miljoen euro per jaar kan opleveren met vrijwaring van de innovatieve farma capaciteit.

Het pleit ervoor dat een deel (concreet: 1/3) van de besparingen terugvloeit naar innovatie in de geneesmiddelensector. Dit is belangrijk om de R&D innovatie op peil te houden, daar er internationaal een achteruitgang merkbaar is.

Het rapport beschrijft in detail de huidige maatregelen, analyseert ze zeer kritisch en stelt een (lange) reeks maatregelen voor die doelmatiger zouden zijn.

De analyse start met een behoorlijk gedetailleerde situatieschets, met bijhorende commentaren over de impact van de diverse maatregelen en aanpak. Men gaat zeer terecht uit van de vaststelling dat de markt opgedeeld is in een in-patent en post-patent markt, elk met eigen spelregels. Men stelt eveneens terecht vast dat België geen 'generische politiek' voert, maar heeft gekozen voor het aanmoedigen van 'goedkoop voorschrijven en -afleveren'. Maar vervolgens houdt toch vast aan een onderscheid tussen generieken en in prijs gezakte originelen, terwijl dit in de context van de gekozen aanpak eigenlijk niet echt relevant is.

Concrete voorstellen

Verplicht artsen om alle ‘post-patent’ geneesmiddelen op stofnaam voor te schrijven, maar laat EBM uitzonderingen toe.
Breid de subsititutieplicht voor apothekers uit tot alle post-patent geneesmiddelen met aflevering van het goedkoopste alternatief (of 5% duurder en laat ook hier EBM uitzonderingen toe).
Herzie de RIZIV lijst van de ‘goedkoopste’ geneesmiddelen zesmaandelijks (ipv. maandelijks), maar laat daarnaast ook selectieve prijs onderhandelingen toe van ziekenfondsen en privé verzekeraars met farma bedrijven (zodat in de tussenliggende periodes de markt kan blijven spelen).
Laat ziekenfondsen ook rechtstreeks onderhandelen in de prijszetting van op-brevet geneesmiddelen.
Laat ziekenfondsen ook selectief contracteren met zorgverstrekkers en zorginstellingen op basis van de kwaliteit van het gebruik van geneesmiddelen.
Verbied marketingpraktijken zoals ‘branding’ strategieën van post-patent geneesmiddelen en ‘misleidende of onevenwichtige’ reclameboodschappen vanuit diverse bronnen.
Recupereer een groter aandeel van de kortingen die worden toegekend en herinvesteer dit bedrag in de gezondheidszorg.

Dat zijn slechts een handjevol uit een reeks van een 20-tal maatregelen die het Itinera Instituut afgelopen week voorstelde in een rapport, teneinde de crisis in de geneesmiddelensector te bestrijden.

Hoe zit de markt cijfermatig in elkaar?
Een nuttig inzicht – dat echter bedolven zit in de lange tekst – is een analyse van de volumes (in DDD = dagdosissen) en waarde (RIZIV) van de terugbetaalbare geneesmiddelen.

In DDD is de markt als volgt verdeeld:
20% in-patent geneesmiddelen.
De rest is post-patent en bestaat uit:
27% originele producten waarvoor (nog) geen generisch alternatief beschikbaar is
11% originele producten mét generisch alternatief, maar niet in prijs gedaald en
17% originele producten mét generisch alternatief en al wel in prijs gedaald
24% generieken.

(17 + 24 = 41% van de DDD’s is dus ‘goedkoop’)

Van de 4,3 miljard Euro uitgaven gaat er:
49% naar in-patent geneesmiddelen.
De rest is post-patent en bestaat uit:
26% originele producten waarvoor (nog) geen generisch alternatief beschikbaar is
5% originele producten mét generisch alternatief, maar niet in prijs gedaald en
11% originele producten mét generisch alternatief en al wel in prijs gedaald
12,4% generieken.

De post-patent markt van ‘goedkope’ geneesmiddelen beslaat dus (17 + 24 =) 41% van de DDD’s, die samen (11 + 12,4 =) 23,4% van de uitgaven vergen. En dat kan volgens Itinera een pak beter.

Hoe komt men aan 444 miljoen potentiële besparingen?
Itnera stelt voor de 49% in-patent producten qua prijs ongemoeid te laten. In tegendeel: de prijs zou eigenlijk vrijer moeten worden, indien het bedrijf ook R&D en tewerkstelling genereert in België.

Maar ook de 26% originelen zonder generisch alternatief blijven grotendeels buiten beschouwing.
Men richt dus de besparingspijlen vooral op de 11 + 5 + 12,4 = 28,4% van de markt, die samen 1,221 miljard waard zijn. Indien men voor deze producten prijsdalingen kan bekomen van dezelfde orde grootte als in een aantal buurlanden dan zou men volgende resultaten kunnen boeken (becijfering Itinera):

Nederland 68,3% goedkoper → 834 miljoen besparingen
UK 54,6% goedkoper → 667 miljoen besparingen
Duitsland 23,3% goedkoper → 285 miljoen besparingen
Frankrijk 0,8% duurder → 9,8 miljoen meeruitgaven
Gemiddeld 36,35% goedkoper → 444 miljoen besparingen

Enkele gaten in het verhaal
Bizar genoeg doet Itinera geen poging om bij deze schatting rekening te houden met de enorme potentiële groei van het segment ‘post-patent met prijsdaling’ als gevolg van een resem blockbuster moleculen die van nu tot 2014 gaan vervallen.

Verder wordt er nauwelijks een concrete oplossing aangereikt voor het segment ‘post-patent zonder generisch alternatief’ (28% in waarde !). In feite loopt qua prijszetting de patentperiode voor deze producten gewoon verder.

Al evenmin komt er veel concreets uit de bus voor biosimilars.

En aan de kant van innovatie wordt met geen woord gerept over het – nochtans fundamenteel transformerend – concept van ‘stratified medicines’.
(Lees ook nog eens opnieuw wat de UK daarover al vroeger publiceerde: KLIK HIER).

Hoewel er een schuchtere aanzet wordt gegeven naar het meer rationeel omspringen met geneesmiddelen, blijft het grootste deel van het Itinera verhaal draaien rond prijs en veronachtzaamt men relatief het aspect volume en zorgvuldiger omspringen met indicatiestelling. Slechts wanneer men zorgverstrekkers (in het bijzonder artsen en apothekers) zal motiveren om hun eigen kwaliteit (op vlak van voorschrijven en afleveren) te gaan meten, tegen het licht te houden en te vergelijken met elkaar, zal men een daadwerkelijke stap hebben gezet naar een hervorming van de markt. Dat veronderstelt natuurlijk wel het scheppen van een klimaat en een systeem waarbinnen zij dit kunnen doen met het oog op het (positief) verbeteren van de kwaliteit van de zorg, niet van het (negatief) controleren van de uitgaven of bestraffen van onvolmaakte parkijken.

Tot slot – en dat ontgoochelde mij eigenlijk het meest vanwege Itinera – heeft men geen poging gedaan om een vergelijking te maken tussen de terugbetaalde en niet-terugbetaalde post-octrooi markt. Daar spelen heel andere mechanismen en loopt bijvoorbeeld de prijsconcurrentie heel anders. Terwijl de arts de voorschrijfpen helemaal alleen vast houdt, betaalt de patiënt de volledige rekening. Het gevolg? Een veel hogere penetratie van generieken en behoorlijk lagere prijzen. Misschien moet men dus toch de moed maar hebben om de patiënt meer aan zet te laten en zijn portemonnee niet mordicus te willen sparen. Want dat helpt!

Conclusie
Zijn deze voorstellen niet te complex om door de huidige regering te worden aanvaard? Enkele eenvoudige en minder ‘agressieve’ maatregelen zouden allicht alle betrokkenen beter kunnen motiveren om mee te werken aan het rationeel gebruiken van de beschikbare middelen, in combinatie met een ‘relance beleid’ voor de R&D in België. (Zie ook vorige de7de – KLIK HIER)

Toch moet gezegd en ondersteund worden dat analyses zoals deze van het Itinera Instituut nieuwe inzichten geven en alleszins zeer waardevol zijn omdat ze het debat opnieuw aanzwengelen. De huidige maatregelen zijn miskleunen. Men stuurt ze hoogstens lichtjes bij met lapmiddelen (cfr. de beslissing van vorige week om bij gebrek aan beschikbaarheid van goedkope producten de apotheker toch toe te laten een duurder product af te leveren) of slaagt er gewoon niet in ze te realiseren (cfr. de zuurstof maatregelen die nu weer tot juli uitgesteld werden).

Alles is beter dan de situatie waarin we nu verkeren. Maar wanneer slagen we er in (bedrijven, artsen, apothekers, ziekenfondsen en overheid) een goed alternatief uit te werken dat wel de baan houdt?

Dirk Broeckx – 14 mei 2012

Voor het VOLLEDIG RAPPORT (klik hier)

KORTE VERSIE (Perstekst):

Verstandig geneesmiddelenbeleid levert 444 miljoen euro per jaar op.

Itinera pleit voor verplichting om geneesmiddelen op stofnaam voor te schrijven.

Laat ziekenfondsen rechtstreeks onderhandelen in prijszetting geneesmiddelen.

Het Itinera Institute berekende dat een verstandig geneesmiddelenbeleid, een besparingspotentieel van gemiddeld 444 miljoen euro per jaar kan opleveren met vrijwaring van de innovatieve farma capaciteit. Om dit te realiseren moet de Belgische overheid naast de hervormingen die momenteel worden ingevoerd bijkomende maatregelen nemen en verouderde marktverstorende procedures afschaffen. Itinera stelt voor om het bestaande quotasysteem voor goedkope geneesmiddelen voor artsen af te schaffen en te vervangen door een verplichting voor artsen om geneesmiddelen op stofnaam voor te schrijven behalve voor wetenschappelijk onderbouwde uitzonderingen. Selectieve contractering door ziekenfondsen zorgt ervoor dat meerdere prijzen gelijktijdig op de markt komen en stimuleert de concurrentie. De substitutieplicht voor apothekers op basis van een maandelijkse herzienbare prijslijst houdt risico’s in voor ongewenste neveneffecten. Itinera stelt een 6-maandelijkse in plaats van een maandelijkse herziening voor van de prijslijst voor goedkoopste geneesmiddelen.

Herbekijk prijslijst goedkoopste geneesmiddelen 6-maandelijks
Een van de nieuwe hervormingen is de substitutieplicht voor apothekers. De apotheker is verplicht om 1 van de 3 goedkoopste geneesmiddelen aan te bieden aan de patiënt op basis van een maandelijks herzienbare prijslijst. Kiest de patiënt niet voor dit geneesmiddel dan wordt de volledige prijs doorgerekend aan de patiënt. Dit betekent dat een medicijn in een bepaalde maand het goedkoopste kan zijn, maar niet meer in de volgende maand(en). Deze korte termijn van herziening van de prijslijst houdt risico’s in voor ongewenste neveneffecten zoals het niet tijdig kunnen bevoorraden van apothekers of het ontstaan van overschotten. Eveneens kan het maandelijks wijzigen van een geneesmiddel bij patiënten (vooral ouderen) tot verwarring leiden.
Itinera stelt voor om de prijslijst niet maandelijks maar om de zes maand te wijzigen om het risico op ongewenste neveneffecten te beperken.

Schaf verouderde marktverstorende procedures af
Itinera pleit ervoor om bij het invoeren van nieuwe hervormingen ook verouderde marktverstorende procedures af te schaffen. Zo is de huidige procedure om post-patent medicijnen (generische) op de Belgische markt te lanceren te complex, tijdrovend en administratief. Hierdoor haken verschillende spelers af, daar de Belgische markt hiervoor te klein is. Men krijgt aldus minder concurrentie. Het is beter om deze procedures en beslissingen op een internationaler niveau te brengen.
De voorwaarde waarbij elk nieuw generisch geneesmiddel dat op de Belgische markt wil toetreden zijn prijs 44% lager moet zetten dan de originele prijs van een patent medicijn is vaak een rem om toe te treden tot de Belgische markt.

Verplicht artsen om geneesmiddelen op stofnaam voor te schrijven
Itinera stelt voor om het bestaande quota systeem voor goedkope geneesmiddelen voor artsen af te schaffen en te vervangen door een verplichting voor artsen om geneesmiddelen enkel op stofnaam voor te schrijven, behalve als er therapeutisch een bezwaar is dat duidelijk wetenschappelijk onderbouwd is. Dit betekent dat de monitoring ook eenvoudiger wordt en enkel de therapeutische bezwaren in kaart worden gebracht.

Laat ziekenfondsen rechtstreeks onderhandelen in prijszetting geneesmiddelen
In Nederland en Duitsland vervullen de ziekenfondsen een directe rol in de prijszetting van geneesmiddelen. Selectieve contractering door ziekenfondsen is daar mogelijk. Hierdoor komen er per geneesmiddel meerdere prijzen gelijktijdig op de markt en worden farmaceutische bedrijven geprikkeld om te concurreren.3
Itinera pleit voor de invoering van selectieve contractering door ziekenfondsen. Dit betekent wel dat de ziekenfondsen meer directe verantwoordelijkheid krijgen en een andere rol vervullen in het gezondheidszorgbeleid.

Verstandig geneesmiddelenbeleid leidt tot besparingen en ondersteunt innovatie
Itinera berekende dat een verstandig geneesmiddelenbeleid, een besparingspotentieel van gemiddeld 444 miljoen euro per jaar kan opleveren met vrijwaring van de innovatieve farma capaciteit. Een beleid waarbij een deel van de besparingen terugvloeit naar innovatie in de geneesmiddelensector. Dit is belangrijk om de R&D innovatie op peil te houden, daar er internationaal een achteruitgang merkbaar is.

Verval niet in geneesmiddelenreductionisme, nood aan lange termijn visie
De optimalisatie van de prijszetting van geneesmiddelen leidt zeker tot besparingen. Door alleen te beknibbelen op de uitgaven voor geneesmiddelen lost men de budgettaire uitdaging van de gezondheidszorg niet op. Een grondige hervorming van het gezondheidszorgsysteem dringt zich op als antwoord op de stijgende uitgaven in de gezondheidszorg op lange termijn.

Screw it. Let�s do the third alternative!

http://www.de7de.be — 7/05/2012

Elke apotheker is de besparingsmaatregelen grondig beu en de roep naar actie – harde actie (!) – wordt steeds luider. Gaan we daarmee scoren? Lossen we zo de fundamentele economische en sociale problemen op? Is dàt het relancebeleid dat we willen (en broodnodig hebben)?

Tot vanochtend groeide in mijn hoofd een scherpe analyse van wat de afgelopen maanden fout gelopen is.
Maar een bericht op de radio en een blik op mijn boekenkast brachten me ertoe om een heel andere richting uit te gaan. Frustratie kan leiden tot creativiteit en luisteren helpt samen oplossingen te vinden.

Deze ‘zevende’ groeide de afgelopen dagen in mijn hoofd onder de werktitel ‘Domme Beslissingen’. Ik zou eens keurig op een (heel lange) rij zetten welke onverstandige beslissingen het Kabinet van Sociale Zaken en het RIZIV de afgelopen maanden in de strot van de artsen en de apothekers hadden geduwd. De frustratie scheert immers steeds hogere toppen en op het terrein schiet men op alles wat beweegt (of dat juist niet doet).

Op basis van een nauwgezette dissectie van alle redenen waarom zowat elke beslissing van de afgelopen zes maanden verkeerd uitdraait (zelfs diegenen waarmee het kabinet hier en daar op zijn stappen lijkt terug te komen!), had ik al een pak pagina’s klaar in mijn hoofd. Het zou bij ‘de strijdlustige achterban’ zeker in dank afgenomen worden.

Screw it. Let's do it! (Richard Branson)
En toen hoorde ik vanochtend op de radio dat Richard Branson gisteren in Antwerpen was met zijn babbel over “Screw it. Let’s do it!”. Bijna op hetzelfde moment viel mijn oog op één van de boeken in het stapeltje dat klaar ligt om besproken te worden: “The Third Alternative” van Stephen Covey.

In dit ‘vervolg’ van ‘The Seven Habits of Highly Effective People’ bouwt de man – die ons ook al ‘The speed of trust’ gaf – verder op de principes van creatief samenwerken. Branson en Covey zorgden samen voor een moment van reflectie en ommekeer.

Branson herinnerde me eraan:
• dat frustratie een nuttige drijfveer is om dingen te verbeteren;
• dat je op je buikgevoel moet durven afgaan om de weg te vinden;
• dat je daarbij een ferme dosis creativiteit en ‘out of the box denken’ mag gebruiken.

Covey leert:
• dat een conflict uitzichtloos wordt wanneer je alleen je eigen idee en belang blijft verdedigen (en je tegenstander dat ook maar verder blijft doen);
• dat er altijd er een derde alternatief mogelijk is, mits je leert luisteren naar elkaar en creatief een oplossing uitwerkt waarbij je elkaars doelstellingen helpt te realiseren.
• dat de eerste stap van dit proces niet praten is (of roepen, schreeuwen, protesteren…), maar luisteren naar de tegenpartij.

Hola! Daar nijpt toch juist het schoentje? Dit kabinet wil niet meer luisteren, hoor ik hier en daar: ‘Als er al gesproken wordt, is er alleszins bitter weinig aandacht voor wat we te zeggen hebben’. Dat zal zeker zo wel zijn. Maar dat is niet wat Covey bedoelt met luisteren.

The Third Alternative (Steven R. Covey)
Bij het doorbladeren van het boek van Covey (Het Derde Alternatief) viel het me op hoe hopeloos de voorbeelden en verhalen zijn die hij aanhaalt om zijn aanpak te illustreren. Het begon me ook duidelijk te worden dat we vandaag op een cruciaal keerpunt gekomen zijn.

De huidige regering legde precies vijf maanden geleden de eed af. Geconfronteerd met een ongeziene economische en financiële crisis en gehandicapt door maanden van slepende politieke onderhandelingen wilde men snel en daadkrachtig besparen. Inmiddels zijn de maanden voorbij gevlogen en komt er – behoudens een falende conjunctuur en een tanend vertrouwen – van effectief besparen nog niet veel in huis. Maar onder het dreigend zwaard van een snel groeiende recessie wil men nu – zonder geld – een relance politiek ontwikkelen.

Je kan daar cynisch bij worden en nog wat extra bakken kritiek spuien. Of je kan je realiseren dat – net als voor de regering en het kabinet – de tijd door onze vingers glipt, ons economisch probleem niet opgelost geraakt en een realistisch relance plan behoorlijk hopeloos wordt.

Tenzij…
Tenzij je denkt als Branson en Covey en alles in het werk stelt om de kloof niet groter te maken en in tegendeel samen tot een creatieve oplossing te komen.

Ik ben eigenlijk benieuwd eens te horen welke de onderliggende drijfveren zijn en welke belangen en objectieven de beleidsvoerders echt willen bereiken. Die lijken evident, maar toch begrijpen we elkaar niet. Dus moet de lucht eerst geklaard worden. Met de respectvolle acties (gedoofde lichten en ‘apotheek bij kaarslicht’) hebben we heel bewust een gematigde koers gevaren om communicatief geen bruggen te verbranden.

Misschien moet ik morgen maar eens op zoek gaan naar een Franse vertaling van Covey’s boek en het gaan afgeven in de Handelsstraat in Brussel…

Dirk Broeckx – 7 mei 2012

Post Scriptum

En wat willen we zelf bereiken? Het kan geen kwaad duidelijk de krijtlijnen aan te geven van waar we mogelijke oplossingen zien liggen. Dit biedt eveneens de kans om uit te leggen wat onze eigen drijfveren zijn in deze nijpende periode. Een poging tot een creatieve voorzet...?

1. Volume
De voorstellen die de MedicoMut terzake op tafel legde moeten worden uitgevoerd. De uitgestoken hand van de artsen werd oorspronkelijk niet aangenomen, maar een dergelijke ‘historische’ geste kan best gerespecteerd en gehonoreerd worden.
Dit zorgt ervoor dat de maatregel ‘verplichte VOS’ en de onbillijk geachte heffing van 15 mio afgevoerd kunnen worden.

2. Prijs
Geen maandelijkse, maar een driemaandelijkse aanpassing van de prijzen.
Aanpassing (tegen 1 juli) van de clusters in logische groepen (met het hergroeperen van alle producten in een marge van 10% boven en onder de gemiddelde grootte in elke cluster).
Producten die ‘te duur’ zijn, worden terugbetaald op basis van de terugbetaling voor ‘de goedkoopte’ in de cluster.
Dit zorgt ervoor dat de huidige chaos en onredelijk snelle veranderingen verdwijnen. De potentiële besparingen worden terug groter. De apotheker en de arts krijgen meer keuzemogelijkheden om ‘goedkoop’ voor te schrijven en af te leveren. De patiënt hoeft niet langer de volle pot te betalen, indien hij toch zijn vertrouwd product wil.

3. Budget
Een aparte budgetlijn voor de (totale) vergoeding van de apothekers en een dynamisch berekende (en afgerekende !) retributie / reservering garanderen dat dit deelbudget op jaarbasis gerespecteerd zal worden, maar ook dat de apothekers dit budget kunnen verwerven.
Dit zorgt ervoor dat de overheid zeker is van de uitgaven, maar de apothekers beschermd worden tegen overdreven, complexe besparingsmaatregelen. Hierdoor kan tevens voorkomen worden dat hun noodzakelijke inkomen (cfr. personeelskosten en hun indexering) in het gedrang komen door conjuncturele veranderingen.

4. Samenwerking
Het KB over Medisch Farmaceutisch Overleg (MFO) (incl. het noodzakelijke budget, inbegrepen in de totale vergoedingsmassa) worden ASAP uitgevoerd, zodat artsen en apothekers aangemoedigd worden om prijs, volume, maar ook medische en farmaceutische aspecten lokaal te optimaliseren. De nodige snelle feedback van gegevens wordt voorzien.
Dit zorgt ervoor dat artsen en apothekers in tijden van crisis kunnen samenwerken (in plaats van tegen elkaar in het harnas te worden gejaagd).

5. Toekomst
In de loop van 2012 worden minstens drie nieuwe initiatieven uitgevoerd en/of in piloot gestart: het medicatieschema, de ‘medicatiecheck’ en een coherent systeem voor de vergoeding van IVM (individueel verpakte medicatie). Het noodzakelijke budget hiervoor wordt binnen de totale vergoedingsmassa voorzien.
Dit zorgt ervoor dat men het beroep een positief perspectief geeft op de toekomst en dat hierin effectief verder geïnvesteerd wordt (in plaats van alle energie en aandacht alleen naar besparingen te laten gaan).

Reliable Cancer Therapies

http://www.de7de.be — 21/04/2012

Soms vallen stukjes van een puzzel vanzelf in elkaar.
Jean-Jacques Cassiman verwees tijdens de IFB Mamagementcursus naar ‘Reliable Cancer Therapies’, een prachtige site voor wie op zoek is naar betrouwbare informatie over kanker en behandelingen.

De inzichten over 'transversale marketing' uit de P4F (Prepare for the Future) training (de module ‘Samenwerken en Visie Gezondheidszorg’) sluiten daar naadloos bij aan. En zo bied ik vandaag een gemengd gerecht aan met beide componenten: enerzijds de weg naar interessante, wetenschappelijk én maatschappelijk correcte informatie over kanker; anderzijds enkele overwegingen over de noodzaak om marketing en informatie anders, intelligenter en gebruiksvriendelijker te gaan benaderen.

De kracht van een netwerk
Bij IFB hameren we altijd op het belang van ‘netwerken’. Hier zie je nog maar eens een staaltje wat dat echt betekent. Via contacten in een netwerk krijg je goede informatie en verspreid je ze ook meteen. Tijdens zijn jaarlijkse (alweer helemaal vernieuwde en ongelooflijk leerrijke) presentatie over ‘Het Menselijk Genoom’ tijdens de IFB Managementcursus verwees Jean-Jacques Cassiman ondermeer naar de site ‘Relaiable Cancer Therapies’.

De idee ervoor komt van een Belg (Luc Verelst) die informatie zocht voor een kankerpatiënt die moest kiezen tussen de diverse mogelijke behandelingen die werden aangeboden. Hij riep de hulp in van enkele bevriende specialsiten (netwerk !) en zo onstond RCT.
En met deze zevende gaat het netwerk weer verder en reik ik wat Verelst bouwde en Cassiman mij aanwees weer verder door aan de 400 lezers van deze 7de . Opdat zij het op hun beurt weer zouden kunnen doorgeven aan hun netwerk…

Reliable Cancer Therapies (RCT)
Mag ik eerlijk toegeven dat alles wat nu volgt puur plagiaat is? De beschrijving van het initiatief op de site is zo helder, dat het zonde zou zijn om ze niet letterlijk over te nemen. En ik voeg er, voor de onafhankelijkheid, nog een stukje aan toe dat Marleen Vinoelst er recent in Bodytalk over publiceerde. Ik wil eveneens graag opmerken dat je op RCT ook links vindt naar meer dan 1.600 wetenschappelijke studies! (Meer: KLIK HIER).

RCT onderzoekt de betrouwbaarheid van de informatie over kankertherapieën, zodat op bewijs gebaseerde behandelingskeuzes kunnen worden gemaakt. Wij helpen patiënten hun weg te vinden in de complexe informatie over geregistreerde, aanvullende en alternatieve therapieën.

RCT zoekt voortdurend naar kankertherapieën die nog nooit aan een diepgaand onderzoek werden onderworpen en financiert mogelijk behandelingen die op basis van meetbare resultaten als beloftevol beschouwd kunnen worden.

De RCT-website voorziet dezelfde op onderzoek gebaseerde informatie op het niveau van zowel patiënten en hun familie als van professionelen. Deze informatie kan worden gebruikt tijdens de bespreking van mogelijke behandelingen. Het RCT team is onafhankelijk en onbevooroordeeld en kan beroep doen op een gereputeerde adviesraad. Het team werkt ook samen met internationale organisaties (ESMO, CAM-CANCER) en consulteert betrouwbare bronnen voor informatie (o.a. NCI, MSKcc, NS). RCT geeft geen medisch advies en deze website vervangt geen medische raadpleging

Wat vindt u op de RCT website?
• Informatie over verschillende kankerbehandelingen en kankertypes
• Europese richtlijnen per kankertype
• Gidsen voor patiënten met algemene informatie
• Projecten die RCT financieel ondersteunt
• Vragen beantwoord door hun team
• Verwijzingen naar klinische proeven

Baken van betrouwbaarheid
De Zwitserse non-profitorganisatie Reliable Cancer Therapies (betrouwbare
kankerbehandelingen) verstrekt wetenschappelijk gefundeerde, betrouwbare en toegankelijke informatie over kankertherapieën, zodat mensen op bewijs gebaseerde behandelkeuzes kunnen maken. Op de website www.reliablecancertherapies.com is deze informatie te vinden in het Nederlands, Frans, Engels en Spaans.

Samenwerken en Transversale Marketing
In de P4F (Prepare for the Future) trainingen wordt de nadruk sterk gelegd op de noodzaak tot samenwerken. Eén van de concrete vormen daarvan noem ik transversale marketing. Dat is een benadering van marketing die echt patiënt-/klantgericht is. Een product of dienst wordt dan niet benaderd zoals de zorgverstrekker of het producerend bedrijf dat normaal doet (namelijk voor zijn product of dienst alleen), maar wel zoals de gebruiker dat ziet (namelijk vanuit een overzicht van alle mogelijke oplossingen voor zijn probleem, vandaar ‘transversaal’).

Businessmodel...
In veel sectoren bestaan zo al initiatieven. Bookings.com (voor reizen), Amazon.com (voor boeken), iTunes (voor muziek) of Vergelijk.be (voor een scala van elektro- en audiovisuele producten). De gebruiker vindt er via gebruiksvriendelijke ingangen en zoekrobotten zowel overzichten van productgroepen als monografieën over individuele producten of diensten. Normaliter wordt de inhoud niet aangeleverd door de aanbieder/fabikant zelf, maar wel door een redactieteam en/of door de ‘community’ van gebruikers, die hun evaluaties geven.

... en financiering
In veel sectoren werkt zo’n model slechts omdat er ook een verkoopmodaliteit in zit, die het businessmodel voedt. Allicht is dat de reden waarom dergelijke ‘transversale’ tools weinig opgang kennen in de gezondheidssector. Dat moet ons (in de hele sector) aan het denken zetten: indien we onze onafhankelijkheid willen bewaren en niet in de ‘commerciële val’ willen lopen, dan moeten we zelf een financieringsmodel uitwerken. De overheid zou er bvb. goed aan doen om een (adequaat) stuk van de besparingen te herinvesteren in dergelijke initiatieven of om de sector te helpen dit te autofinancieren via een (verplichte?) kleine bijdrage die in een gezamenlijk fonds kan worden beheerd en besteed.

Goede voorbeelden
En toch zijn er al prima initiatieven, waarvan hier enkele voorbeelden (verre van exhaustief):

Het Kompendium Farma was in feite lang voor zijn tijd (1984 !) een eerste vingeroefening: in een tiental hoofdstukken wordt een overzicht gegeven van zowat alle relevante niet-geneesmiddelen die in de Belgische apotheek verdeeld worden. Oorspronkelijk alleen op papier en vanaf het begin van deze eeuw ook digitaal. (Contact: info@farmacompendium.be ).
In Nederland is www.betrouwbarebon.nl een prachtig voorbeeld van samenwerking tussen diverse beroepsfederaties van zorgverstrekkers, patiêntenorganisaties, non-profits en overheid. In zeer verstaanbare taal vind je er informatie over alle mogelijke ziekten en behandelingen.
Voor kanker lijkt Reliablecancertherapies.com dé referentie te gaan worden om transversaal, met een overzicht van alle vormen van kanker en alle soorten behandelingen, betrouwbare en begrijpelijke informatie op peil te houden.

(Ken je er nog gelijkaardige goede voorbeelden van ‘transversale marketing’, signaleer ze dan aub :

REAGEER

De site biedt beknopte gegevens over verschillende kankertypes, praktische gidsen voor allerhande informatie, de gangbare Europese richtlijnen, een checklist waarmee je kan nagaan of een bepaalde therapie al dan niet deugt, en actueel klinisch onderzoek over nieuwe therapieën. De organisatie ondersteunt ook projecten in verband met kankeronderzoek. Dit schitterend initiatief werd in 2009 uitgewerkt door de naar Zwitserland uitgeweken Vlaming Luc Verelst.
(Baken van Betrouwbaarheid: bron = Marleen Vinoelst in Bodytalk - februari 2012)

Angels
RCT wil nog een stapje verder gaan dan alleen goede informatie aanbieden. Patiënten en hun naasten hebben ook erg veel nood aan steun, een luisterend oor en praktische raad die hen helpt om de dagdagelijkse ongemakken van kanker aan te kunnen en ze te verlichten. RCT zou daarom graag een project opstarten in samenwerking met de Amerikaanse non-profitorganisatie Imerman Angels (www.imermanangels.org), die kankerpatiënten, ex-kankerpatiënten en andere vrijwilligers met elkaar in contact brengt om die noodzakelijke steun te kunnen bieden.
Voorlopig is het de bedoeling om het project te evalueren en na te gaan in hoeverre dergelijk concept nodig en haalbaar is in België/Europa. Meer info : KLIK HIER.

Dirk BROECKX -- 21 april 2012

The End of Illness -- David Agus

http://www.de7de.be — 14/04/2012

Het lezen van ‘The End of Illness’ door Dr. David Agus gaf me een bizar dubbel gevoel. Het boek bevat briljante nieuwe inzichten en een frisse kijk op gezondheid en gezondheidszorg. Maar ik had het soms wat moeilijker met lange passages, waarbij ik me soms afvroeg waar de auteur eigenlijk heen wou. Het was dus soms even doorbijten, tot je weer aan een ‘waw-moment' kwam.

Ik probeer in wat volgt in tweemaal 10 punten de essentie van zijn boodschappen te vatten. Laat je vooral niet afschrikken door de aangekondigde lastigere passages en bekijk deze boekbespreking dus eerder als een eerste kennismaking om het ganse verhaal nadien zelf te lezen. Het is de moeite en het kan je alleszins motiveren om vandaag al te beginnen werken aan je eigen ‘end of illness’.

Als oncoloog staat Agus helemaal in de realiteit van de zorg voor complexe, zwaar zieke patiënten. Je voelt meteen dat hij medisch en psychologisch zeer begaan is met zijn patiënten. Het verklaart ook waarom hij heel kritisch staat tegenover de huidige aanpak van de gezondheidszorg, hoewel hij die zelf toch vaak moet toepassen. Maar de man zoekt gedreven naar een nieuw paradigma voor de zorg en dat verdient altijd aandacht.

Boeiende nieuwe inzichten
Het boek van Agus is gebaseerd op een reeks logische en goed onderbouwde nieuwe inzichten:

Het huidige (oude) paradigma van de gezondheidszorg stamt eigenlijk uit de tijd van de ontdekking van bacteriën en virussen: die werden (worden) als externe factoren beschouwd die het lichaam ‘van buiten uit’ aanvallen. Je bestrijdt ze met geneesmiddelen om de ziekte ‘terug uit je lichaam weg te krijgen’.
De huidige gezondheidszorg is daarbij gebaseerd op een model van acute zorg: je wordt ziek → de arts identificeert de (specifieke, externe) oorzaak en stelt een diagnose → je krijgt een zo doelgericht mogelijk geneesmiddel om die oorzaak weg te nemen → je geneest.
De kernboodschap van David Agus is dat we dat model dringend moeten verlaten.
De tijd van de grote doorbraakgeneesmiddelen die in dat model passen is trouwens ook voorbij. De farmaceutische industrie vindt steeds minder ‘Golden Bullets’ en de R&D pipelines drogen op. Dat komt omdat men verkeerd kijkt naar het lichaam, de ziekte en wat nodig is om het te genezen. Het wordt dus tijd voor nieuwe inzichten en een nieuwe aanpak.
Het lichaam is een ongelooflijk complex en dynamisch systeem. Het is als een bord spaghetti: wanneer je aan de ene kant trekt, beweegt er iets aan de andere kant. We weten eigenlijk nog maar bitter weinig hoe diverse biologische, genetische en psychologische mechanismen precies werken, laat staan hoe ze op elkaar inwerken. De auteur geeft plenty voorbeelden hoe geneesmiddelen of veranderde leefgewoontes vaak totaal onverwachte effecten hebben op heel andere plaatsen dan men dat verwacht.
De meeste ziektes worden veroorzaakt door het lichaam zelf. Je ‘krijgt’ geen ziekte; je lichaam ‘doet’ een ziekte. Ziektes vallen ons niet aan ‘van buiten uit’, maar worden veroorzaakt door factoren binnen het lichaam zelf.
Of je een ziekte zal ‘doen’ hangt grotendeels af van de wisselwerking tussen je ‘genetische voorbestemdheid’ en ‘omgevingsfactoren’. Bij die laatsten staan gedrag en leefgewoonten voorop (eerder dan ‘het milieu’). Dat heeft de patiënt volledig zelf in de hand en Agus pleit daarom nadrukkelijk voor meer ‘patient empowerment’ naar de toekomst. Hij reikt in de eerste pagina’s van het boek daarom meteen een concrete tool aan, namelijk een ‘Persoonlijke Gezondheidsinventaris’. Het zijn vier bladzijden met een exhaustieve vragenlijst over alle aspecten van je gezondheid, beleving en leefgewoonten.
Zowat alle mechanismen in je lichaam zijn gemaakt om ‘homeostase’ te bewaren: het bewaren van je eigen, persoonlijke, normale en evenwichtige toestand. Je hoeft overigens niet per se ‘normale’ waarden te hebben om gezond te zijn; je eigen gezonde evenwicht kan gerust afwijken van de norm, zonder dat je daarom hoeft ziekt te zijn. Omgekeerd moeten we in geval van ziekte het lichaam helpen om zijn evenwicht terug te vinden, eerder dan dit nog verder te verstoren.
Ontstekingsreacties (inflammaties) zijn een signaal dat het evenwicht verbroken is. Ze zetten meteen de deur open om een ziekte te doen want het evenwicht en de verdedigings-mechanismen zijn verstoord.
Om het evenwicht terug te vinden, zijn vaak eenvoudige middelen voldoende: een cardio-aspirine kan ontstekingen voorkomen; je voedings-, bewegings- of slaapgewoonten stabiliseren en normaliseren is vaak al genoeg. Over de precieze invloed van de geest op het lichaam weten we eigenlijk nog maar bitter weinig, terwijl onze mentale ingesteldheid in de toekomst zo goed als zeker de belangrijkste ‘omgevingsfactor’ zal blijken te zijn.
‘The end of illness’ bereik je dus via doorgedreven preventie: we moeten een strategie ontwikkelen om zoveel mogelijk ziektes te voorkomen door de complexiteit van het lichaam te erkennen en er anders mee om te gaan, de risicofactoren beter te kennen en de omgevingsfactoren (voedingsgedrag en leefgewoonten) aan te passen om die risico’s te minimaliseren.

In hoofde van elke individuele patiënt veronderstelt de aanpak van Agus meer inzicht in je eigen risicoprofiel(en), bewuster omgaan met eigen gezondheidstoestand (= aandacht als iets fout begint te gaan en tijdig bijsturen) en vooral leren keuzes maken. Want je staat meteen voor een reeks trade-offs: om iets te bereiken, moet je vaak iets anders prijsgeven. Bewust leren kiezen, wordt dus een noodzakelijke vaardigheid: Patient Empowerment...

Voorspellingen en aanbevelingen
Voor de toekomst (en die begint vandaag al!) geeft Agus een resem voorspellingen en concrete aanbevelingen:

Je DNA is eigenlijk alleen een ‘lijst van onderdelen’. Je genotype bepaalt niet wat er precies zal gebeuren, wel wat er kan gebeuren. Het is het aanmaakrecept voor o.m. eiwitten, maar het is niet omdat je een bepaald stuk DNA hebt, dat de eiwitten waarvoor het codeert steeds aangemaakt zullen worden. Dat hangt van andere factoren af (en dat zijn precies de bovengenoemde omgevingsfactoren). Dat verklaart meteen ook waarom genetische karakteristieken doorgegeven worden van generatie op generatie, zonder dat ze daarbij in elke generatie tot expressie hoeven te komen.
Je moet dus zo gedetailleerd mogelijk je compleet ‘genetisch risicoprofiel’ kennen. Agus praat hier over zijn eigen bedrijf, Navigenics, dat genotypering aanbiedt. Hij relativeert de psychologische problemen die zouden kunnen ontstaan door het ‘weten’ wat je (genetisch voorbestemd) te wachten staat. Het is beter te weten wat er kan gebeuren dan in onzekerheid of onwetendheid te leven. Zelfs wanneer je een hoog risico hebt om een ziekte te ontwikkelen, wil dat niet steevast zeggen dat je ze zal krijgen (prevalenties van 100% zijn zeldzaam). Je risico’s kennen kan wel een goede motivator zijn om je gedrag en gewoontes aan te passen en de ziekte te voorkomen.
Genetische biomarkers worden krachtige voorspellers om te weten welke medicatie geschikt is en – al dan niet – zal werken bij een persoon. Stratified medicines worden allicht de norm, met medicatieschema’s en -doseringen op maat van elk individu.
Je eiwitten geven een uitstekend beeld van je gezondheidstoestand. Ze variëren mee met je gezondheidstoestand en zijn dus uitstekende verklikkers om aan te geven wat écht te gebeuren staat. Maar je ‘eiwitprofiel’ is vele malen complexer dan je genetisch profiel. Proteomics wordt een nieuwe technologie waarmee over een aantal jaren een compleet beeld van je eiwitten kan worden gemaakt. De illustratie op de kaft van het boek is daar een voorbeeld van. Je ziet meteen grafisch hoe complex 'proteomics' zijn. Agus maakt daarom de vergelijking met meteorologie: daar slaagt men er vandaag ook in om een uiterst complex systeem met ongelooflijk veel gegevens via supercomputers zodanig in kaart te brengen dat tiendaagse weersvoorspellingen stilaan mogelijk worden.
Je eiwitprofiel zal, naast je genetisch risicoprofiel, in de toekomst zeer specifieke aanwijzingen kunnen geven waar het in je lichaam precies dreigt fout te lopen.
Je microbioom is een uiterst belangrijke factor die je gezondheid mee helpt te bepalen. Elke persoon leeft in symbiose en draagt tienmaal meer micro-organismen in en op zich mee dan hij cellen in zijn lichaam heeft. De darmflora is daar het bekendste en meest herkenbare voorbeeld van. Het helpt te begrijpen waarom je enterotype in de toekomst ook een belangrijk (derde) profiel zal worden om zicht te krijgen op je gezondheidstoestand. De wisselwerking tussen het eigen lichaam en die triljoenen micro-organismen bepalen immers in grote mate hoe gezond je eigenlijk bent.
Om je toekomst te kennen is het ook bijzonder nuttig om naar het verleden te kijken: Agus raadt aan om niet alleen je eigen medische voorgeschiedenis nauwkeurig in kaart te brengen en bij te houden. Hij moedigt je ook aan om de medische voorgeschiedenis van je familie goed te kennen en te documenteren. Vaak wordt daar met de nodige schroom of helemaal niet over gepraat, terwijl het de goedkoopste en minst invasieve manier is om je risico’s in kaart te brengen.

Vervolgens begint Agus aan een reeks hoofdstukken hoe je je risico's kan beheren en beheersen. Eerlijk gezegd verloor ik hier vaak de draad van zijn verhaal en deze 120 pagina’s waren het moeilijkst om door te raken. Hoewel ook hier soms interessante nieuwe inzichten worden aangebracht, was dit naar mijn gevoel het meest verwarde stuk van het boek.
Agus pleit uitgebreid tegen het gebruik van vitaminesupplementen en voor het eten van verse groenten, fruit, vlees en vis.
Hij steekt de loftrompet voor voldoende beweging en geeft daarbij zeer specifieke raad hoe je dit best aanpakt.
Tenslotte bepleit hij een strakke regelmaat voor periodes van slaap en pleit hij ook voor het inbouwen van regelmatige momenten van rust. Eigenaars van honden en katten leven langer, omdat hun viervoeters ze automatisch een meer geregeld leven doen leiden, inclusief meer beweging.

Twee blinde vlekken
Ik zat de hele tijd te wachten op de visie van Agus op twee concrete aspecten die in zijn verhaal zouden passen, maar die niet aan bod komen:

Hoe verklaar je vanuit zijn inzichten het feit dat we ('ondanks' de huidige aanpak, die in vraag wordt gesteld) elk jaar een trimester aan gemiddelde levensverwachting winnen?
Welke rol kunnen zorgverstrekkers spelen bij de noodzakelijke Patient Empowerment? Met name: hoe kunnen artsen en apothekers het ordenen, delen en interpreteren van je vijf 'risicoprofielen' helpen te ondersteunen?

Want combineer even in gedachten je 'persoonlijke gezondheidsinventaris', je 'genetisch risicoprofiel', je 'eiwitprofiel', je 'enterotype' en je 'medische voorgeschiedenis' en je zit op een gigantische berg (digitale) informatie, waarbij Agus ervan uitgaat dat de patiënt die zelf moet verzamelen, beheren en doorgeven aan zijn zorgverstrekkers. In onze Europese en vooral Belgische context kunnen we de patiënt op dat vlak toch anders en beter ondersteunen, niet?

The end of…?
Gaan we naar een toekomst zonder ziektes? In feite zou dit boek beter ‘The End of Healthcare As We Know It’ heten. De voorbeelden en argumenten van Agus zijn bijzonder overtuigend om te begrijpen waarom de gezondheidszorg – en de geneesmiddelensector in het bijzonder – dringend toe is aan een fundamentele transformatie. Hij geeft meteen een complex en toekomstgericht recept om gezondheid en zorg radicaal anders aan te pakken.
Daarvoor zal er nog veel moeten gebeuren.
De technologie en de wetenschap is in volle ontwikkeling. Naar het slot toe pleit Agus er ook nadrukkelijk voor om de mentaliteit van patiënten en zorgverstrekkers te veranderen met het oog op het verzamelen en delen van veel meer informatie. Hij trekt de parallel met de vlotte manier waarop we veel andere informatie digitaal delen (Facebook, Twitter en Google op kop), terwijl gezondheidsgegevens nog steeds opgesloten worden in kleine, individuele vakjes, afgeschermd wegens privacy en beroepsgeheim.

The beginning of…
We moeten precies veel meer informatie verzamelen en leren om ze geanonymiseerd – dus met strikte bescherming van de privacy – te delen, zodat we allemaal samen eruit kunnen leren en daardoor langer en gezonder leven. Videogames, Google Trends en weerberichten zijn voor de auteur mooie voorbeelden en modellen waarvan we in de gezondheidssector moeten leren afkijken om anders te leren omgaan met het verzamelen en verwerken van gegevens.
In zekere zin is dit boek dus helemaal niet ‘the end of…’ , maar wel ‘the beginning of…’ Het kan een rijke bron van inspiratie zijn voor een hele nieuwe kijk en een innoverende aanpak om meer gezondheid en levenskwaliteit te gaan produceren. Dat veronderstelt wel dat we bereid zijn afscheid te nemen van onze oude, vertrouwde maar ook verouderde modellen en kiezen voor de nieuwe paden die David Agus aanwijst.

Dirk Broeckx – 14 april 2012

Met zeer oprechte dank aan Peter Hinssen, die me bij de afgelopen IFB Netwerkreünie publiek uitdaagde ‘The End of Illness’ hier te bespreken.
Het was een prima suggestie, Peter!

Are Pharmacists Necessary (Andermaal)

http://www.de7de.be — 7/04/2012

In 1994 liet Philip Brown een figuurlijke atoombom vallen op de apotheek met zijn legendarisch editoriaal in Scrip Magazine onder de titel ‘Are Pharmacists Necessary?’. Daarin stelde hij de vraag wat de toegevoegde waarde was van apothekers en hun universitaire opleiding, wanneer ze zich in de ogen van het publiek eigenlijk gedragen als ‘winkeliers die verpakkingen afleveren’.

Over heel de wereld werden de apothekers wakker geschud en ontdekte men dat het antwoord op Brown’s vraag ‘Pharmaceutical Care’ was – het concept waarbij de apotheker de patiënt begeleidt bij het rationeel en optimaal gebruiken van geneesmiddelen – zoals Heppler & Strand dat tijdens hetzelfde jaar op papier hadden gezet.

Wel het juiste antwoord, maar nog niet genoeg
Bijna twintig jaar later vormt farmaceutische zorg de basis van de taakomschrijving van apothekers in de Belgische wetgeving. Het is niet meer dan normaal dat consumenten / patiënten willen weten of die taak ook naar behoren wordt ingevuld. Tot vier maal toe heeft TestAankoop dit de afgelopen jaren getest en telkens blijkt hetzelfde: een minderheid doet het uitstekend; de meerderheid van de onderzochte apotheken voldoet niet aan de door TestAankoop gestelde verwachtingen.

De laatste enquête, twee weken geleden, gaf een schok, die vergelijkbaar is met deze van Brown, twintig jaar eerder. Spijtig genoeg blijven sommigen vitten op de methodologie, de samenstelling van de steekproef, de scenario’s van de enquêteurs of de interpretatie van de resultaten. Het zou natuurlijk leuker zijn, indien de goede prestaties wat meer geapprecieerd of in het licht gezet zouden worden. Maar dat verandert niets aan de essentie: patiënten verwachten een specifieke dienst van hun apotheker en velen krijgen die te weinig. Dat kan en moet dus beter.

En wat wordt het volgende keer?
Dit is zeker niet de laatste keer dat TestAankoop een enquête zal doen in de apotheek. Apothekers die tegen dan zeker bij ‘de goeden’ willen zijn, stoppen best meteen met vitten en bereiden hun toekomst vanaf vandaag, samen met hun collega’s goed voor.

Farmaceutische zorg concreet, tastbaar en zichtbaar maken is niet zo moeilijk. Ze ook meetbaar en tegenstelbaar maken (betalen voor resultaten) is al een pak lastiger, zeker wanneer het gaat over interacties en over het grondiger bevragen van patiënten voor er raad gegeven wordt.

Wat TestAankoop doet en vraagt, kon je zo zien aankomen
Het hele gebeuren en de reacties rond de TestAankoop enquêtes, verwonderen me hoegenaamd niet. Dat consumenten veeleisender en mondiger zijn geworden en dat farmaceutische zorg meer tastbaar, zichtbaar en ‘meetbaar’ moet worden, is de rode draad doorheen de eerste module van ‘Prepare for the Future’ (P4F, de training die ik geef aan officina apothekers om hen voor te bereiden op de fundamentele veranderingen die op hen af komen).

Wie de P4F training heeft gevolgd, beleefde bij het lezen van TestAankoop allicht een soort ‘AHA Erlebnis’: consumenten grijpen de macht, staan steeds kritischer tegenover zorgverstrekkers, meten de geleverde kwaliteit en publiceren doodleuk de resultaten.

De oplossing?
In de P4F training krijg je meteen ook de oplossing: leg zelf (binnen de beroepsgroep) relevante kwaliteitsindicatoren vast; betrek de patiënten om ze te (helpen) meten; gebruik IT middelen om kwaliteit en performatie te registreren en om feedback te geven van je eigen resultaten, vergeleken met deze van je collega’s; denk zelf na hoe je het vergoedingssysteem kan aanpassen om incentives in te bouwen die de resultaten nog verder helpen te verbeteren.

Incentives voor kwaliteit
Daarmee wordt ‘pay for performance’ rond farmaceutische zorg mogelijk en worden apothekers op termijn betaald voor hun echte meerwaarde en voor bewezen kwaliteit.
Dat is precies wat TestAankoop in zijn conclusie voorstelt.
Het is ook waar we als apothekers zelf moeten aan werken, willen we het geneesmiddelenmonopolie blijven ‘verdienen’.
Het is waar de patiënten op rekenen. En die mogen we nooit in de kou laten staan.

Het moeilijkst van al wordt het effectief betrekken van patiënten bij hun medicatiebehandeling met het oog op therapietrouw (compliance/adherence/persistance) . Dan zit je helemaal op het terrein van motivatie en gedragsverandering en dat is een ander paar mouwen.
Wedden dat een volgende enquête van TestAankoop daarover zal gaan?

Dirk Broeckx—7 april 2012

Klik hiernaast voor het artikel in TestAankoop

en / of

REAGEER

Itinera Brainstorm Gezondheidszorg

http://www.de7de.be — 21/03/2012

Enkele maanden geleden deed het Itinera Instituut zijn prerogaat van 'onafhankelijke think tank' alle eer aan. Het lanceerde een oproep bij een aantal opinionleaders in zijn netwerk om ideeën aan te leveren voor de regering die toen moeizaam gevormd werd. En weel zeer uitzonderlijke vorm van 'enquête', die hier, in deze rubriek, aandacht verdient.

De compilatie van al dat creatieve denkwerk werd deze week gepubliceerd onder de noemer 'Itinera Brainstorm'. Meer dan 100 ideeën van ruim 50 'mededenkers' vullen 89 pagina's, opgedeeld in 9 hoofdstukken: Arbeidsmarkt, Pensioenen, Begroting & Belastingen, Overheid, Milieu, Economische Groei & Onderwijs, Diversiteit & Integratie, Staatshervorming en... Gezondheidszorg.

Elk hoofdstuk bevat een selectie van uitgeschreven ideeën en een reeks 'pointers' naar aanvullende ideeën, die apart kunnen geopend worden. Alles is in pdf downloadbaar vanaf de site www.itinera.org.

Wil je het hoofsdtuk Gezondheidszorg snel doorlopen, dan bieden we twee mogelijkheden. Hieronder staan vier blokjes met een zeer bondige samenvatting van alle ideeën. Dit geeft niet alleen een snel overzicht, maar laat je allicht ook toe om de opinies, die je het meest aanspreken, er uit te pikken.

Wil je vervolgens verder lezen, dan kan je de volledige teksten hiernaast downloaden.

Met de rode knop bovenaan en onderaan deze pagina kan je commentaren geven bij het initiatief en bij de verschillende ideeën. Benieuwd wat jullie ervan vinden...

Dirk Broeckx -- 20 maart 2012

Uiteraard helpen we de lezers van de7de graag om die berg ideeën snel en goed te verteren. Klik hierboven op de afbeelding en je krijgt een complete compilatie van het hoofdstuk 'Gezondheidszorg' kant en klaar in pdf formaat. Het bevat de inleiding, de inhoudstabel, het hoofdstuk Gezondheidszorg en alle aanvullende fiches in één handig document. (Uiteraard blijven alle IP rechten strikt voorbehouden aan het Itinera Institute)

RESULTAAT GERICHTER + KOSTENEFFECTIEF WERKEN

Yvo Nuyens: "Het wegwerken van de sociale gezondheidskloof moet een meetbare doelstelling worden".
Het verschil in levensverwachting, morbiditeit, enz. tussen hoog- en laaggeschoolden is veel te groot. Meer aandacht in de statistieken en een concrete, goed gecoördineerde aanpak is nodig.

Marleen Temmerman: "We zijn goed bezig, maar alles kan beter. Zeker wanneer je met krappe budgetten toch hoogstaande en toegankelijke zorg wil bereiken".
Kwaliteit en kosten-baten kan je verbeteren via EBM principes en richtlijnen, forfaitarisering van de terugbetaling, het GMD beter uit te werken, zorgregio’s te activeren, betere planning.

Lieven Annemans: "Kosteneffectieve preventie loont, zeker wanneer men ook gedragspatronen aanpakt".
Investeer meer in preventie, maar kies selectiever voor interventies die kostenefficiënt zijn. Slechte gedragspatronen zijn een onderkende oorzaak van ziekte. Dit goed aanpakken, overstijgt de gezondheidszorg. Zorg en preventie moeten ook nauwer op elkaar aansluiten.

Maggie De Block: "Disease management, een vernieuwingsfonds en ‘centres of excellence’ pakken drie grote problemen in de ziekteverzekering efficiënt aan".
Nieuwe geneesmiddelen en behandelingen worden pas definitief terugbetaald, na twee jaar ‘evaluatie’ in een ‘vernieuwingsfonds’. Chronische ziekten worden per ‘zorgtraject’ terugbetaald (één bedrag dat dekt wat nodig is). ‘Centres of excellence’ worden nationaal, maar ook internationaal erkend.

Dirk Broeckx: "Bouw concrete ‘Pay for Quality’ en ‘Pay for Performance’ in elk vergoedingssysteem in".
Laat de zorgverstrekkers zelf realistische en (op zich) kosteneffectieve kwaliteitsindicatoren opstellen voor structuur- proces- en outcomes meting. Maak die ‘tegenstelbaar’: het halen ervan moet beloond worden (en denk daarbij niet alleen aan geld).

Dirk Broeckx: "Zorgverstrekkers en overheid moeten hun jaarbudget ‘wederzijds’ garanderen, zodat vergoedingen daar slechts een faire verdeling van worden".
Het ’macro’ deelbudget van een sector zou een trekkingsrecht moeten zijn. Wie bespaart snijdt dan niet langer in eigen vlees en de overheid kan zich focussen op de globale budgetverdeling per sector of per ziekte (bij disease management). De uitgaven worden dan niet langer bepaald door de ‘micro’ vergoedingen en hun volume. Zij zijn dan nog slechts een middel om het geld te verdelen binnen een sector of een ziekte, zodat de klemtoon echt op efficiëntie kan gelegd worden.

DE ORGANISATIE VAN DE EERSTELIJN

Jan De Maeseneer: "Versterk en reorganiseer de eerstelijn om doelgericht te werken".
Organiseer de eerstelijnsgeneeskunde zodat ze chronische zorg beter en efficiënter kan aanpakken, met de huisarts als coördinator. Vergoed relatief meer via ‘capitatie’ (vergoeding per patiënt) en minder ‘per prestatie’.

Filip Babylon: "Een goed gestructureerde ‘geneesmiddelen check-up’ door de apotheker ondersteunt de arts voor de medicatie bij chronische patiënten".
Het medicatieoverzicht wordt een essentiële ‘tool’ in de zorg van polumedicatei patiënten. De apotheker analyseert het schema en overlegt met de arts. Die past desgevallend de medicatie aan en communiceert met de patiënt. Beiden volgen nadien het medicatiegebruik verder op".

Jan De Maeseneer: "De versnippering van de bevoegdheden in de zorg moet verdwijnen en de defederalisering moet gebeuren op basis van de verblijfplaats (dus op basis van het gewest en niet van de gemeenschap)".
Een regionaal beleid is nodig, omdat de aanpak van de zorg verschilt. De verblijfplaats is daarbij een beter criterium om het zorgpakket te bepalen dan de gemeenschap. In multiculturele gemeenschappen (zoals Brussel) is dat de enige manier om een goed gezondheidsbeleid te kunnen voeren.

DE ZIEKTEVERZEKERING

Piet Calcoen: "Doe de patiënt minder betalen en ‘solidariseer’ meer wat niet verplicht verzekerd is".
20% van de kosten worden individueel ‘out of pocket’ door de patiënt betaald. Om te vermijden dat mensen zich daarom niet laten verzorgen, moeten aanvullende diensten en verzekeringen worden ontwikkeld.

Guy Peeters: "Maak van ziekenfondsen zorgadviseurs die de belangen van hun leden effectief verdedigen en ontsluit beschikbare informatie".
De ‘uitbetalingsfunctie’ verdampt door de informatisering. Ziekenfondsen moeten hun meerwaarde tastbaar maken door hun leden te coachen doorheen de gezondheidszorg, o.m. door met de beschikbare gegevens kwaliteit zichtbaar te maken. Hun werkingsinkomsten moeten afhankelijk zijn van hun prestaties.

Yvo Nuyens: "Patiëntenorganisaties moeten volwaardige partners worden in het overlegmodel met alle andere stakeholders".
Meer betrokkenheid van de patiënt verbetert de zorg. Dat geldt niet alleen voor het individu, maar ook voor de ‘community’ van de patiënten. De versnipperde patiëntenorganisaties moeten ‘the voice of the customer’ weergeven.

Peter Degadt: "Een waslijstje van klassieke maar deugdelijke ‘quick wins’ die al langer op tafel liggen van de ziekteverzekering".
Diverse efficiëntiewinsten door budgetopmaak op basis van reële uitgaven, actualisatie van de nomenclatuur, personeelsnormen per ziekenhuis (ipv. per dienst), spoedgevallendienst en wachtposten huisartsen beter benutten, enz.

ZIEKENHUIZEN

Johan Hellings: "‘Quality & Safety’ in ziekenhuizen is belangrijk, maar nog te weinig concreet onderbouwd".
Planmatig en budgettair wordt nog teveel kwantitatief en te weinig kwalitatief gemeten en gestuurd. Ziekenhuizen willen hier werk van maken, ook om hun internationale positie te versterken. Vlaanderen doet inspanningen, maar Federaal loopt het minder vlot.

Alain De Wever: "Appliquez le HTA et l’évaluation cout-efficacité également pour l’équipement médical et faites le au niveau paneuropéen".
Seul les médicaments sont évalués quand à leur efficience. Il faut étendre cette évaluation à tout le matériel et les procédures (diagnostiques).

Peter Degadt : "Vervang de huidige duale financiering van ziekenhuizen door nieuwe modellen die artsen en ziekenhuizen samen zullen moeten uitwerken".
Vandaag komt het geld uit het budget financiële middelen en van een afname op de artsenhonoraria.

Alain De Wever : "Remplacez le financement actuel en trois volets (le séjour, les honoraires et les médicaments) par un système intégré".
Une grande partie des activités d’un hôpital peut être financé par un prix de revient global, calculé par pathologie. Celui-ci devra couvrir l’ensemble des trois volets actuels.

Peter Degadt : "De zorgcontinuïteit verbeteren door de opleiding en de beschikbaarheid van zorgverstrekkers af te stemmen op de noden".
De huidige en toekomstige schaarste van (bepaalde) zorgverstrekkers kan opgevangen worden door instroom in de opleiding te verbeteren, door betere taakafspraken en via vergoedingssystemen die motiveren om de continuïteit te garanderen.

REAGEER

Luisteren Loont -- Mark Goulston

http://www.de7de.be — 14/03/2012

We praten allemaal teveel en luisteren te weinig. Da’s een open deur die al te vaak wordt ingetrapt, waarbij we vervolgens meestal blijven steken in onze oude, slechte gewoontes. Tenzij iemand je leert wat luisteren precies is, hoe je het echt kan doen en wat je daarmee kan bereiken. Dat is precies wat Mark Goulston aanreikt in ‘Luisteren Loont’.
Dit boek moet je gewoon lezen! Geen van de 27 vorige boeken die ik hier besprak, kregen die aanbeveling mee. Lees verder en… luister wat je kan leren. Het loont.

‘Luisteren Loont’ (Hoe je tot iedereen doordringt en je doel bereikt) pakte me vanaf de derde pagina, met een verhaal van een gijzeling en hoe een ervaren onderhandelaar, gedurfd maar rustig competent, meteen doordringt tot de gijzelnemer. Het is de aanzet voor dertig bondige en goed geschreven hoofdstukken, elk met een techniek om beter te luisteren, om efficiënter te communiceren.

Van de theorie, meteen naar de praktijk
Op minder dan 20 bladzijden loodst Goulston, arts en psychiater van opleiding, je door de theorie.

Vervolgens geeft hij negen basisregels die uitleggen hoe en waarom je beter moet luisteren en twaalf nog meer concrete technieken om door te dringen (in speciale of lastigere gevallen). Tot slot past de auteur die hele nieuwe kennis toe op 7 speciale situaties, waarin hij toont hoe je de diverse technieken kan combineren of afwisselen.
Ons brein is opgebouwd uit drie lagen, die boven op elkaar ontwikkeld zijn: het reptiele brein, het lymbisch systeem en de neocortex. Ze sturen ons elk in een verschillende richting, namelijk op basis van respectievelijk de dierlijke instincten, emoties en empathie en rationeel denken. Dat is de reden waarom mensen zo’n complexe beestjes zijn en waarom psychologie ogenschijnlijk hocus-pocus is.
Daarenboven is er nog een vierde onderdeel, de Amygdala, die soms op hol slaat en ons blind maakt voor alle andere input.
Wanneer je leert om elk van de componenten om de beurt aan bod te laten komen, in plaats van ze elk maar hun gang te laten gaan, dan sta je plots een eind verder.

Van ‘Oh nee naar Oké’
Om te winnen moet je kalm blijven als je onder druk staat’. In die eerste basisregel van het boek zit de sleutel tot de rest. Wanneer we geconfronteerd worden met een probleem (‘een ramp’) moeten we immers leren onze emoties even de vrije loop te laten (de ontlading), precies om vervolgens het evenwicht terug te winnen, de moed te verzamelen om een uitweg te zoeken en aan de slag te gaan.
Goulston leert je die weg in vijf stapjes aan en geeft je meteen de gelegenheid om, zelfs in moeilijke communicatie situaties, je gevoelens even opzij te kunnen zetten om, rustig en competent, een uitweg (een geschikte luistertechniek) te kiezen.
Hij leert je vervolgens om je aanpak te herprogrammeren, door je in te leven in de anderen, echte interesse te tonen en je gesprekspartners het gevoel te geven dat ze belangrijk zijn en echt beluisterd worden.

Lijstjes
Een leuke feature in dit boek zijn verschillende ‘lijstjes’ die de auteur aanreikt. Het zijn checklists om situaties te beoordelen (zodat je weet welk vlees je in de kuip hebt) en dwarsliggers en spelbrekers te identificeren (mensen die je beter mijdt), zoals Behoeftige mensen, Pestkoppen, Nemers, Narcisten en Psychopaten. Hoewel… zelfs voor die hopeloze gevallen reikt Goulston nog ‘laatste redmiddelen’ aan.
Maar vergis u niet: dit boek geeft geen ‘mechanische’ oplossingen, maar wel een heel menselijke, grappige en soms aangrijpende benadering, die je aanzet om na te denken, jezelf eens heel kritisch in de spiegel te bekijken en vervolgens je eigen luistertechnieken aan te scherpen.

Vijf goede redenen waarom dit boek een ‘must’ is

Zowat iedereen die met communicatie bezig is (en dat zijn we toch allemaal, niet?) praat te veel en luistert te weinig. Goulston leert je terug wat luisteren is en hoe je het actief en bewust kan gebruiken om efficiënter te communiceren. De ondertitel van het boek verraadt immers het onderliggend doel: “Hoe je tot iedereen doordringt en je doel bereikt”.
In tegenstelling tot vele andere, van origine Amerikaanse, ‘management’ boeken, gaat men vanaf de eerste bladzijde to the point. Zonder de klassieke oeverloze herhalingen of uitgesponnen inleidingen, begint men meteen al te leren.
Het boek staat bol van de verhalen. Storytelling wordt hier de norm, om uit te leggen wat men wil doen begrijpen en meteen praktische voorbeelden te geven, hoe luisteren precies loont.
Elk van de dertig hoofdstukjes is bondig en vlot leesbaar. Didactisch wordt elke techniek ‘panklaar’ opgediend: het probleem wordt bondig gesitueerd en wordt aan de hand van één of meerdere voorbeelden opgelost. De sterke theoretische (neurologische) onderbouw wordt alleen bondig ten berde gebracht om onderliggende communicatiemechanismen te leren begrijpen.
Last, but not least: bij het zien van de cover en de titel zal je partner (je medewerkers?) gegarandeerd zeggen (of denken): ‘Dat werd tijd’.

Wie ethische vragen zou hebben bij het gebruiken van dergelijke ‘beïnvloedingstechnieken’, hoeft zich daarom ook geen zorgen te maken.
Elk hoofdstuk(je) wordt afgerond met twee paragraafjes: ‘nuttig inzicht’ en ‘in actie’. Daarin krijg je een soort huiswerk mee, waarbij Goulston je uitnodigt om de techniek toe te passen op een eigen, persoonlijk communicatieprobleem.

Conclusie
‘Luisteren Loont’ is een vlot en bondig geschreven, doelgericht en goed gestructureerd boek. Toch leest het eigenlijk als een roman. Of eerder: als een reeks novelles. Want telkens opnieuw wordt je meegenomen in boeiende korte verhalen. Eigenlijk hoef je dit boek ook niet ‘in de juiste volgorde’, noch meteen helemaal uit te lezen. En doe je dat toch dan kan je het beter nadien in kleine porties (per hoofdstuk) nog eens terug hernemen.

Dirk Broeckx – 14 maart 2010

‘Luisteren Loont’
ISBN 978-90-430-2148-7
Uitgegeven door Pearson Education Benelux
Oorspronkelijk: ‘Just Listen: Discover the Sevcret to Getting Through to Absolutely Anyone’
Marc Goulston © 2010

De Markt Gaat Kantelen

http://www.de7de.be — 7/03/2012

Vandaag is de geneesmiddelenmarkt gesegmenteerd in een deel innoverende producten (onder brevet) en een deel producten waarvan het brevet afgelopen is. De spelregels voor registratie en terugbetaling in beide segmenten zijn anders. Maar zal de markt volgens die scheidingslijn verdeeld blijven?

Het wordt steeds duidelijker dat er een andere marktverdeling op komst is, waarbij twee of zelfs drie nieuwe segmenten gaan verschijnen, elk met substantiëel sterk verschillende spelregels:
'the head', 'the long tail' en 'polymedication'.

Golf en Rugby
Echt innoverende producten creëren een nieuwe niche, een nieuw therapeutisch domein, waarin ze het terrein voor zich alleen hebben. Je zou kunnen stellen dat ze 'golf' spelen; ook een sport die je alleen speelt, zonder meteen een tegenstander die je de bal probeert af te nemen. Wanneer echter het brevet afloopt, duiken op het terrein plots andere spelers op. Ze spelen een veel ruwer en competitiever spel en je hebt het terrein en de bal niet meer voor jou alleen. Het wordt als het ware 'rugby'.

Vandaag zijn we min of meer gewoon geworden aan deze regels. Fabrikanten van originele producten hebben geleerd om, wanneer de spelregels van golf naar rugby switchen, hun golfclubs terzijde te leggen en mee een partijtje rugby te gaan spelen. Vaak trekken ze daarvoor een lichtjes ander plunje aan en opereren ze onder een afzonderlijke brand name, maar essentiëel blijven het toch wel dezelfde producten, van dezelfde fabrikant, die hun vertrouwd cliënteel niet willen kwijt spelen aan hun tegenstanders op het veld. Een strategie die behoorlijk goed blikt te werken.

The Head...
Gaat dat zo blijven? Het lijkt er steeds meer op dat een reeks drijvende krachten de markt in een andere richting gaat duwen.

Stel u voor dat de markt zich opdeelt volgens het 'Long Tail' model van Ben Anderson, met een 'kop' van zeer frequent en courant gebruikte producten en een lange 'staart' met minder courante medicatie en met helemaal op het einde de weesgeneesmiddelen.

In de 'Pharma Vision 2020' van PWC werd er verwezen naar een dergelijke nieuwe opsplitsing van de markt. Producten in de 'kop' zullen zich dan al snel gaan gedragen als 'mass market' producten en wel met volgende karakteristieken:

Chronic diseases = large populations
“Mass market” sale   = online, via robots...

A lot of knowledge and experience available to (& between!) the patients/ communities !
Patient Empowerment and self control.
The added value of providers will focus on solving problems trough an efficient ‘after sale service’

The Long Tail
In de lang staart van dit model gaat het er heel anders aan toe. Hier gaat het om steeds meer specifieke (stratified/gestrafieerde) geneesmiddelen, die gebruikt worden in pathologieën die een zeer specifieke diagnose en behandeling nodig hebben. In tegenstelling met wat in de 'kop' gebeurt, is die kennis niet paraat aanwezig bij zorgverstrekkers en patiënten. Het aantal pathologieën en behandelingen is zo groot en de snelheid waarmee nieuwe kennis hierover geproduceerd wordt is zo hoog, dat het ook weinig zin heeft alle zorgverstrekkers op voorhand op te leiden of na te vormen voor alle pathologieën. Anderzijds laat ICT toe om -- wanneer het nodig is en op maat -- die training bij te geven aan die zorgverstrekkers die geconfronteerd worden met een patiënt met een bepaalde ziekte of behandeling.

Rarer & orphan pathologies
Service is more important than the actual sale of products
Little or no knowledge and experience available to patients (and care providers ?)
Patient, doctor, pharmacist... get guidance and coaching (online)
The added value of the providers will consist of personal coaching and of accumulation of experience and knowledge about the treatment and it's outcome.
Data will be more valuable than the product and providers might be payed for the feedback of (therapeutic) results even more than for the product as such.

Polymedication
Het PWC model zag de splitsing in twee segmenten. Ik zie steeds duidelijker een derde segment verschijnen, specifiek gericht op polymedicatie patiënten. We praten over patiënten die 5 of meer geneesmiddelen tegelijk moeten nemen.

Zij hebben oplossingen nodig op maat, om tegemoet te komen aan hun specifieke behoeften: overzicht houden over hun medicatieschema en therapietrouw op peil houden, zeker wanneer ze steeds meer verschillende producten bij of na elkaar moeten innemen.

Vandaag bestaat voor hen al de mogelijkheid om (manueel geblisterde) medicatieplateaus af te leveren, waarin de geneesmiddelen per innamemoment voor een week worden geplaatst.

Via robots worden ook rollen aangemaakt met zakjes, waarin -- per innamemoment -- de geneesmiddelen bij elkaar worden gebracht: 'individueel verpakte medicatie of 'IVM'.

Even creatief doordenken en je komt uit bij de 'polypills' waar PWC in zijn visie tekst ook al van sprak. Stel u voor: een toestel dat er uit ziet als een forse expresso machine. Binnen in zit een reeks cannisters, elk gevuld met fijne globulen, waarin de medicatie die courant gebruikt wordt bij polymedicatie zeer nauwkeurig gedoseerd zit per 1, 5 of 10mg. De arts kan eender welke samenstelling ervan (elektronisch) voorschrijven. (Hij wordt hierbij wel bijgestaan door wetenschappelijke databanken, waarin door EBM zinvolle combinaties en doseringen worden voorgesteld).

Het toestel vult vervolgens -- per innamemoment -- een gelule af, waarin de diverse actieve bestanddelen op maat van de patiënt worden gecombineerd. Die hoeft nog slechts één gelule per innamemoment te gebruiken. Betere therapietrouw en grotere efficiëntie.

Ga er maar eens aan staan om voor die nieuwe marktopdeling gepaste businessmodellen te vinden...

Dirk Broeckx -- 7 maart 2012

REAGEER

Perspectief Gezondheid 20/20

http://www.de7de.be — 21/02/2012

De vergrijzing en een reeks chronische aandoeningen zorgen de volgende tien jaar voor een pak meer ouderen en zieken, die met minder zorgverstrekkers en (relatief) minder middelen zullen moeten verzorgd worden. Die dubbele druk zal de huidige organisatie en terugbetaling van de zorg eerst doen buigen en daarna doen barsten, tenzij we nog snel het roer omgooien en nieuwe modellen omarmen.
Nederland pakt de nodige hervormingen kordaat aan. Van op afstand zien we de schokken: de liberalisering van de ziekteverzekering, meer concurrentie en marktwerking, enz. Maar wat is de onderliggende visie en agenda?
Wie ons huidig systeem genegen is of er – min of meer rustig – in gedijt ziet voorlopig het nut nog niet van een dergelijke radicale omslag. Wie echter de moed heeft om zichzelf eens in vraag te stellen en over de nodige veranderingen na te denken, vindt in de Nederlandse visieteksten van RVZ een rijke bron van inspiratie.

Durf, visie en realiteitszin
De Raad voor Volksgezondheid en Zorg is een onafhankelijk adviesorgaan voor het parlement en de regering in Nederland. De kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg staan centraal in de beleidsadviezen die geformuleerd worden, waarbij de patiënt echt centraal staat. “Durf, visie en realiteitszin kenmerken deze adviezen”, zegt de Raad zelf in het colofon van het document ‘Perspectief op Gezondheid 20/20’.
Dat is taal die aanspreekt.

Het advies (gepubliceerd in 2010) lezen loont de moeite, ook voor Belgen. Spring gerust over de delen die specifiek gericht zijn op Nederlandse structuren en regelgeving, maar blijf stilstaan bij de grond van de boodschap, die haarfijn de krijtlijnen uittekent van een heel andere aanpak, waarheen we in volgend decennium bliksemsnel zullen (moeten) evolueren.

Daarbij moet men de ambitie hebben om grondig te herstructureren. De Raad permitteert zich bijvoorbeeld om een advies te geven (ten tijde van de nieuwe regering in Nederland) voor meteen TWEE regeerperioden.

Van zorg voor ziekte naar gedrag & gezondheid
Geïnteresseerde lezers van ‘de7de’ kunnen de uitdaging aangaan om volgende krachtige citaten terug te vinden en te situeren in de complete tekst:

De houdbaarheid van de zorg, die de komende tien jaar steeds meer onder druk zal komen, vereist een nieuw perspectief.
De consument zal meer verantwoordelijkheid en regie voor zijn gezondheid, leefstijl en – bij ziekte – behandeling moeten nemen
Van de zorgverlener wordt meer kwaliteit, doelmatigheid en transparantie verwacht. Meer resultaat in termen van maatschappelijk rendement: gezondheid en participatie. Daar wordt hij straks ook voor beloond. Meer concurrentie, maar ook meer vrijheid en kansen, want de zorgvraag zal de komende jaren fors groeien.
Er komt een accentverschuiving van ‘zorg voor ziekte’ naar ‘gedrag & gezondheid’ (= van ZZ naar GG).

Naast acht zeer confronterende ‘agendapunten’ (zie kader) bevat het advies twintig zeer concrete aanbevelingen, verdeeld over hoofdstukken die focussen op de patiënt, de aanbieders, de verzekeraars, de overheid… Overigens: elk hoofdstuk is hoogstens twee A4-tjes lang. Men morst niet met woorden en het leest vlot.

Belangrijkste agendapunten:
(agenda = ‘to do’)

Voeg preventie toe aan het basispakket van de zorg.
Stuur systematisch op ‘gezondheid’ en ‘participatie’.
Houdt de burger aan ‘goed patiëntschap’.
Zorg voor kwaliteitsnormering: formuleer kwaliteit als ‘outcome’ en commiteer producent én patiënt aan zijn bijdrage daarbij.
Dwing dit af op zo kort mogelijke termijn.
Doelmatigheid is extra urgent waar het gaat om schaarse menskracht. Dit betekent procesverbetering, arbeidsbesparende innovatie en –technologie.
Haal een streep door alle financiële zekerheden in het huidige stelsel. Er wordt fantastisch werk verzet in de zorg, maar actoren worden niet geprikkeld om samen te werken aan publieke doelmatigheid.
Ontbureaucratiseer !

Er is uiteraard een ingewikkelde samenhang tussen al deze punten en vele zijn specifiek voor de Nederlandse situatie, structuren en regelgeving. Gebruik dit advies dus om ‘constructief af te kijken’. het moet je aan het denken zetten: probeer je in te beelden hoe je die aanbevelingen zelf zou toepassen in je eigen sector…

Het is een oefening die durf vraagt, want de ‘core business’ van zowat elke sector wordt fundamenteel in vraag gesteld en de focus verschuift steeds grondig in een richting die we – zeker als aanbieders – niet leuk of evident vinden. Doorheen de hele tekst komt echter een duidelijke visie naar voor, die een logisch antwoord biedt op de enorme uitdagingen die ons de volgende jaren te wachten staan (nog aangesterkt door de diepe economische crisis).

Perspectief
In de eerste twee hoofdstukken schetsen de auteurs de context en de inzet van de noodzakelijke transformaties. Hoe kan je de focus van alle stakeholders heel concreet verleggen naar ‘gedrag & gezondheid’?
Kwaliteit is gedefinieerd als bijdrage aan gezondheid en outcome.

Alle actoren handelen vanuit die kwaliteit en de overheid zorgt voor een samenhangend beleid. Dat is niet gericht op ‘besparen’, maar op ‘meer gezondheid produceren’ met de beschikbare middelen (= efficiëntie).
De burger kent en erkent de eerstverantwoordelijkheid voor zijn gedrag en gezondheid. 13% van de totale ziektelast in Nederland is het gevolg van roken, 9,7% is het gevolg van overgewicht en 4,5% van overmatig alcoholgebruik. Stuk voor stuk vermijdbare gezondheidsrisico’s, die afhangen van het gedrag van individuen.

Zonder doel, geen doelmatigheid !
De overheid garandeert de solidariteit in de zorg (inclusief de toegang en betaalbaarheid) en formuleert heldere outcome maatstaven. Dat zijn normen waarmee men de kwaliteit meetbaar maakt, waardoor de transparantie vergroot en de vrijblijvendheid verkleint. Een onafhankelijk kwaliteitsinstituut zorgt voor het opstellen van de nodige maatstaven in overleg met de betrokken zorgverstrekkers. (Zie ook Advies RVZ: "Sturen op Gezondheidsdoelen")
Hun aanbod kan vervolgens beter inspelen op de nieuwe visie en aanpak. Taakherschikkingen zijn geen taboe, maar een middel om de arbeidsproductiviteit te vergroten.
De ziekteverzekering realiseert een meerwaarde voor zijn leden en voor de zorgverstrekkers in zijn rol als makelaar (tussen patiënt en zorgverstrekker) en gezondheidscoach. Zorgverzekeraars spelen een centrale rol in het sturingsmodel, niet in de vorm van controle op administratie en terugbetaling, maar wel gericht op de publieke belangen van kwaliteit en betaalbaarheid.

Uitdaging
We staan voor een decennium met meer zorgvraag en meer technische mogelijkheden, maar terzelfder tijd minder zorgverstrekkers en minder geld. De gevolgen van de economische crisis zullen de spanning tussen deze evoluties nog vergroten: er zijn twee ‘drivers’ (zorgvraag en medische mogelijkheden) en twee remmers (crisis en personeel).

Dat spanningsveld los je niet op door ‘meer of minder’ maatregelen (= snoeien en besparen), maar door fundamenteel ‘anders’ te gaan werken. Besparen is een defensieve aanpak, waar uiteindelijk niemand beter van wordt. Het alternatief is een grondige herstructurering van de interactie tussen vraag en aanbod (betalers en zorgverstrekkers), volgens de krachtlijnen die hierboven beschreven werden.
De burger wordt daarbij geconfronteerd met zijn gedrag. Een groot deel van de vermijdbare ongezondheid heeft immers te maken met gedrag, met roken en overgewicht als meest gekende voorbeelden, maar waarbij ook non-compliance (gebrekkige therapietrouw) hoort.
De overheid verwijt de zorgverstrekkers dat ze te weinig doen om hun aanpak en resultaten transparant te maken, maar zorgt ook zelf niet voor het ontsluiten van beschikbare informatie. Er zit al een berg gegevens in ons systeem, maar er is niemand die er werk van maakt om die te koppelen, te ontsluiten en feedback te geven naar de zorgverstrekkers en de patiënten, zodat de geleverde kwaliteit en outcome zichtbaar zouden worden.

Goed patiëntschap
Gezonde levensgewoonten en verantwoord omgaan met zorg en behandelingen, wordt beloond. Bij patiënten heet dat ‘goed patiëntschap’ en de ziekteverzekering beloont dit via allerlei incentives, in de context van disease management programma’s. Patiënten houden persoonlijke gegevens bij over hun gedrag en gezondheid in persoonlijke digitale patiëntendossiers. Men investeert actief in gezondheid.

(Zie ook RVZ Advies:
'Komt een patiënt bij zijn coach')

Het ‘no show tarief’

Viviane had het vroeger al wel eens meegemaakt dat haar tandarts haar een consultatie had aangerekend toen ze zonder verwittigen een afspraak had gemist. Maar nu was ze wel geschrokken van het voorstel dat haar apotheker had gedaan. Haar arts had haar voor het eerst bloeddrukmedicatie voorgeschreven en op het hart gedrukt dat ze dat voortaan regelmatig moest gebruiken.
De apotheker had het voorschrift aangenomen en haar meteen voorgesteld in te stappen in een nieuw programma, dat hij samen met haar ziekenfonds aanbood. Indien Viviane haar medicatie regelmatig zou nemen, dan zou ze stapsgewijze steeds minder remgeld gaan betalen. Na één jaar therapietrouw zou haar bloeddrukmedicatie zelfs helemaal gratis worden. Ze zou tweemaandelijks bij de apotheker langs moeten gaan om te evalueren hoe het met haar medicatie en therapietrouw ging en de arts zou de resultaten van haar dagelijkse bloeddrukmetingen op afstand volgen.
Maar er zat ook een angel aan het voorstel: indien ze een afspraak bij de apotheker miste, zou haar ziekenfonds een ‘no show tarief’ aanrekenen bij haar volgende bijdrage. En de reductie op het remgeld van haar medicatie zou ook meteen verdwijnen, tot haar therapietrouw hersteld zou zijn.
Ze had gevraagd er even over te mogen nadenken, maar eigenlijk had de apotheker gelijk: indien ze haar medicatie regelmatig nam, zou ze niet alleen haar eigen gezondheid verbeteren, maar ook complicaties en dus kosten voor de ziekteverzekering uitsparen. Dat ‘verantwoord gedrag’ moet dus logischerwijze beloond worden. maar omgekeerd vond ze het dan ook begrijpelijk (maar vermijdbaar mits een haalbare inspanning) dat ze gepenaliseerd kan worden indien ze de therapie die ze terugbetaald kreeg, niet correct zou gebruiken en respecteren.

‘Normale’ uitgaven in de zorg, zeker voor ‘vermijdbare’ ziektes, worden dan weer uit de terugbetaling gelicht en komen voor eigen rekening van de patiënt.

Vangnetten, tussenschotten en sluiers weg
De zorgverstrekkers krijgen een meer publieke rol. Om te beginnen worden ze transparanter over hun mogelijkheden en hun prestaties: ‘wat mag men concreet verwachten’ (kwaliteitsindicatoren) en ‘hoe brengen ze het er in de praktijk vanaf’ (feedback van patiëntentevredenheid en outcomes / resultaten)? De sluier van ‘flou artistique’ rond de ‘colloque singulier’ wordt vervangen door een gezonde transparantie over wat men doet en wat de resultaten ervan zijn.

Pay for Performance (vervolg van 'No show tarief')

De arts, de apotheker en het ziekenfonds van Viviane hebben ook belang bij haar therapietrouw en outcome. In 2012 was de gemiddelde therapietrouw van hypertensie-patiënten na één jaar rond de 20%. Jaarlijks wordt het streefdoel voor het percentage goed geregelde patiënten nu met 5% verhoogd, tot men voor deze parameter wereldleider zal zijn. Daarom is 20% van de vergoeding voor de begeleiding van hupertensiepatiënten door arts en apotheker en 20% van de administratiekosten voor deze groep patiënten in hun ziekenfonds jaarlijks afhankelijk van het halen van dit (geleidelijk stijgend) streefcijfer.

België wil hierdoor wereldleider worden voor de aanpak van een belangrijke 'killer disease' en iedereen zit daarbij in dezelfde boot. Motivatie troef!

Vervolgens zijn het geen individualisten meer, maar team spelers, die gewoon zijn samen te werken met diverse disciplines en collega’s. Tussenschotten tussen de beroepen worden zo snel mogelijk afgebouwd. Daardoor ontstaan er steeds meer samenwerkingsverbanden in horizontale en verticale netwerken en ook heuse eerstlijnscentra, waar diverse disciplines (ook zelfstandigen!) samen een ‘one stop shopping’ concept aanbieden. In een dergelijk opzet wordt de (chronische) patiënt zeer nauw betrokken bij zijn eigen zorg, zodat hij er ‘de regie’ van kan opnemen.
Bestaande financiële zekerheden worden ASAP weggenomen en vervangen door meer transparantie en beloningen voor gezondheidsresultaten. Dat heeft tot gevolg dat zorgverstrekkers er alle belang bij hebben obsolete zorg te vermijden en in de plaats te kiezen voor doelmatigheid en performatie.

Dirk Broeckx – 21 februari 2012

Steve Jobs by Walter Isaacson

http://www.de7de.be — 14/02/2012

Ik geef het grif toe: Steve Jobs blijft me fascineren. Zijn biografie door Walter Isaacson, stilde weer een beetje mijn honger om te begrijpen wat hem dreef. Het boek geeft een gedetailleerd en zeer genuanceerd beeld van zijn persoonlijkheid, zijn professionele krachttoeren en zijn mislukkingen.

Wie de ambitie zou hebben om een tiental baanbrekende blockbuster producten te ontwikkelen, het grootste bedrijf ter wereld op te bouwen en minstens drie economische sectoren fundamenteel te transformeren (ICT, animatiefilms en muziek), vindt hier de nodige inspiratie.

Geen lieverdje
Jobs was een geadopteerd kind en ging zeer tegendraads om met zijn biologische familie. Zijn halfzuster en moeder zocht hij pas laat in zijn leven op; zijn eerste kind liet hij zelf ook jarenlang achter; zijn vader kwam hij slechts eenmaal (en dan nog toevallig) tegen (wat overigens één van de meest bizarre verhalen uit het boek oplevert).
Als jonge man leefde Jobs als een hippie: lang haar en blote voeten; LSD gebruik incluis. Hij hield er onconventionele levens- en voedingsgewoonten aan over, waardoor hij zich uiteindelijk te laat liet behandelen en op 56-jarige leeftijd een lange strijd tegen pancreaskanker verloor.

Hij was gefascineerd door het Zen boeddhisme en in behoorlijke mate onthecht van materiële rijkdom. Het interieur van zijn huis in Palo Alto was sober als een klooster. Hij werkte, na zijn comeback bij Apple als iCEO, enkele jaren voor 1$ per jaar.
Jobs was alles behalve een lieverdje. Hij was bikkelhard in zijn kritiek en beoordeelde ideeën en ontwerpen van medewerkers, collega’s en concurrenten zonder enige nuance. Ofwel was iets ongelooflijk goed, ofwel vond hij het letterlijk shit. Producten van concurrenten waren per definitie steeds dat laatste.
Op persoonlijk vlak was er niet veel dat Steve Jobs voorbestemde om grootse dingen te doen. Wat zorgde er dan wel voor dat hij keer op keer succesproducten ontwikkelde?

Apple II, Macintosh

Was het ‘Onbekende Behoeftes Zien’?
Stephen Wozniak maakte van de Apple II een (voor zijn tijd) uiterst krachtige en compacte computer. Maar het was Jobs die de visie had om er een echte ‘personal’ computer van te maken, met een originele, platte vorm en met gebruiksvriendelijke tekstverwerking en rekenbladen, waardoor het toestel ook voor professioneel gebruik aantrekkelijk was. Jobs was geen techneut, maar hij zag bliksemsnel de technische mogelijkheden van nieuwe concepten en vertaalde ze in toegevoegde waarden voor de gebruiker. Hij deed dit achtereenvolgens voor PC’s (Apple II, Macintosh, iMac, MacBook), tekenfilms (Pixar, Toy Story), muziekspelers (iPod en iPod Nano), smartphones (iPhone) en tenslotte ook voor tablet computers (iPad). Elk van deze producten zette de toon en creëerde een nieuw marktsegment, met enthousiaste gebruikers. Er waren voordien steeds gelijkaardige producten, maar die hadden nooit de impact die Jobs bereikte. ‘Think the unthinkable’.

Was het ‘Creatief Afkijken’?
Het legendarische bezoek van het Macintosh team aan de Xerox labs (in detail beschreven in het boek) inspireerde Jobs tot de muis, object gestuurde programma’s en een volledig grafische interface. Naast ongekende behoeften ontdekken, kon hij (als geen ander) technische innovaties identificeren, waar anderen geen brood in zagen. Creatief afkijken wat in andere sectoren gebeurde en er nieuwe dingen mee doen, was zijn tweede natuur. Hij gaf die ideeën vorm en maakte ze aantrekkelijk en gebruiksvriendelijk. ‘Stelen met toegevoegde waarde’.

Was het ‘Hardware en Software in één Pakket’?
Apple heeft steeds gesloten combinaties van hardware en software op de markt gebracht. Volgens Jobs is dat de enige manier om stabiliteit, esthetiek en gebruiksvriendelijk te combineren en te garanderen. Open platforms vond hij maar niks en Apple systeemsoftware in licentie geven op andere hardwareplatforms wou hij al evenmin. Zijn mooiste moment beleefde hij toen Bill Gates toegaf dat Jobs misschien wel gelijk had op dit punt.
Die ‘splendid isolation’ heeft Apple er steeds van weerhouden om onbetwist marktleider te zijn of te blijven, maar ze garandeerde wel een ongenaakbaar niveau van ‘vriendelijkheid voor de gebruiker’. Dat maakte van zijn klanten fanatieke volgelingen, met een meer dan religieuze devotie voor ‘hun’ merk. ‘Brand loyalty’ in ruil voor ‘supremacy’.

Was het zijn ‘Reality Distortion Field’?
Jobs kon zo fanatiek zijn wil doorzetten, dat hij de realiteit naar zijn hand leek te kunnen zetten. Dat maakte meermaals het onmogelijke mogelijk (van tijd tot tijd leidde het ook tot ferme mislukkingen). Wanneer hij ‘geloofde’ in een bepaald concept om zijn product nog beter te maken, zette hij zijn medewerkers onder zoveel druk dat irrealistische objectieven (technisch of qua timing) toch werden gehaald. De realiteit moest maar plooien naar zijn wil. De gedrevenheid en passie waarmee hij zijn visie – telkens opnieuw – realiseerde, behoren ongetwijfeld tot zijn belangrijkste succesfactoren.
‘It’s all about passion’.

NexT en Pixar

Was het ‘Altiijd Opnieuw Beginnen’?
Nadat hij van de Macintosh een succes had gemaakt, werd Jobs buiten gewerkt uit het bedrijf dat hij had opgericht en groot gemaakt. John Sculley, de CEO die hij bij Pepsi had weggehaald om Apple op solide marketing rails te zetten, nam het roer over. Meteen nadat hij die ontgoocheling had verwerkt, begon hij gewoon opnieuw.

Hij investeerde het geld dat hij bij Apple had verdiend verstandig in Pixar en sloot een deal met Disney om tekenfilms digitaal te produceren. Met films als Toy Story, Finding Nemo, Cars en Ratatouille, introduceerde hij een briljante combinatie van technologie en creativiteit, waardoor hij de (op sterven na dood) tekenfilmbranche fundamenteel transformeerde en dynamiseerde.

Nadien startte hij NexT. De zwarte kubus mislukte, maar Jobs hield er de kern van het latere Apple operating system aan over, de reden waarom Apple hem terug aan boord hees voor wat vervolgens een onafgebroken reeks successen zou worden.

Je moet moed hebben om als ICT-er de overstap te maken naar film, muziek en telefonie, om uiteindelijk met een tablet als de iPad je oorspronkelijke core business een tweede keer fundamenteel te transformeren. ‘Reset and reboot’.

Was het ‘Kunst en Technologie Mixen’?
De mix van creativiteit, esthetiek en technologie loopt als een rode draad doorheen al zijn producten, maar ook doorheen de mogelijkheden die ze aan hun gebruikers boden. Hij zorgde er mee voor dat desktop publishing, fotoshoppen, muziek, film monteren… kinderspel werd en binnen ieders bereik werd gebracht.
Ik zie op menig pianoklavier tegenwoordig een iPad staan met de partituur (en ik vraag me af of er al een App is die de bladzijden automatisch omslaat, naarmate je een stuk speelt...?)

iMac, iPod, iTunes, App store, iPhone, iPad

Was het ‘Uitgepuurd Design’?
Een computer in een doorschijnende kast, zodat je kan zien hoe mooi de technische componenten binnenin zijn. Een muziekspeler met een harde schijf, kleiner dan een geldstuk van €2, zodat je er duizenden liedjes op kan bewaren. Een beveiligd online verkoopsysteem voor muziek waarmee je je eigen ‘CD’s’ kan samenstellen, met liedjes die je à volonté kan downloaden @99ct per stuk. Een telefoon waarvan de voor- en achterkant alleen een glasplaat is en de zijkant een smalle stalen band. Ultradunne laptops, die uit één plaat geanodiseerd aluminium worden gemaakt. De meeste van zijn producten hadden zelfs geen aan/uit schakelaar!...
Jobs omringde zich met designers die de toestellen en de reclame maakten, even Zen als hij zelf ook was. Puur en onversneden. Ook al beweerde iedereen dat veel van bovenstaande dingen technisch niet konden. ‘Het oog mag ook wat hebben’.

Was het ‘Innoveren met Technologie’?
Het lijkt alsof Jobs alleen successen kende. Zowel op persoonlijk vlak als professioneel kende hij echter ook tegenslag. Maar hij bracht in zijn – al met al korte – carrière een ongeëvenaarde lijst blockbuster producten op de markt door voortdurend op de loer te liggen voor nieuwe technologieën die gebruikers toelieten nieuwe, innoverende dingen te doen. Het gebruiksgemak, inclusief de stabiliteit en connectiviteit (in de eerste plaats binnen de gesloten Apple wereld, maar toch ook met speciale aandacht voor de connectiviteit met de meeste apparaten en toepassingen daarbuiten) verklaren dus maar de helft van zijn succes. De andere helft is het gevolg van wat gebruikers met zijn producten konden doen. Mac’s genieten nog steeds de voorkeur van al wie creatief bezig is en al wie – ook in zijn eigen werkveld – wil innoveren. ‘ICT gaat al lang niet meer over automatiseren, maar over innoveren’.

Was het ‘Obsessieve Gebruiksvriendelijkheid’?
Ga er maar eens aan staan om een telefoon met één knop te ontwikkelen of een computer zonder klavier of (apart) scherm. Met een iPhone of een iPad in de hand lijkt dat heel logisch. Het proces om zover te geraken, vergt visie, hardnekkigheid en gedrevenheid om dergelijke (op het eerste zicht absurde) productvereisten te combineren met een niveau van gebruiksvriendelijkheid dat het consulteren van een gebruiksaanwijzing zo goed als overbodig maakt. Van elk product werden tientallen, soms honderden prototypes gebouwd die – in het grootste geheim – grondig werden getest en bijgesteld, tot de perfectie werd bereikt en Jobs tevreden was.
‘Maak producten alsof het voor jezelf is’.

Was het ‘And There Is Something Else’?
De productpresentaties van Jobs waren vakkundig opgebouwd om elk nieuw product meteen onder de aandacht van al zijn adepten en de rest van de wereld te brengen. De nonchalante manier waarop hij steevast een nieuw product voorstelde met bovenstaande openingszin, verborg het vakmanschap dat hij had opgebouwd om van productpresentatie een vak op zich te maken. Jobs begreep dat rationele eigenschappen essentieel zijn voor een succesproduct, maar dat de beleving, het plezier en het enthousiasme dat je er rond opbouwt nog veel belangrijker zijn. ‘It’s all about pleasure’.

Tot slot

Het lijkt soms alsof Jobs dat allemaal alleen heeft gedaan. Niets is minder waar. Hij was omringd door een resem toptalenten die zijn passie deelden. In deze boekbespreking verzamelde ik zijn sterke punten, als inspiratie voor wie het ook eens wil proberen. Maar in het boek komen ook al zijn zwakke en scherpe kantjes uitgebreid aan bod.

Jobs gaf de auteur (die niet aan zijn proefstuk toe was) carte blanche voor deze biografie en vroeg hem zelfs nadrukkelijk om een eerlijk en onverbloemd beeld neer te schrijven. Wil je begrijpen waarom Jobs dit vroeg? Lees dan ‘Steve Jobs by Walter Isaacson’ zelf maar helemaal. Het is de moeite.

Dirk BROECKX – 14 februari 2012 (Happy Valentine !)

REAGEER

Steve Jobs by Arthur Isaacson
©Walter Isaacson
ISBN: 978-1-4087-0374-8 (Originele versie)
Nederlandstalige versie: ISBN: 9789000302727

Inderaad Dirk heel straf verhaal van Isaacson. Mijn favoriete bio !
Fons Van Dyck
Think BBDO

De Essentie van Gezondheidszorg is Gezondheid Produceren

http://www.de7de.be — 7/02/2012

De essentie van banken
De film ‘Margin Call' schetst een realistisch beeld van de kille wereld van de grote investeringsbanken. Over de werkelijke voedingsbodem van de financiële crisis komen we dan weer weinig te weten. Een gemiste kans, vond Ivan VAN DE CLOOT (Hoofdeconoom Itinera Institute) in De Standaard (31 januari), vorige week.
In zijn opiniestuk legt hij echter haarfijn de breuklijn van de financiële crisis bloot: ‘De essentie is dat banken ingebed moeten zijn in de maatschappij. Banken hebben we niet nodig om van geld nog meer geld te maken, wél om geld slim toe te wijzen aan nuttige, rendabele projecten. Zo denkt de risicomanager in de film aan de tijd dat hij als ingenieur een brug maakte waardoor duizenden mensen geen honderden kilometers moesten omrijden. Hij rekent voor dat hij zo 1.500 levensjaren aan tijdverspilling heeft uitgespaard. Achterliggend is er uiteraard de suggestie dat hij in de rest van zijn leven in de financiële wereld nooit meer dezelfde maatschappelijke zinvolle bijdrage heeft geleverd.’

Wanneer ik zoiets lees gaan in mijn geest radertjes draaien en leg ik plots verbanden tussen een recent gesprek met een (echte) bankier over de fundamenten van het kapitalisme, een werksessie met de deelnemers aan de IFB Mangementcursus die worstelen met hun groepsoefening ‘Trust’ en de ‘basiswaarden’ uit het boek ‘Het Merk Mens’ van Fons Van Dyck (Dit boek was mijn allereerste boekbespreking op de7de en het is nog steeds een vat vol waardevolle wijsheid).

Het einde van het vrije kapitalisme?
‘Vind je het aanvaardbaar dat men momenteel zoveel winst maakt door te beleggen in vastgoed, terwijl geldbeleggingen niets meer opbrengen? Zou men dat niet beter moeten reglementeren?’ Ik vereenvoudig enigszins de vraag, maar ze verraste me in elk geval enkele dagen geleden, zeker uit de mond van iemand uit de financiële sector. Te veel bankiers hebben zich dezelfde vraag te weinig en te laat gesteld over hun eigen producten, toen de financiële bubbel nog niet gesprongen was. En eigenlijk stelt deze bedenking de fundamenten van het vrije kapitalisme in vraag.
De essentie van geld is immers – zoals Van de Cloot opmerkte – dat het de brandstof moet zijn waarop de economie draait (niet dat ‘veel geld maken’ een doel op zich wordt). En de essentie van de economie is dat ze voor werk en welvaart moet zorgen, haar essentieel maatschappelijk doel.
De vraag van de bankier gaat over de limieten van het vrije kapitalisme. Steeds vaker hoor en lees je dat dit misschien op zijn laatste benen loopt. Zijn er alternatieven en bieden ze soelaas voor de diepe crisis waarin we zitten? Misschien moeten we de oplossing zoeken bij de bron: wat zijn de sterke waarden en principes die de moderne mens ‘aandrijven’?

‘Trust’ in Farma
Elk jaar moeten de cursisten van de IFB Managamentcursus ‘Farmaceutisch Bedrijfsleven’ een groepswerk maken, dat ze aan het einde van de 16-daagse cyclus moeten presenteren. Eén van de opdrachten heet ‘Trust’. Het uitgangspunt is eenvoudig: het ‘vertrouwen’ van de maatschappij (politiek en media voorop) in de farmaceutische bedrijven staat op een laag pitje. Bij elke besparingsronde zijn ze de kop van Jut, terwijl ze eigenlijk een nobel product aanbieden (het geneesmiddel). De opdracht van de IFB oefening: stel een concreet actieplan op, waardoor bedrijven zich anders gaan gedragen, teneinde het fundamentele maatschappelijke vertrouwen terug te winnen.
De deelnemers worstelen met de opdracht, in St-Martens-Latem zowel als in Namen. Overtuigd van de ernst, de kwaliteit en de waarde waarmee bedrijven geneesmiddelen ontwikkelen en op de markt brengen, zoeken ze de oplossing in allerlei communicatie- en imagocampagnes, die het blazoen van de sector terug op moeten poetsen. Ik betwijfel sterk dat dit de juiste oplossing is.
Wanneer de maatschappij achterdochtig omgaat met een sector, moet je teruggrijpen naar de fundamentele meerwaarde die de mensen van je verwachten: wat is je ‘zinvolle maatschappelijke bijdrage’ (cfr. Van de Cloot)? Welke meerwaarde heb je te bieden, niet in je eigen ogen, maar in die van je klanten / consumenten / patiënten? Hoe percipiëren zij ‘het product’ dat je aanbiedt? En klopt wat jij denkt aan te bieden met wat zij van je verwachten? Zit je met ander woorden wel goed ‘ingebed in de maatschappij’?
Van banken verwacht men niet dat ze van geld meer geld maken. Wel dat ze met het beschikbare geld zinvolle economische projecten financieren en met de opbrengst hiervan de investeerders vergoeden.
Van farmaceutische bedrijven verwacht men ‘au fond’ niet dat ze alsmaar meer en straffere geneesmiddelen maken, wel dat ze gezondheid produceren. ‘Innovatie’ kan daarbij zeker en vast helpen, maar het is niet de essentie. Die ligt veeleer in het rationeel en optimaal gebruik van de medicatie die we ons kunnen veroorloven.

De Waarden van Van Dyck
In zijn onvolprezen boek ‘Het Merk Mens’ (Consumenten grijpen de Macht) beschreef Fons Van Dyck al vijf jaar geleden negen zeer fundamentele drijfveren van de mens in de maatschappij. Het zijn in feite de universele ‘behoeften’ van consumenten ten aanzien van elke economische sector (inclusief geneesmiddelen!).
De beschreven negen drijfveren vormen het kader waarbinnen de moderne mens elk ‘aanbod’ beoordeelt. Wie dus worstelt met zijn business model en niet begrijpt waarom de samenleving zijn activiteiten in vraag stelt, moet dus terug naar de bron: Empowerment, Authenticiteit, Ant-establishment, Verbondenheid, Synthese, Vouwelijkheid, Beleving, Vernuftigheid en Zingeving.
Wie er in slaagt zijn aanbod af te stemmen op deze basiswaarden, zal het vertrouwen (‘Trust’) van zijn klanten / consumenten / patiënten verdienen. Wie dit veronachtzaamt gaat het moeilijk krijgen.
ICT zorgt er immers voor dat de top-down modellen in de politiek en de marketing bliksemsnel onderuit gehaald worden (in zowat alle maatschappelijke sectoren) en vervangen worden door complexere, horizontale en meer ‘volwasssen’ relaties, gebaseerd op bovenstaande negen basiswaarden.
Die verschuiving van de macht zie je overal. Ze ligt aan de basis van vele crisissen. Ze treedt op in alle sectoren waar vandaag grote spanningen bestaan: tussen ‘de politiek’ en ‘het volk’, tussen bankiers en beleggers, tussen de ziekteverzekering en farma bedrijven…

Dirk Broeckx – 7 februari 2012

REAGEER

Heel interessant!
En inderdaad, een imago campagne heeft geen zin als het fundamenteel en inherent mis is / niet op punt staat. Het wordt dan als een saus die een slecht gemaakt gerecht dient te maskeren….
Madeleine Janssens - Why5Research

Incentives in plaats van Besparingen

http://www.de7de.be — 21/01/2012

In tijden van crisis moet men al eens in een andere richting durven kijken dan al de rest. Wanneer je aan het slippen bent, mag je ook niet naar de bomen langs de weg kijken; je moet je dwingen te blijven kijken naar de openingen tussen de bomen. Om dezelfde reden dwing ik mezelf niet over de voorliggende besparingsmaatregelen in de geneesmiddelensector te kniezen, maar totaal ‘out of the box’ alternatieven te bedenken.
Uit de cursus ‘creativiteit’ heb je onthouden dat je eerst moet denken aan het totaal tegenovergestelde. Dus: “Incentives in plaats van Besparingen”! Een ‘gezond’ verhaal, gericht op het bevorderen van de kwaliteit en de toegevoegde waarde.
Volg je even mee…

Een belangenanalyse

Vegen we het mentale bord eerst schoon? Het doel van de oefening is het belang van de overheid ‘matchen’ met het belang van de farma-bedrijven en apothekers (in grote lijnen):

Overheid

Geneesmiddelen toegankelijk houden.
Prijs en volume op een betaalbaar peil.
De kwaliteit van de zorg behouden (of verbeteren).
Het (beperkte) budget alleszins respecteren.
'Value for money' krijgen.
…

Farma-sector

Rendabiliteit in stand houden…
...met het oog op tewerkstelling, investeren in innovatie, ROI, enz.
Continuïteit en kwaliteit van de zorg garanderen.
Economische en organisatorische stabiliteit (en ‘voorspelbaarheid’).
'Money for value' krijgen.
…

In eenvoudige woorden: geen gekke maatregelen of paniekvoetbal, maar in onderling overleg de kosten onder controle houden, het krappe budget respecteren en toch voor een faire prijs optimale farmaceutische zorg en voldoende innovatie kunnen leveren aan de patiënten.

Back to basics: een logisch opgebouwde redenering

De oplossing van het probleem zoek ik in een logisch onderbouwde redenering, gebaseerd op de definitie van het geneesmiddel en de manier waarop je het geneesmiddelengebruik positief kan beïnvloeden.
Ik begin bij de definitie en de formule, die ik jaren geleden eens op papier heb gezet en die nog steeds dienst kan doen. Vervolgens spring ik over naar het KCE rapport over P4Q (Pay for Quality) en eindig bij enkele nieuwe inzichten over P4P (Pay for Performance).

De redenering beantwoordt achtereenvolgens deze vragen:

Wat is een geneesmiddel en waar moeten we vooral op letten?
Hoe kan je de balans tussen toegevoegde waarde en vergoeding verbeteren (‘value for money’)?
Hoe kan je kwaliteit meten en vergoeden (aanbevelingen van het KCE rapport)?
Hoe kan je gedrag positief beïnvloeden teneinde gewenste doelstellingen te bereiken? (Nieuw !)
Micro en Macro koppelen
Een synthese, met een ruwe schets van ‘plan van aanpak’.

1. Wat is een Geneesmiddel?

Vijftien jaar geleden, na het lezen van de definitie van Pharmaceutical Care (Hepler & Strand, 1994), bedacht ik volgende definitie van ‘een geneesmiddel’. Ze wordt sindsdien jaarlijks opgedist bij de start van de IFB Managementcursus:

Een geneesmiddel is een belangrijk onderdeel van een therapie, dat tot doel heeft de gezondheid en levenskwaliteit van de patiënt op peil te houden (preventie) en te verbeteren (genezing).

Het bestaat uit
– een stuk « hardware » (de actieve bestanddelen in hun galenische vorm) en
– een stuk « software » (de informatie nodig voor een rationeel en optimaal gebruik).
(De patiënt heeft beiden nodig om het gewenste gezondheidsvoordeel te bereiken).

‘Rationeel gebruik’ veronderstelt een verstandige, wetenschappelijk onderbouwde keuze.

‘Optimaal gebruik' veronderstelt therapietrouw, gebaseerd op een aan iedere patiënt aangepaste informatie en motivatie.

Het deel ‘hardware’ (het aanbod van producten, dus wat er uit de registratie komt) kan je op korte termijn niet fundamenteel veranderen. Het stuk ‘software’ kan je echter wel snel aanpakken, door sterke en positieve incentives in te bouwen voor meer rationeel en optimaal gebruik.

Zo ontstaat de idee om de besparingen niet aan te pakken via prijsdalingen (tenzij die ook voor de bedrijven in bepaalde klassen of gevallen logisch of aanvaardbaar zouden zijn), maar wel via bijsturing van marketing, voorschrijfgedrag, farmaceutische zorg en compliance.

Stap 1: Elke partner krijgt een gedragsverandering op het bord: de bedrijven op vlak van promotie van het rationele gebruik; de voorschrijvers door het aanmoedigen van doelmatig voorschrijven; de apothekers door het induceren van optimaal gebruik; de patiënten door het bevorderen van therapietrouw en ‘adherence’.

2. De balans tussen vergoeding en toegevoegde waarde: Value for Money

‘Het doel van gezondheidszorg is niet besparen, maar gezondheid produceren’. Die uitspraak van Lieven Annemans heeft me vele jaren geleden geïnspireerd tot volgende eenvoudige formule om ‘value for money’ te definiëren in de farma sector:

In de teller de componenten waardoor we gezondheid produceren: zoveel mogelijk aan preventie doen (in de brede zin) en uit elk geneesmiddel dat voorgeschreven en afgeleverd wordt zoveel mogelijk positieve therapeutische resultaten halen. Anderzijds zoveel mogelijk nevenwerkingen of geneesmiddelengebonden problemen vermijden. De ‘treatment outcomes’ worden bevorderd door rationeel voorschrijfgedrag, therapietrouw en ‘adherence’, terwijl ‘adverse effects’ vermeden worden door ‘voortgezette farmaceutische zorg’, inclusief het opsporen van interacties, nevenwerkingen, dubbel medicatie gebruik, enz.

In de noemer zitten de kosten. Tot nu toe werd steeds verder druk gezet op de prijs per verpakking. Door het nieuwe vergoedingssysteem is het afleverhonorarium van de apotheker hiervan losgekoppeld. De aanvullende honoraria – die de apotheker eigenlijk zouden moeten vergoeden voor alle toegevoegde waarde die hij aanbrengt buiten het afleveren van verpakkingen – maken slechts 5% uit van de totale massa. Wil men de capaciteiten van de apotheker echt inschakelen en wil men hem een rol laten spelen in het ondersteunen van het rationeel en optimaal gebruik van medicatie, dan moet er dringend geld verschuiven van het deel afleverhonoraria naar het deel aanvullende honoraria.

Stap 2: Het beleid – zelfs in tijden van crisis – moet eigenlijk steeds gebaseerd zijn op het bijsturen van de elementen in deze formule. Het bevorderen van de dingen die in de teller staan kan slechts door de parameters in de noemer als incentives daarvoor te gebruiken. Vandaag is er geen enkel rechtstreeks verband (‘pay for performance’) tussen teller en noemer en dat moet dringend veranderen. Wachten ‘tot na de crisis’ is tijdverlies en contraproductief.

3. Kwaliteit meten en vergoeden: Aanbevelingen van het KCE rapport 118A (P4Q)

Ik citeer (bijna) letterlijk uit Rapport KCE 118A (‘Voordelen, nadelen en haalbaarheid van het invoerenvan ‘Pay for Qualchity’ programma’s in België’):

De voornaamste conclusie uit de literatuur is dat de resultaten sterk variëren van
programma tot programma: sommige P4Q programma’s hebben een groot positief effect op de kwaliteitsindicatoren, maar programma’s met een matig effect komen veel vaker voor. Negatieve resultaten op gebied van effect werden tot op heden nauwelijks aangetroffen en ook het aantal ongewenste effecten lijkt eerder beperkt te zijn.

Aanbevelingen:

Kwaliteit kan worden beoordeeld door structuur, proces evenals door tussentijdse uitkomstindicatoren op voorwaarde dat ze met ‘evidence’ worden ondersteund.
Iedereen die de kwaliteitsdoeleinden behaalt belonen en niet enkel zij die de beste resultaten halen. De financiële stimulans moet gericht zijn op alle zorgverstrekkers, zowel de individuele zorgverstrekker als de equipe.
De implementatie van een P4Q programma moet geleidelijk gebeuren (d.w.z. te beginnen met een beoordeling van de potentiële kosteneffectiviteit) en met pilootprogramma’s als toevoeging aan bestaande initiatieven voor kwaliteitsbevordering.
De voorkeur wordt gegeven aan nauwkeurige, gevalideerde en reeds beschikbare gegevens. Dit houdt in:
-- een investering in IT ontwikkeling om een systeem op te zetten waarin gegevens automatisch uit het elektronische medische dossier worden gehaald.
-- een auditsysteem om de kwaliteit van de gegevens te verzekeren, met boetes wanneer fraude wordt ontdekt.
Een monitorsysteem voor de totale invloed, de potentiële ongewenste gevolgen, de doeltreffendheid en kosteneffectiviteit met feedback voor zorgverstrekkers moet van bij de aanvang worden voorzien.

Hoe kan je kwaliteit meten ?
Het rapport suggereert drie ‘niveaus’ waarop je (in afspraak met het terrein) kwaliteitsindicatoren kan vastleggen en opvolgen:
• Structuur indicatoren  (kwalificaties, uitrusting, accreditering...) 
• Proces indicatoren  (het adequaat toepassen van regels over toegang tot de zorg en richtlijnen bij uitvoering ervan) 
• Resultaat indicatoren (prevalentie van ziekten, gezondheidsverbetering QALY’s en DALY’s...)

(Zie ook vorig artikel: ‘Doelmatigheid en Value-for-Money’)

En hoe kan je kwaliteit en toegevoegde waarde vergoeden?
• Honorarium (per prestatie of aflevering)
• Capitatie (per patiënt)
• Forfait (per zorgverstrekker) 
• P4P / P4Q (een incentive per kwaliteitsindicator)

Zonder te complex te worden, bestaat een ideaal vergoedingssysteem uit een goed uitgebalanceerde mix van deze componenten, waarbij elk één of meerdere vormen kan aannemen.

Stap 3: Het terrein (zowel de industrie, de voorschrijvers en de apothekers) hebben er alle belang bij zelf gepaste indicatoren, bijhorende incentives en een gebalanceerde, motiverende mix voor te stellen. De crisis zorgt er momenteel wel voor dat iedereen gecrispeerd naar de effecten van de besparingen blijft staren, maar eigenlijk zouden we – net nù – volop moeten experimenteren en durven de producten, diensten en toegevoegde waarde op vlak van (geproduceerde) gezondheid naar waarde te doen vergoeden.

4. Gedrag sturen in de richting van kwaliteit: een dosis gedragswetenschappen

Dank aan Francis Arickx (RIZIV), die me in de goede richting stuurde, naar het artikel ‘Using the Lessons of Behavioral Economics to Design More Effective Pay-for-Performance Programs’ (Ateev Mehrotra, e.a.). Aan de hand van een eenvoudig praktijkvoorbeeld illustreren de auteurs hoe je principes van economische gedragswetenschappen kan toepassen op vergoedingssystemen en incentives voor P4Q of P4F.
Ziehier de belangrijkste aanbevelingen (maar lees bij gelegenheid ook het hele artikel; het loont de moeite!)

Deze aanbevolen ‘verbeteringen’ maken het mogelijk ‘perverse’ effecten en/of een gebrek aan motivatie te vermijden. Besparen zal alleszins minder pijnlijk zijn, indien men meteen een positief perspectief biedt, door kosteneffectief gedrag rond het voorschrijven, afleveren en gebruiken van geneesmiddelen te belonen.
Farmanet en de gegevens waarover de Controle- & Evaluatiedienst van het RIZIV beschikt, zijn voldoende snel en accuraat om de snelle ‘afrekening’ van incentives mogelijk te maken, zoals aanbevolen in het artikel.

Stap 4: De voorbeelden in het artikel tonen aan hoe je snel een reeks specifieke incentives zou kunnen ontwikkelen om de politieke doelstellingen achter de voorgestelde besparingsmaatregelen te realiseren. Onder gezamenlijke governance kunnen de bestaande gegevensstromen zorgen voor een vlotte rapportering en een overzichtelijke boordtabel voor alle betrokkenen.

5. Micro en Macro koppelen

Zoals in vorig artikel (‘Doelmatigheid en Value-for-Money’) ook reeds bepleit zou men nu de moed moeten hebben om het macro-objectief centraal te stellen.

Daarvoor zijn er ruim voldoende argumenten:

Een minimale economische stabiliteit garanderen aan de stakeholders
Een soepele maar toch veilige overgang mogelijk maken naar nieuwe P4P modellen (kwaliteitsindicatoren en incentives)
De tewerkstelling behouden (zonder groei leidt de automatische indexering van het personeel tot afdankingen).
De kwaliteit van de zorg kunnen garanderen, op basis van een voorspelbaar inkomen
Het risico vermijden dat men ‘teveel zal besparen’ wegens de te verwachten terugval in de consumptie door de algemene crisis / recessie
...

Stap 5: Afzonderlijke budgetlijnen vastleggen voor bedrijven en apothekers op basis van de omzet van vorig jaar + een beperkte groei. Deze vormen de doelstellingen die wederzijds gegarandeerd worden. Niet meer en niet minder.
Door een snellere opvolging van de cijfers moet het mogelijk zijn binnen enkele weken na afloop van het jaar een behoorlijk nauwkeurige afrekening te maken. Via reservering en/of retributie zorgt men ervoor dat uitgaven en doelstelling met elkaar in overeenstemming worden gebracht vóór het afsluiten van het jaar.

6. Synthese: een 'out of the box' plan van aanpak

Geef elke groep van stakeholders (bedrijven, artsen en apothekers) een duidelijke en realistische begrotingsdoelstelling. Die wordt 'wederzijds gegarandeerd:

de stakeholders garanderen dat elke budgetoverschrijding prompt (= uiterlijk tegen het jaareinde) wordt terugestort of op een 'geblokkeerde rekening van een TTP (trusted 3th party; bvb. de tariferingsdiensten voor de apothekers en pharma.be/Febelgen voor de bedrijven; de kringen voor de artsen...).
de overheid garandeert dat men het totale bedrag (in 2012 sowieso extreem laag, door de verplichte besparingen) alleszins zal kunnen besteden via de volgende stappen.

Geef elke groep stakeholders de opdracht om een aanvaardbaar en onderling coherent voorstel uit te werken van indicatoren en incentives, waardoor de (gezondheids)politieke doelstellingen beter gerealiseerd worden. Een aantal daarvan moeten alleszins leiden tot rationeler gebruik, dus tot lagere volumes; anderen moeten optimaal gebruik ondersteunen. Het doel hiervan is de partIële begrotingsdoelstelling van de groep optimaal te benutten en te verdelen, teneinde maximale 'gezondheidsoutput' aan te moedigen.

Gebruik de volledige indexering als incrementele incentive voor het halen van (vooral) deze laatste soort doelstellingen. (Incrementeel = er zijn meerdere niveaus om een kwaliteitsparameter te halen, die recht geven op geen, ¼, ½, ¾ of de volledige indexering). Door de mogelijkheid tot volledige indexering en door een reeks extra incentives lijkt het er op dat men de uitgaven nog een pak doet stijgen. Maar elke overschrijding van de partiële begrotingsdoelstelling moet toch teruggestort worden. Dus de uitgaven zomaar doen stijgen, brengt voor de stakeholders binnen hun respectievelijk budget toch niets op.

Want de druk binnen elke groep bestaat er in dat, indien men het gedrag niet wijzigt, iedereen moet retribueren. Indien men zijn eigen gedrag echter wel wijzigt kan men dit al dan niet vermijden, maar komt men er binnen de groep in elk geval beter uit. Wie zijn gedrag het minst aanpast, betaalt dan immers het meeste terug.

Men gebruikt met andere woorden de crisis en de beperkte budgetten als incentive om in gezamenlijk overleg nieuwe modellen uit te werken en in te voeren.

Om over na te denken... En reageer gerust (met de rode knop bovenaan deze pagina)!

Dirk Broeckx – 21 januari 2012

Reacties:

Paul RABAU:
Heb met stijgende verwondering, maar meer nog bewondering, je artikel doorgelezen.
Fantastische voorstellen én uitdagingen.
Over de inhoud en stappen is ernstig na te denken, maar vooral zullen we tot actie moeten over gaan, bij ALLE zorgverstrekkers! Niet zomaar een botte afwijzing als reactie op besparingen, maar wel 'de koppen bij elkaar' en gezamenlijk voorstellen doen.
Ik hoop dat deze oefening ook bij de kinesitherapeuten zal gedaan worden. Wij gaan alvast lokaal je stappen / stellingen eens voorleggen aan de collega's en ze laten bespreken.

Peter MATTHYSSEN:
Mooie tekst, Dirk. Stuur je dit ook naar de desbetreffende kabinetten en de Apb-onderhandelaars?